गौरी राज्ञी तथा लक्ष्मीर्गायत्री चोत्तमा सती
गौरी राणी, लक्ष्मी आणि गायत्री — या सगळ्याच श्रेष्ठ आणि सती स्त्रिया.
पितृदेवमनुष्याणां नित्यं शुश्रूषणे रता
ती नेहमी पितर, देव आणि माणसांची सेवा करण्यात रमलेली होती.
भक्त्या भिक्षां प्रयच्छंती ब्राह्मणानामनिंदिता 4.103.
ती भक्तीने ब्राह्मणांना भीक देत असे आणि कधीही निंदा झाली नाही.
योगलक्ष्मि महाभागे वर्तंते कति कृत्तिकाः षड्वर्तंते महायोगिन्नेका परवशे स्थिता
योगलक्ष्मी, हे महाभाग्यवती, किती कृतिका आहेत? सहा कृतिका आहेत, एकीवर दुसरीची सत्ता आहे.
तच्छ्रुत्वास्यै भगवता सकारुण्येन चेतसा
हे ऐकून, भगवंताने करुणेने तिच्याशी संवाद साधला.
इह भुक्त्वा चिरं भोगान्पुत्रपौत्रश्रिया वृता
इथे तिने दीर्घकाळ सुख उपभोगले, मुलं, नातवंडं आणि समृद्धीने वेढलेली होती.
युधिष्ठिर उवाच कीदृशं तद्व्रतं कृष्ण मंत्रश्चापि जनार्दन
युधिष्ठिर म्हणाला: कृष्णा, ते व्रत कसे आहे आणि मंत्र काय आहे, जनार्दना?
यदा स्यात्सोमवारेण सा महाकार्तिकी स्मृता
जेव्हा सोमवारी येते, तेव्हा ती महाकर्तिकी म्हणून ओळखली जाते.
ईदृशी बहुभिर्वर्षैर्बहुपुण्यैश्च लभ्यते
अशी संधी अनेक वर्षांनी आणि पुष्कळ पुण्य केल्यावरच मिळते.
अन्यापि कार्तिकी पार्थ समुपोष्य विधानतः
पार्था, दुसरी कर्तिकीही नियमाप्रमाणे पाळता येते.
कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य पूर्णमास्यां दिनोदये
कर्तिकेच्या शुक्ल पक्षातील पौर्णिमेच्या दिवशी, सूर्य उगवल्यावर.
उपवासस्य वा शक्त्या ततः स्नात्वा जलाशये
शक्य असेल तितका उपवास करून, मग जलाशयात स्नान करावे.
शालग्रामे कुशावर्ते मूलस्थाने सकुन्तले 4.103.
शालग्राम, कुशावर्त, मूळस्थान आणि शकुंतला या ठिकाणी.
पुरे वा नगरे वापि ग्रामे घोषेऽथ पत्तने देवर्षिपितृपूजां च कृत्वा होमं युधिष्ठिर
शहरात, गावात, वाडीत, वस्तीत किंवा बंदरात, देव, ऋषी आणि पितरांची पूजा करून मग हवन करावा, हे युधिष्ठिरा.
ततोऽस्तसमये प्राप्ते पात्रं गव्यस्य सर्पिषः षट्प्रमाणं यथा व्योम्नि कृत्तिकाशकटं न्यसेत्
मग सूर्यास्ताची वेळ आली की, गायीच्या तुपाचं सहा प्रमाणाचं पात्र आकाशात कृतिका रथासारखं ठेवावं.
षट्कृत्तिकानां बिंबानि स्वर्णरौप्यमयानि च ।। रत्नगर्भाणि कुर्याच्च स्वशक्त्या पाण्डुनन्दन
पांडुपुत्रा, आपल्या सामर्थ्यानुसार सोनं, चांदी आणि रत्नांनी बनवलेल्या सहा कृतिकांच्या मूर्ती तयार कराव्यात.
प्रथमा स्वर्णनिष्पन्ना द्वितीया रौप्यकीकृता
पहिली मूर्ती सोन्याची, दुसरी चांदीची बनवावी.
पञ्चमी कणिकान्यूना षष्ठी पिष्टमयी कृता
पाचवी मूर्ती थोडी लहान, आणि सहावी पिठाची बनवावी.
रत्नगर्भाः कुंकुमाक्ताः पृष्ठतः स्तबकान्विताः मंत्रेणानेन राजेन्द्र द्विजाय प्रतिपादयेत्
त्या मूर्ती रत्नजडित, कुंकवाने लावलेल्या आणि मागे फुलांच्या गजऱ्यांनी सजवलेल्या असाव्यात; राजेंद्र, हा मंत्र म्हणून त्या ब्राह्मणाला द्याव्यात.
ॐ सप्तर्षिदारा ह्यनलस्य वल्लभा या ब्रह्मणा रक्षितयेति युक्ताः
ॐ, सप्तर्षींच्या पत्नी, अग्नीच्या प्रिय, ब्रह्मदेवाने राखलेल्या, एकत्र आहेत.
एवमुच्चार्य विप्राय प्रदेयाः कृत्तिका नृप
असं म्हणून, राजन, त्या कृतिकांच्या मूर्ती ब्राह्मणाला द्याव्यात.
धर्मदाः कामकाः संतु इमा नक्षत्रमातरः
या नक्षत्रांच्या मातांनी धर्म द्यावा आणि सर्व इच्छा पूर्ण कराव्यात.
अनेन विधिना दत्त्वा दृष्ट्वा चैवांबरे स्थिताः निवर्त्य च कथार्थं तु शृणुयात्फलमाप्नुयात् ।। 4.103.
या पद्धतीने दान करून, त्या आकाशात ठेवलेल्या मूर्ती पाहून, कथा सांगणं थांबवावं आणि मग फळाची प्राप्ती व्हावी.
विमानेनार्कवर्णेन गत्वा नक्षत्रमंडलम्
सूर्याच्या रंगाच्या विमानात बसून, नक्षत्रांच्या प्रदेशात पोहोचतो.
दिव्यनारीगणवृतः सुखं भुंक्ते ह्यनामयम्
दिव्य स्त्रियांच्या समूहाने वेढलेला, तो आनंदाने आणि रोगरहित सुख उपभोगतो.
पारिजातकमंदारपुष्पभारोपशोभितः
पारिजात आणि मंदार फुलांच्या तेजाने तो शोभून दिसतो.
ताराः ' कृत्वा व्रतांते वा गत्वा स्वर्गं सभर्तृका
व्रत पूर्ण करून किंवा पतीसोबत स्वर्गात गेलेल्या त्या ताऱ्यांप्रमाणे.
यश्चैतच्कृणुयात्पार्थ भक्तियुक्तः समाधिना
हे पार्था, जो कोणी हे भक्तीने आणि एकाग्रतेने करतो.
सौवर्णरौप्यमणिगोनवनीतसिद्धाः षट् कृत्तिकाः कणिकपिष्टमयीश्च कृत्वा
सोनं, चांदी, रत्न, तूप आणि पिठापासून सहा कृतिकांच्या मूर्ती तयार कराव्यात.
पूर्णमनोरथव्रतवर्णनम् पाखंडान्पतितांश्चैव तथैवान्त्यावसायिनः
संपूर्ण मनोकामना पूर्ण करणाऱ्या व्रताचं वर्णन; तसेच पाखंडी आणि नीच कर्म करणाऱ्यांचंही.