ऋतुस्नाता सती लीलावती पर्यचरत्पतिम्
ऋतूनंतर स्नान करून लीलावतीने आपल्या पतीची सेवा केली.
कन्यां कमललोलाक्षीं बांधवामोदकारिणीम्
कमळासारख्या डोलणाऱ्या डोळ्यांची, नातेवाईकांना आनंद देणारी मुलगी झाली.
विप्रानाहूय वेदज्ञान्कारयामास मंगलम् 3.2.28.
त्याने वेदज्ञ ब्राह्मणांना बोलावून शुभकार्य घडवून आणले.
कलानिधिकले वासौ ववृधे सा कलावती
चंद्राच्या घरात ती कलावती वाढू लागली.
दशवर्षा भवेत्कन्या ततः प्रौढा रजस्वला
मुलगी दहा वर्षांची झाली, तेव्हा ती प्रौढ झाली आणि तिला ऋतू आला.
नगरे कांचनपुरे वणिक्छंखपतिः श्रुतः
कांचनपूर या नगरीत शंखपती नावाचा व्यापारी प्रसिद्ध होता.
वरयामास तं साधुर्दुहितुः सदृशं वरम्
त्या ऋषीने आपल्या मुलीसाठी योग्य असा वर निवडला.
वेदवादित्रनिनदैर्ददौ कन्यां यथाविधि
वेदमंत्र आणि वाद्यांच्या गजरात त्याने आपल्या कन्येचे विधिपूर्वक कन्यादान केले.
महामोदमनाः साधुर्मंगलार्थं ददौ च ह
मनात मोठा आनंद घेऊन ऋषीने शुभकार्यासाठी कन्यादान केले.
तं मेने पुत्रवत्साधुः स च तं पितृवत्सुधीः
त्या ऋषीने त्याला पुत्रासारखे मानले आणि त्या बुद्धिमानाने ऋषीला वडिलांसारखे मानले.
विस्मृत्य सह जामात्रा वाणिज्याय ययौ पुनः सूत उवाच अथ साधुः समादाय रत्नानि विविधानि च
तो आपल्या जावयासोबत सर्व विसरून पुन्हा व्यापारासाठी निघाला. सूत म्हणाला — त्यानंतर ऋषीने विविध रत्ने गोळा केली.
नौकाः संस्थाप्य स ययौ देशाद्देशान्तरं प्रति
त्याने जहाजांची व्यवस्था करून एका देशातून दुसऱ्या देशाकडे प्रस्थान केले.
कुर्वन्क्रयं विक्रयं च चिरं तस्थौ महामनाः 3.2.28.
खरेदी-विक्री करत तो मोठ्या मनाने तिथे बराच काळ राहिला.
ततः कर्मविपाकेन तापमापाचिराद्वणिक्
मग कर्माच्या परिणामाने त्या व्यापाऱ्याला लवकरच दुःख आले.
ज्ञात्वा निद्रागतान्सर्वान्हृतं चौरैर्महाधनम्
सर्वजण झोपले असता चोरांनी मोठा धनसंपत्ती चोरून नेल्याचे त्याला कळले.
प्रातःकृत्यं नृपः कृत्वा सदः संप्राविशच्च सः
सकाळची कामे करून तो राजसभेत गेला.
उवाच स तदा वाक्यं शृणुष्व त्वं धरा पते
मग त्याने असे शब्द उच्चारले — 'हे पृथ्वीपती, ऐका.'
मुमुषुश्चौरा गतास्सर्वे न जानीमो वयं नृप
'सर्व चोर पळून गेले आहेत; आम्हाला काहीच माहिती नाही, राजन.'
उवाच क्रोधताम्राक्षो यूयं संयात मा चिरम्
रागाने डोळे लाल करून तो म्हणाला, 'तुम्ही सर्व लगेच इथे या.'
नो चेद्धनिष्ये सगणानिति दूतान्समादिशत्
'नाहीतर मी तुम्हा सर्वांना तुमच्या लोकांसह ठार मारीन,' असे त्याने दूतांना सांगितले.
बहुयत्नैर्न संशोध्य द्रव्यं चोरसमन्वितम्
खूप प्रयत्न करूनही चोरांसह मिसळलेले धन मिळवता आले नाही.
हन्ता मां सगणं राजा किं करोमि कुतः सुखम्
'राजा मला आणि माझ्या लोकांना मारेल; मी काय करू, मला कुठे सुख आहे?'
नर्मदायां च मरणं शिवलोकप्रदायकम् 3.2.28.
'नर्मदेवर मृत्यू आला तर शंकरलोक मिळतो.'
विदेशिनोऽस्य वणिजो ददर्श विपुलं धनम्
परदेशी व्यापाऱ्याने त्याचे विपुल धन पाहिले.
चौरोऽयमिति निश्चित्य तौ बबंधात्मरक्षणात्
'हा चोर आहे' असे ठरवून, त्यांनी स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी त्याला बांधून टाकले.
प्रतिकूले हरौ तस्मिन्राज्ञापि न विचारितम्
तो हरिविरोधी आहे, हे राजालाही लक्षात आले नाही.
कारागारे लोहमयैः शृंखलैरंगपादयोः
कारागृहात, त्याच्या हातपायांना लोखंडाच्या साखळ्या घातल्या होत्या.
जामात्रा सहितः साधुर्विललाप भृशं मुहुः
तो सज्जन आपल्या जावेसोबत फार दुःखी होऊन पुन्हा पुन्हा रडू लागला.
क्व स्थिता च सुता भार्या पश्य धातुर्विपर्ययम्
माझी मुलगी आणि बायको आता कुठे आहेत? पाहा, नशीबाने कसा उलट फेर घेतला.
मया बहुतरं धातुर्विप्रियं हि पुराकृतम्
मी पूर्वी नशिबाला न आवडणारी बरीच कृत्ये केली आहेत.