कार्त्तिक्यां पुष्करारण्यं माघ्यां वाराणसी स्मृता
कार्तिक महिन्यात पुष्कर अरण्याचं स्मरण करावं आणि माघ महिन्यात वाराणसीचं.
कुंभान्स्वछांभसः पूर्णान्सहिरण्यान्नसंयुतान्
शुद्ध पाण्याने भरलेले कलश, सोबत सोनं आणि अन्न द्यावं.
मधुरान्नरसैः पूर्णान्भाजनान्कनकोज्ज्वलान्
गोड अन्न आणि रसांनी भरलेली सोन्याची झळाळती भांडी द्यावीत.
माघ्यां मघासु च तथा संतर्प्य पितृदेवताः
माघ महिन्यात, मघा नक्षत्रात, पितर आणि देवतांना तृप्त करावं.
कार्पासदानमत्रैव तिलदानं च शस्यते
इथे कापसाचं दान आणि तीळ दान करणंही श्रेष्ठ मानलं जातं.
उपानद्दानमत्रैव कथितं सर्वकामदम्
इथे वस्त्रदान सर्व इच्छा पूर्ण करणारं सांगितलं आहे.
कलिकालोद्भवं सर्वं शस्यते पांडुनन्दन कार्यं कुरुकुलश्रेष्ठ हरेर्नीराजनं तथा ।। 4.100.
पांडुपुत्रा, कलियुगात जे काही घडतं ते इथे श्रेष्ठ मानलं आहे; कुरुकुळातील श्रेष्ठ, हरिचं पूजनही करावं.
गजाश्वरथदानं च घृतधेन्वादयस्तथा
हत्ती, घोडे, रथ आणि तुप देणाऱ्या गायींचं दान करणंही सांगितलं आहे.
फलानि यानि विद्यंते सुगन्धिमधुराणि च
सुगंधी आणि गोड अशी सर्व फळं,
खर्जूरीं नालिकेरांश्च कदल्याश्च फलानि च
खजूर, नारळ, केळी यांसारखी फळंही द्यावीत.
वृंताकान्कारवेल्लांश्च बिंबान्कूष्मांडकर्बुरान् ते व्याधिता दरिद्राश्च जायंते भुवि मानवाः
वांगे, कारले, काकडी, टरबूज, टोमॅटो, भोपळा आणि दोडका या रूपात रोग आणि दारिद्र्याने त्रस्त माणसे या पृथ्वीवर जन्म घेतात.
न केवलं ब्राह्मणानां दानं सर्वस्य शस्यते दरिद्राणां च बंधूनां दानं कोटिगुणोत्त रम्
फक्त ब्राह्मणांना दान देणेच नाही, तर सर्वांना दान देणेही उत्तम मानले जाते; आणि गरिब नातेवाईकांना दिलेले दान हजारपट श्रेष्ठ समजले जाते.
मित्रं कुलीनश्चापन्नो वधुर्दारिद्र्यदुःखितः
मित्र, संकटात सापडलेला कुलीन माणूस किंवा दारिद्र्याने आणि दुःखाने ग्रासलेली पत्नी—
वनं प्रस्थापिते रामे ससीते सह लक्ष्मणे सा सर्वेः श्रावितानेकैः कोशल्या भरतेन वै
राम सीतेसह आणि लक्ष्मणासह वनात निघून गेला तेव्हा भरत आणि इतरांनी कौसल्येला सर्व गोष्टी सांगितल्या.
यदा न प्रत्ययं याति कथंचित्कोशलात्मजा
तरीही कौसल्येची कन्या काहीही करून खात्री मिळवू शकली नाही.
वैशाखी कार्तिकी माघी तिथयोमरपूजिताः
वैशाख, कार्तिक आणि माघ या शुभ तिथी देवांनी पूजिल्या जातात.
एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या सहसा प्रत्ययं गता 4.100.
हे ऐकून कौसल्या लगेचच निश्चित झाली.
एतत्तिथीनां माहात्म्यमाख्यातं बहुविस्तरम्
या तिथींचे महत्त्व येथे विस्ताराने सांगितले आहे.
वैशाखकार्तिकमघासहिताथ माघे या पूर्णिमा भवति पूर्णशशांकचिह्ना
वैशाख, कार्तिक आणि माघ यांच्यासह माघ महिन्यात येणारी पौर्णिमा पूर्ण चंद्राच्या चिन्हाने युक्त असते.
युगादितिथिव्रतमाहात्म्यवर्णनम् कथ्यमानमिहेच्छामि शुभधर्मपदं महत्
युगाच्या पहिल्या दिवशीचे व्रत आणि त्याचे मोठेपण, हा शुभ धर्माचा मार्ग मी येथे सांगू इच्छितो.
यत्राण्वपि नरैर्द्दत्तं जप्तं वा सुमहद्भवेत्
जिथे माणसांनी थोडे जरी दिले किंवा जप केले, तरी ते फार मोठे फळ देते.
श्रीकृष्ण उवाच शृणु पांडव ते वच्मि रहस्यं देवनिर्मितम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: पांडवा, ऐक, मी तुला देवांनी ठरवलेले एक रहस्य सांगतो.
वैशाखमासस्य तु या तृतीया नवम्यसौ कार्तिकशुक्लपक्षे
वैशाख महिन्यातील तृतीया आणि कार्तिक शुद्ध पक्षातील नवमी—
वैशाखस्य तृतीया तु समा कृतयुतेन तु
वैशाख महिन्यातील तृतीया ही दहा लाख वर्षांच्या सम आहे.
त्रयोदशी नभस्ये तु द्वापरेण समागता
भाद्रपद महिन्यातील त्रयोदशी द्वापर युगाशी जोडलेली आहे.
एताश्चतस्रो राजेन्द्र युगानां प्रभवाद्यथा
हे चार दिवस, राजन, युगांच्या आरंभाचे म्हणून सांगितले आहेत.
उपवासस्तपो दानं जपहोमक्रियास्तथा
उपवास, तप, दान, जप आणि होम या सर्व गोष्टी—
वैशाखस्य तृतीयायां श्रीसमेतं जगद्गुरुम् वस्त्रालंकारसंभारैनैवेद्यै र्विविधैस्तथा
वैशाख महिन्यातील तृतीयेच्या दिवशी लक्ष्मीसमेत जगद्गुरूचे वस्त्र, दागिने, वेगवेगळ्या वस्तू आणि नाना प्रकारच्या नैवेद्यांनी पूजन करावे.
ततस्तस्याग्रतो धेनुर्लवणस्याढकेन तु 4.101.
त्याच्या समोर एका गायीला मीठाच्या मापासह ठेवावे.
अविचर्मोपरि स्थाप्य कल्पयित्वा विधानतः
ती गाय कच्च्या कातडीवर ठेवून, विधीनुसार सर्व व्यवस्था करावी.