मर्त्यलोके चिरं स्थित्वा विष्णुलोके महीयते
माणूस या मृत्युलोकात खूप काळ राहिल्यावर, त्याला विष्णुलोकात मोठा मान मिळतो.
ये पूजयंति पुरुषाः पुरुषोत्तमस्य मत्स्यादिकांस्तु दशमीषु दशावतारान्
जे पुरुष पुरुषोत्तमाचे मत्स्यादी दहा अवतार दहाव्या दिवशी भक्तीने पूजतात—
आशादशमीवर्णनम् शृणुष्वावहितो वच्मि तवाशादशमीव्रतम्
ऐक, मी तुला आषाढ महिन्यातील दहाव्या दिवशीचे व्रत सांगतो, लक्ष देऊन ऐक.
नलनामाभवत्पूर्वं निषधेषु महीपते
पूर्वी निषध देशात नल नावाचा एक राजा होता.
अक्षैर्द्यूतेन राजेन्द्र निर्ययौ भार्यया सह
राजा, एका वेळेस नल राजाने फासे खेळून आपल्या पत्नीबरोबर घर सोडले.
स गत्वा प्रत्यहोरात्रं जलमात्रेण वर्तयन्
तो निघून गेला आणि दिवस-रात्र फक्त पाण्यावर जगत राहिला.
ग्रहीतुमिच्छंस्तान्राजन्समाच्छाद्य स्ववाससा
राजा, त्यांना पकडावे म्हणून त्याने स्वतःचे वस्त्र पांघरून त्यांना झाकले.
गते तु नैषधे भैमी प्रबुद्धै वाञ्चितानना इतश्चेतश्च बभ्राम हाहेति रुदती मुहुः
निषधराज गेला तेव्हा भीमाची कन्या, जागे झालेल्यांनी फसवली गेली, ती इकडे-तिकडे रडत रडत भटकत राहिली.
दुःखशोकसमाक्रांता नलदर्शनलालसा
ती दुःख आणि शोकाने ग्रासलेली होती, नलाच्या दर्शनाची तीव्र इच्छा तिच्या मनात होती.
उन्मत्तवत्परिवृता शिशुभिः कौतुकाकुलैः
ती वेड्यासारखी वागत होती, आणि आजूबाजूला कुतूहलाने बघणारी लहान मुले होती.
चन्द्रलेखेव पतिता भूमौ भासितदिङ्मुखा 4.64.
ती चंद्रकोरीसारखी जमिनीवर पडली, तिचा चेहरा सर्व दिशांना उजळून निघाला.
उवाच भैमी सव्रीडं सैरंध्रीं मां निबोधताम्
भीमाची कन्या लाजत-लाजत सैरंध्री या दासीला म्हणाली—माझे बोल ऐक.
यदि प्रार्थयते कश्चिद्दंड्यस्ते सांप्रतं भवेत् एवमस्त्वनवद्यांगि राज माताप्युवाच ताम्
कोणी जर आता तुझी इच्छा धरली, तर त्याला शिक्षा द्यावी; तसेच असो, दोषरहिते, असे राणी आईनेही तिला सांगितले.
एवंविधा तद्भवने कंचित्कालमनिंदिता आनयामास मुदितो दमयंतीं गृहं पितुः
त्या घरात ती काही काळ कुठलाही दोष न लागता राहिली; नंतर, आनंदाने दमयंतीला तिच्या वडिलांच्या घरी नेण्यात आले.
मात्रा पित्रा समायुक्ता सुतैर्भ्रातृभिरेव च
ती आई-वडिलांसोबत, मुलांसोबत आणि भावांसोबत एकत्र आली.
प्रोवाच विमनाहूय व्रतं दानमथापि वा
ती दुःखी अवस्थेत बोलावली गेल्यावर, तिने व्रत किंवा दान याबद्दल सांगितले.
तत्रेतिहासकुशलो विप्रः प्रोवाच बुद्धिमान्
तेथे इतिहास जाणणारा, बुद्धिमान ब्राह्मण बोलला.
चकार सर्वं तन्वंगी यत्पुराणविदा तदा
त्या कृशांगिणीने, प्राचीन कथा जाणणाऱ्याने सांगितलेले सर्व काही केले.
व्रतस्यास्य प्रभावेण दमयंत्या नरोत्तम
या व्रताच्या प्रभावाने दमयंतीने, हे श्रेष्ठ पुरुषा,
सर्वमेतत्समाचक्ष्व मां सर्वज्ञोसि यादव
हे यादव, तू सर्वज्ञ आहेस, म्हणून मला हे सर्व सांग.
भार्यार्थं तु वणिक्पुत्रः पुत्रार्थे गुर्विणी तथा ।। 4.64.
पत्नीच्या इच्छेसाठी व्यापाऱ्याचा मुलगा, आणि पुत्रासाठी अपत्याची इच्छा असलेली स्त्री हे व्रत करतात.
धर्मार्थकामसंसिद्धयै लोककन्या वरार्थिनी
धर्म, अर्थ आणि काम या त्रिवर्गासाठी, जगातील कन्या वर निवडते.
चिरप्रवासिते कांते कालेन धृतिपंडिता
प्रियकर दीर्घकाळ दूर असताना, संयमाने युक्त अशी ती स्त्री काळाच्या ओघात धीर धरते.
यदा यस्य भवेदार्तं कार्यते हि तदा व्रतम्
जेव्हा कुणाला दु:ख होते, तेव्हा हे व्रत केले जाते.
नक्तं तदाशाः संपूज्याः पुष्पालक्तकचन्दनैः दत्त्वा घृताक्तं नैवेद्यं पुनः कार्यं निवेदयेत्
रात्री इच्छांची फुले, आलक्तक आणि चंदनाने पूजा करावी; तुपात भिजवलेले नैवेद्य अर्पण करून पुन्हा विधी सादर करावा.
आशाश्चाशाः सदा संतु विद्यंतां च मनोरथाः
इच्छा नेहमी राहू देत आणि मनोकामना पूर्ण होऊ देत.
एवं संपूज्य भुञ्जीत दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम्
अशी पूजा करून, ब्राह्मणाला दक्षिणा दिल्यावर जेवावे.
यावन्मनोरथः पूर्णस्ततः पश्चात्समुद्यमात्
जेव्हा मनोकामना पूर्ण होते, तेव्हा नंतर ठरलेला विधी करावा.
सौवर्णाः कारयेदाशा रौप्यपिष्टातकेन वा
इच्छा सोन्याच्या किंवा चांदीच्या मूर्तीत घडवाव्यात.
पूजयेन्मंत्रसंदर्भैरेभिर्ध्यात्वा गृहांगणे। पूर्वा चन्द्रेण सहिता ऐन्द्रीदिग्देवते नमः
हे मंत्र म्हणून, घराच्या अंगणात ध्यान करून पूर्व दिशेला, चंद्रासह आणि ऐंद्र दिग्देवतांना नमस्कार करावा.