ഈര്ഷ്യയാ ച മഹദ്ദുഃഖം മോഹാദ്രക്തസ്യ ജായതേ
പൊരുത്തം ഇല്ലായ്മ കൊണ്ടു വലിയ ദു:ഖവും, മോഷം കൊണ്ടു കാമിയായവനു വേദനയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ന രാത്രൌ വിംദതേ നിദ്രാം കോപാഗ്നിപരിപീഡിതഃ
കോപത്തിന്റെ തീയിൽ പെടുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ അവൻ ഉറക്കം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
സ്ത്രീഷ്വായാസിതദേഹസ്യ യേ പുംസഃ ശുക്രബിംദവഃ 4.4.
സ്ത്രീകളാൽ ശരീരം ക്ഷീണിച്ച പുരുഷന്റെ ബീജബിന്ദുക്കൾ,
ക്രിമിഭിസ്തുദ്യമാനസ്യ കുഷ്ഠിനഃ കാമിനസ്തഥാ
കീടങ്ങൾ കുഴഞ്ഞു വേദനിക്കുന്ന കുഷ്ഠരോഗിയ്ക്കും, കാമിയായവനും,
യാദൃശം വിംദതേ സൌഖ്യം ഗംഡാന്വയവിനിര്ഗമേ
പുണ്ണുകൾ പൊട്ടുമ്പോൾ അവൻ അനുഭവിക്കുന്ന സുഖം,
ഗംഡസ്യ വേദനാ യദ്വത്സ്ഫുടിതസ്യ നിവര്തതേ
പുണ്ണ് പൊട്ടിയാൽ അതിന്റെ വേദന അവസാനിക്കുന്നതുപോലെ,
വിണ്മൂത്രസ്യ സമുത്സര്ഗാത്സുഖം ഭവതി യാദൃശമ്
മലവും മൂത്രവും പുറത്താക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സുഖം,
നാരീഷ്വശുചിഭൂതാസു സര്വദോഷാശ്രയാസു ച
സ്ത്രീകളിൽ, അശുദ്ധിയും എല്ലാ ദോഷങ്ങളുടെയും ആവാസവുമാണ്.
സന്മാനമപമാനേന വിയോഗേന സുസംഗമഃ
മാനവും അപമാനവും, വേർപാടും അടുത്ത് ചേരലും,
വലീപലിതഖാലിത്യൈഃ ശിഥിലീകൃതവിഗ്രഹമ്
ചുരുണ്ട ചുണ്ടുകളും വെള്ളനരയും തലയിലെ മുടി കുറഞ്ഞതും കൊണ്ട് ശരീരം ദുർബലമാകുന്നു.
സ്ത്രീപുംസയോര്ന്നവം രൂപം തദാന്യോന്യം പ്രിയം പുരാ
പുരുഷനും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള പുതുമയുള്ള സൗന്ദര്യം, ഒരിക്കൽ പരസ്പരം പ്രിയമായിരുന്നത്,
അപൂര്വവത്സ്വമാത്മാനം ജരയാ പരിവര്തിതഃ
പുതിയതുപോലെ, സ്വന്തം ശരീരം വയസ്സിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ മാറിപ്പോകുന്നു.
ജരാഭിഭൂതഃ പുരുഷഃ പത്നീപുത്രാദിബാംധവൈഃ 4.4.
വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ ആൾ ഭാര്യയും മക്കളും മറ്റു ബന്ധുക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കും.
ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ച ന ജരീ യതഃ
വയസ്സായാൽ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആസക്തി, മോക്ഷം എന്നിവയൊന്നും ഇനി പിന്തുടരാൻ കഴിയില്ല.
വാതപിത്തകഫാദീനാം വൈഷമ്യം വ്യാധിരുച്യതേ
വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവയുടെ അസമത്വം തന്നെയാണ് രോഗം എന്ന് പറയുന്നു.
