ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച സ്നാനാര്ഥം മൃത്തികാം മംത്രൈര്ഗൃഹ്ണീയാദംഭസി സ്ഥിതഃ ।।4.31.൧
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു:
ഇമം മംത്രം പഠന്പാര്ഥ ആദിത്യായ പ്രദര്ശയേത്
ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, പാർഥാ, സൂര്യനു സമർപ്പിക്കണം.
താം മൃദം ശിരസി പ്രാര്ഥ്യ പൂര്വം ദത്ത്വാംഗസംധിഷു
ആ മണ്ണ് തലയിൽ ഇടുകയും, ആദ്യം അവയെ ശരീരത്തിലെ സംയുക്തങ്ങളിൽ പുരട്ടുകയും വേണം.
ത്വമാപോ യോനിഃ സര്വേഷാം ദൈത്യദാനവരക്ഷസാമ്
നീ എല്ലാ ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, ദൈത്യന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ആദിയുമാണ്.
സ്നാതോഽഹം സര്വതീര്ഥേഷു സര്വപ്രസ്രവണേഷു ച
എനിക്ക് എല്ലാ തിരുത്തുകളിലും, എല്ലാ വിശുദ്ധജലപ്രവാഹങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെയാണ്.
ധ്യായന്ധ്വനിമിമം മംത്രം തതഃ സ്നാനം സമാചരേത് ന ജല്പേച്ച ന വീക്ഷേത ക്വചിത്പാപിഷ്ഠമേവ ഹി
ഈ ശബ്ദത്തിലും മന്ത്രത്തിലും ധ്യാനം ചെയ്ത്, പിന്നെ സ്നാനം നടത്തണം; അശുദ്ധമായതൊന്നും നോക്കുകയോ സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.
ദൂര്വാശ്വത്ഥൌ ശമീം സ്പൃഷ്ട്വാ മാം ച മംത്രേണ മംത്രവിത്
ദർഭ, അശ്വത്ത, ശമീ ഇവയെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് സ്പർശിച്ച്, മന്ത്രജ്ഞൻ എന്നെ സ്പർശിക്കണം.
ത്വം ദൂര്വേഽമൃതജന്മാസി സര്വദേവൈശ്ച വംദിതാ
ദർഭേ, നീ അമൃതത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; എല്ലാ ദേവന്മാരും നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു.
( ഇതി ദൂര്വാമംത്രഃ ശമീ ശമയ തത്പാപം യന്മയാ ദുരനുഷ്ഠി തമ്
ശമീ, ഞാൻ ചെയ്ത ദോഷകരമായ പ്രവൃത്തികളാൽ ഉണ്ടായ പാപം നീ അകറ്റണം.
( ഇതി ശമീമംത്രഃ) അശ്വത്ഥമംഗം ലഭതേ മംത്രമേതം നിബോധ മേ ശത്രൂണാം ച സമുത്ഥാനമശ്വത്ഥ ശമയസ്വ മേ ।। 4.31.
അശ്വത്തം ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പ്രാപിക്കുന്നു; ഈ മന്ത്രം എന്റെ മുഖേന കേൾക്കൂ: അശ്വത്തേ, എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ഉദയം നീ ശമിപ്പിക്കണം.
( ഇത്യശ്വത്ഥമംത്രഃ) ഗാം ദദ്യാത്തു തതോ ദേവീം സവത്സാം സപ്രദക്ഷിണാമ്
പിന്നീട്, ഒരു പശുവിനെയും അതിന്റെ കിടാവിനെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്യണം.
സര്വദേവമയേ ദേവി ദൈവതൈസ്ത്വം സുപൂജിതാ
ദേവതകളെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ദേവീ, ദേവന്മാർ നിന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
( ഇതി ഗോമംത്രഃ) ഏവം മംത്രം പഠന്പാര്ഥ ഭക്തിഭാവേന ഭാവിതഃ
ഇങ്ങനെ, പാർഥാ, ഭക്തിയോടെ ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.
പ്രദക്ഷിണീകൃതാ തേന പൃഥിവീ നാത്ര സംശയഃ
ഇങ്ങനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ ഭൂമി മുഴുവനും ചുറ്റിയതുപോലെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രക്ഷാല്യ ച മൃദാ പാദൌ ആഹിതാഽഗ്നിഗൃഹം വിശേത്
കാൽ മണ്ണിൽ കഴുകി, അഗ്നിഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.
ശര്വായ ശര്വപുത്രായ പാര്വത്യാ ഗോഃ സുതായ ച ഭൂയോഭൂയോയമാഹുത്യാ ഹുത്വാഹുത്വാ ജുഹോതി വൈ
ശർവനും ശർവപുത്രനും പാർവതിക്കും പശുവിന്റെ പുത്രനും വീണ്ടും വീണ്ടും ഹോമം അർപ്പിക്കണം.
