एकस्मिन्दिवसे प्रातः सुमुखस्थितया तया
एका दिवशी सकाळी, ती प्रसन्न चेहऱ्याने उभी होती.
सन्निमज्य जगदिदं विषये कायसागरे
इंद्रियांच्या समुद्रात हे जग बुडवले जाते.
ये यांति दिवसाः पुंसां धर्मकामार्थवर्जिताः
पुरुषांचे जे दिवस धर्म, काम आणि अर्थ यांशिवाय जातात,
स्नानं दानं तपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम्
स्नान, दान, तप, होम, स्वाध्याय आणि पितरांना तर्पण —
पुत्राणां दारगृहकसमासक्तं हि मानसम्
मन नेहमी मुलं, पत्नी आणि घरगुती गोष्टींमध्ये गुंतलेले असते.
इत्येवं चिंतयित्वा तु वेश्या चेन्दुमती ततः
असे विचार करून, त्या गणिका इंदुमतीने पुढे —
वशिष्ठमृषिमासीनं प्रणम्य विनयात्ततः १- इन्दुमत्युवाच दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः
इंदुमतीने वसिष्ठ ऋषींना नम्रपणे वंदन करून म्हणाली — एक वेश्या दहा ध्वजांसमान असते, आणि राजा दहा वेश्यांसारखा असतो.
मया न दत्तं न हुतं नोपवासो व्रतं कृतम् 4.53.
मी आजवर ना काही दान दिलं, ना यज्ञ केला, ना उपवास केला, ना व्रत पाळलं.
सांप्रतं वर्तमानाया व्रतं किंचिद्वदस्व मे
आता या स्थितीत मी कोणतं व्रत करू शकते ते मला सांगावं.
एतदस्याः सुबहुशः श्रुत्वा धर्मं परंतपः
तीनं हे अनेकदा सांगितल्यावर, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या वसिष्ठांनी धर्म सांगितला.
तपःसौभाग्यजननं स्नानं तव वरानने
सुंदर मुखवाली, तुझ्यासाठी स्नान हेच सौभाग्य मिळवून देणारं तप आहे.
कृत्वा षष्ठ्यामेकभक्तं सप्तम्यां निश्चलं जलम्
षष्ठीला एकदाच जेवावं आणि सप्तमीला पाण्यात स्थिर बसावं.
माघस्य सितसप्तम्यामचलं चालितं मया
माघ महिन्यातल्या शुद्ध सप्तमीला मी हे अचल व्रत केलं आहे.
वशिष्ठवचनं श्रुत्वा तस्मिन्नहनि भूपते
राजा, त्या दिवशी वसिष्ठांचं बोलणं ऐकून,
त्र्यहस्नानप्रभावेण भुक्त्वा भोग्यान्यथेप्सितान्
तीन दिवस स्नान केल्यामुळे इच्छित सुख उपभोगता आलं.
अचलासप्तमीस्नानं कथितं च विशांपते
राजाधिराज, अचल सप्तमीचं स्नान कसं करावं ते सांगितलं आहे.
सप्तमीस्नानमाहात्म्यं श्रुतं न च विशेषतः
सप्तमीच्या स्नानाचं महत्त्व ऐकलं, पण ते सविस्तर समजलं नाही.
सप्तम्यां तु व्रजेत्प्रातः सुगंभीरं जलाशयम् ।। 4.53.
सप्तमीच्या दिवशी सकाळी खोल पाण्याच्या ठिकाणी जावं.
सरित्संगं तडागं च देवखातमथापि वा
नदी, तलाव किंवा देवांसाठी केलेल्या पवित्र जलाशयातही जावं.
पशुभिः पक्षिभिश्चैव जलजैर्मत्स्यकच्छपैः
तेथे जनावरं, पक्षी आणि पाण्यातील मासे, कासव यांच्यासह असावं.
नमस्ते रुद्ररूपाय रसानां पतये नमः
रुद्रस्वरूप असलेल्या, जलांचे अधिपती असलेल्या तुला नमस्कार.
यावज्जन्म कृतं पापं मया जन्मसु सप्तसु
माझ्या या जन्मात आणि सात जन्मांमध्ये मी जे पाप केलं असेल,
जननी सर्वभूतानां सप्तमी सप्तसप्तिके
सप्तमी ही सर्व जीवांची जननी आहे आणि सात सप्तमींमध्ये तीच सप्तमी म्हणतात.
जलोपरितरं दीपं स्नात्वा संतर्प्य देवताः
स्नान करून पाण्यावर दिवा सोडावा आणि देवतांचं तृप्तीकरावं.
मध्ये शर्वं सपत्नीकं प्रणवेन तु पूजयेत्
मध्यभागी शर्व आणि त्यांची पत्नी यांना ॐकाराने पूजन करावे.
याम्ये विवस्वान्नैर्ऋत्ये भास्करस्येति पूजयेत्
दक्षिण दिशेला विवस्वान आणि नैऋत्य दिशेला भास्कर यांचे पूजन करावे.
सौम्ये सहस्रकिरणः शेषे सर्वात्मनेति च
वायव्य दिशेला सहस्रकिरण आणि ईशान्य दिशेला सर्वव्यापी यांचे पूजन करावे.
पुष्पैः सुगन्धधूपैश्च वस्त्रेणाच्छाद्य भास्करम् 4.53.
भास्करास सुंदर फुलं, सुगंधी धूप अर्पण करून वस्त्राने झाकावे.
ताम्रपात्रे सुविस्तीर्णे मृन्मये वा युधिष्ठिर
युधिष्ठिरा, मोठ्या तांब्याच्या किंवा मातीच्या पात्रात,
काञ्चनं तालकं कृत्वा ह्यसिक्तस्तिलचूर्णकम्
सोन्याचा तालक तयार करून त्यावर तीळाचे पूड शिंपडावे.