त्रयस्त्रिंशद्देवकोट्यो रोमकूपे व्यवस्थिताः
तेहतीस कोटी देवता गायीच्या रोमकूपांमध्ये वास करतात.
चत्वारः सागराः प्रोक्ता गवां ये तु पयोधराः
चार समुद्र हे गायींच्या स्तनांसारखे मानले जातात.
जठरे गार्हपत्योऽग्निर्दक्षिणाग्निर्हृदिस्थितः
पोटात गार्हपत्य अग्नी आहे, तर हृदयात दक्षिणाग्नी आहे.
अस्थिव्यवस्थिताः शैला मज्जासु क्रतवः स्थिताः
हाडांत पर्वत आहेत आणि मज्जेत यज्ञांचे स्थान आहे.
सुरक्तपीतकृष्णादौ गवां वर्णे व्यवस्थिताः
लाल, पांढरा, पिवळा आणि काळा या रंगांत गायींचे रूप आहे.
संस्मृत्य तत्क्षणाद्गौरी इयेष सदृशीं तनुम्
ते आठवल्यावर त्या क्षणीच गौरीने तसंच रूप मिळवावं असं मनात आणलं.
षडुन्नतां पञ्चनिम्नां मंडूकाक्षीं सुवालधिम् 4.69.
सहा उंच, पाच खाली वाकलेल्या अंगांसह, बेडकासारख्या डोळ्यांची आणि सुंदर शेपटीच्या केसांची गाय होती.
सुशीलां च सुतस्नेहां सुक्षीरां सुपयोधराम्
ती गाय सुस्वभावी, वासरावर प्रेम करणारी, गोड दूध देणारी आणि सुंदर स्तनांची होती.
चर्यया प्रतरन्हृष्टो महादेवः स्वचेतसि
तिच्या हालचालींमुळे महादेव सकाळी आपल्या मनात आनंदी झाले.
दत्त्वा कुलपतेः पार्श्वं भृगोस्तां गां न्यवेदयत्
कुलपतीच्या बाजूला ती गाय ठेवून, महादेवांनी ती गाय भृगुला दिली.
न्यासरूपां ददौ धेनुं रक्षित्वा तां दिनद्वयम्
दोन दिवस ती गाय जपून, महादेवांनी ती गाय ठेवण म्हणून दिली.
अन्तर्द्धिमगमद्देवः पुनर्व्याघ्रो बभूव ह
तेव्हा देव अदृश्य झाले आणि पुन्हा वाघाचे रूप घेतले.
वज्रचक्रनखो देवीं ज्वलत्पिंगललोचनः
वज्रासारखे नख, चक्रीसारखे पंजे आणि जळणाऱ्या पिंगट डोळ्यांनी त्या वाघाने देवीकडे धाव घेतली.
संप्रायादाश्रमपदं तां च धेनुं सवत्सिकाम्
तो आश्रमात गेला आणि त्या गायीला वासरासह घेऊन गेला.
हाहेत्युच्चैः केचिदूचुर्हुंहुंकारैस्तथापरे
काहींनी मोठ्याने 'हाऽ' असा आवाज केला, तर काहींनी 'हुं हुं' असा ध्वनी केला.
तालास्फोटान्ददुः केचिद्व्याघ्रं दृष्ट्वातिभैरवम्
त्या अतिशय भयंकर वाघाला पाहून काहींनी टाळ्या वाजवल्या.
तस्या व्याघ्रभयार्तायाः कपिलाया युधिष्ठिर 4.69.
युधिष्ठिरा, त्या वाघाच्या भीतीने घाबरलेली ती कपिला होती.
व्याघ्रवत्सकयोस्तत्र वंदितं सुरकिन्नरैः
तेथे वाघ आणि त्याचे पिल्लू यांना देव आणि किन्नर यांनी वंदन केले.
सजलं शिवलिंगं च शम्भोस्तीर्थं तदुत्तमम्
तेथे ओलसर शिवलिंग आहे आणि शंभूचे ते श्रेष्ठ तीर्थ आहे.
तत्र स्नात्वा महातीर्थे जंबूमार्गे नराधिप
राजा, जांबू मार्गावरील त्या महान तीर्थात स्नान केल्यावर,
ततस्ते मुनयः क्रुद्धा ब्रह्मदत्तां महास्वनाम्
मग त्या ऋषींनी रागाने, ब्रह्माने दिलेला मोठा आवाज केला.
शब्देन तेन व्याघ्रोऽपि मुक्त्वा गावं सव त्सिकाम् तं प्रपश्यंति ये पार्थ ते रुद्रा नात्र संशयः
त्या आवाजाने वाघाने गायीला आणि तिच्या वासराला सोडले; पार्था, जो त्याला पाहतो तो रुद्रच असतो, यात शंका नाही.
अथ प्रत्यक्षतां श्रेष्ठस्तेषां देवो महेश्वरः
मग त्यांच्यात श्रेष्ठ असलेला महादेव प्रत्यक्ष प्रकट झाला.
उमासहायो वरदः सस्वामी सविनायकः
उमा सोबत, वर देणारा, स्वामी आणि विनायकासह तेथे होते.
वीरभद्रा च चामुंडा घंटाकर्णादिभिर्वृता देवदानवगन्धर्वमुनिविद्याधरोरगैः
वीरभद्र आणि चामुंडा, घंटाकर्ण व इतरांसह, देव, दानव, गंधर्व, मुनी, विद्याधर आणि नाग यांनी वेढलेले होते.
प्रणम्य देवदेवाय पत्नीभिः सहितैरुमा
उमा आपल्या पत्नींसह देवांच्या देवाला वंदन करते.
कार्तिके शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां नंदिनीव्रतम् 4.69.
कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वादशीला नंदिनी व्रत पाळले जाते.
उत्तानपादेन तथा व्रतं चीर्णमिदं शृणु
उत्तानपादानेही हे व्रत केले होते, ते ऐक.
तस्य भार्या द्वयं चासीद्रुचिशुघ्नीति विश्रुतम्
त्याच्या दोन पत्नी होत्या, त्यांची नावे रुचि आणि शुघ्नी अशी प्रसिद्ध होती.
रुच्याः समर्पितः शुघ्न्या ध्रुवोऽयं रक्ष्यतां सखि
रुचिने ध्रुवाला शुघ्नीच्या स्वाधीन केले, 'मित्रा, त्याची काळजी घे.'