अहन्यहनि भूतानि म्रियन्ते जनयन्ति च
दररोज जीव मरतात आणि जन्म घेतात.
यो विवेकं समासाद्य कुरुते कर्मसंग्रहम्
जो विवेक मिळवून कर्मांची गोळा करतो,
संसाराजगरं ज्ञात्वा वैराग्यं योऽकरोद्भुवि 3.2.18.
जो संसाराच्या सापाला ओळखून या पृथ्वीवर वैराग्य घेतो,
संकल्पाज्जायते कामस्ततो लोभः प्रजायते
संकल्पातून इच्छा निर्माण होते, आणि त्यातून लोभ उत्पन्न होतो.
जलप्रकृत्यां यो जातो रसो रसविकारवान्
पाण्याच्या स्वरूपात जन्मलेला, त्याला रस आणि रसाचे बदल असतात.
रुद्रात्काल्यां समुद्भूतो मोहो हृदि च लोकहा
रुद्रापासून कलियुगात मोह उत्पन्न झाला, जो लोकांच्या हृदयात नाश करतो.
मिथ्यादृष्टिस्ततो जाता मोहस्य दयिताभवत्
त्या मोहातून खोटी दृष्टी जन्मली आणि ती त्याची प्रिय झाली.
तयोः सकाशात्संजातं दुःखं शोकसमन्वितम्
त्यांच्या संगतीतून दुःख आणि शोक निर्माण झाला.
मानी शूरश्च चतुरोऽधिकारी गुणवान्सखा
तो मित्र अभिमानी, शूर, चतुर, अधिकार असलेला आणि गुणी होता.
तस्यै गर्भं च विप्रोऽसौ दत्त्वा स्वर्णं गृहीतवान्
त्या स्त्रीला ब्राह्मणाने गर्भ दिला आणि सोनं घेऊन तो निघून गेला.
कदाचिद्दशमासांते मोहिनीमब्रवीच्छिवः
कधीतरी दहा महिने संपल्यावर शिवाने मोहिनीला बोलावलं.
दोलामध्ये सहस्रं च स्वर्णं चैव स्वबालकम्
झुल्याच्या मध्यभागी हजार सोन्याचे तुकडे आणि बालक होते.
शिवेन बोधितो राजा सुतार्थी रुद्रपूजकः 3.2.18.
शिवाच्या सांगण्यानुसार, पुत्राची इच्छा असलेला आणि रुद्राची पूजा करणारा राजा कृती केली.
कारयित्वा जातकर्म विततार धनं बहु
जन्माचे विधी करून त्याने भरपूर धन वाटलं.
पितुरन्ते च तद्राज्यं प्राप्य धर्मं प्रकाशयन्
वडिलांच्या निधनानंतर राज्य मिळवून त्याने धर्म प्रकट केला.
त्रयो हस्तास्तदा जाताः स राजा विस्मितोऽभवत्
तेव्हा तीन हात जन्मले; राजा आश्चर्यचकित झाला.
इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपतिं प्राह भो नृप
असं सांगून त्या वेताळाने राजाला म्हटलं, "राजा..."
द्रव्यार्थी पंडितो ज्ञेयो गुरुतुल्यश्च भूपतिः
जो पंडित धनासाठी प्रयत्न करतो, आणि जो राजा गुरूसारखा असतो, त्यांना तसेच ओळखावं.
निरयान्निःसृतो विप्र स्वर्गलोकं समागतः
हे ब्राह्मण, नरकातून सुटून तो स्वर्गात पोहोचला.
चित्रकूटे च नृपती रूपदत्त इति श्रुतः
चित्रकूटावर रूपदत्त नावाचा एक राजा होता.
मध्याह्ने सरसस्तीरे मुनिपुत्रो ददर्श सः
मध्यान्ही सरोवराच्या काठावर त्या राजाने ऋषीपुत्राला पाहिलं.
तस्या नेत्रे स्वयं नेत्रे चैकीभूते समागते
त्यांच्या डोळ्यांनी एकमेकांकडे पाहिलं आणि दोघांचे डोळे जणू एकत्र झाले.
तस्य दर्शनमात्रेण नृपतेर्ज्ञानमागतम्
त्याला पाहताच राजाच्या मनात ज्ञान आलं.
तमुवाच मुनिर्द्धीमान्दयाधर्मप्रपोषणम् ।। । निर्भयस्य समं दानं न भूतं न भविष्यति
त्या बुद्धिमान ऋषीने त्याला सांगितलं, "दया करून अधर्म वाढवणं, किंवा निर्भयपणे सर्वांना सारखं दान देणं, असं कधीच झालं नाही आणि होणारही नाही."
अनर्हान्दण्डमादद्यादर्हपूजाफलं भजेत्
जे पात्र नाहीत त्यांना शिक्षा द्यावी आणि जे योग्य आहेत त्यांना सन्मानाचं फळ द्यावं.
सत्यता सुरपूजायां दमता गुरुपूजने
सत्य बोलणं म्हणजे देवांची पूजा; आणि संयम राखणं म्हणजे गुरूची सेवा.
इत्युक्त्वा स मुनिः पुत्रीं तस्मै दत्त्वा गृहं ययौ
असं सांगून त्या ऋषीने आपली मुलगी त्याला दिली आणि घरी गेला.
तदा तु राक्षसः कश्चित्तत्पत्नीभक्षणोत्सुकः
तेव्हा एक राक्षस, त्याच्या पत्नीला खाण्यास उत्सुक, तिथे आला.
दानार्थं चैव क्रव्यादे सप्तवर्षात्मकं द्विजम् 3.2.19.१
दानासाठी त्या मांसाहारी राक्षसाने सात वर्षांचा द्विज मुलगा ठेवला होता.
अमात्यैः संमतं कृत्वा स्वर्णलक्षं ददौ द्विजे
मंत्र्यांच्या संमतीने त्याने ब्राह्मणाला एक लक्ष सोनं दिलं.