ഇദം തു ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തം ധര്മശാസ്ത്രമനുത്തമമ് । വിദുഷാ ബ്രാഹ്മണേനേദമധ്യേതവ്യം പ്രയത്നതഃ
ഈ اعلی ധർമ്മചട്ടം ബ്രഹ്മാ പ്രഖ്യാപിച്ചവയാണ്; പഠിച്ചവർ പറയുന്നു, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഇത് പരിശ്രമത്തോടെ ആഴത്തിൽ പഠിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്.
ശിഷ്യേഭ്യശ്ചൈവ വക്തവ്യം ചാതുര്വര്ണ്യേഭ്യ ഏവ ഹി । അധ്യേതവ്യം ന ചാന്യേന ബ്രാഹ്മണം ക്ഷത്രിയം വിനാ । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രേണ നാധ്യേതവ്യം കദാചന
ഇതു ശിഷ്യർക്കും നാലു വർണങ്ങൾക്കും ശിക്ഷിക്കപ്പെടണം — യഥാർത്ഥത്തിൽ വർണങ്ങൾക്കു മാത്രമേ; ബ്രാഹ്മണോക്ഷത്രിയോ ഇല്ലാത്തവൻ രാഷ്ട്രീയമായി പഠിക്കരുത്, ശൂദ്രൻ എക്കാലത്തും ഇതു പഠിക്കരുത്.
ദേവാര്ചാം പുരതഃ കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച നൃപോത്തമ । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രൈശ്ച തഥാന്യൈശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ
ദേവതകളെ ആദ്യം പ്രണാമിച്ച് ആരാധിച്ചശേഷം, രാജാവിന്റെ മാധുര്യൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ബഹുമാനിക്കണം; ശൂദ്രമാർക്കും മറ്റ് ചിലർ കേൾക്കുന്നവരായി മാത്രമാണ് യോഗ്യർ, അതേപോലെ ദ്വിദലജനങ്ങളും.
ശ്രൌതം സ്മാര്തം ഹി വൈ ധര്മം പ്രോക്തമസ്മിന്നൃപോത്തമ । തസ്മാച്ഛൂദ്രൈര്വിനാ വിപ്രാന്ന ശ്രോതവ്യം കഥഞ്ചന
ഹേ മഹാരാജാവേ, ഇവിടെ ശ്രുതി-smṛti ശാസ്ത്രം എന്ന നിലയിൽ നിയമമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശൂദ്രരില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് കേൾക്കൽ ശുമായി ശരിയായി പഠിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇദം ശാസ്ത്രമധീയാനോ ബ്രാഹ്മണഃ സംശിതവ്രതഃ । മനോവാഗ്ദേഹജൈര്നിത്യം കര്മദോഷൈര്ന ലിമ്പതേ
ഈ ശാസ്സ്‌ത്രം പഠിച്ച് വ്രതസധനനായ ബ്രാഹ്മണൻ, നിയന്ത്രണം നേടിയ മനസ്സോടെ, വാക്കുകളെയും ശരീരത്തെയും നിരന്തരം നിയന്ത്രിച്ച് പാപകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നവൻ, കൃത്യകൃത്യങ്ങളാൽ ക്ഷീണമാകുകയില്ല.
ശൃണ്വന്തി ചാപി യേ രാജന് ഭക്ത്യാ വൈ ബ്രാഹ്മണാദയഃ । മുച്യന്തേ പാതകൈഃ സര്വൈര്ഗച്ഛന്തി ച ദിവം പ്രഭോ
ഹേ രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണരിൽ നിന്നായി ഭക്തിപൂർവം ഈ ഉപദേശം കേട്ടവര്‍ എല്ലാ പാപഭാരത്തിലുനിന്നും മോചിതരായി സ്വര്‍ഗത്തിലേയ്ക്കു പോകും, ഞങ്ങളോട് കൃപാനിധേ.
ശ്രാവയേച്ചാപി യോ വിപ്രഃ സര്വാന്വര്ണാന്നൃപോത്തമ । സ ഗുരുഃ പ്രോച്യതേ താത വര്ണാനാമിഹ സര്വശഃ
ഹേ ശ്രേഷ്ഠരാജാവേ, എല്ലാ വര്‍ണ്ണങ്ങളും ഉപദേശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ ഗുരുവെന്ന് വിളിക്കണം; വ്യക്തിശേഷമില്ലാതെ എല്ലാ വര്‍ണ്ണങ്ങള്‍ക്കു മുന്നിലും ആ എന്നാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടേണ്ടത്.
സ പൂജ്യഃ സര്വകാലേഷു സര്വൈര്വര്ണൈര്നരാധിപ । പൃഥിവീം ച തഥൈവേമാം കൃത്സ്നാമേകോഽപി സോഽര്ഹതി
ഹേ മഹാരാജാ, അദ്ദേഹം എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ വര്‍ണ്ണങ്ങളാലും മാന്യനും സന്മാന്യനുമാകണം; പൂര്‍ണഭൂമിയെ പോലും അവനിന്നാണ് യോജിക്കുന്നത് എന്ന് പറയപ്പെടാവുന്നവനാണ് അവനേത്.
ഇദം സ്വസ്ത്യയനം ശ്രേഷ്ഠമിദം ബുദ്ധിവിവര്ധനമ് । ഇദം യശസ്യം സതതമിദം നിഃശ്രേയസം പരമ്
ഇതാണ് മംഗലപരമായ സത്കളവു—സുവേണ്യമായ പഠനം; ഇത് ബുദ്ധി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; സദാ മഹിമയും പരമശ്രേയസ്സും ഇതാണുള്ളത്.
അസ്മിന്ധര്മോഽഖിലേനോക്തോ ഗുണദോഷൌ ച കര്മണാമ് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാമാചാരശ്ചാപി ശാശ്വതഃ
ഈ ധര്‍മ്മത്തിലാണു കര്‍മ്മങ്ങളുടെ ഗുണദോഷങ്ങളും ചൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്, നാല് വര്‍ണ്ണങ്ങളുടേയും അനുകൂലമായ നടത്തത്തെയും—ഇവയൊക്കെയും നിത്യവന്നതായിത്തന്നെയാണ് ആകര്‍ത്തവം.
ആചാരഃ പ്രഥമോ ധര്മഃ ശ്രുത്യുക്തശ്ച നരോത്തമ । തസ്മാദസ്മിന്സമായുക്തോ നിത്യം സ്യാദാത്മവാന്ദ്വിജഃ
ആചാരമാണു പ്രധാനം ധര്‍മ്മം; ശ്രേഷ്ഠപുരുഷൻ ശ്രുതിചാരപ്രകാരം സംസാരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഇത്തവണത്തെ ആചാരത്തിൽ സ്താപിതനായ ദ്വിജൻ ഏവപ്പോഴും സ്വയംശാസിതനത്രേ എന്നു കണക്കാക്കണം.
ആചാരാദ്വിച്യുതോ വിപ്രോ ന വേദഫലമശ്നുതേ । ആചാരേണ ച സംയുക്തഃ സമ്പൂര്ണഫലഭാക്സ്മൃതഃ
ശുദ്ധാചാരത്തിൽ നിന്നു വിരമിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ വേദഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നില്ല; പക്ഷേ ആചാരത്തിനൊപ്പം ചേര്‍ന്നവന് പൂര്‍ണ്ണഫലങ്ങളും ലഭിക്കുമെന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവമാചാരതോ ദൃഷ്ട്വാ ധര്മസ്യ മുനയോ ഗതിമ് । സര്വസ്യ തപസോ മൂലമാചാരം ജഗൃഹുഃ പരമ്
ആചാരഭരിതരായ ഋഷിമാരുടെ ആചരണയാത്ര കാണുമ്പോള്‍, എല്ലാ തപസ്യകളുടേയും മൂലമാക്കപ്പെട്ടത് ആചാരമായിട്ടാണ്; അവർ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള ആ പ്രാക്ടീസ് തിരഞ്ഞെടുത്തു.
അന്യേ ച മാനവാ രാജന്നാചാരം സംശ്രിതാ സദാ । ഏവമസ്മിന്പുരാണേ തു ആചാരസ്യ തു കീര്തനമ്
മറ്റുള്ള മനുഷ്യരും, ഹേ രാജാവേ, യഥാസ്ഥിതിയില്‍ എപ്പോഴും ആചാരത്തോടേ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ പുരാണത്തിൽ ആചാരത്തിന്റെ പ്രശംസയും വിശദവിവരണവും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടു.
വൃത്താന്താനി ച രാജേന്ദ്ര തഥാ ചോക്താനി പണ്ഡിതൈഃ । ത്രിലോക്യാസ്തു സമുത്പത്തിഃ സംസ്കാരവിധിരുത്തമഃ । ശ്രവണം ചേതിഹാസസ്യ വിധാനം കഥ്യതേ നൃപ
രാജാവിന് ശില്പജ്ഞന്മാർ പറഞ്ഞ കഥകളും ശാസ്ത്രവിവരണങ്ങളും പകർന്ന് പറയുന്നു; ത്രികള്‍โลกങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും സാംസ്കാരിക ശുശ്രൂഷയുടെ ഉന്നത ഉപക്രമവും കൂടാതെ ശ്രവണമുറപ്പാക്കുന്നതിന്റെയും ചരിത്രപരിചരണത്തിന്റെയും ക്രമവ്യവസ്ഥ ചൊല്ലുന്നുവെന്ന് ഹേ രാജാവേ.
