തേ ധന്യാസ്തേ മഹാത്മാനസ്തേ കൃതാര്ഥാ ന സംശയഃ
അവർ ഭാഗ്യശാലികളും മഹാത്മാക്കളും സഫലരും ആകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന ശോഭതേ പുരം വീര വ്യാസഹീനം കദാചന
വീരാ, വ്യാസൻ ഇല്ലാത്ത നഗരത്തിന് ഒരിക്കലും ഭംഗിയില്ല.
ന രാജതേ സരോ യദ്വത്പദ്മിനീ രഹിതം നൃപ
പൂവില്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഒരു തടാകം എങ്ങനെയോ ഭംഗിയില്ല, രാജാവേ,
യഥൈകതോ ഗ്രഹാഃ സര്വേ ഏകതസ്തു ദിവാകരഃ
എങ്ങനെയോ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും ഒരു വശത്തും, സൂര്യൻ മറ്റൊരു വശത്തുമാണോ,
യഥാ വേദസമോ നാസ്തി ആഗമോ ഭുവി കശ്ചന
എങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ വേദത്തിനെ തുല്യമായ മറ്റൊരു ശാസ്ത്രം ഇല്ലയോ,
കുരുക്ഷേത്രസമം തീര്ഥം ന ദ്വിതീയം പ്രചക്ഷതേ
അങ്ങനെ തന്നെ, കുരുക്ഷേത്രത്തിനെ തുല്യമായ മറ്റൊരു തീർത്ഥം ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
നാശ്വമേധസമം പുണ്യം ന പാപം ബ്രഹ്മഹത്യയാ 1.216.൧൧
അശ്വമേധയാഗത്തിനെ തുല്യമായ പുണ്യവും, ബ്രാഹ്മണഹത്യക്ക് തുല്യമായ പാപവും മറ്റൊന്നുമില്ല.
തഥാ വ്യാസസമോ വിപ്രോ ന ക്വചിത്പ്രാപ്യതേ നൃപ
അതുപോലെ, രാജാവേ, വ്യാസനു തുല്യനായ ബ്രാഹ്മണൻ എവിടെയും ലഭിക്കില്ല.
നാസ്തി വ്യാസസമഃ ശ്രേഷ്ഠ ഇതീയം വൈദികീ ശ്രുതിഃ ഉപവിഷ്ടോ യദാ ഭുംക്തേ വ്യാസോ വൈ വിപ്രമണ്ഡലേ
വ്യാസനു തുല്യനായ മറ്റൊരാളില്ലെന്ന് വേദം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണസഭയിൽ വ്യാസൻ ഇരുന്നു ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ,
ശ്രാദ്ധേ താത പവിത്രാണി കഥിതാനി പുരാ മമ
ശ്രാദ്ധത്തിൽ, പ്രിയമകനേ, ശുദ്ധമായ ഭോജനങ്ങൾ ഞാൻ പുരാതനകാലത്ത് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മധു പായസം കാലശാകസ്തിലാശ്ച കുതപസ്തഥാ
തേനു, പായസം, കാലാനുസൃതമായ ചീര, എള്ള്, കൂടാതെ കുതപജലം എന്നിവയാണ് അവ.
ദൈവേ കര്മണി പിത്ര്യേ ച സ ജ്ഞേയഃ പംക്തിപാവനഃ
ദൈവകാര്യങ്ങളിലും പിതൃകർമ്മങ്ങളിലും, അവൻ വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനായി അറിയപ്പെടണം.
ഏതേ സര്വേ നൃപശ്രേഷ്ഠ വിജ്ഞേയാഃ പംക്തിപാവനാഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവയൊക്കെയും വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഇതിഹാസപുരാണാനി ജയേതി വിദിതാനി വൈ ജയോപജീവീ തേനാസൌ ഗതഃ ഖ്യാതിം തു വാചകഃ
ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും 'ജയ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ജയയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന വാചകൻ പ്രശസ്തി നേടിയിരിക്കുന്നു.
