गच्छ शीघ्रं न दहते भुवनं यावदंगिराः
लवकर जा, कारण अङ्गिरस जाईपर्यंत जग जळणार नाही.
पाटलो हरितः शोणः श्वेतो वर्णः प्रणाशितः दग्धमङ्गिरसा सर्वं भूयोऽपि प्रदहिष्यति
तांबडा, हिरवा, लाल, पांढरा—हे सर्व रंग नष्ट झाले आहेत; अङ्गिरसाने सर्व जाळले आहे आणि तो पुन्हा जाळणार आहे.
यावच्च दहते सर्वं भुवनं तपसांगिराः
जोपर्यंत अङ्गिरस आपल्या तपाने सर्व जग जाळतो—
एवमुक्तः स विभुना स्वस्थानमधिरूढवान्
भगवंताने असे सांगितल्यावर, तो आपल्या जागी परत गेला.
गत्वाङ्गिरा उवाचेदं गतः किं करवाण्यहम्
अंगिरा तिथे जाऊन म्हणाला, 'मी आलो आहे, आता मी काय करू?'
संप्रशस्योचुरग्नित्वं कुरु तावन्महीतले
त्यांनी त्याचे कौतुक केले आणि म्हणाले, 'अग्नि, तू सध्या पृथ्वीवर आपले कर्तव्य पार पाड.'
यावदग्निं प्रपश्यामः क्वासौ नष्टः क्व तिष्ठति 4.93.
जोपर्यंत आपण अग्निला पाहत नाही, तोपर्यंत तो कुठे हरवला आहे, कुठे आहे हे शोधूया.
देवैर्दृष्टो यथा ह्यग्निस्तत्ते सर्वं निवेदितम्
देवतांनी जसा अग्निला पाहिला, तसे सर्व काही तुला सांगितले आहे.
अग्नेऽग्नित्वं कुरुष्व त्वमंगिरास्तु यथा पुरा
अग्नि, तू आपले मूळ रूप धारण कर. अंगिरा, तूही पूर्वीप्रमाणेच कर.
को मेऽपहृतं तेजः केनाग्नित्वं कृतं त्विह
माझे तेज कोणाने घेतले? येथे माझे अग्निपण कोणाकडून घेतले गेले?
उवाच मुञ्च मत्स्थानं वचस्तोषकरं शृणु
तो म्हणाला, 'माझी जागा सोड; समाधान देणारे माझे शब्द ऐक.'
बृहस्पतीति नामा वै तथान्ये बहवः सुताः
बृहस्पती हे नाव आहे, आणि तसेच इतरही अनेक पुत्र आहेत.
वह्निं संजनयामास पुत्रान्पौत्रांस्तदांगिराः
अंगिरा यांनी त्या वेळी अग्नि, तसेच पुत्र आणि नातवंडे निर्माण केली.
सर्वमेव चतुर्दश्यां संजातं हव्यवाहनम्
सर्व हव्यवाहन अग्नि चतुर्दशीला उत्पन्न झाले.
ततोऽष्टपतिपत्वे च रुद्रेण प्रतिपादितम्
नंतर रुद्राने आठ प्रमुखत्वाचा अधिकार दिला.
पैलजाबालिमन्वाद्यैरन्यैश्च नहुषादिभिः
पैळ, जाबालि, मनु आणि इतर तसेच नहुष वगैरे यांनीही.
अज्ञातावृषपापैश्च व्यालैर्ये व्याप्य हिंसिताः 4.93.
अज्ञात पापी वृषभ आणि सर्प यांनी, ज्यांना त्रास दिला आणि मारले.
पतिताः पर्वतेभ्यश्च तोयाग्निदहने मृताः तेषां शस्तं चतुर्दश्यां श्राद्धं स्वर्गसुखप्रदम्
जे पर्वतावरून पडले, पाण्यात किंवा अग्नित मरण पावले, त्यांच्यासाठी चतुर्दशीला केलेले श्राद्ध स्वर्गसुख देते.
श्राद्धानि चैव दत्तानि दानानि सुलघून्यपि
श्राद्ध आणि दान, अगदी लहानसुद्धा, या दिवशी दिली जातात.
एवं तिथिरियं राजन्नाग्नेयी प्रोच्यते जनैः
राजा, म्हणून ही तिथी लोकांनी 'आग्नी तिथी' म्हणून ओळखली जाते.
यस्यां मनोरथं यंयं समुद्दिश्य ह्युपोषति
या दिवशी जो कोणता मनोकामना धरतो आणि त्या हेतूने उपवास करतो.
चतुर्दश्यां निराहारः समभ्यर्च्य त्रिलोचनम् पञ्चगव्यं निशि प्राश्य स्वप्याद्भूमौ विमत्सरः
चतुर्दशीला उपवास करून, त्रिनेत्रधारीचे पूजन करावे, रात्री पंचगव्य घेऊन, द्वेष न ठेवता जमिनीवर झोपावे.
श्यामाकमथ वा भुक्त्वा तैलक्षारविवर्जितम्
श्यामाक धान्य खाऊन, तेल आणि क्षार टाळून.
अग्नये हव्यवाहनाय सोमायांगिरसे नमः
अग्नीला, हव्यवाहनाला, सोमाला आणि आंगिरसाला नमस्कार.
पूजयित्वा विधानेन होमं कृत्वा तथैव च
विधीप्रमाणे पूजा करून, त्याचप्रमाणे होम करावा.
नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं नमः सूर्याग्निरूपिणे
त्रिमूर्ती तुला नमस्कार; सूर्य आणि अग्नीच्या रूपातील तुला नमस्कार.
नीराजनं ततः कृत्वा पश्चाद्भुंजीत वाग्यतः 4.93.
निराजन केल्यावर, नंतर मौन पाळून जेवावे.
सौवर्णं कारयेद्देवं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्
तीन डोळे आणि त्रिशूल हातात असलेल्या देवतेची सोन्याची मूर्ती तयार करावी.
चन्दनेनानुलिप्ताङ्गं सितमाल्योपशोभितम् सर्वकालिकमेतत्ते कथितं व्रतमुत्तमम्
संधल लावलेले आणि पांढऱ्या फुलांच्या माळांनी सजवलेले अंग असलेली; हे सर्व काळासाठी योग्य असे उत्तम व्रत सांगितले आहे.
संवत्सरं समाप्तं हि व्रतस्य तु यदा भवेत् मृतस्य देहो दिव्यस्थो दिव्यालंकारभूषितः
व्रताचा एक वर्षाचा कालावधी पूर्ण झाला की, मृताचे शरीर दिव्य अवस्थेला पोहोचते आणि दिव्य अलंकारांनी शोभलेले असते.