തഥാസ്മിന്കഥ്യതേ രാജന്മാഹാത്മ്യം വാചകസ്യ തു । വ്രതചര്യാശ്രമാചാരാഃ സ്നാതകസ്യ പരോ വിധിഃ
എന്നാല്‍ അതേ പോലെ, രാജാവേ, വാക്താവിന്റെ മഹത്തരത്വവും പറയുന്നു: സങ്കല്പങ്ങളുടെ പാലനവും ഋഷി ജീവിതശൈലികളുടെ കര്‍മ്മവും സ്നാതകന്റെ (snātaka) നിയതമായ രാജ്യവൃത്ത്തികളും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദാരാദിഗമനം ചൈവ വിവാഹാനാം ച ലക്ഷണമ് । പുംസാം ച ലക്ഷണം രാജന്യോഷിതാം ചാത്ര കഥ്യതേ
ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ—ഭാര്യങ്ങളുടെ വരവ് പോകൽ, കല്യാണലക്ഷണങ്ങൾ, പുരുഷന്മാരുടെയും രാജാവിൽ സ്വീകരിച്ചവരുടെയും ചിഹ്നങ്ങൾ പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഇവിടെയാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
മഹായജ്ഞവിധാനം ച ശാസ്ത്രകല്പം ച ശാശ്വതമ് । പൃഥിവ്യാ ലക്ഷണം താത ദേവാര്ചായാഃ സുലക്ഷണമ്
വിശാലയജ്ഞങ്ങളുടെ വ്യവസ്ഥയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിത്യരീതി പദ്ധതിയും നല്‍കിയിരിക്കുന്നു; ഹേ വ്യക്തേ, ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവലക്ഷണങ്ങളും ദേവരൂപങ്ങൾക്ക് വേണ്ടായുള്ള എളുപ്പാനുഷ്ഠാനങ്ങളും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
വൃത്തീനാം ലക്ഷണം ചൈവ സ്നാതകസ്യ വ്രതാനി ച । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം ച ശൌചം ച ദ്രവ്യാണാം ശുദ്ധിരേവ ച
തൊഴിലുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും, ബിരുദധാരിയുടെ വ്രതങ്ങളും, കഴിക്കേണ്ടതിനും ഒഴിവാക്കേണ്ടതിനും, പരിശുദ്ധിയുടെ നിയമങ്ങളും, ധനത്തിന്റെ യോജിച്ച അവസ്ഥയും എല്ലാം ഇതിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്ത്രീധര്മയോഗസ്താപസ്യം മോക്ഷഃ സംന്യാസ ഏവ ച । രാജ്ഞശ്ച ധര്മോ ഹ്യഖിലഃ കാര്യാണാം ച വിനിര്ണയഃ
സ്ത്രീയുടെ കര്‍മ്മം സമാഗമവും വിശുദ്ധാഭിലാഷവുമാണ്; മോക്ഷശാന്തിക്ക് യത്നം ത്യാഗത്തിലും സംയമത്തിലുമാണുള്ളത്; രാജാവിന് വേണ്ടി എല്ലാ ധര്‍മ്മവും കര്‍മ്മനിര്ണയത്തിനുള്ള അന്തിമവ്യവസ്ഥയാണ്.
മാഹാത്മ്യം സവിതുശ്ചാത്ര തീര്ഥാനാം ച വിശാമ്പതേ । നാരായണസ്യ മാഹാത്മ്യം തഥാ രുദ്രസ്യ കഥ്യതേ
അവിടെ സവിത്രിന്റെ മഹത്വവും പുണ്യസ്നാനകേന്ദ്രങ്ങളുടെയും മഹത്വവും വിവരണമായിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ നാരായണന്റെയും രുദ്രന്റെയും മഹത്വവും ചൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മഹാഭാഗ്യം ച വിപ്രാണാം മാഹാത്മ്യം പുസ്തകസ്യ ച । ദുര്ഗാദേവ്യാസ്തഥാ ചോക്തം സത്യസ്യ ച മഹാമതേ
ഗ്രന്ഥം പ്രബോധിക്കുന്നു — വിദ്യാത്മക ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വലിയ ഭാഗ്യം, ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പവിത്ര്യം, കൂടാതെ ദുർഗിയുടെ മഹത്വവും സത്ഴിന്റെ മഹത്വവും, പ്രതിജ്ഞാത വിവേകാചാര്യനേ.
