यस्मात्त्वया हता दैत्या ब्रह्मणो मत्परिग्रहाः
कारण ब्रह्मदेवांचे आश्रित असलेले दैत्य तुझ्या हातून मारले गेले,
अतोऽर्थं मानुषे लोके रक्षार्थं च महीक्षिताम्
म्हणूनच, माणसांच्या लोकात न्यायासाठी आणि पृथ्वीच्या राजांची रक्षा करण्यासाठी,
पूर्वोक्तैः कारणैः पार्थ अवतीर्णं महीतले
पूर्वी सांगितलेल्या कारणांमुळे, पार्था, तो पृथ्वीवर अवतरला.
समंत्रं सरहस्यं च सर्वपापप्रणाशनम्
मंत्र आणि गुप्त विधीने सर्व पापांचा नाश होतो.
श्रीकृष्ण उवाच प्रोष्ठपदे सिते पक्षे दशम्यां नियतः शुचिः
श्रीकृष्ण म्हणाले: प्रोष्टपद महिन्यात, शुद्ध पक्षातील दहाव्या दिवशी, नियमीत आणि शुद्ध राहावे.
कृत्वा कुरुकुलश्रेष्ठ गृहमागत्य मानवः
हे केल्यावर, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, तो मनुष्य घरी परत यावा.
क्रमेण पावयेत्तां तु पुंसंज्ञं घृतसंश्रितम्
नंतर, तूप घालून पुंसंज्ञा म्हणून जे आहे ते हळूहळू शुद्ध करावे.
प्रथमे पूरिकान्वर्षे द्वितीये घृतपूरकान्
पहिल्या वर्षी पुरीका द्याव्यात; दुसऱ्या वर्षी तुपातले पुरीका द्यावेत.
सोहालकान्पञ्चमेऽब्दे षष्ठेऽब्दे खण्डवेष्टकान्
पाचव्या वर्षी सोहालका द्यावेत; सहाव्या वर्षी खंडवेष्टका द्यावेत.
नवमे कर्णवेष्टांस्तु दशमे खण्डकाञ्छुभान् 4.63.
नवव्या वर्षी कर्णवेष्टा द्याव्यात; दहाव्या वर्षी खंडका आणि शुभा द्याव्यात.
क्रमेण भक्षयित्वा च यथोक्तं भरतर्षभ स्वत एवार्धमश्नीयाद्गत्वा रम्ये जलाशये
भरतरषभा, सांगितल्याप्रमाणे ते पदार्थ एकामागून एक खाऊन, नंतर स्वतः अर्धे खावे आणि रम्य जलाशयात जावे.
दशावतारानभ्यर्च्य पुष्पधूपविलेपनैः
दशावतारांची फुले, धूप आणि लेप याने पूजा करून,
मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं त्रिविक्रमम्
मत्स्य, कूर्म, वराह, नरसिंह आणि त्रिविक्रम,
गतोऽस्मि शरणं देवं हरिं नारायणं प्रभुम्
मी देव, हरि, नारायण या प्रभूच्या शरण गेलो आहे.
छिनत्तु वैष्णवीं मायां भक्त्या जातो जनर्दनः
भक्तीने जन्मलेला जनार्दन, वैष्णव माया छेदतो.
एवं यः कुरुते पार्थ विधिनानेन सुव्रत
पार्था, जो हा विधी आणि उत्तम व्रताने करतो,
श्रूयते यास्त्विमालोच्य पुरुषाणां दशा दश
हे सर्व पाळल्यावर, पुरुषांच्या दहा स्थिती ऐकायला येतात.
संसारसागरे घोरे मज्जत तत्र मां हरिः
या भयानक संसारसागरात बुडताना, हरि मला तिथे उचलतो.
किं तस्य न भवेल्लोके यस्य तुष्टो जनार्दनः मर्त्यलोके स्वयं पार्थ भूभारोत्तारकारणम्
ज्याच्यावर जनार्दन प्रसन्न आहे, त्याला या जगात काय उणे आहे? पार्था, मर्त्यलोकात तोच स्वतः पृथ्वीवरील भार हलका करतो.
या स्त्री व्रतमिदं पार्थ चरिष्यति मयोदितम् 4.63.
पार्था, जी स्त्री माझ्या सांगण्याप्रमाणे हे व्रत करील—
मर्त्यलोके चिरं स्थित्वा विष्णुलोके महीयते
माणूस या मृत्युलोकात खूप काळ राहिल्यावर, त्याला विष्णुलोकात मोठा मान मिळतो.
ये पूजयंति पुरुषाः पुरुषोत्तमस्य मत्स्यादिकांस्तु दशमीषु दशावतारान्
जे पुरुष पुरुषोत्तमाचे मत्स्यादी दहा अवतार दहाव्या दिवशी भक्तीने पूजतात—
आशादशमीवर्णनम् शृणुष्वावहितो वच्मि तवाशादशमीव्रतम्
ऐक, मी तुला आषाढ महिन्यातील दहाव्या दिवशीचे व्रत सांगतो, लक्ष देऊन ऐक.
नलनामाभवत्पूर्वं निषधेषु महीपते
पूर्वी निषध देशात नल नावाचा एक राजा होता.
अक्षैर्द्यूतेन राजेन्द्र निर्ययौ भार्यया सह
राजा, एका वेळेस नल राजाने फासे खेळून आपल्या पत्नीबरोबर घर सोडले.
स गत्वा प्रत्यहोरात्रं जलमात्रेण वर्तयन्
तो निघून गेला आणि दिवस-रात्र फक्त पाण्यावर जगत राहिला.
ग्रहीतुमिच्छंस्तान्राजन्समाच्छाद्य स्ववाससा
राजा, त्यांना पकडावे म्हणून त्याने स्वतःचे वस्त्र पांघरून त्यांना झाकले.
गते तु नैषधे भैमी प्रबुद्धै वाञ्चितानना इतश्चेतश्च बभ्राम हाहेति रुदती मुहुः
निषधराज गेला तेव्हा भीमाची कन्या, जागे झालेल्यांनी फसवली गेली, ती इकडे-तिकडे रडत रडत भटकत राहिली.
दुःखशोकसमाक्रांता नलदर्शनलालसा
ती दुःख आणि शोकाने ग्रासलेली होती, नलाच्या दर्शनाची तीव्र इच्छा तिच्या मनात होती.
उन्मत्तवत्परिवृता शिशुभिः कौतुकाकुलैः
ती वेड्यासारखी वागत होती, आणि आजूबाजूला कुतूहलाने बघणारी लहान मुले होती.