വാതാദ്യവ്യതിരിക്തത്വാദ്വ്യാധീനാം പഞ്ജരസ്യ ച താനി ച സ്വാത്മവേദ്യാനി കിമന്യത്കഥയാമ്യഹമ്
വാതാദികൾക്കും ശരീരത്തിനും വ്യത്യാസമില്ല; ഇവയെല്ലാം ഓരോരുത്തർക്കും സ്വയം അറിയാവുന്നതാണ്. ഇനി ഞാൻ എന്ത് പറയണം?
ഏകോത്തരം മൃത്യുശതമസ്മിന്ദേഹേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഈ ശരീരത്തിൽ നൂറു ഒന്ന് വിധത്തിലുള്ള മരണങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
യേ ത്വിഹാഗംതവഃ പ്രോക്താസ്തേ പ്രശാമ്യംതി ഭേഷജൈഃ
ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്ന ചില രോഗങ്ങൾ മരുന്നുകൾകൊണ്ട് ശമിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.
യദി ചാപി ന മൃത്യുഃ സ്യാദ്വിഷമദ്യാദശംകിതഃ
മരണം സംഭവിക്കാതിരുന്നാലും വിഷം, മദ്യം, മറ്റ് അപകടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകും.
വിവിധാ വ്യാധയഃ ശസ്ത്രം സര്പാദ്യാഃ പ്രാണിനസ്തഥാ
വിവിധ രോഗങ്ങളും ആയുധങ്ങളും പാമ്പുകളും മറ്റു ജീവികളും ജീവനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.
പീഡിതം സര്വരോഗാദ്യൈരപി ധന്വന്തരിഃ സ്വയമ്
എല്ലാ രോഗങ്ങളാലും ബുദ്ധിമുട്ടുന്നവനെ ധന്വന്തരി തന്നെ വന്നാലും രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
നൌഷധം ന തപോ ദാനം ന മംത്രാ ന ച ബാംധവാഃ
മരുന്നും, തപസ്സും, ദാനം, മന്ത്രങ്ങൾ, ബന്ധുക്കൾ — ഇതൊന്നും സഹായിക്കില്ല.
രസായനതപോജപ്യൈര്യോഗസിദ്ധൈര്മഹാത്മഭിഃ 4.4.
ഔഷധം, തപസ്സ്, ജപം, യോഗശക്തി, മഹാത്മാക്കളുടെ ശ്രമം — ഇതൊന്നും ഫലിക്കില്ല.
നാസ്തി മൃത്യുസമം ദുഃഖം നാസ്തി മൃത്യുസമം ഭയമ്
മരണത്തേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖമോ ഭയമോ ഇല്ല.
സദ്ഭാര്യാപുത്രമിത്രാണി രാജ്യൈശ്വര്യധ നാനി ച
നല്ല ഭാര്യ, മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, രാജ്യം, സമ്പത്ത് —
ഹേ ജനാഃ കിം ന പശ്യധ്വം സഹസ്രസ്യാപി മധ്യതഃ
ഹേ ജനങ്ങൾ, ആയിരത്തിലൊന്നിലും നിങ്ങൾ കാണുന്നില്ലേ,
അശീതികാ വിപദ്യന്തേ കേചിത്സപ്തതികാ നരാഃ
ചിലർ എൺപതിൽ, ചിലർ എഴുപതിൽ മരിക്കുന്നു.
യസ്യ യാവദ്ഭവേദായുര്ദേഹിനാം പൂര്വകര്മഭിഃ
ഓരോരുത്തരുടെയും ആയുസ്സ് അവരവരുടെ മുൻകർമ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ്.
ബാലഭാവേന മോഹേന വാര്ദ്ധക്യേ ജരയാ തഥാ
കുട്ടിക്കാലത്തെ അജ്ഞതയിലും, മോഹത്തിലും, വൃദ്ധാവസ്ഥയിലെ ക്ഷീണത്തിലും,
ആഗംതുകേര്ഭയൈഃ പുംസാം വ്യാധിശോകൈരനേകധാ
പലവിധമായ ഭയങ്ങൾ, രോഗങ്ങൾ, ദുഃഖങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യരെ പലതരത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു.