चतुर्दश्यामर्चयन्तं भक्त्या देवं पृथक्पृथक्
चतुर्दशीच्या दिवशी, प्रत्येकाने भक्तीने वेगवेगळ्या देवाची पूजा केली.
नार्यः किमेतन्मे ब्रूत किंनाम व्रतमीदृशम्
स्त्रियांनी विचारले, 'हे काय आहे? मला सांगा, या व्रताचे नाव काय आहे?'
साब्रवीदहमप्येवं करिष्ये व्रतमुत्तमम्
ती म्हणाली, 'मीही हे उत्तम व्रत करीन.'
अर्द्धं विप्राय दातव्यमर्द्धमात्मनि भोजनम्
अर्धा भाग ब्राह्मणाला द्यावा आणि उरलेला अर्धा स्वतः जेवावा.
कर्तव्यं तु सरित्तीरे कथां श्रुत्वा हरेरिमाम्
ही हरिची कथा ऐकल्यावर, नदीच्या काठी हे व्रत करावे.
धूपैः पुष्पैः सनैवेद्यैः पीतालक्तैश्चतुःशतैः
धूप, फुले, नैवेद्य आणि चारशे पिवळ्या दोऱ्यांनी
चतुर्दशग्रंथियुतं वामे स्त्री दक्षिणे पुमान्
चौदा गाठी असलेला दोरा: स्त्रीने डाव्या हाताला, पुरुषाने उजव्या हाताला बांधावा.
अनंत संसारमहासमुद्रे मग्नान्समभ्युद्धर वासुदेव
अनंत वासुदेव, या अनंत संसाराच्या महासागरात बुडालेल्यांना तू तार.
अनेन दोरकं बद्ध्वा भोक्तव्यं स्वस्थमानसैः
हा दोरा बांधून, शांत मनाने जेवावे.
भुक्त्वा चांते व्रजेद्वेश्म हीदं प्रोक्तं व्रतं तव
जेवल्यावर परत घरी जावे; हेच तुझ्यासाठी सांगितलेले व्रत आहे.
भर्ता तस्याः समागत्य तां ददर्श महाधनाम्
तिचा पती घरी येऊन, तिला मोठ्या संपत्तीने युक्त पाहतो.
पुनर्जगाम सा हृष्टा गोरथेन स्वमाश्रमम् तेनानंतप्रभावेण शुभगोधनसंकुलः
ती आनंदाने, शुभ गोम्हशी वेढलेल्या, गोरथात बसून, अनंताच्या प्रभावाने आपल्या आश्रमात परतली.
गृहाश्रमः श्रिया युक्तो धनधान्यसमायुतः
तो घराश्रम श्रीमंतीने भरला, धनधान्याने परिपूर्ण झाला.
सापि माणिक्यकाञ्चीभिर्मुक्ताहारविभूषिता
ती माणिक्याच्या कंबरपट्ट्या आणि मोत्यांच्या हारांनी सजली होती.
कदाचिदुपविष्टेन दृष्टं बद्धं सुदोरकम्
एकदा बसले असताना, त्याने घट्ट बांधलेला दोरा पाहिला.
तेन कर्मविपाकेण तस्य सा श्रीः क्षयं गता
त्या कर्माच्या फळामुळे, तिची श्री संपत्ती नष्ट झाली.
यद्यदेवागतं गेहे तत्र तत्रैव नश्यति
घरात जे काही येतं, ते तिथेच नष्ट होतं.
अनंताक्षेपदोषेण दारिद्र्यं पतितं गृहे
सतत निंदा केल्यामुळे घरात दारिद्र्य आलं.
ततो जगाम कौंडिन्यो निर्वेदाद्वनगह्वरम्
मग कौंडिन्याला वैराग्य आलं आणि तो जंगलात खोल गेला.
व्रतं निरशनं गृह्य ब्रह्मचर्यं जपन्हरिम्
त्याने उपवासाचं व्रत घेतलं, ब्रह्मचर्य पाळलं आणि हरिचं नामस्मरण केलं.
तत्रापश्यन्महावृक्षं फलितं पुष्पितं तथा तद्ब्रूहि सोप्युवाचेदं नानंतं वेद्म्यहं द्विज
तिथे त्याने एक मोठं झाड पाहिलं, जे फुलांनी आणि फळांनी भरलेलं होतं. त्याने विचारलं, 'सांग,' आणि झाड म्हणालं, 'मला अनंत माहीत नाही, द्विजा.'
एवं निरीक्षितस्तेन गां ददर्श सवत्सकाम्
अशा प्रकारे त्याने पाहिलं आणि एक गाय व वासरू दिसली.
सोब्रवीद्धेनुके ब्रूहि यद्यनंतस्त्वयेक्षितः
त्याने गायीला विचारलं, 'तुला अनंत दिसला का, सांग.'
ततो जगामाथ वने गोवृषं शाद्वले स्थितम्
मग तो पुन्हा जंगलात गेला आणि हिरवळीवर उभा असलेला बैल पाहिला.
गोवृषस्तमुवाचाथ नानन्तो वीक्षितो मया
बैल म्हणाला, 'माझ्या दृष्टीस अनंत आलेला नाही.'
अन्योन्यजलकल्लोलवीचिभिः परिशोभितम्
पाण्यातील लाटा आणि तरंगांनी ते सुंदर दिसत होतं.
सेवितं भ्रमरैर्हंसैश्चक्रैः कारंडवैर्बकैः
मधमाश्या, हंस, चक्र, कारंडव आणि बगळे तिथे होते.
ऊचतुः पुष्करिण्यौ तं नानंतं विद्वहे द्विज
त्या दोन कमळ तलावांनी त्याला सांगितलं, 'द्विजा, आम्हाला अनंत माहीत नाही.'
तावप्युक्तौ सुमंतेन तस्यापि विनिवेदितम्
त्या दोघींनीही सुमंताला सांगितलं आणि त्यानेही ते पुढे सांगितलं.
तस्मिन्क्षणे मुनिवरे कौंडिन्ये ब्राह्मणोत्तमे
त्याच क्षणी श्रेष्ठ ऋषी कौंडिन्य, ब्राह्मणांमध्ये सर्वोत्तम,