ശ്രവണാദസ്യ പാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
ഇത് കേൾക്കുന്നതിലൂടെ അവൻ ആ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇതിഹാസമിമം പുണ്യമഗ്നികാര്യമനുത്തമമ്
ഈ പുണ്യമായ ഇതിഹാസം, അഗ്നികാര്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണു.
സൂര്യഭക്തേ സദാ ദേയം സൂര്യേണ കഥിതം പുരാ 1.180.
സൂര്യഭക്തനു എപ്പോഴും ഇത് നൽകണം; പുരാതനകാലത്ത് സൂര്യൻ തന്നെയാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്.
ഗരുഡേന പുരാ പ്രോക്തം ഭോജകാനാം മഹാത്മനാമ്
പണ്ടു ഗരുഡൻ മഹാത്മാക്കളായ ഭോജകർക്ക് ഇത് പ്രസ്താവിച്ചു.
തൈശ്ചാപി കഥിതം പുണ്യം മുനേര്വ്യാസസ്യ ധീമതഃ
അവരും ഈ പുണ്യം ധീമാനായ വ്യാസമുനിക്കു അറിയിച്ചു.
സ്മൃതിഭേദവര്ണനമ് കൌതുകം പൃച്ഛ തേ ബ്രഹ്മന്സമാസവ്യാസയോഗതഃ
സ്മൃതി വിഭജനത്തിന്റെ വിവരണം: ബ്രാഹ്മണനേ, സംക്ഷിപ്തമായും വിശദമായും ഞാൻ കൗതുകത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു.
യഥോക്തം ഭാസ്കരേണേഹ അരുണസ്യ മഹാത്മനഃ
ഇവിടെ ഭാസ്കരൻ, മഹാത്മാവായ അരുണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ,
സഹസ്രകിരണം ഭാനുമുദയസ്ഥം ദിവാകരമ്
ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ, ഉദയകാലത്ത് പ്രകാശിക്കുന്ന ദിവാകരം,
ഭഗവന്ദേവദേവേശ സഹസ്രകിരണോജ്ജ്വല
ഭഗവൻ, ദേവതകളുടെ ഇശ്വരൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തനായവൻ,
ഏവം പൃഷ്ടസ്തു ഭഗവാനരുണേന ഖഗാധിപഃ
ഇങ്ങനെ അരുണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, പക്ഷീരാജാവായ ഭഗവാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഭാസ്കര ഉവാച സ്മൃതിധര്മം വേദമൂലം ശൃണു ത്വം ഗരുഡാഗ്രജ
ഭാസ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഗരുഡന്റെ മൂത്ത സഹോദരാ, വേദത്തിൽ ആധാരമാക്കിയുള്ള സ്മൃതി ധർമ്മം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ധര്മഃ ക്രിയാത്മാ നിര്ദിഷ്ടഃ ശ്രേയോഭ്യുദയലക്ഷണഃ
ധർമ്മം എന്നത് പ്രവൃത്തികളിൽ അധിഷ്ഠിതമായതും, ഉത്തമമായ ക്ഷേമവും സമൃദ്ധിയും നേടുന്നതുമായതുമാണ്.
അസ്യ ശബ്ദസ്യാനുഷ്ഠാനാത്സ്വര്ഗോ മോക്ഷശ്ച ജായതേ
ഈ വാക്ക് അനുസരിച്ച് കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
കസ്യ ഭേദാസ്തു തേ പംച ബ്രൂഹി മേ ദേവസത്തമ
ഏതിന്റെ അഞ്ചു വിധ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ട്? ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ഭാസ്കര ഉവാച വേദധര്മഃ സ്മൃതസ്ത്വേക ആശ്രമാണാം സ തത്പരഃ 1.181.
ഭാസ്കരൻ പറഞ്ഞു: വേദത്തിലെ ധർമ്മം ഒരൊറ്റതാണെന്നും, അതാണ് എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഉന്നതമായതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
വര്ണത്വമേകമാശ്രിത്യ അധികാരേ പ്രവര്തതേ
ഒരു വർണ്ണത്തിൽ ആധാരമാക്കി മാത്രമേ യോഗ്യത നിലനിൽക്കൂ.
വര്ണാശ്രമാശ്രമത്വം ച യോധികൃത്യ പ്രവര്തതേ
വർണ്ണത്തിന്റെയും ആശ്രമത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ കര്മ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്.
