अचलासप्तमीव्रतवर्णनम् अध्रुवेण शरीरेण सुपक्वेनापि किं फलम्
हे अचलासप्तमी व्रताचे वर्णन आहे. हे शरीर क्षणभंगुर असताना, ते पूर्ण वाढले असले तरी त्याचा काय उपयोग?
प्रातःस्नानासमर्थानां शरीरं पश्य देहिनाम्
जे सकाळी स्नान करू शकत नाहीत, अशा देहधारकांचे शरीर पाहा.
कायक्लेशसहा नार्यो न भवंति यदूत्तम
यदुकुळातील श्रेष्ठा, ज्या स्त्रिया शारीरिक कष्ट सहन करू शकत नाहीत, अशा स्त्रिया अस्तित्वातच नाहीत.
कथं च ताः सुरूपाः स्युः सुभगाः सुप्रजास्तथा
मग अशा स्त्रिया सुंदर, भाग्यवान आणि चांगल्या संततीच्या कशा असू शकतील?
अल्पायासेन सुमहद्येन पुण्यमवाप्यते
थोड्या प्रयत्नानेही मोठे पुण्य मिळते.
यन्मया कस्यचिन्नोक्तमचलासप्तमीव्रतम्
मी ज्याला अचलासप्तमी व्रत सांगितले आहे,
वेश्या चेन्दुमती नाम रूपौदार्यगुणान्विता
इंदुमती नावाची एक गणिका होती, जिला सौंदर्य, उदारता आणि गुण लाभले होते.
तनुमध्या सुजघना पीनोन्नतपयोधरा
तिची कंबर सडपातळ, नितंब सुंदर आणि स्तन उन्नत व भरदार होते.
सौंदर्यं सौकुमार्यं च तस्याः कामेन गीयते
कामदेव तिच्या सौंदर्याची आणि कोमलतेची स्तुती करीत असे.
मूर्तिः शशधरस्येव नयनानन्दकारिणी 4.53.
तिचा देह चंद्रासारखा होता, डोळ्यांना आनंद देणारा.
एकस्मिन्दिवसे प्रातः सुमुखस्थितया तया
एका दिवशी सकाळी, ती प्रसन्न चेहऱ्याने उभी होती.
सन्निमज्य जगदिदं विषये कायसागरे
इंद्रियांच्या समुद्रात हे जग बुडवले जाते.
ये यांति दिवसाः पुंसां धर्मकामार्थवर्जिताः
पुरुषांचे जे दिवस धर्म, काम आणि अर्थ यांशिवाय जातात,
स्नानं दानं तपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम्
स्नान, दान, तप, होम, स्वाध्याय आणि पितरांना तर्पण —
पुत्राणां दारगृहकसमासक्तं हि मानसम्
मन नेहमी मुलं, पत्नी आणि घरगुती गोष्टींमध्ये गुंतलेले असते.
इत्येवं चिंतयित्वा तु वेश्या चेन्दुमती ततः
असे विचार करून, त्या गणिका इंदुमतीने पुढे —
वशिष्ठमृषिमासीनं प्रणम्य विनयात्ततः १- इन्दुमत्युवाच दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः
इंदुमतीने वसिष्ठ ऋषींना नम्रपणे वंदन करून म्हणाली — एक वेश्या दहा ध्वजांसमान असते, आणि राजा दहा वेश्यांसारखा असतो.
मया न दत्तं न हुतं नोपवासो व्रतं कृतम् 4.53.
मी आजवर ना काही दान दिलं, ना यज्ञ केला, ना उपवास केला, ना व्रत पाळलं.
सांप्रतं वर्तमानाया व्रतं किंचिद्वदस्व मे
आता या स्थितीत मी कोणतं व्रत करू शकते ते मला सांगावं.
एतदस्याः सुबहुशः श्रुत्वा धर्मं परंतपः
तीनं हे अनेकदा सांगितल्यावर, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या वसिष्ठांनी धर्म सांगितला.
तपःसौभाग्यजननं स्नानं तव वरानने
सुंदर मुखवाली, तुझ्यासाठी स्नान हेच सौभाग्य मिळवून देणारं तप आहे.
कृत्वा षष्ठ्यामेकभक्तं सप्तम्यां निश्चलं जलम्
षष्ठीला एकदाच जेवावं आणि सप्तमीला पाण्यात स्थिर बसावं.
माघस्य सितसप्तम्यामचलं चालितं मया
माघ महिन्यातल्या शुद्ध सप्तमीला मी हे अचल व्रत केलं आहे.
वशिष्ठवचनं श्रुत्वा तस्मिन्नहनि भूपते
राजा, त्या दिवशी वसिष्ठांचं बोलणं ऐकून,
त्र्यहस्नानप्रभावेण भुक्त्वा भोग्यान्यथेप्सितान्
तीन दिवस स्नान केल्यामुळे इच्छित सुख उपभोगता आलं.
अचलासप्तमीस्नानं कथितं च विशांपते
राजाधिराज, अचल सप्तमीचं स्नान कसं करावं ते सांगितलं आहे.
सप्तमीस्नानमाहात्म्यं श्रुतं न च विशेषतः
सप्तमीच्या स्नानाचं महत्त्व ऐकलं, पण ते सविस्तर समजलं नाही.
सप्तम्यां तु व्रजेत्प्रातः सुगंभीरं जलाशयम् ।। 4.53.
सप्तमीच्या दिवशी सकाळी खोल पाण्याच्या ठिकाणी जावं.
सरित्संगं तडागं च देवखातमथापि वा
नदी, तलाव किंवा देवांसाठी केलेल्या पवित्र जलाशयातही जावं.
पशुभिः पक्षिभिश्चैव जलजैर्मत्स्यकच्छपैः
तेथे जनावरं, पक्षी आणि पाण्यातील मासे, कासव यांच्यासह असावं.