ഹിരണ്യാക്ഷപ്രഭൃതയോ ദാനവേന്ദ്രാ മഹോരഗാഃ
ഹിരണ്യാക്ഷൻ മുതലായ ദാനവേന്ദ്രന്മാർക്കും മഹാസർപ്പങ്ങൾക്കും.
സ്വായംഭുവോ മനുഃ പൂര്വം തതഃ സ്വാരോചിഷോഽഭവത്
ആദ്യം സ്വായംഭുവമനു, അതിനുശേഷം സ്വാരോചിഷൻ വന്നു.
വൈവസ്വതോഽയമധുനാ വര്തതേ മനുരുത്തമഃ
ഇപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ എന്ന ഉത്തമമനു ആണ് ഭരിക്കുന്നത്.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ ഏകാദശ തഥാശ്വിനൌ
ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ രണ്ടുപേർ.
വിപ്രചിത്തിഹിരണ്യാഖ്യൌ ദൈത്യദാനവസത്തമൌ
ദൈത്യന്മാരിലും ദാനവന്മാരിലും ഏറ്റവും പ്രധാനികളായ വിപ്രചിത്തിയും ഹിരണ്യനും.
പഞ്ചാശദ്ഗുണിതകോടിയോജനാനാം മഹത്തയാ 4.2.
അവരുടെ മഹത്വം അമ്പത് കോടി യോജനങ്ങൾ പലമടങ്ങ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
പിണ്ഡേന ച സഹസ്രാണി സപ്തതിര്ജലമധ്യതഃ
ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ എഴുപതിനായിരം ഗോളങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്.
ലോകാ ലോകഃ പരതരഃ പര്വതോഽഗ്രമഹോച്ഛ്രയഃ
ലോകങ്ങൾ, അതിനപ്പുറം ഒരു ലോകം, അതിലും ഉയർന്ന ഒരു പർവ്വതശിഖരം.
നൈമിത്തികഃ പ്രാകൃതികസ്തഥൈവാത്യന്തികോ ലയഃ
അവിടെ നിമിത്തപ്രളയം, സ്വാഭാവികപ്രളയം, അത്യന്തപ്രളയം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള ലയം ഉണ്ട്.
ഉത്പദ്യതേ സ്വയം യസ്മാത്തത്തസ്മിന്നേവ ലീയതേ
സ്വയം ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം അതിലേയ്ക്കുതന്നെ ലയിക്കുന്നു.
യഥര്താവൃതുലിങ്ഗാനി നാനാരൂപാണി പര്യയേ
ഋതുക്കളിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന വിവിധ രൂപങ്ങളുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ പോലെ.
പ്രതിലീനേഷു ഭൂതേഷു വിബുദ്ധഃ സകലം ജഗത്
ഭൂതങ്ങൾ എല്ലാം ലയിച്ചപ്പോൾ, സകല ലോകവും ഉണരുന്നു.
ഹിംസ്രാഹിംസ്രേ മൃദുക്രൂരേ ധര്മാധര്മാവൃതാനൃതേ
ഹിംസയും അഹിംസയും, മൃദുവും ക്രൂരവുമാണ്; ധർമ്മവും അധർമ്മവും, സത്യമും അസത്യമുമാണ്.
ഭൂര്ദശഗുണേന പയസാ സംവൃതാ തച്ച തേജസാ
ഭൂമി പത്തുമടങ്ങ് വെള്ളം കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനുമേൽ അഗ്നി.
ഭൂതാദിനാ തഥാകാശം ഭൂതാദിര്മഹതാവൃതഃ
ഭൂതങ്ങൾ തുടങ്ങി ആകാശം വരെ, അവയെ മഹത്താണ് പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഏവം വിധാനാമണ്ഡാനാം സഹസ്രാണി ശതാനി ച 4.2.
ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് ശതകണക്കിന് ഗോളങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വൈകുണ്ഠകോഷ്ഠഗതമേതദശേഷതായാം ഖ്യാതം ജഗത്സുരനരോരഗസിദ്ധനദ്ധമ്
വൈകുണ്ഠത്തിലെ ആ ഗുഹയിൽ, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, പാമ്പുകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ബന്ധിതന്മാർ എന്നിവരാൽ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകം മുഴുവൻ അറിയപ്പെടുന്നു.
മായാദര്ശനവര്ണനമ് കീദൃശീ കൃഷ്ണ സാ മായാ വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ
മായയുടെ ദർശനം എങ്ങനെയാണ് എന്ന് വിവരണം.
വാസുദേവഃ സഗരുഡഃ സചക്രശ്ച ശ്രിയാ സഹ
കൃഷ്ണാ, അതുല്യമായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ ആ മായ എങ്ങനെയാണെന്ന് പറയൂ.
നീലോത്പലദലശ്യാമഃ കുംഡലാഭ്യാം വിഭൂഷിതഃ
വാസുദേവൻ, ഗരുഡനും ചക്രവും ശ്രീദേവിയുമൊത്ത്.
തസ്യ ദ്രഷ്ടുമഥാഭ്യാഗാന്നാരദോ മുനിസത്തമഃ
നീലനീർപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെ ഇരുണ്ട നിറം, രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞവൻ.
സംശയം പരിപൃച്ഛാമി ഭഗവന്വക്തുമര്ഹസി
അവനെ കാണാൻ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദമുനി സമീപിച്ചു.
തസ്യാ ദര്ശയ മേ രൂപം മായായാഃ പുരുഷോത്തമ
പരമപുരുഷനേ, ആ മായയുടെ രൂപം എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.
ആബ്രഹ്മസ്തംബപര്യംതം സദേവാസുരമാനുഷമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം ഉൾപ്പെടെ—
ഏവമുക്തസ്തു മുനിനാ ദേവദേവോ ജനാര്ദനഃ
അങ്ങനെ മഹർഷി ചോദിച്ചപ്പോൾ, ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനൻ,
ഭൂയോഽപി മോഹയാമാസ സോമഗ്രാഹേണ നാരദമ്
ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിന്റെ സമയത്ത്, നാരദനെ വീണ്ടും മായയിൽ ആഴ്ത്തി.
മായാം ദര്ശയ മേ ദേവ നാന്യദസ്തി പ്രയോജനമ് 4.3.
ദേവനേ, ആ മായ എനിക്ക് കാണിക്കണം; മറ്റൊന്നും വേണ്ടതില്ല.
അഡുല്യഗ്രേണ സംഗൃഹ്യ നാരദം മുനി പുങ്ഗവമ്
വസ്ത്രത്തിന്റെ അഗ്രം പിടിച്ച്, മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായ നാരദനെ പിടിച്ചു,
ഋഗ്വേദസദൃശഃ സാക്ഷാദ്വിഷ്ണുര്ബ്രഹ്മവദാസ്ഥിതഃ
ഋഗ്വേദത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ, വിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി നിന്നു.
ശിഖീ കമംഡലുധൃതോ മൃഗചര്മോപവീതകഃ
കുടുമിയും കമണ്ഡലും കൈവശം, മൃഗചർമ്മം ഉറ്റവസ്ത്രമായി ധരിച്ച്,