अन्विष्य धर्मराज्ञो वै सा कन्या मिथिवंशजा
धर्मराजाचा शोध घेत, ती मिथिला वंशातील कन्या पुढे गेली.
श्यामला नाम चार्वंगी प्रसिद्धा श्रूयते श्रुतौ
ती श्यामला नावाने ओळखली जाते, अंगाने सुंदर आणि शास्त्रात प्रसिद्ध आहे.
वहस्व सर्वव्यापारं श्यामले त्वं गृहे मम
श्यामले, माझ्या घरी सर्व घरकामे तू सांभाळ.
किं त्वेते पंजराः सप्त कीलकैरतियंत्रिताः
पण हे सात पिंजरे, इतके घट्ट कुलुपांनी का बंद आहेत?
एवमस्त्विति साप्युक्ता निजं कर्म चकार ह उद्धाटयित्वा प्रथमं ददर्श जननीं स्वकाम्
तीला असे सांगितल्यावर तिने आपले काम केले; पहिले पिंजरे उघडले आणि तिला स्वतःची आई दिसली.
सा पच्यमाना क्रंदंती भीषणैर्यमकिंकरैः 4.54.
ती यमाच्या भीषण सेवकांनी छळली जात होती, रडत होती आणि भाजली जात होती.
तथैव तालकं दत्त्वा व्रीडिता सा मनस्विनी
त्याचप्रमाणे तालक दिल्यावर ती मनस्विनी स्त्री लाजली.
सुधावल्लिप्यमानां तां शिलातल्पेष्टकेन तु क्रकचैः पाट्यते मूर्ध्नि घण्टायुक्तैः करोल्बणैः
तिला अमृत लावले जात होते, पण दगडावर, विटेने, तिच्या डोक्यावर घंटा लावलेल्या भयंकर हातांनी करवतीने कापले जात होते.
चतुर्थे पञ्जरे स्थाने भीषणैर्दारुणाननैः
चौथ्या पिंजऱ्यात, त्या जागी, भीषण आणि क्रूर चेहऱ्यांच्या जीवांबरोबर—
पञ्चमे निहिता भूमौ कण्ठे पादेन पीडिता
पाचव्या पिंजऱ्यात, तिला जमिनीवर ठेवले होते आणि तिच्या गळ्यावर पाय ठेवून दाबले होते.
षष्ठे चेक्षुयन्त्रगतां मस्तके मुद्गराहताम्
सहाव्या जन्मात ती एका यंत्रात अडकलेली दिसली, तिच्या डोक्यावर मोठ्या हातोड्याने मारले गेले होते.
सप्तमे पञ्जरे चीर्णस्वनां पूतिकगंधिनीम् श्यामला म्लानवदना किंचिन्नोवाच भामिनी
सातव्या जन्मात ती पिंजऱ्यात होती, तिच्या तोंडून हलके आवाज येत होते, कुजलेला वास येत होता, तिचा रंग काळसर आणि चेहरा कोमेजलेला होता; ती स्त्री थोडे बोलली.
अथागतं यमं प्राह सरोषा श्यामला पतिम् येनेयं विविधैर्घातैर्वध्यते बहुधा त्वया
तेव्हा यम तेथे आला, तेव्हा ती काळी स्त्री रागाने आपल्या पतीला म्हणाली, 'तूच तिला वेगवेगळ्या यातनांनी अनेक प्रकारे मारतो आहेस.'
यमः प्राह प्रियां दृष्ट्वा भद्रे ह्युद्घाटितास्त्वया
यमाने आपल्या प्रियेला पाहून उत्तर दिले, 'हे सुभगे, तूच हे सर्व उघड केले आहेस.'
तव मात्रा सुतस्नेहाद्गोधूमा ये हृताः किल
तुझ्या आईने आपल्या मुलावर असलेल्या प्रेमामुळे हे गहू घेतले होते.
ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम् 4.54.
ब्राह्मणाचे धन प्रेमापोटी घेतल्याने, त्याचा परिणाम सात पिढ्यांपर्यंत होतो.
गोधूमास्त इमे भूताः कृमिरूपाः सुदारुणाः
हे गहू आता भयंकर किड्यांच्या रूपात बदलले आहेत.
तथापि त्वां समासाद्य सा च जामातरं शुभम्
तरीही, तुझ्या भेटीमुळे ती आणि तिचा सद्गुणी जावई—
तच्छ्रुत्वा चिन्तयाविष्टश्चिरं स्थित्वा जगाद ताम्
हे ऐकून तो बराच वेळ विचारात गढून गेला आणि मग तिला म्हणाला.
इतश्च सप्तमेऽतीते जन्मनि ब्राह्मणी शुभा बुधाष्टमी सुसंपूर्णा यथोक्तफलदायिनी
येथून सातव्या मागील जन्मात ती एक पुण्यवती ब्राह्मण स्त्री होती; बुधवारी येणाऱ्या अष्टमीला तिने पूर्णपणे व्रत पाळले आणि त्याचे फळ मिळवले.
तत्फलं यद्ददास्यस्यै सत्यं कृत्वा ममाग्रतः
ती ज्या फळाचा दान करणार आहे, ते माझ्या समोर सत्याने द्यावे.
ऊर्मिला रूपसंपन्ना दिव्यदेहधरा शुभा
ऊर्मिला ही रूपवान, दिव्य देह असलेली आणि मंगलमय स्त्री होती.
भर्तुः समीपे स्वर्गस्था दृश्यतेऽद्यापि सा जनैः विस्फुरंती महाराज बुधाष्टम्याः प्रभावतः
ती आजही लोकांना आपल्या पतीजवळ स्वर्गात दिसते, राजन, बुधाष्टमीच्या प्रभावामुळे ती तेजस्वी दिसते.
तस्या एव विधिं ब्रूहि यदि तुष्टोसि मे प्रभो
प्रभो, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल तर तिच्या व्रताची माहिती मला सांगा.
यदायदा सिताष्टम्यां बुधवारो भवेद्यदि
जेव्हा जेव्हा शुक्ल अष्टमी आणि बुधवार एकत्र येतात—
स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने गृहीत्वा कलशं नवम् 4.54.
त्या दिवशी सकाळी नदीत स्नान करून नवीन कलश घ्यावा.
अष्टवारान्प्रकर्तव्या विधानैस्तु पृथक्पृथक्
हे व्रत आठ वेळा, प्रत्येक वेळी वेगळ्या पद्धतीने करावे.
तृतीया घृतपूपैश्च चतुर्थी वटकैर्नृप
तिसऱ्या वेळी तुपाचे पुडे अर्पण करावेत; चौथ्या वेळी लाडू अर्पण करावेत, राजन.
अशोकवर्तिभिः शुभ्रैः सप्तमी खंडसंयुतैः एवं क्रमेण कर्तव्या सुहृत्स्वजनबांधवैः
शुद्ध अशोकाच्या फांद्यांनी, सातव्या भागासह, ही क्रिया आप्त, नातेवाईक आणि मित्रांच्या उपस्थितीत एकामागून एक करावी.
सह कृत्वा स्थितैर्भोज्यं भोक्तव्यं स्वस्थमानसैः
सर्वजण एकत्र बसून, शांत आणि समाधानी मनाने जेवण घ्यावे.