സര്വാശുചിനിധാനസ്യ ശരീരസ്യ ന വിദ്യതേ
അശുദ്ധികൾ നിറഞ്ഞ ശരീരത്തിന് ശുദ്ധിയുണ്ടാകില്ല.
കായഃ സുഗംധധൂപാദ്യൈര്യത്നേനാപി തു സംസ്കൃതഃ
ശരീരം സുഗന്ധധൂപം മുതലായവ കൊണ്ട് ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധമാക്കിയാലും,
യഥാ ജാത്യൈവ കൃഷ്ണോ ഹി ന ശുക്ലഃ സ്യാദുപായതഃ 4.4.
ജന്മത്തിൽ കറുപ്പുള്ളവൻ എത്ര ശ്രമിച്ചാലും വെളുപ്പാകാൻ കഴിയില്ല.
ജിഘ്രന്നപി സ്വദുര്ഗംധം പശ്യന്നപി മലം സ്വകമ്
തന്റെ ദുർഗന്ധം വാസ്തവത്തിൽ നാകുമ്പോഴും, തനിക്കുള്ള മല കാണുമ്പോഴും,
അഹോ മോഹസ്യ മാഹാത്മ്യം യേന വ്യാമോഹിതം ജഗത്
അഹോ, മോഹത്തിന്റെ മഹത്വം! അതാണ് ലോകം മുഴുവൻ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നത്.
ഏവമേതച്ഛരീരം ഹി നിസര്ഗാദശുചി ധ്രുവമ്
ഇങ്ങനെ, ഈ ശരീരം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അശുദ്ധിയാണ്.
ഗര്ഭസ്ഥസ്യ സ്മൃതിര്യാസീത്സാ ജാതസ്യ പ്രണശ്യതി
ഗർഭത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഓർമ്മ ജനിച്ച ശേഷം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ബാഹ്യേന വായുനാ ചാസ്യ മോഹസംജ്ഞേന ദേഹിനഃ
ദേഹധാരിയുടെ പുറം വായുവായ മോഹം കൊണ്ടും,
തേന ജ്വരേണ മഹതാ മഹാമോഹഃ പ്രജായതേ
അത് വലിയ ജ്വരത്തിൽ നിന്ന് വലിയ മോഹം ഉരുവാക്കുന്നു.
സ്മൃതിഭ്രംശാത്തു തസ്യേഹ പൂര്വകര്മവശേന ച
ഇവിടെ ഓർമ്മ നഷ്ടപ്പെടുന്നതും, മുൻകൂട്ടി ചെയ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ടും,
രക്തോ മൂഢസ്യ ലോകോഽയമകാര്യേ സംപ്രവര്തതേ
ഭ്രമിച്ചവരോട് ഈ ലോകം ആകർഷിതമായി തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിലേക്ക് പോകുന്നു.
ന ശ്രൂയതേ പരം ശ്രേയഃ സതി ചക്ഷുഷി നേക്ഷതേ
അവൻ പരമശ്രേഷ്ഠം കേൾക്കുന്നതുമില്ല, കണ്ണുണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും കാണുന്നതുമില്ല.
സത്യാം ബുദ്ധൌ ന ജാനാതി ബോധ്യമാനോ ബുധൈരപി 4.4.
ബുദ്ധി ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, ജ്ഞാനികൾ പഠിപ്പിച്ചാലും അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഗര്ഭസ്മൃതേരഭാവേന ശാസ്ത്രമുക്തം മഹര്ഷിഭിഃ
ഗർഭത്തിലെ ഓർമ്മ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, മഹർഷികൾ ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ,
യേ സംത്യസ്മിന്പരേ ജ്ഞാനേ സര്വകാമാര്ഥസാധകേ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ആ പരമജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവർ,
അവ്യക്തേംദ്രിയവൃത്തിത്വാദ്ബാല്യേ ദുഃഖം മഹത്പുനഃ
ശിശുകാലത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വ്യക്തമല്ലാത്തതിനാൽ, വലിയ ദു:ഖം വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു.
