बलवानजितो दैत्यो बलिर्नामा महाबलः ततो देवा महाविष्णुं गत्वा वचनमूचिरे
पराभूत न झालेला, बलवान बळी नावाचा दैत्य फार सामर्थ्यशाली होता; तेव्हा देवांनी महाविष्णूंकडे जाऊन म्हणाले—
जहि दैत्यं महाबाहो बलिं बलनिषूदन
'हे महाबाहो, हे बळाचा नाश करणाऱ्या, बळी दैत्याचा वध कर.'
उवाच वाक्यं कालज्ञो देवानां हितकाम्यया
तो योग्य वेळ जाणणारा, देवांच्या हितासाठी बोलला.
तपसा भावितात्मानं शान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् तपसोन्तः सुबहुना काले नास्य भविष्यति
जो तपाने शुद्ध झालेला, शांत, संयमी, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे—असा बळी, खूप तप करून, योग्य वेळी आपला शेवट पाहील.
यदा विनयसम्पन्नं ज्ञास्ये कालेन केनचित्
जेव्हा मी काळानुसार कोणीतरी नम्र असलेला माणूस आहे हे जाणतो,
अदितिर्मां प्रपन्ना वै पुत्रार्थे पुत्रलोभिनी
अदितीने पुत्राच्या इच्छेने, पुत्रासाठी आस लावून माझ्या जवळ येऊन प्रार्थना केली.
तद्देवानां हितं सर्वे चाहितं तु सुरद्विषाम् 4.76.
हे सर्व देवतांच्या हिताचे आणि देवांचा द्वेष करणाऱ्यांच्या अहिताचे ठरेल.
एवमुक्ता गता देवाः कार्यं विष्णुरचिंतयत् अदितिर्वरयामास वांछितं मे भविष्यति
असं सांगून देवता निघून गेल्या; विष्णूने हे कार्य मनाशी ठरवलं आणि अदिती म्हणाली, 'माझी इच्छा पूर्ण होईल.'
अथ काले बहुतिथे गते सा गर्भिणी ह्यभूत्
नंतर बरीच वर्षे गेल्यावर ती गर्भवती झाली.
ह्रस्वपादं ह्रस्वकायं महच्छिरसमर्भकम्
लहान पाय, छोटं शरीर आणि मोठं डोकं असलेलं बाळ जन्माला आलं.
दृष्ट्वा तु वामनं जातं यदि सा वक्तुमुद्यता
वामन जन्माला आल्याचं पाहून ती बोलायला सज्ज झाली.
एकादश्यां भाद्रपदे श्रवणेन नरोत्तम
भाद्रपद महिन्यातील एकादशीला, श्रवण नक्षत्र असताना, हे श्रेष्ठ पुरुषा,
भयं बभूव दैत्यानां देवानां तोष आभवत्
दानवांमध्ये भीती निर्माण झाली आणि देवतांना समाधान मिळालं.
चकार कश्यपो धीमान्प्रजापतिरनुद्यतः
कश्यप हा बुद्धिमान प्रजापती, कोणतीही विलंब न करता विधी करू लागला.
कुशस्वच्छोदकधरः कमंडलुविभूषितः
पवित्र पाणी हातात धरून, कमंडलूने सजलेला तो कुशावर उभा राहिला.
दृष्ट्वा बलिमथोवाच वामनोऽभ्येत्य तत्क्षणम्
बलीला पाहून वामन त्या क्षणी त्याच्याजवळ गेला आणि त्याला बोलला.
पादत्रयप्रमाणेन पठनार्थे स्थितो ह्यसि 4.76.
तू इथे तीन पावलांच्या मोजमापाने मागण्यासाठी उभा आहेस.
ततो वर्द्धितुमारब्धो वामनोऽनंतविक्रमः
मग अनंत पावलांचा वामन वाढू लागला.
ताभ्यामिंद्रादिकाँल्लोकाँल्ललाटे ब्रह्मणः पदम्
त्या दोन पावलांनी त्याने इंद्रादी लोक आणि ब्रह्माच्या कपाळावरील स्थान गाठलं.
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं सिद्धा देवर्षयस्तथा
ते महान आश्चर्य पाहून सिद्ध आणि देवर्षीही अचंबित झाले.
ततो दैत्यगणान्सर्वाञ्जित्वा त्रिभुवनं वशी
मग सर्व दानवांचा पराभव करून त्याने त्रिभुवनावर राज्य मिळवलं.
तत्र त्वमीप्सितान्भोगान्भुक्त्वा मद्बाहुपालितः
तेथे, माझ्या संरक्षणाखाली, तू इच्छित सुखांचा उपभोग घेतोस.
एवमुक्तो बलिः प्रायान्नमस्कृत्य नरोत्तमम्
बलीने असे ऐकून त्या श्रेष्ठ पुरुषाला वंदन करून निघून गेला.
स्वानि धिष्ण्यानि गच्छध्वं तिष्ठध्वं विगत ज्वराः
आपापल्या जागी परत जा आणि चिंता सोडून तिथेच रहा.
देवः कृत्वा जगत्कार्यं तत्रैवांतर्द्धिमागमत् । तेनेष्टा देवदेवस्य सर्वदा विजया तिथिः
देवाने जगाचे कार्य पूर्ण करून तिथेच अदृश्य झाला; त्या दिवसापासून देवांच्या देवाची पूजा करण्यासाठी हा दिवस नेहमीच शुभ मानला जातो.
एषा वै फाल्गुने मासि पुष्येण सहिता नृप
राजा, हे फाल्गुन महिन्यात पुष्य नक्षत्रासह येते.
एकादश्यां सोपवासो रात्रौ संपूजयेद्धरिम् 4.76.
एकादशीच्या दिवशी उपवास करून रात्री हरिची पूजा करावी.
कुंडिकां स्थापयेत्पार्श्वे छत्रं वै पादुके तथा
पाण्याचा कलश बाजूला ठेवावा, छत्री आणि पादत्राणेही ठेवावीत.
आच्छाद्य पात्रं वासोभिः फलैश्चापि सुशोभनैः
त्या पात्रावर वस्त्रांनी आणि सुंदर फळांनी झाकावे.
तिलाढकेन वित्ताढ्यः प्रस्थेन कुडवेन वा
ज्याच्याकडे संपत्ती आहे त्याने तिळाचे माप, किंवा प्रस्थ, किंवा कुडव द्यावे.