ततो विवादं पश्यामि भवतां तैः समेत्य च
तुम्ही सर्वजण एकत्र आल्यावर तुमच्यात वाद झाला आहे, हे मी पाहतो.
लोकपालान्महेंद्रादीन्सयमान्वारुणानिलान्
लोकांचे रक्षक—महेंद्र आणि इतर, यम, वरुण, आणि अनिल—
गंधर्वान्वित्तरक्षोघ्नान्राक्षसान्दैत्यदानवान्
गंधर्व, कुबेर, राक्षसांचा नाश करणारे, राक्षस, दैत्य आणि दानव—
दृष्ट्वा तु विबुधान्सर्वान्ब्रह्मा प्रोवाच तानृषीन्
सर्व दिव्य लोकांना पाहून ब्रह्मा त्या ऋषींना म्हणाले.
एवमुक्तो गतस्तावदुतथ्यः सूर्यमंडलम्
असे सांगितल्यावर उतथ्य सूर्याच्या मंडळात गेला.
स उतथ्यमथोवाच कथं ब्रह्मन्व्रजाम्यहम्
मग त्याने उतथ्याला विचारले, 'ब्रह्मण, मी कसा जाऊ?'
एवमुक्तो मुनिः प्रायात्सर्व देवसमागमम् 4.93.
असे सांगितल्यावर तो ऋषी सर्व देवांच्या सभेकडे गेला.
उवाचाङ्गिरसं ब्रह्मा शीघ्रमेनं त्वमानय
ब्रह्मा अङ्गिरसाला म्हणाला, 'तू त्याला लवकर घेऊन ये.'
एह्येहि भगवन्सूर्य तप्यते भवतान्वहम्
ये, ये भगवंत सूर्य, तू रोज त्याच्यामुळे जळतोस.
स्थित्वा मुहूर्तं प्रोवाच किं वा कार्यमुपस्थितम्
क्षणभर थांबून तो म्हणाला, 'काय काम आले आहे?'
गच्छ शीघ्रं न दहते भुवनं यावदंगिराः
लवकर जा, कारण अङ्गिरस जाईपर्यंत जग जळणार नाही.
पाटलो हरितः शोणः श्वेतो वर्णः प्रणाशितः दग्धमङ्गिरसा सर्वं भूयोऽपि प्रदहिष्यति
तांबडा, हिरवा, लाल, पांढरा—हे सर्व रंग नष्ट झाले आहेत; अङ्गिरसाने सर्व जाळले आहे आणि तो पुन्हा जाळणार आहे.
यावच्च दहते सर्वं भुवनं तपसांगिराः
जोपर्यंत अङ्गिरस आपल्या तपाने सर्व जग जाळतो—
एवमुक्तः स विभुना स्वस्थानमधिरूढवान्
भगवंताने असे सांगितल्यावर, तो आपल्या जागी परत गेला.
गत्वाङ्गिरा उवाचेदं गतः किं करवाण्यहम्
अंगिरा तिथे जाऊन म्हणाला, 'मी आलो आहे, आता मी काय करू?'
संप्रशस्योचुरग्नित्वं कुरु तावन्महीतले
त्यांनी त्याचे कौतुक केले आणि म्हणाले, 'अग्नि, तू सध्या पृथ्वीवर आपले कर्तव्य पार पाड.'
यावदग्निं प्रपश्यामः क्वासौ नष्टः क्व तिष्ठति 4.93.
जोपर्यंत आपण अग्निला पाहत नाही, तोपर्यंत तो कुठे हरवला आहे, कुठे आहे हे शोधूया.
देवैर्दृष्टो यथा ह्यग्निस्तत्ते सर्वं निवेदितम्
देवतांनी जसा अग्निला पाहिला, तसे सर्व काही तुला सांगितले आहे.
अग्नेऽग्नित्वं कुरुष्व त्वमंगिरास्तु यथा पुरा
अग्नि, तू आपले मूळ रूप धारण कर. अंगिरा, तूही पूर्वीप्रमाणेच कर.
को मेऽपहृतं तेजः केनाग्नित्वं कृतं त्विह
माझे तेज कोणाने घेतले? येथे माझे अग्निपण कोणाकडून घेतले गेले?
उवाच मुञ्च मत्स्थानं वचस्तोषकरं शृणु
तो म्हणाला, 'माझी जागा सोड; समाधान देणारे माझे शब्द ऐक.'
बृहस्पतीति नामा वै तथान्ये बहवः सुताः
बृहस्पती हे नाव आहे, आणि तसेच इतरही अनेक पुत्र आहेत.
वह्निं संजनयामास पुत्रान्पौत्रांस्तदांगिराः
अंगिरा यांनी त्या वेळी अग्नि, तसेच पुत्र आणि नातवंडे निर्माण केली.
सर्वमेव चतुर्दश्यां संजातं हव्यवाहनम्
सर्व हव्यवाहन अग्नि चतुर्दशीला उत्पन्न झाले.
ततोऽष्टपतिपत्वे च रुद्रेण प्रतिपादितम्
नंतर रुद्राने आठ प्रमुखत्वाचा अधिकार दिला.
पैलजाबालिमन्वाद्यैरन्यैश्च नहुषादिभिः
पैळ, जाबालि, मनु आणि इतर तसेच नहुष वगैरे यांनीही.
अज्ञातावृषपापैश्च व्यालैर्ये व्याप्य हिंसिताः 4.93.
अज्ञात पापी वृषभ आणि सर्प यांनी, ज्यांना त्रास दिला आणि मारले.
पतिताः पर्वतेभ्यश्च तोयाग्निदहने मृताः तेषां शस्तं चतुर्दश्यां श्राद्धं स्वर्गसुखप्रदम्
जे पर्वतावरून पडले, पाण्यात किंवा अग्नित मरण पावले, त्यांच्यासाठी चतुर्दशीला केलेले श्राद्ध स्वर्गसुख देते.
श्राद्धानि चैव दत्तानि दानानि सुलघून्यपि
श्राद्ध आणि दान, अगदी लहानसुद्धा, या दिवशी दिली जातात.
एवं तिथिरियं राजन्नाग्नेयी प्रोच्यते जनैः
राजा, म्हणून ही तिथी लोकांनी 'आग्नी तिथी' म्हणून ओळखली जाते.