വിസ്പഷ്ടമദ്ഭുതം ശാംതം സ്പഷ്ടാക്ഷരമിദം തഥാ
ഇത് വ്യക്തമാണു, അത്ഭുതകരവും ശാന്തവുമാണ്, അക്ഷരങ്ങൾ വ്യക്തമാണ്.
യുധ്യമാനോഥ വാത്യര്ഥം ഗ്രംഥാര്ഥം കൃത്സ്നശോ നൃപ
യുദ്ധത്തിനോ അർത്ഥത്തിനോ വേണ്ടിയോ, ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ മുഴുവൻ അർത്ഥവും, രാജാവേ,
യ ഏവം വാചയേദ്രാജന്യ വിപ്രോ വ്യാസ ഉച്യതേ 1.216.
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് വേദങ്ങൾ വായിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വ്യാസൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രിവിധം വാചകം വിദ്യാത്സദാ ഗുണവിഭേദതഃ
ഗുണഭേദം പ്രകാരം വാചകൻ മൂന്നു തരമുണ്ടെന്ന് എപ്പോഴും അറിയണം.
ദ്വാവേതൌ കഥ്യമാനൌ തു നിബോധ ഗദതോ മമ
ഇവയിൽ രണ്ടിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
പദച്ഛേദവിഹീനം ച തഥാ ഭാവവിവര്ജിതമ്
വാക്കുകൾ വേർതിരിക്കാതെയും അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാതെയും വായിക്കുന്നവൻ,
ഈദൃശം വാചയേദ്യസ്തു വാചകഃ ക്ഷ്മാധിപേശ്വര
ഇങ്ങനെ വായിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ,
ബുധ്യതേ ന ച കഷ്ടാച്ച സ ജ്ഞേയോ വാചകാധമഃ
അവൻ ഒന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ അവനെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന വാചകൻ എന്നു അറിയണം.
അബുധ്യമാനോ ഗ്രംഥാര്ഥം വാചയേദ്യസ്തു വാചകഃ
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാതെ വായിക്കുന്നവൻ,
വിസ്പഷ്ടമദ്ഭുതം ശാംതം സ്പഷ്ടാക്ഷരപദം തഥാ
വ്യക്തമായും അത്ഭുതകരമായും ശാന്തമായും വ്യക്തമായ അക്ഷരങ്ങളും പദങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചും വായിക്കണം.
അത്ത്യര്ഥം ബുധ്യമാനസ്തു ഗ്രംഥാര്ഥം കൃത്സ്നശോ നൃപ
എന്നാൽ, ആരെങ്കിലും ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി മുഴുവൻ അർത്ഥവും ഗ്രഹിച്ചാൽ, രാജാവേ,
യ ഏവം വാചയേദ്രാജന്സ ജ്ഞേയഃ സാത്ത്വികോ ബുധൈഃ
ഇങ്ങനെ വായിക്കുന്നവനെ, രാജാവേ, പണ്ഡിതന്മാർ സാത്വികൻ എന്നു അറിയണം.
ഹേതുവാദപരോ രാജംസ്തഥാസൂയാസമന്വിതഃ ।। 1.216.
യുക്തിവാദത്തിലും അസൂയയിലും മുഴുകിയവൻ, രാജാവേ,
വാചകോ യോ മഹാബാഹോ ശൃണുയാദ്യസ്തു മാനവഃ
മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, അങ്ങനെയുള്ളവനെ ഒരാൾ കേട്ടാൽ,
ന തസ്യ പുരതോ വീര വാചയേ ത്പ്രാജ്ഞ ഏവ ഹി
വീരാ, അത്തരം ആളിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വായിക്കരുത്; അങ്ങനെയുള്ളത് ജ്ഞാനികൾക്കാണ് ഉചിതം.
രാജന്കൌതുകപാത്രം തു സ ജ്ഞേയോ രാജസോ ഭവേത്
രാജാവേ, അത്തരം ആളെ കൗതുകമുള്ളവൻ എന്നും രാജസികൻ എന്നും അറിയണം.