ദംതോത്ഥാനേ മഹദ്ദുഃഖം മൌലേന വ്യാധിനാ തഥാ
പല്ല് വളരുമ്പോൾ വലിയ വേദനയും, തലയിൽ രോഗം വന്നാൽ അതുപോലെ തന്നെ വേദനയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
തൃഡ്ബുഭുക്ഷാപരീതാംഗഃ കശ്ചിത്തിഷ്ഠതി രാരടന്
ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് ശരീരം വേദനിച്ച് ഒരാൾ കരയുമ്പോൾ അവൻ നില്ക്കുന്നു.
കൌമാരേ കര്ണവേധേന മാതാപിത്രോശ്ച താഡനാത്
കുഞ്ഞുകാലത്ത് കാത് കുത്തുന്നതിലും അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും അടിയിലും വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പ്രസന്നേംദ്രിയവൃത്തിശ്ച കാമരാഗപ്രപീഡനാത്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വ്യക്തമായപ്പോൾ, ആഗ്രഹവും കാമവും കൊണ്ടുള്ള വേദന ഉണ്ടാകുന്നു.
ഈര്ഷ്യയാ ച മഹദ്ദുഃഖം മോഹാദ്രക്തസ്യ ജായതേ
പൊരുത്തം ഇല്ലായ്മ കൊണ്ടു വലിയ ദു:ഖവും, മോഷം കൊണ്ടു കാമിയായവനു വേദനയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ന രാത്രൌ വിംദതേ നിദ്രാം കോപാഗ്നിപരിപീഡിതഃ
കോപത്തിന്റെ തീയിൽ പെടുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ അവൻ ഉറക്കം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
സ്ത്രീഷ്വായാസിതദേഹസ്യ യേ പുംസഃ ശുക്രബിംദവഃ 4.4.
സ്ത്രീകളാൽ ശരീരം ക്ഷീണിച്ച പുരുഷന്റെ ബീജബിന്ദുക്കൾ,
ക്രിമിഭിസ്തുദ്യമാനസ്യ കുഷ്ഠിനഃ കാമിനസ്തഥാ
കീടങ്ങൾ കുഴഞ്ഞു വേദനിക്കുന്ന കുഷ്ഠരോഗിയ്ക്കും, കാമിയായവനും,
യാദൃശം വിംദതേ സൌഖ്യം ഗംഡാന്വയവിനിര്ഗമേ
പുണ്ണുകൾ പൊട്ടുമ്പോൾ അവൻ അനുഭവിക്കുന്ന സുഖം,
ഗംഡസ്യ വേദനാ യദ്വത്സ്ഫുടിതസ്യ നിവര്തതേ
പുണ്ണ് പൊട്ടിയാൽ അതിന്റെ വേദന അവസാനിക്കുന്നതുപോലെ,
വിണ്മൂത്രസ്യ സമുത്സര്ഗാത്സുഖം ഭവതി യാദൃശമ്
മലവും മൂത്രവും പുറത്താക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സുഖം,
നാരീഷ്വശുചിഭൂതാസു സര്വദോഷാശ്രയാസു ച
സ്ത്രീകളിൽ, അശുദ്ധിയും എല്ലാ ദോഷങ്ങളുടെയും ആവാസവുമാണ്.
സന്മാനമപമാനേന വിയോഗേന സുസംഗമഃ
മാനവും അപമാനവും, വേർപാടും അടുത്ത് ചേരലും,
വലീപലിതഖാലിത്യൈഃ ശിഥിലീകൃതവിഗ്രഹമ്
ചുരുണ്ട ചുണ്ടുകളും വെള്ളനരയും തലയിലെ മുടി കുറഞ്ഞതും കൊണ്ട് ശരീരം ദുർബലമാകുന്നു.