भर्ता तस्याः समागत्य तां ददर्श महाधनाम्
तिचा पती घरी येऊन, तिला मोठ्या संपत्तीने युक्त पाहतो.
पुनर्जगाम सा हृष्टा गोरथेन स्वमाश्रमम् तेनानंतप्रभावेण शुभगोधनसंकुलः
ती आनंदाने, शुभ गोम्हशी वेढलेल्या, गोरथात बसून, अनंताच्या प्रभावाने आपल्या आश्रमात परतली.
गृहाश्रमः श्रिया युक्तो धनधान्यसमायुतः
तो घराश्रम श्रीमंतीने भरला, धनधान्याने परिपूर्ण झाला.
सापि माणिक्यकाञ्चीभिर्मुक्ताहारविभूषिता
ती माणिक्याच्या कंबरपट्ट्या आणि मोत्यांच्या हारांनी सजली होती.
कदाचिदुपविष्टेन दृष्टं बद्धं सुदोरकम्
एकदा बसले असताना, त्याने घट्ट बांधलेला दोरा पाहिला.
तेन कर्मविपाकेण तस्य सा श्रीः क्षयं गता
त्या कर्माच्या फळामुळे, तिची श्री संपत्ती नष्ट झाली.
यद्यदेवागतं गेहे तत्र तत्रैव नश्यति
घरात जे काही येतं, ते तिथेच नष्ट होतं.
अनंताक्षेपदोषेण दारिद्र्यं पतितं गृहे
सतत निंदा केल्यामुळे घरात दारिद्र्य आलं.
ततो जगाम कौंडिन्यो निर्वेदाद्वनगह्वरम्
मग कौंडिन्याला वैराग्य आलं आणि तो जंगलात खोल गेला.
व्रतं निरशनं गृह्य ब्रह्मचर्यं जपन्हरिम्
त्याने उपवासाचं व्रत घेतलं, ब्रह्मचर्य पाळलं आणि हरिचं नामस्मरण केलं.
तत्रापश्यन्महावृक्षं फलितं पुष्पितं तथा तद्ब्रूहि सोप्युवाचेदं नानंतं वेद्म्यहं द्विज
तिथे त्याने एक मोठं झाड पाहिलं, जे फुलांनी आणि फळांनी भरलेलं होतं. त्याने विचारलं, 'सांग,' आणि झाड म्हणालं, 'मला अनंत माहीत नाही, द्विजा.'
एवं निरीक्षितस्तेन गां ददर्श सवत्सकाम्
अशा प्रकारे त्याने पाहिलं आणि एक गाय व वासरू दिसली.
सोब्रवीद्धेनुके ब्रूहि यद्यनंतस्त्वयेक्षितः
त्याने गायीला विचारलं, 'तुला अनंत दिसला का, सांग.'
ततो जगामाथ वने गोवृषं शाद्वले स्थितम्
मग तो पुन्हा जंगलात गेला आणि हिरवळीवर उभा असलेला बैल पाहिला.
गोवृषस्तमुवाचाथ नानन्तो वीक्षितो मया
बैल म्हणाला, 'माझ्या दृष्टीस अनंत आलेला नाही.'
अन्योन्यजलकल्लोलवीचिभिः परिशोभितम्
पाण्यातील लाटा आणि तरंगांनी ते सुंदर दिसत होतं.
सेवितं भ्रमरैर्हंसैश्चक्रैः कारंडवैर्बकैः
मधमाश्या, हंस, चक्र, कारंडव आणि बगळे तिथे होते.
ऊचतुः पुष्करिण्यौ तं नानंतं विद्वहे द्विज
त्या दोन कमळ तलावांनी त्याला सांगितलं, 'द्विजा, आम्हाला अनंत माहीत नाही.'
तावप्युक्तौ सुमंतेन तस्यापि विनिवेदितम्
त्या दोघींनीही सुमंताला सांगितलं आणि त्यानेही ते पुढे सांगितलं.
तस्मिन्क्षणे मुनिवरे कौंडिन्ये ब्राह्मणोत्तमे
त्याच क्षणी श्रेष्ठ ऋषी कौंडिन्य, ब्राह्मणांमध्ये सर्वोत्तम,
वृद्धब्राह्मणरूपेण इत एहीत्युवाच तम्
वृद्ध ब्राह्मणाच्या रूपात त्याला म्हणाला, 'इथे ये.'
तां पुरीं दर्शयामास दिव्यनारीनरैर्युताम्
त्याने त्याला ती नगरी दाखवली, जिथे दिव्य स्त्रिया आणि पुरुष होते.
पार्श्वस्थशंखचक्रासिगदागरुडशोभितम्
शंख, चक्र, तलवार, गदा आणि गरुड यांनी ती बाजूने शोभली होती.
विभूतिभेदैश्चानन्तमनन्तं परमेश्वरम्
अनेक विभूतींनी युक्त, अनंत, अखंड, परमेश्वर तिथे होता.
पापोहं पापकर्माहं पापात्मा पापसम्भवः
मी पापी आहे, माझे कृत्य पापी आहेत, माझे मन पापी आहे आणि मी पापातूनच जन्मलो आहे.
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् गर्दभं कुञ्जरं चैव देव मे ब्रूहि तत्त्वतः
आज माझा जन्म फळाला आला आणि माझे आयुष्यही चांगले गेले; देवा, मला खरं खरं सांग, गाढव आणि हत्ती यांच्याबद्दल.
विद्यादानं नोपकुर्वञ्छिष्येभ्यस्तरुतां गतः
मी माझ्या शिष्यांना ज्ञानाचे दान दिले नाही, म्हणून मी झाडासारखी स्थिती मिळवली आहे.
सा गौर्वसुन्धरा दृष्टा निष्फला या त्वयेक्षिता
ती गाय किंवा ही पृथ्वी, जी तू पाहिली आहेस, ती तुझ्या नजरेमुळे निष्फळ झाली आहे.
धर्माधर्मव्यवस्थानं तच्च पुष्करिणीद्वयम् ब्राह्मणोसावनंतोहं गुहासंसारगह्वरे
धर्म आणि अधर्म यांची व्यवस्था, ती दोन पवित्र तळी, आणि मी हा अनंत ब्राह्मण या संसाराच्या गुहेत आहे.
इत्युक्तं ते मया सर्वं विप्र गच्छ पुनर्गृहम्
मी तुला सर्व काही सांगितले आहे; ब्राह्मण, आता पुन्हा आपल्या घरी जा.