कलाकाष्ठामुहूर्तादि दिनरात्रिशरीरवान्
त्याच्याकडे कला, काष्ठा, मुहूर्त अशा वेळेच्या विभागांसह दिवस-रात्र यांची रूपं आहेत.
योऽयं कालो मयाख्यातस्तव धर्मभृतां वर
धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्यासाठी मी जो काळ सांगितला आहे,
दानवानां विनाशाय वसुदेवकुलोद्भवम्
तो दानवांच्या नाशासाठी आणि वसुदेवांच्या कुळात जन्मलेला आहे.
ब्रह्माणं भास्करं शेषं सर्वव्यापिनमीश्वरम्
तोच ब्रह्मा, सूर्य, शेष आणि सर्वत्र व्यापणारा ईश्वर आहे.
प्रत्ययार्थं मयाख्यातं सोऽहं पार्थ न संशयः युधिष्ठिर उवाच अनन्तव्रतमाहात्म्यविधिं वद विदां वर
हे पार्था, खात्रीसाठी मी हे सर्व सांगितले; तो मीच आहे, यात शंका नाही. युधिष्ठिर म्हणाला : विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, अनंत व्रताची महती आणि विधी मला सांग.
किं पुण्यं किं फलं चास्य ह्यनुष्ठानवतां नृणाम्
हे व्रत पाळणाऱ्यांना कोणते पुण्य आणि फळ मिळते?
एवं समस्तं विस्तार्य ब्रूह्यनंतव्रतं हरे श्रीकृष्ण उवाच आसीत्पुरा कृतयुगे सुमंतो नाम वै द्विजः
सर्व काही विस्ताराने सांगितल्यावर, हे हरी, आता अनंत व्रताबद्दल सांग. श्रीकृष्ण म्हणाले : पूर्वी कृतयुगात सुमंत नावाचा एक ब्राह्मण होता.
वशिष्ठगोत्रे चोत्पन्नः सुरूपश्च भृगोः सुताम्
तो वसिष्ठ गोत्रात जन्मलेला, देखणा आणि भृगूंच्या कन्येशी विवाह केलेला होता.
तस्याः कालेन संजाता दुहितानंतलक्षणा
काळानुसार तिच्या पोटी अनंत चिन्हे असलेली एक कन्या जन्माला आली.
माता च तस्याः कालेन हरदाहेन पीडिता
काळानुसार तिच्या आईला आजाराच्या जळजळीत वेदनेने त्रास झाला.
सुमंतोपि ततोन्यां वै धर्मपुंसः सुतां पुनः
मग सुमंताने पुन्हा आपली कन्या एका धर्मनिष्ठ पुरुषाला दिली.
दुःशीलां कर्कशां चंडीं नित्यं कलहकारिणीम्
ती वाईट स्वभावाची, कठोर, रागीट आणि नेहमी भांडण करणारी होती.
कुड्यस्तंभतुलाधारदेहलीतोरणादिषु
ती भिंती, खांब, तुळशी, उंबरठा आणि कमान यांच्यावर पुन्हा पुन्हा पूजा करत असे.
स्वस्तिकैः शंखपद्मैश्च अर्चयन्ती पुनःपुनः
स्वस्तिक, शंख, कमळ यांच्या चिन्हांनी ती वारंवार पूजा करत असे.
कस्मै देया मया शीला विचार्यैवं सुदुःखितः
तिच्या स्वभावाचा विचार करून, मी तिला कुणाला द्यावे, असा विचार करत सुमंत खूप दुःखी झाला.
स्मृत्युक्तशास्त्रविधिना विवाहमकरोत्तदा
स्मृतीत सांगितलेल्या शास्त्रविधीनुसार त्याने तिचा विवाह केला.
किञ्चिदायादिकं देयं जामातुः पारितोषिकम्
जावयाला समाधान म्हणून थोडीशी वारसा मिळणारी वस्तू द्यावी.
कपाटे सुस्थिरं कृत्वा गम्यतामित्युवाच ह
दार नीट बंद करून, 'तो जाऊ दे,' असे त्याने सांगितले.
कौंडिन्योपि विवाह्यैनां पथि गच्छञ्छनैःशनैः
कौण्डिन्यानेही तिच्याशी लग्न केलं आणि तो हळूहळू वाटेने पुढे गेला.
मध्याह्ने भोज्यवेलायां समुत्तीर्य सरित्तटे
मध्यान्हाच्या जेवणाच्या वेळी, नदीच्या काठी पोहोचल्यानंतर,
चतुर्दश्यामर्चयन्तं भक्त्या देवं पृथक्पृथक्
चतुर्दशीच्या दिवशी, प्रत्येकाने भक्तीने वेगवेगळ्या देवाची पूजा केली.
नार्यः किमेतन्मे ब्रूत किंनाम व्रतमीदृशम्
स्त्रियांनी विचारले, 'हे काय आहे? मला सांगा, या व्रताचे नाव काय आहे?'
साब्रवीदहमप्येवं करिष्ये व्रतमुत्तमम्
ती म्हणाली, 'मीही हे उत्तम व्रत करीन.'
अर्द्धं विप्राय दातव्यमर्द्धमात्मनि भोजनम्
अर्धा भाग ब्राह्मणाला द्यावा आणि उरलेला अर्धा स्वतः जेवावा.
कर्तव्यं तु सरित्तीरे कथां श्रुत्वा हरेरिमाम्
ही हरिची कथा ऐकल्यावर, नदीच्या काठी हे व्रत करावे.
धूपैः पुष्पैः सनैवेद्यैः पीतालक्तैश्चतुःशतैः
धूप, फुले, नैवेद्य आणि चारशे पिवळ्या दोऱ्यांनी
चतुर्दशग्रंथियुतं वामे स्त्री दक्षिणे पुमान्
चौदा गाठी असलेला दोरा: स्त्रीने डाव्या हाताला, पुरुषाने उजव्या हाताला बांधावा.
अनंत संसारमहासमुद्रे मग्नान्समभ्युद्धर वासुदेव
अनंत वासुदेव, या अनंत संसाराच्या महासागरात बुडालेल्यांना तू तार.
अनेन दोरकं बद्ध्वा भोक्तव्यं स्वस्थमानसैः
हा दोरा बांधून, शांत मनाने जेवावे.
भुक्त्वा चांते व्रजेद्वेश्म हीदं प्रोक्तं व्रतं तव
जेवल्यावर परत घरी जावे; हेच तुझ्यासाठी सांगितलेले व्रत आहे.