യോ ഗുണേന പ്രവര്തേത സ ഗുണോ ധര്മ ഉച്യതേ
യോജിച്ച ഗുണം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി അതിന്റെ ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു.
നിമിത്തമേകമാശ്രിത്യ യോ ധര്മഃ സംപ്രവര്തതേ
ഒരു കാരണത്തിൽ ആധാരമാക്കി നടക്കുന്ന ധർമ്മം അതിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഏഷ തു ദ്വിവിധഃ പ്രോക്തഃ സമാസാദവിശേഷതഃ
ഇത് സംക്ഷിപ്തമായും വിശദമായും രണ്ട് വിധത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു.
സ ചതുര്ധാ നിരൂപ്യസ്തു സ്വരൂപഫലസാധനൈഃ
ഇത് സ്വഭാവം, ഫലം, ഉപാധി, ലക്ഷ്യം എന്നിങ്ങനെ നാലു രീതിയിൽ വിശദീകരിക്കാം.
ശ്രുത്യാ സഹ വിരോധേ തു ബാധ്യതേ വിഷയം വിനാ
ശ്രുതിയുമായി വിരുദ്ധത ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ വിഷയം ഒഴികെ, അത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടണം.
സ്മൃത്യാ സഹ വിരോധേന ചാര്ഥശാസ്ത്രസ്യ സാധനമ്
സ്മൃതിയുമായി വിരുദ്ധത ഉണ്ടെങ്കിൽ, അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലെ മാർഗം സ്വീകരിക്കണം.
അദൃഷ്ടാര്ഥേ വികല്പസ്തു വ്യവസ്ഥാസംഭവേ സതി
അർത്ഥം വ്യക്തമല്ലാതെയും നിർണ്ണയം സാധ്യമല്ലാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു മാർഗം സ്വീകരിക്കാം.
വേദമൂലേ സ്ഥിതം ത്വേതദനുഷ്ഠാനം ക്രിയാ സതീ 1.181.
ഈ ആചരണം വേദത്തിൽ ആധാരമാക്കി നിലനിൽക്കുന്ന യഥാർത്ഥ കര്മ്മമാണ്.
നിഷേധവിധിരൂപം തു ദ്വിധാ ശാസ്ത്രം ഖഗാധിപ
പക്ഷിരാജാവേ, ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശവും നിരോധനവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
പംചപ്രകാരാഃ സ്മൃതയ ഏവം ശിഷ്യവ്യവസ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ, സ്മൃതികൾ ശിഷ്യന്മാർക്ക് അഞ്ചു വിധത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ദൃഷ്ടാര്ഥാ തു സ്മൃതിഃ കാചിദദൃഷ്ടാര്ഥാ തഥാപരാ സര്വാ ഏതാ വേദമൂലാഃ സ്മൃതാ വൈ ഋഷിഭിഃ സ്വയമ്
ചില സ്മൃതികൾ കാണാവുന്ന ഫലങ്ങൾക്കായാണ്, മറ്റൊന്നുകൾ കാണാനാകാത്ത ഫലങ്ങൾക്കായാണ്; ഇവ എല്ലാം വേദത്തിൽ ആധാരമാക്കിയവയാണെന്ന് ഋഷിമാർ പറയുന്നു.
അരുണ ഉവാച യാ ഏതാ ഭവതാ പ്രോക്താഃ സ്മൃതയഃ പര്വഗോപനേ
അരുണൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, ഉത്സവങ്ങൾ ആചരിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സ്മൃതികൾ—
ദൃഷ്ടാര്ഥാ കാ മതാ ദേവ അദൃഷ്ടാര്ഥാ ച കാ ഭവേത് അനുവാദസ്മൃതിഃ കാ സ്യാദൃഷ്ടാദൃഷ്ടാ തു കാ ഭവേത്
ദേവാ, അവയിൽ ഏതൊക്കെയാണ് ഈ ലോകത്ത് ഫലം കാണുന്നവയും, ഏതൊക്കെയാണ് കാണാനാകാത്ത ഫലമുള്ളവയും? അനുവാദസ്മൃതി എന്ന് പറയുന്നത് ഏതാണ്? കാണുന്നതും കാണാനാകാത്തതുമായ ഫലമുള്ളത് ഏതാണ്?