ഭഗവംസ്ത്വത്പ്രസാദേന പ്രാപ്തം രാജ്യം മഹന്മയാ
പ്രഭുവേ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഈ മഹത്തായ രാജ്യം ലഭിച്ചു.
സരോഗസ്യ യഥാ ഭോഗഃ പ്രാപ്തോഽപി ന സുഖാവഹഃ
രോഗിയായ്ക്ക് ലഭിച്ച ആനന്ദം പോലെയാണ്, ലഭിച്ചാലും അതിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല.
യത്സുഖം പാവനം പ്രീതിര്വനമൂലഫലാശിനാമ്
കാടിൽ കിഴങ്ങും പഴവും കഴിക്കുന്നവർക്കുള്ള ആ സന്തോഷവും ശുദ്ധമായ സന്തോഷവും.
യോ നോ ബന്ധുര്ഗുരുര്ഗോപ്താ സദാ ശര്മ ച വര്മ ച
നമ്മുടെ സ്നേഹിതനും ഗുരുവും രക്ഷകനും എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷവും രക്ഷയും നൽകുന്നവനാണ്.
അവിവേകമഹം ധാസ്യേ മനോ മേ പാപപങ്കിലമ്
അജ്ഞത ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും; എന്റെ മനസ്സ് പാപത്തിൽ മലിനമായിരിക്കുന്നു.
സംശ്രുതാനി പുരാണാനി വേദാസ്സാംഗാ മയാ വിഭോ 4.1.
പ്രഭുവേ, ഞാൻ പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളും വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഏതേ സധര്മഗോപ്താരോ മുനയഃ സമുപാഗതാഃ
ധർമ്മത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഈ മുനികൾ ഇപ്പോൾ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
അര്ഥശാസ്ത്രാണി യാവംതി ധര്മശാസ്ത്രാണി യാനി വൈ
എത്ര ധനശാസ്ത്രങ്ങളും എത്ര ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും ഉണ്ടോ അത്രയുണ്ട്.
സ്വര്ഗം ഗതേ ശാന്തനവേ ഭവാന്കൃഷ്ണോഽഥ യാദവഃ
ശാന്തനു സ്വർഗത്തിൽ പോയപ്പോൾ, നിങ്ങൾയും കൃഷ്ണനും യാദവനും അങ്ങോട്ട് പോയി.
സത്യം സത്യവതീസൂനുര്ധര്മരാജായ വക്ഷ്യതി
സത്യവതിയുടെ മകൻ ധർമ്മരാജാവിനോട് സത്യം പറയും.
വ്യാസ ഉവാച യദാഖ്യേയം തദാഖ്യാതം മയാ ഭീഷ്മേണ തേഽനഘ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: പറയേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ ഭീഷ്മന്റെ മുഖേന നിന്നോട് പറഞ്ഞു, പാപരഹിതനായവനേ.
ധര്മജ്ഞോ ഹ്യസി മേധാവീ ഗുണവാന്പ്രാ ജ്ഞസത്തമഃ
നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ബുദ്ധിയും ഗുണവും ഉള്ളവനും ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.
പാര്ശ്വസ്ഥിതേ ഹൃഷീകേശേ കേശവേ കേശിസൂദനേ
ഹൃഷീകേശനും കേശവനും കേശിയെ സംഹരിച്ചവനും സമീപം നില്ക്കുന്നു.
കര്താ പാലയിതാ ഹര്താ ജഗതാം യോ ജഗന്മയഃ
ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവും രക്ഷകനും സംഹാരകനും സകലത്തിന്റെയും ആധാരവുമാണ് അവൻ.
സമാദിശ്യേതി കര്തവ്യം ഭഗവാന്ബാദരായണഃ
എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതാണോ അതെല്ലാം ബാദരായണൻ ഉപദേശിക്കണം.
സ്വാഭാഷ്യ ഭാരതവിധാതരി സംപ്രയാതേ തേ കൌതുകാകുലധിയോ മുനയഃ പ്രശാന്താഃ 4.1.
ഭാരതം രചിച്ചവൻ സംസാരിച്ച് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ മുനികൾ ശാന്തരായി.
