सा बभ्राम वने शून्ये पीनोन्नतपयोधरा
ती स्त्री त्या ओसाड वनात भरगच्च उन्नत स्तनांसह भटकत होती.
तां ददर्श बुधः सौम्यां रूपौदार्यगुणान्विताम्
बुधाने तिला पाहिले, ती सौम्य, सुंदर, उदार आणि गुणी होती.
दधौ गर्भं तदुदरे इलाया रूपतोषितः
इलाच्या रूपावर प्रसन्न होऊन त्याने तिच्या पोटात गर्भ ठेवला.
चंद्रवंशकरो राजा आद्यः सर्वमहीक्षिताम्
चंद्रवंशाचा आरंभ करणारा राजा सर्व पृथ्वीच्या राजांमध्ये पहिला होता.
सर्वपापप्रशमनी सर्वोपद्रवनाशिनी
ती सर्व पापे दूर करणारी आणि सर्व संकटांचा नाश करणारी आहे.
आसीद्राजा विदेहानां मिथिलायां स वैरिभिः 4.54.
मिथिलेत, विदेहांचा एक राजा होता, जो शत्रूंनी वेढलेला होता.
ऊर्मिला नाम बभ्राम महीं बालकसंयुता
ऊर्मिला नावाची एक स्त्री, आपल्या मुलासह पृथ्वीवर भटकत होती.
चकारोदरपूर्त्यर्थं नित्यं कंडनपेषणे
पोट भरण्यासाठी ती नेहमी दळण आणि कांडण करत असे.
कारुण्यान्मातृवात्सल्यात्क्षुधासंपीड्यमानयोः
आईच्या मायेने, दयाळूपणाने आणि उपासमारीने ती दोघी त्रस्त झाल्या.
पुत्रस्तस्या विदेहायां गत्वा स्वपितुरासने
तिचा मुलगा विदेहात जाऊन आपल्या वडिलांच्या आसनावर बसला.
अन्विष्य धर्मराज्ञो वै सा कन्या मिथिवंशजा
धर्मराजाचा शोध घेत, ती मिथिला वंशातील कन्या पुढे गेली.
श्यामला नाम चार्वंगी प्रसिद्धा श्रूयते श्रुतौ
ती श्यामला नावाने ओळखली जाते, अंगाने सुंदर आणि शास्त्रात प्रसिद्ध आहे.
वहस्व सर्वव्यापारं श्यामले त्वं गृहे मम
श्यामले, माझ्या घरी सर्व घरकामे तू सांभाळ.
किं त्वेते पंजराः सप्त कीलकैरतियंत्रिताः
पण हे सात पिंजरे, इतके घट्ट कुलुपांनी का बंद आहेत?
एवमस्त्विति साप्युक्ता निजं कर्म चकार ह उद्धाटयित्वा प्रथमं ददर्श जननीं स्वकाम्
तीला असे सांगितल्यावर तिने आपले काम केले; पहिले पिंजरे उघडले आणि तिला स्वतःची आई दिसली.
सा पच्यमाना क्रंदंती भीषणैर्यमकिंकरैः 4.54.
ती यमाच्या भीषण सेवकांनी छळली जात होती, रडत होती आणि भाजली जात होती.
तथैव तालकं दत्त्वा व्रीडिता सा मनस्विनी
त्याचप्रमाणे तालक दिल्यावर ती मनस्विनी स्त्री लाजली.
सुधावल्लिप्यमानां तां शिलातल्पेष्टकेन तु क्रकचैः पाट्यते मूर्ध्नि घण्टायुक्तैः करोल्बणैः
तिला अमृत लावले जात होते, पण दगडावर, विटेने, तिच्या डोक्यावर घंटा लावलेल्या भयंकर हातांनी करवतीने कापले जात होते.
चतुर्थे पञ्जरे स्थाने भीषणैर्दारुणाननैः
चौथ्या पिंजऱ्यात, त्या जागी, भीषण आणि क्रूर चेहऱ्यांच्या जीवांबरोबर—
पञ्चमे निहिता भूमौ कण्ठे पादेन पीडिता
पाचव्या पिंजऱ्यात, तिला जमिनीवर ठेवले होते आणि तिच्या गळ्यावर पाय ठेवून दाबले होते.
षष्ठे चेक्षुयन्त्रगतां मस्तके मुद्गराहताम्
सहाव्या जन्मात ती एका यंत्रात अडकलेली दिसली, तिच्या डोक्यावर मोठ्या हातोड्याने मारले गेले होते.
सप्तमे पञ्जरे चीर्णस्वनां पूतिकगंधिनीम् श्यामला म्लानवदना किंचिन्नोवाच भामिनी
सातव्या जन्मात ती पिंजऱ्यात होती, तिच्या तोंडून हलके आवाज येत होते, कुजलेला वास येत होता, तिचा रंग काळसर आणि चेहरा कोमेजलेला होता; ती स्त्री थोडे बोलली.
अथागतं यमं प्राह सरोषा श्यामला पतिम् येनेयं विविधैर्घातैर्वध्यते बहुधा त्वया
तेव्हा यम तेथे आला, तेव्हा ती काळी स्त्री रागाने आपल्या पतीला म्हणाली, 'तूच तिला वेगवेगळ्या यातनांनी अनेक प्रकारे मारतो आहेस.'
यमः प्राह प्रियां दृष्ट्वा भद्रे ह्युद्घाटितास्त्वया
यमाने आपल्या प्रियेला पाहून उत्तर दिले, 'हे सुभगे, तूच हे सर्व उघड केले आहेस.'
तव मात्रा सुतस्नेहाद्गोधूमा ये हृताः किल
तुझ्या आईने आपल्या मुलावर असलेल्या प्रेमामुळे हे गहू घेतले होते.
ब्रह्मस्वं प्रणयाद्भुक्तं दहत्यासप्तमं कुलम् 4.54.
ब्राह्मणाचे धन प्रेमापोटी घेतल्याने, त्याचा परिणाम सात पिढ्यांपर्यंत होतो.
गोधूमास्त इमे भूताः कृमिरूपाः सुदारुणाः
हे गहू आता भयंकर किड्यांच्या रूपात बदलले आहेत.
तथापि त्वां समासाद्य सा च जामातरं शुभम्
तरीही, तुझ्या भेटीमुळे ती आणि तिचा सद्गुणी जावई—
तच्छ्रुत्वा चिन्तयाविष्टश्चिरं स्थित्वा जगाद ताम्
हे ऐकून तो बराच वेळ विचारात गढून गेला आणि मग तिला म्हणाला.
इतश्च सप्तमेऽतीते जन्मनि ब्राह्मणी शुभा बुधाष्टमी सुसंपूर्णा यथोक्तफलदायिनी
येथून सातव्या मागील जन्मात ती एक पुण्यवती ब्राह्मण स्त्री होती; बुधवारी येणाऱ्या अष्टमीला तिने पूर्णपणे व्रत पाळले आणि त्याचे फळ मिळवले.