भीष्मपञ्चकव्रतवर्णनम् कर्तव्यं कार्त्तिके मासि प्रयत्नाद्भीष्मपञ्चकम्
कार्तिक महिन्यात भक्तीने भीष्मपंचक व्रत अवश्य करावं.
विधानं कीदृशं तस्य फलं च यदुसत्तम
हे व्रत कसं करावं आणि त्याचं फळ काय, हे सांग, हे यदुकुळातील श्रेष्ठा.
यथाविधि च कर्तव्यं फलं चास्य यथोदितम्
हे व्रत योग्य प्रकारे कसं करावं आणि त्याचं फळ काय आहे,
मयापि भृगवे प्रोक्तं भृगुश्चोशनसे ददौ
मीही ते भृगूला सांगितलं, आणि भृगूने ते उशनासला दिलं.
तेजस्विनां यथा वह्निः पवनः शीघ्रगामिनाम्
जसा तेजस्वींमध्ये अग्नी आणि वेगवानांमध्ये वारा श्रेष्ठ आहे,
भूलोकः सर्वलोकानां तीर्थानां जाह्नवी यथा
जसा सर्व लोकांमध्ये पृथ्वी आणि तीर्थांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे,
वेदो यथैव शास्त्राणां देवानामच्युतो यथा
जसा शास्त्रांमध्ये वेद आणि देवांमध्ये अच्युत श्रेष्ठ आहे,
दुष्करं भीष्ममित्याहुर्न शक्यं तदिहोच्यते
तसंच भीष्माचं व्रत करायला फार कठीण आहे; ते इथे शक्य नाही असं सांगितलं आहे.
वशिष्ठभृगुभर्गाद्यैश्चीर्णं कृतयुगादिषु
कृतयुग आणि इतर युगांत वसिष्ठ, भृगु, भर्ग आणि इतरांनी हे केले होते.
सीरभद्रादिभिर्वैश्यैः शूद्रैरन्यैः कलौ युगे 4.72.
कलियुगात सीरभद्र आणि इतर वैश्य, तसेच शूद्र आणि इतर लोकांनी हे केले.
ब्राह्मणैर्ब्रह्मचर्येण जपहोमक्रियादिभिः
ब्राह्मणांनी ब्रह्मचर्य, जप, होम आणि इतर विधींनी हे केले.
पराधिः परिहर्तव्यो ब्रह्मचर्येण निष्ठया
ब्रह्मचर्य आणि दृढ निश्चयाने चुक टाळावी.
शाकाहारपरैश्चैव कृष्णार्चनपरैर्नरैः
शाकाहार करणारे आणि कृष्णाची भक्ती करणारे हे करतात.
विधवाभिश्च कर्तव्यं पुत्रपौत्रादिब्रुद्धये
विधवांनी मुलं, नातवंडं आणि इतरांच्या कल्याणासाठी हे करावं.
नित्यं स्नानेन दानेन कार्त्तिकी यावदेव तु
कार्तिकीपर्यंत रोज स्नान आणि दान करावं.
नद्य निर्झरगर्ते वा समालभ्य च गोमयम्
नदी, धबधबा किंवा खड्ड्यात, गायीचं शेण मिळवून हे करावं.
देवानृषीन्पितॄंश्चैव ततोन्यान्कामचारिणः
देव, ऋषी, पितर आणि इच्छेनुसार वागणारे इतर यांना हे दिलं जातं.
ततोऽनुपूजयेद्देवं सर्वपापहरं हरिम्
मग सर्व पाप दूर करणाऱ्या हरिची पूजा करावी.
तत्रैव पञ्चगव्येन गंधचंदनवारिणा
तेथे पंचगव्य आणि चंदनमिश्रित पाण्याने पूजा करावी.
कर्पूरोशीर मिश्रेण लेपयेद्गरुडध्वजम् 4.72.
कर्पूर आणि उशीरा मिसळून गरुडध्वजाला लेप लावावा.
गुग्गुलुं घृतसंयुक्तं दहेत्कृष्णाय भक्तितः
गुग्गुळ आणि तुप एकत्र करून भक्तीने कृष्णासाठी जाळावं.
नैवेद्यं देवदेवस्य परमान्नं निवेदयेत्
देवांचा देव असलेल्या त्याला उत्तम अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करावं.
जुहुयाच्च घृताक्तांश्च तिलव्रीहींस्ततो व्रती
नंतर व्रतीने तुप लावलेले तीळ आणि तांदूळ होम करावेत.
उपास्य पश्चिमां संध्यां प्रणम्य गरुडध्वजम्
पश्चिम संध्याकाळी पूजा करून गरुडध्वजाला नमस्कार करावा.
सर्वमेतद्विधानं च कार्यं पंचदिनेषु हि
हे सर्व विधी पाच दिवस करावेत.
प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ पूजयेत्कमलैर्नरः
पहिल्या दिवशी पुरुषाने कमळांनी हरिच्या पायांची पूजा करावी.
पूजयेच्च तृतीयेऽह्नि नाभिं भृङ्गरसेन च
तिसऱ्या दिवशी नाभीवर काळ्या भुऱ्याच्या फुलांच्या रसाने पूजा करावी.
ततोऽनुपूजयेच्छीर्षं मालत्याः कुसुमैर्नवैः
नंतर डोक्यावर ताज्या मोगऱ्याच्या फुलांनी पूजा करावी.
अर्चयित्वा हृषीकेशमेकादश्यां समाहितः
एकादशीला मन लावून हृषीकेशाची पूजा करावी.
गोमूत्रं मंत्रवत्कृत्वा द्वादश्यां प्राशयेद्व्रती 4.72.
द्वादशीला व्रत करणाऱ्याने मंत्र म्हणत गोमूत्र तयार करून ते प्यावे.