स जित्वा देवगन्धर्वान्सोमो राजन्यसत्तम
सोमाने, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, देव आणि गंधर्वांना जिंकले.
देवाश्च निर्जितास्तेन सोमेनामिततेजसा
सोमाच्या अमाप तेजामुळे देव पराभूत झाले.
इन्द्रः सर्वं समाचख्यौ सोमस्येदृग्विचेष्टितम् गृहीत्वा चायुधं श्रेष्ठं युद्धायैव मनो दधे
इंद्राने सोमाची सर्व कृत्यं सांगितली आणि उत्तम शस्त्र घेऊन आपलं मन फक्त युद्धावर केंद्रित केलं.
प्रकर्तुं सुमहद्युद्धं चक्रशार्ङ्गगदा धरः
त्याने चक्र, धनुष्य आणि गदा घेतली आणि मोठ्या भयंकर युद्धासाठी तयारी केली.
विष्णुं विदित्वा संप्राप्तं सोमो दैत्यगणैः सह
सोमाने जाणलं की विष्णू दैत्यांच्या सैन्यासह आला आहे—
स जित्वा देवसंघातं सेंद्रं वायुपुरस्सरम्
त्याने इंद्र आणि वायू यांच्या नेतृत्वाखालील देवांचा समूह जिंकला.
यदा नासावुपरमेद्युद्धाय सह विष्णुना
जेव्हा नाक युद्धासाठी विष्णूच्या सोबत उचलत नाही,
अथाह ब्रह्मा देवेशमजितं विष्णुमव्ययम्
तेव्हा ब्रह्मा देवांचा स्वामी, अजिंक्य आणि अविनाशी विष्णूला म्हणाले,
नास्ति वध्यं त्रिभुवने चक्रस्यास्य तवानघ 4.99.
हे निष्पापा, तुझ्या या चक्राने तिन्ही लोकांत मारण्यासारखे काहीच उरलेले नाही.
तस्माद्यद्युज्यते देवकार्येऽस्मिंस्तद्विधीयताम्
म्हणून, हे देवकार्य असल्यास, ते तसेच घडू द्या.
सिनीवाली कुहूर्नाम तस्यां नष्टः क्षपाकरः
सिनीवाळी आणि कुहू ही त्याची नावे आहेत; तिच्यात रात्र घालवणारा हरवला आहे.
राकां चानुमतिं प्राप्य वृद्धिरस्य भविष्यति ब्राह्मणैर्हव्यकव्यानि देवेभ्यः प्रापयिष्यति
राका आणि अनुमती मिळवल्यावर त्याची वाढ होईल; तो ब्राह्मणांच्या हविर्कव्य देवांपर्यंत पोचवेल.
वृद्धिः कृष्णेन चैवास्य न च जातस्य भूयसी
त्याची वाढ कृष्णामुळे होईल, पण जी झाली आहे त्याहून जास्त होणार नाही.
अमोघस्य न मोघत्वं भविष्यति कदाचन
जो अमोघ आहे, त्याला कधीच अपयश येणार नाही.
सुदर्शनस्य च प्रीतिरेवमेव भविष्यति
आणि सुदर्शनाची प्रीती अशीच राहील.
ब्रह्मा प्रोवाच सोमं तु विनीतवदुपस्थितम्
ब्रह्मा सोमाला म्हणाले, जो नम्रतेने समोर आला होता,
स तथोक्तः समानीय ददौ तारां बृहस्पतेः
त्याने तसे ऐकून तारा आणली आणि ती बृहस्पतीला दिली.
अस्यां गर्भो मदीयोऽयं यदपत्यं ममैव तत्
तिच्यात जो गर्भ आहे तो माझाच आहे; जे मूल जन्मेल ते माझेच आहे.
क्षेत्रे मदीये चोत्पन्नस्तस्मात्स मम पुत्रकः 4.99.
माझ्या क्षेत्रात जन्मले म्हणून तो माझा मुलगा आहे.
उप्तं वाताहृतं बीजं यस्य क्षेत्रे प्ररोहति
जे बी पेरले जाते आणि वाऱ्याने नेले जाते, ते कुणाच्या क्षेत्रात उगवते?
सम्यगुक्तं न भवता शशांकः प्राह तत्त्ववित् इति पौराणिकाः प्राहुर्मुनयो नयचक्षुषः
हे नीट पेरले गेले नाही, असे सत्य जाणणाऱ्या शशांकाने सांगितले; म्हणूनच नीतिज्ञ ऋषींनी पुराणांत असे सांगितले आहे.
विवदंतौ निवार्याथ ब्रह्मा प्रोवाच तां वधूम्
दोघे वाद घालत असताना ब्रह्मा त्यांना थांबवून त्या वधूला म्हणाले.
एवमुक्ता तु सा तारा ह्रिया नोवाच किंचन
अशी विचारणा झाल्यावर तारा लाजून काहीच बोलली नाही.
तमुवाच ततो ब्रह्मा पुत्र कस्य सुतो भवान्
मग ब्रह्मा तिला म्हणाले: 'मुला, तू कुणाचा पुत्र आहेस?'
बुधोऽयं विबुधाः प्राहुः सर्वज्ञानविदां वरः
हा बुध आहे, असं ज्ञानी लोक म्हणतात. सगळ्या विद्या जाणणाऱ्यांमध्ये तो श्रेष्ठ आहे.
गुरुर्गृहीत्वा स्वां भार्यां जगाम भवनं शनैः
गुरूंनी आपल्या पत्नीला घेऊन हळूहळू घराकडे प्रस्थान केलं.
पौर्णमासी समाख्याता प्राप्तपूर्णमनोरथा
जिच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत, ती पौर्णमासी म्हणून ओळखली जाते.
तस्मादेनामुपासिष्ये विधिना व्रततत्परः
म्हणून, व्रतात मन लावून, त्याने विधीपूर्वक तिची पूजा केली.
यो मामक्यां तिथौ भक्त्या विधिवत्पूजयिष्यति 4.99.
जो कोणी माझ्या तिथीला भक्तीने आणि योग्य पद्धतीने पूजा करतो—
एवमेषा तिथिः पार्थ सोमस्य दयिता शुभा
असा हा शुभ दिवस, पार्था, सोमाला अत्यंत प्रिय आहे.