ഓംകാരപൂര്വകൈര്മംത്രൈഃ സ്വാഹാകാരാംതയോജിതൈഃ
ഓം എന്നതോടെ ആരംഭിച്ച് സ്വാഹാ എന്നതോടെ അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം.
ഏഭിമംത്രപദൈര്ഭക്ത്യാ ശക്ത്യാ വാ കാമമേവ വാ
ഈ മന്ത്രപദങ്ങൾ ഭക്തിയോടോ, ശക്തിയോടോ, ഇഷ്ടാനുസരണം ഉപയോഗിക്കാം.
ഭക്ഷ്യൈര്നാനാവിധൈരന്യൈഃ ശക്ത്യാ വാ മംത്രവിദ്വശീ
വിവിധതരം ഭക്ഷണവസ്തുക്കളും മറ്റും, അല്ലെങ്കിൽ തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച്, മന്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ ആ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു.
സ്നപനം കേചിദിച്ഛംതി സഗുഡേ താമ്രഭാജനേ 4.31.
ചിലർ വെള്ളം, ശർക്കര ചേർത്തു താമ്രപാത്രത്തിൽ സ്നാനചടങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കൃഷ്ണാഗരുമയം ചൈവ ശ്രീഖണ്ഡഘടിതം പുനഃ
കറുത്ത അഗരു മരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രം അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദനത്തിൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രം ഉപയോഗിച്ചും അർപ്പണം നടത്തുന്നു.
അന്യൈരാലോഹിതൈഃ പാര്ഥ പുഷ്പൈര്വസ്ത്രൈഃ ഫലൈഃ ശുഭൈഃ
മറ്റു ചുവപ്പു പൂക്കളും, നല്ല വസ്ത്രങ്ങളും ഫലങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്, അർജ്ജുനാ, അർപ്പണം നടത്തുന്നു.
യാവദ്ധി ശക്യതേ ചിത്തം വിത്തവാന്ഭക്തിഭാവിതഃ
സ്വന്തം മനസ്സിന് കഴിയുന്നത്രയും, ധനം ഉള്ളവനും ഭക്തിയോടെ ഉള്ളവനും അർപ്പണം ചെയ്യണം.
കിഞ്ചിത്താമ്രമയേ പാത്രേ വംശജേ മൃന്മയേപി വാ
താമ്രത്തിൽ, വംശത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രത്തിൽ അർപ്പണം നടത്താം.
( ഓം അംഗാരകായ നമഃ ശിരസി ഓം ഭൌമായ നമഃ സ്കംധയോഃ ഓം രക്തായ നമഃ ഉരസി ഓം ആരായ നമഃ ജംഘയോഃ ഏഷാഷ്ടപുഷ്പികാ ഗുഗ്ഗുലം ഘൃതസംയുക്തം കൃഷ്ണാഗരുസമന്വിതമ്
ഓം അംഗാരകായക്ക് ശിരസ്സിൽ നമസ്കാരം, ഓം ഭൗമായക്ക് തോളിൽ നമസ്കാരം, ഓം രക്തായക്ക് നെഞ്ചിൽ നമസ്കാരം, ഓം ആരായക്ക് കാലിൽ നമസ്കാരം; ഇതാണ് എട്ട് പൂക്കളുള്ള അർപ്പണം: ഗുഗ്ഗുലു, നെയ്യ് ചേർത്ത് കറുത്ത അഗരു ചേർത്തത്.
ഹോമം കുര്വീത പൂര്വോക്തൈര്മംത്രൈര്മംഗലസം ജ്ഞിതൈഃ
മുൻപറഞ്ഞ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, ശുഭഫലങ്ങൾക്കായി ഹോമം നടത്തണം.
നിഷ്പാവകം ഭോജനം വാ ദദ്യാച്ഛക്ത്യാ സദക്ഷിണമ്
ശേഷിയനുസരിച്ച്, പയർ ഇല്ലാത്ത ഭക്ഷണവും യോജിച്ച ദക്ഷിണയും അർപ്പിക്കണം.
പശ്ചാദ്ഭുഞ്ജീത മൌനേന ഭൂമിം കൃത്വാ തു ഭാജനമ്
അതിനുശേഷം, മൗനത്തിൽ ഇരുന്ന്, നിലം തന്നെ പാത്രമാക്കി ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
സര്വൌഷധിരസാവാസേ സര്വദാ സര്വ ദായിനി
എല്ലാ ഔഷധികൾ ഉള്ള സ്ഥലത്ത്, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാം ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച ഉപോഷ്യാ കതിമാത്രാ സാ കിമേകാ വദ യാദവ ।। 4.31.
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ഉപവാസത്തിന് എത്ര അളവാണ്, അതൊന്ന് മാത്രമാണോ? യാദവാ, ദയവായി പറയൂ.