സംക്ഷിപ്തം സംവിധാനം ച ധര്മം സ്ത്രീപുംസയോരപി । വിഭാഗം ധര്മദ്യൂതം ച കഥകാനാം ച ശോധനമ്
സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും പ്രയോജനം വരുന്ന ധർമ്മനിയമങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തരൂപം, കര്‍ത്തവ്യങ്ങളുടെയും വിഭാഗങ്ങളും കഥാപാരായണക്കാരുടെ ശുദ്ധീകരണപ്രതിഭാസങ്ങളും അടങ്ങുന്ന മാർഗദർശനം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
വൈശ്യശൂദ്രോപചാരം ച സംകീര്ണാനാം ച സംഭവമ് । ആപദ്ധര്മം ച വര്ണാനാം പ്രായശ്ചിത്തവിധിം തഥാ
വൈവശ്യർക്കും ശൂദ്രർക്കുള്ള സേവനവിധികളും, മേല്‍വിവാഹജന്യ കുലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, അനിയമ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചെയ്യാവുന്ന കടമകളും, വർണ്ണങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി നിര്‍വഹിക്കേണ്ട പ്രായശ്ചിത്യ ക്രിയാക്രമങ്ങളും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സംധ്യാവിധിം പ്രേതശുദ്ധിം സ്നാനതര്പണയോര്വിധിമ് । വൈശ്വദേവവിധിം ചാപി തഥാ ഭോജ്യവിധിം നൃപ
സന്ധ്യാചരണം നടത്തുന്ന നിയമങ്ങളും, ശവശുചീകരണക്രിയകളും, സ്നാനം-അര്‍ച്ചനാചാരങ്ങളും, വൈശ്വദേവയജ്ഞത്തിന്റെ വിധികളും കൂടാതെ രാജാവിന്റെ ഭക്ഷണനിയമങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
ലക്ഷണം ദന്തകാഷ്ഠസ്യ ചരണവ്യൂഹമുത്തമമ് । സംസാരഗമനം ചൈവ ത്രിവിധം കര്മസമ്ഭവമ്
ചവറ്റിനുള്ള മര്‍ക്കത്തയും നല്ല ഇരിപ്പിടക്രമത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു; ലൗകികജീവിതത്തിന്റെ കടന്നു പോകൽ ത്രിവിധമാണ്, അത് കര്‍മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്പന്നമെന്നും പറയുന്നു.
നൈഃശ്രേയസം കര്മണാം ച ഗുണദോഷപരീക്ഷണമ് । ദാരാണാം ലക്ഷണം പ്രോക്തം തഥാ പാത്രപരീക്ഷണമ്
കൃത്യോപദേശങ്ങളാൽ പരമഹിതം നേടിയെടുക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, ഗുണദോഷങ്ങളുടെ വിവേചന, ഭാര്യകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, വയലുകളുടെ പരീക്ഷണരീതികൾ എന്നിവ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രസൂതിം ചാപി ഗര്ഭസ്യ തഥാ കര്മഫലം നൃപ । ജാതിധര്മാന്കുലധര്മാന്വേദധര്മാംശ്ച പാര്ഥിവ
ശിശുവിന്റെ ഗർഭഭരണം-ജനനം, കര്‍മ്മഫലങ്ങൾ എന്നിവ വിശദീകരിക്കുകയും, വർണ്ണം, ബന്ധു സംബന്ധമായ കടമകൾ, രാജാക്കന്മാർ അറിയേണ്ട ലോകീയ കാര്യങ്ങൾ എന്നിവയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വൈതാനവ്രതികാനാം ച തഥാസൌ പ്രോക്തവാന്വിഭുഃ । ബ്രഹ്മാ കുരുകുലശ്രേഷ്ഠ ശംകരായ മഹാത്മനേ
രാജാവും സമാനമായി വൈതാന വ്രതമെടുത്തവർക്കുള്ള നിയമങ്ങളാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്; ബ്രഹ്മാവ് ഈ വസ്തുതകൾ കുരു വംശത്തെ ഉത്തമരായവർക്കും മഹാത്മനായ ശങ്കരന്‍ക്കും പറഞ്ഞു.
ശംകരേണ തഥാ വിഷ്ണോഃ കഥിതം കുരുനന്ദന । വിഷ്ണുനാപി പുനഃ പ്രോക്തം നാരദായ മഹീപതേ
ശങ്കരൻ ഇത് കുരുക്കുലത്തിൽ വിഷ്ണുൻ്റെ വംശജന്‍ക്ക് പറഞ്ഞു; നാരായണത്തെക്കുറിച്ച് നാരദനോടും ഈ കാര്യങ്ങൾ രാജാവേ, പ്രബന്ധമായി ചൊല്ലിയിരിക്കുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.