തന്മാത്രാണി ച പഞ്ചാഹുരഹങ്കാരാച്ച സാത്ത്വികാത്
സാത്വികമായ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് അഞ്ചു തന്മാത്രകൾ ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ജലമൂര്തിമയേ വിഷ്ണൌ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജംഗമേ
ജലരൂപിയായ വിഷ്ണു അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, ചലനശീലമുള്ളതും അചലമായതും എല്ലാം നശിച്ചു.
സൃഷ്ട്യാം ശക്ത്യാ ച നിര്ഭിന്നം തദണ്ഡമഭവദ്ദ്വിധാ
സൃഷ്ടിയുടെ ശക്തിയാൽ ആ അണ്ടം രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
ഉല്ബം തസ്യാഭവന്മേരുര്ജരായുഃ പര്വതാഃ സ്മൃതാഃ
അത് ചുറ്റിയ പാളിയിൽ നിന്ന് മേരു പർവതം ഉദിച്ചുവന്നു; അതിന്റെ ഗർഭപാത്രം പർവതങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നു.
യോജനാനാം സഹസ്രാണി ഷോഡശാധഃ പ്രതിഷ്ഠിത ഭൂമിപംകജവിസ്തീര്ണാ കര്ണികാ മേരുരുച്യതേ
പതിനാറായിരം യോജനങ്ങൾ താഴെ, വിശാലമായി പരന്ന ഭൂമിപദ്മം നിലനിൽക്കുന്നു; അതിന്റെ മധ്യഭാഗം മേരു എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ആദിത്യശ്ചാദിദേവത്വാത്തത്രാഭൂത്ത്രിഗുണാത്മകഃ രുദ്രോഽപരാഹ്ണസമയേ സ ഏവൈകസ്ത്രിധാമതഃ ।। 4.2.
ആദിത്യൻ ആദിദേവനായതിനാൽ അവിടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടുകൂടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അപ്രകാരം അപ്രാഹ്ണ സമയത്ത് രുദ്രൻ ആ ഒരാളിൽ മൂന്നു രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.
പ്രാതഃ പ്രജാപതേര്ജാതാ മുനയോ നവ മാനവാഃ ഭൃഗുര്വശിഷ്ഠ ഇത്യഷ്ടൌ നാരദോ നവമഃ സ്മൃതഃ
പ്രഭാതത്തിൽ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരായ ഒൻപത് മഹർഷിമാർ ജനിച്ചു. ഭൃഗു, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരായി എട്ട് പേർ അറിയപ്പെടുന്നു; നാരദൻ ഒൻപതാമനായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
നവ ബ്രഹ്മാണ ഇത്യേഷ പുരാണേ നിശ്ചയഃ സ്മൃതഃ
ഈ ഒൻപത് പേരെയും ബ്രഹ്മാക്കൾ എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ ഉറപ്പായാണ് പറയുന്നത്.
വാമാ പ്രസൂതിരുദഗാദംഗുഷ്ഠാത്തൌ ച ദംപതീ സൃഷ്ടിം പ്രതി സമുദ്യുക്താ നാരദേന മഹാത്മനാ
വാമാ എന്ന ഭാര്യ അവന്റെ വലതുകാലിന്റെ അംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; ഭർത്താവും ഭാര്യയും മഹാത്മാവായ നാരദനോടൊപ്പം സൃഷ്ടിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ദക്ഷഃ ക്ഷീണാന്സുതാന്വീക്ഷ്യ ജനയാമാസ കന്യകാഃ
തന്റെ പുത്രന്മാർ കുറയുന്നത് കണ്ട ദക്ഷൻ പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദദൌ സ ദശ ധര്മായ കശ്യപായ ത്രയോദശ
അവൻ പത്ത് പുത്രിമാരെ ധർമ്മനു കൊടുത്തു, പതിമൂന്ന് കശ്യപനു നൽകി.
ദ്വേ പ്രാദാദ്ബാഹുപുത്രായ ദ്വേ കൃശാശ്വായ ചൈവ ഹി
രണ്ടുപേർ ബാഹുപുത്രനു, രണ്ടുപേർ കൃശാശ്വനു തന്നു.
ഏകാം ഭൃഗോര്ഭവായൈകാം പ്രാദാത്തേഭ്യശ്ചരാചരഃ
ഒരുത്തിയെ ഭൃഗുവിനും ഒരുത്തിയെ ഭവനുമാണ് നൽകിയത്; അവരിൽ നിന്നാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതും നിശ്ചലമായതും എല്ലാം ഉത്ഭവിച്ചത്.
