नमो नमस्ते गोविन्द बुधश्रवण संज्ञक
गोविंद, बुधश्रवण नावाने प्रसिद्ध असलेल्या, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
एवं संपूज्य गोविंद ब्राह्मणं पूजयेत्ततः पुराणज्ञे विशेषेण विधिवत्संप्रदापयेत्
अशी गोविंदाची पूजा करून, नंतर ब्राह्मणाचा सन्मान करावा आणि विशेषतः पुराण जाणणाऱ्याला विधिपूर्वक दान द्यावे.
द्वादश्यां श्रवणे युक्ते अशेषाहस्करान्विते
द्वादशीला, जेव्हा श्रवण नक्षत्र सर्व सूर्यकिरणांनी युक्त असते,
श्रीकृष्ण उवाच अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: येथेही मी एक प्राचीन कथा सांगतो.
देशो दशार्णको नाम तस्य भागे तु पश्चिमे
दशार्ण नावाचा एक प्रदेश आहे; त्याच्या पश्चिम भागात,
सुतप्तसिकता भूमिर्यत्र दुष्टा महोरगाः 4.75.
तेथे जमिनीत तापलेली वाळू आहे, आणि तिथे भयंकर सर्प राहतात.
शमीखदिरपालाशकरीरैः पीलुभिः सह
शमी, खदिर, पालाश, करी आणि पीलू यांच्या झाडांनी ती जागा वेढलेली आहे.
दग्धप्राणिगणाकीर्णा यत्र भूर्द्दृश्यते क्वचित्
कधी कधी तिथे जळालेल्या प्राण्यांचे अवशेष दिसतात.
कदाचिदपि दृश्यंते भ्राम्यन्तो हि विहगमाः उत्कृत्तजीविता राजन्दृश्यंते विहगोत्तमाः
कधी कधी पक्षी तिथे भटकताना दिसतात, आणि राजन, काही श्रेष्ठ पक्षी मृत अवस्थेतही दिसतात.
तृषातुराश्च सहसा मृगाः सैकतमागताः
तृषार्त प्राणी अचानक त्या वाळूत येतात.
तस्मिंस्तथाविधे देशे कश्चिद्दैववशाद्वणिक्
अशा त्या प्रदेशात, नशिबाच्या फेऱ्याने, एक व्यापारी आला.
पिशाचान्मलिनांस्तीक्ष्णान्निर्मांसान्भीमदर्शनान्
त्याने तिथे घाणेरडे, भयंकर, मांस नसलेले आणि भीतीदायक असे पिशाच्च पाहिले.
बभ्रामोद्भ्रांतहृदयः क्षुत्तृषाभ्रमकर्षितः
तो व्यापारी भुकेने आणि तहानेने त्रस्त होऊन, गोंधळलेल्या मनाने तिथे भटकत होता.
अथ प्रेतान्ददर्शासौ तृष्णाव्याकुलितेंद्रियान्
नंतर त्याने तृष्णेने व्याकुळ झालेल्या इंद्रियांसह प्रेतांना पाहिले.
प्रेतस्कंधसमारूढमेकं प्रेतं ददर्श ह
त्याने एक प्रेत दुसऱ्या प्रेताच्या खांद्यावर बसलेले पाहिले.
आगच्छन्तं तमव्यग्रं स्रुतुशब्दपुरःसरम् 4.75.
तो प्रेत शांतपणे, टपटप आवाज करत, त्याच्याकडे येताना दिसला.
स दृष्ट्वाथ वणिक्छ्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्
त्याने व्यापारीश्रेष्ठाला पाहून असे शब्द सांगितले:
तमुवाच वणिग्धीमान्सार्थभ्रष्टस्य चैव मे
शहाण्या व्यापाऱ्याने त्याला सांगितले, 'माझा सारा ताफा हरवला आहे.'
तृष्णा मां बाधतेऽत्यर्थं क्षुद्दुनोति भृशं तथा अत्रोपायं न पश्यामि जीवेयं येन केनचित्
'मला तहान फार त्रास देते, आणि भूकही खूप लागली आहे; इथे मला जगण्याचा काहीच उपाय दिसत नाही.'
पुंनागमिममाश्रित्य प्रतीक्षस्व मुहूर्तकम्
'या पुरुषांच्या मार्गावर थांब आणि थोडा वेळ वाट पाहा.'
कृतातिथ्यो यथालाभं गमिष्यसि यथासुखम्
'अतिथीचे योग्य तेवढे स्वागत केल्यावर, तू आपल्या इच्छेप्रमाणे पुढे जाऊ शकशील.'
मध्याह्नसमये प्राप्ते ततस्तं देशमागतः दध्योदनसमायुक्तो वर्धमानेन संयुतः
मध्यान्हाच्या वेळी, तो त्या ठिकाणी आला, त्याच्यासोबत दहीभात आणि वर्धमान होता.
आगते करके तस्मिन्प्रादादतिथये तदा वितृष्णो विज्वरश्चैव क्षणेन समपद्यत
पात्र आल्यावर त्याने ते अतिथीला दिले; आणि क्षणातच त्याची तहान व ताप नाहीसे झाले.
ततस्तु प्रेतसंघस्य भोक्तुकामस्य वै ददौ
नंतर त्याने ते जेवायची इच्छा असलेल्या प्रेतांच्या टोळीला दिले.
अतिथिं तर्पयित्वा च प्रेतलोकं च सर्वशः
अतिथी आणि सगळ्या प्रेतलोकाचे समाधान करून,
तस्य भुक्तवतश्चान्नं पानीयं च क्षयं ययौ 4.75.
त्याने जेवल्यावर, अन्न आणि पाणी दोन्ही संपले.
आश्चर्यमेतत्परमं वनेऽस्मिन्प्रतिभाति मे
'या जंगलात मला हे फारच अद्भुत वाटते.'
स्तोकेन च तथान्नेन बिभर्षि सुबहून्पृथक्
'इतक्या थोड्या अन्नाने तू इतक्या लोकांना वेगवेगळे पोसतोस.'
अपरं च कथं चेह मम पापपरिक्षयः तृप्तश्चासि कथं ग्रासमात्रेण च शुभव्रत
माझ्या पापांचा नाश इथे कसा झाला, आणि फक्त एक घास खाऊनही तुझं समाधान कसं होतं, हेही मला सांग, हे शुभव्रती.
कस्त्वमस्यां सुघोरायामटव्यां तु कृतालयः
या भयंकर अरण्यात तू कोण आहेस, ज्याने इथे आपलं घर केलं आहे?