ബ്രഹ്മാണ്ഡോത്പത്തിവര്ണനമ് യുധിഷ്ഠിര ഉവാച കസ്യ പ്രതിഷ്ഠാ നിര്ദിഷ്ടാ കോ ഹേതുഃ കിം പരായണമ്
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ആരുടെ അടിസ്ഥാനമാണ് പറയപ്പെട്ടത്? എന്താണ് കാരണം? എന്താണ് പരമ ലക്ഷ്യം?
കതി ദ്വീപാഃ സമുദ്രാശ്ച കിയംതോ ഹി കുലാചലാഃ
എത്ര ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും, എത്ര പർവ്വതനിരകളും ഉണ്ടെന്ന് പറയാമോ?
ശ്രുതോഽനുഭൂതശ്ച മയാ സംസാരേ സരതാ ചിരമ്
സംസാരത്തിൽ ദീർഘകാലം സഞ്ചരിച്ചപ്പോഴാണ് ഞാൻ ഇതെല്ലാം കേട്ടതും അനുഭവിച്ചതും.
അജായ വിശ്വരൂപായ നിര്ഗുണായ ഗുണാത്മനേ
ജനനമില്ലാത്തവനും സർവ്വരൂപനുമായും ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെ സാരമായവനും ആയവനോട്—
അത്ര തേ വര്ണയിഷ്യാമി ശൃണു പാര്ഥ പുരാതനമ് പൃഷ്ടോ യദുത്തരം പ്രാദാദൃഷിഭ്യസ്തന്മയാ ശ്രുതമ്
ഹേ പാർഥ, ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നോട് പുരാതനമായ കഥ പറയാം. ശ്രവിക്കൂ—മുനികൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ ലഭിച്ച ഉത്തരം ഞാൻ കേട്ടതാണിത്.
ധന്യം യശസ്യമായുഷ്യം സര്വാശുഭവിനാശനമ്
ഇത് ഭാഗ്യകരവും, കീർത്തി നൽകുന്നതും, ദീർഘായുസ് നൽകുന്നതും, എല്ലാ ദുർഭാഗ്യങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
ഏകാത്മകം ത്രിദൈവത്യം ചതുഃപംചസുലക്ഷണമ്
ഇത് ഏകത്വമുള്ളതും, മൂന്നു ദൈവങ്ങളാൽ പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെട്ടതും, നാലും അഞ്ചും പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളതുമാണ്.
ഏക ഏവ ജഗദ്യോനിഃ പ്രതിയോനിഷു സംസ്ഥിതഃ
ഈ ലോകത്തിന് ഒരേ ഒരു ഉത്ഭവം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതു ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും നിലനിൽക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുര്വൃഷാംകശ്ച ത്രയോ ദേവാഃ സതാം മതാഃ
ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, വൃഷധ്വജൻ എന്ന ശിവൻ—ഈ മൂന്നുപേരെയും സത്സംഗങ്ങൾ ദേവന്മാരായി കണക്കാക്കുന്നു.
പ്രക്രിയാ ചാനുഷംഗശ്ച ഉപോദ്ധാതസ്തഥൈവ ച 4.2.
സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമവും, അതിന്റെ തുടർച്ചയും, തുടക്കവും—
തര്കശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച
തർക്കം, ഉപസൃഷ്ടി, വംശാവലി, മന്വന്തരങ്ങൾ—
ഏഷ വക്തവ്യവിഷയഃ സുമഹാന്പ്രതിഭാതി മേ
ഇവയെല്ലാം പറയേണ്ട വിഷയം എനിക്ക് അത്യന്തം വിശാലമായതാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
മഹദാദിവിശേഷാന്തം സവൈരൂപ്യം സലക്ഷണമ്
മഹത്ത്വം മുതൽ പ്രത്യേകതകൾ വരെ, അവയുടെ എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളോടും ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടി—
അവ്യക്താജ്ജായതേ ബുദ്ധിര്മഹാനിതി ച സാ സ്മൃതാ
അപ്രത്യക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി ജനിക്കുന്നു; അതാണ് മഹത്ത്വം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.