വൈരാജമഥ വൈകുണ്ഠം കേലാസമിതി നാമതഃ
അതിനുശേഷം വൈരാജൻ, വൈകുണ്ഠം, കൈലാസം എന്നിങ്ങനെയാണ് പേരുകൾ.
പ്രാചീദിക്ക്രമയോഗേന തേഷാം പാര്ശ്വേ പുരഃ സ്മൃതാഃ
കിഴക്കൻ ദിശയുടെ ക്രമത്തിൽ അവരുടേതായി നഗരങ്ങൾ അവരോടൊപ്പം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഹിമവാന്ഹേമകൂടശ്ച നിഷധോ മേരുരേവ ച ജമ്ബൂദ്വീപപ്രമാണേന സഹസ്രഗുണിതം ശതമ് ।। 4.2.
ഹിമവാൻ, ഹേമകൂടം, നിഷധം, മേരു—ഇവയൊന്നൊന്നും ജംബൂദ്വീപിന്റെ അളവിൽ ആയിരം മടങ്ങ് വലുതാണ്.
ഭിദ്യതേ നവധാ സോഽപി വര്ഷഭേദേന ഭാരത ദ്വീപാഃ സപ്ത സമാഖ്യാതാഃ സമുദ്രേ സപ്തഭിര്വൃതാഃ
ഭാരത, അതും ഒൻപതായി പ്രദേശപ്രകാരം വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; ഏഴ് ദ്വീപുകൾ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ക്ഷാരക്ഷീരേക്ഷുസുരയാ ദധ്നാ ചൈവ ഘൃതേന ച
ഉപ്പ്, പാൽ, കരിമ്പ് നീർ, മദ്യം, തൈര്, കൂടാതെ നെയ്യ് എന്നിവയാൽ.
ഭൂര്ലോകോഽഥ ഭുവര്ലോകഃ സ്വര്മഹര്ജ്ജന ഇത്യപി
ഭൂലോകം, അതിനുശേഷം ഭൂവർലോകം, സ്വർഗ്ഗം, മഹർലോകം, ജനലോകം ഇവയും.
മഹാതലോ ഭൂമിതലഃ സുതലോ വിതല സ്തതഃ
മഹാതല, ഭൂമിതല, സുതല, വിതല, പിന്നെ തലാതല.
ഹിരണ്യാക്ഷപ്രഭൃതയോ ദാനവേന്ദ്രാ മഹോരഗാഃ
ഹിരണ്യാക്ഷൻ മുതലായ ദാനവേന്ദ്രന്മാർക്കും മഹാസർപ്പങ്ങൾക്കും.
സ്വായംഭുവോ മനുഃ പൂര്വം തതഃ സ്വാരോചിഷോഽഭവത്
ആദ്യം സ്വായംഭുവമനു, അതിനുശേഷം സ്വാരോചിഷൻ വന്നു.
വൈവസ്വതോഽയമധുനാ വര്തതേ മനുരുത്തമഃ
ഇപ്പോൾ വൈവസ്വതൻ എന്ന ഉത്തമമനു ആണ് ഭരിക്കുന്നത്.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ ഏകാദശ തഥാശ്വിനൌ
ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ രണ്ടുപേർ.
വിപ്രചിത്തിഹിരണ്യാഖ്യൌ ദൈത്യദാനവസത്തമൌ
ദൈത്യന്മാരിലും ദാനവന്മാരിലും ഏറ്റവും പ്രധാനികളായ വിപ്രചിത്തിയും ഹിരണ്യനും.
പഞ്ചാശദ്ഗുണിതകോടിയോജനാനാം മഹത്തയാ 4.2.
അവരുടെ മഹത്വം അമ്പത് കോടി യോജനങ്ങൾ പലമടങ്ങ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
പിണ്ഡേന ച സഹസ്രാണി സപ്തതിര്ജലമധ്യതഃ
ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ എഴുപതിനായിരം ഗോളങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്.
ലോകാ ലോകഃ പരതരഃ പര്വതോഽഗ്രമഹോച്ഛ്രയഃ
ലോകങ്ങൾ, അതിനപ്പുറം ഒരു ലോകം, അതിലും ഉയർന്ന ഒരു പർവ്വതശിഖരം.
നൈമിത്തികഃ പ്രാകൃതികസ്തഥൈവാത്യന്തികോ ലയഃ
അവിടെ നിമിത്തപ്രളയം, സ്വാഭാവികപ്രളയം, അത്യന്തപ്രളയം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള ലയം ഉണ്ട്.
ഉത്പദ്യതേ സ്വയം യസ്മാത്തത്തസ്മിന്നേവ ലീയതേ
സ്വയം ഉദിക്കുന്നതെല്ലാം അതിലേയ്ക്കുതന്നെ ലയിക്കുന്നു.