സഹസ്രജിഹ്വം ഭാസ്വംതം സഹസ്രമുകുടം പ്രഭുമ്
ആയിരം മുഖങ്ങളുള്ളവൻ, ആയിരം കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവൻ,
സവനം ഭവനം ചൈവ ഹവ്യം ഹോതാരമേവ ച
ആയിരം നാവുകളും പ്രകാശവും ആയിരം മുകുടങ്ങളും ഉള്ള പ്രഭുവായവൻ,
ശ്രോത്രിയം ശൂര്പമുസലം പ്രോക്ഷണം ദക്ഷിണായനമ്
ഹോമം, ഭവനം, ഹവ്യവും, യജ്ഞം നടത്തുന്ന പുരോഹിതനും,
യൂപം സമിത്സ്രുവം ദര്വീം മുസലോലൂഖലാനി ച
വേദപാരായണനും, ചാളി, ഉലക്ക, തളിക്കൽ, ദക്ഷിണായനം,
രഹസ്യാനി പ്രമാണാനി സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച
യാഗശാലയിലെ രഹസ്യങ്ങൾ, തെളിയുന്ന അഗ്നിക്കൊമ്പ്, ഹോമത്തിനുള്ള കരണ്ടി, ഉലക്കയും ഉരളിയും എന്നിവയും എല്ലാം അചഞ്ചലമായതും ചലിക്കുന്നതുമായ സകലവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
മംത്രയജ്ഞവഹം വഹ്നിഭാഗം ഭാര്ഗവമേവ ച
മന്ത്രങ്ങളും യാഗങ്ങളും വഹിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ ഭാഗവും, ഭാർഗവന്റെ അവകാശവും അതിലുണ്ട്.
ആയുര്വേദവിദോ വിപ്രാ യജംതേ ശാശ്വതം വിഭുമ് 1.158.
ആയുർവേദം അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണർ ശാശ്വതനും സർവ്വവ്യാപകനുമായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു.
പ്രാഹുര്ഭാവസഹസ്രാണി സമതീതാന്യനേകശഃ
അവരാണു പറയുന്നത്, ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ അനേകം വിധത്തിൽ കടന്നുപോയതായി.
യത്പൃച്ഛസി മഹാരാജ പുണ്യാം ദിവ്യാം കഥാം ശുഭാമ്
മഹാരാജാവേ, നീ ചോദിക്കുന്ന ഈ പുണ്യവും ദിവ്യവും ശുഭകരവുമായ കഥ,
താമഹം ത്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു സര്വമശേഷതഃ
അത് ഞാൻ നിന്നോട് മുഴുവൻ പറഞ്ഞുതരാം; നീ എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
ബഹുശഃ സര്വഭൂതാത്മാ സ്വയം സമഭിജായതേ
പലതവണയും സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ് സ്വയം ഇഹലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു.
തുഷ്ടോ ദത്ത്വാ വരം വീര വിരഞ്ചസ്യ മഹാത്മനഃ
സന്തോഷത്തോടെ, മഹാത്മാവായ വിരഞ്ചൻ ഒരുവന് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു, വീരനേ.
സ സ യാതി വിനാശം വൈ തത്ക്ഷണാദേവ ഭാരത
പക്ഷേ, അതെല്ലാം ഉടനടി നശിച്ചുപോകുന്നു, ഭാരതാ.
ജഗാമ കശ്യപാഭ്യാശേ ശോകവ്യാകുലിതേക്ഷണാ
ദുഃഖത്താൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവൾ കശ്യപന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
ആദ്യം ദേവഗുരും വിപ്രം ദിവ്യം ത്രിഷവണാംബുഭിഃ
ആദികവി, ദേവന്മാരുടെ ഗുരു, മൂന്നു പ്രഭാതസ്നാനജലത്തിൽ ദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ,
ന്യസ്തദണ്ഡശ്രിയാ യുക്തം ബദ്ധകൃഷ്ണാജിനാംബരമ്
സന്ന്യാസിയുടെ ദണ്ഡത്തിന്റെ മഹിമയോടെ, കറുത്ത മയിലാടിയുടെ ചർമ്മം ധരിച്ചവനായി,
ഹുതാശമിവ ദീവ്യന്തം തപന്തമിവ ഭാസ്കരമ് 1.158.
ഹോമകുണ്ദത്തിലെ അഗ്നിപോലും, സൂര്യനുപോലും പ്രകാശിക്കുകയും ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനായി.
ശോകഗദ്ഗദയാ വാചാ ഇദം വചനമബ്രവീത്
ദുഃഖംകൊണ്ട് വിറയുന്ന സ്വരത്തിൽ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ജാതോജാതോ ഹി മേ പുത്രഃ സദ്യ ഏവ വിനശ്യതി
എനിക്ക് ഓരോ മകനും ജനിക്കുമ്പോഴും ഉടനെ തന്നെ അവൻ മരിച്ചുപോകുന്നു.
ചകാര ഗമനേ ബുദ്ധിം ബ്രഹ്മലോകം പ്രതി പ്രഭോ
ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകാൻ അവൻ മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്തു, പ്രഭോ.
തദ്വാക്യ മുക്തം തം സര്വം യദുക്തം തസ്യ ജായയാ
ഭാര്യ പറഞ്ഞ എല്ലാ വാക്കുകളും അവനു അറിയിക്കപ്പെട്ടു.
പുത്ര ഗച്ഛാമ സദനം ഭാനോഃ പരമദുര്ലഭമ്
മകനേ, നമുക്ക് സൂര്യന്റെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം.
വേധാ ജഗാമ ഭവനമാദിത്യസ്യ മഹാത്മനഃ
സൃഷ്ടികർത്താവ് മഹാത്മാവായ സൂര്യന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
തേ മുഹൂര്തേന സംപ്രാപ്താഃ സൂര്യലോകം സുവര്ചസമ്
അവർ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ള സൂര്യലോകത്ത് എത്തി.
ആദിത്യം പ്രഷ്ടുമിച്ഛംതി തേജസാം രാശിമുത്തമമ്
അവർ അതിവിശിഷ്ടമായ പ്രകാശത്തിന്റെ സമാഹാരമായ സൂര്യനോട് ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ഷട്പദോദ്ഗീതനിനദാം സാഭഗൈസ്തു സമീരിതാമ്
അവിടെ ഭാഗ്യശാലികൾ തേനീച്ചകളുടെ ഗൂഢഗാനംയും സാമവേദഗാനവും കേട്ടു.
തുഷ്ടുവുഃ പുരുഷവ്യാഘ്രം വിതതേഷു ച കര്മസു 1.158.
അവർ നിർവഹിച്ചിരുന്ന കര്മ്മങ്ങളിൽ പുരുഷവീരനെ അവർ സ്തുതിച്ചു.
ഘോഷേണ പരമര്ഷീണാം സര്വം തത്ര നിനാദിതമ്
മഹർഷിമാരുടെ ശബ്ദത്തോടെ അവിടെയെല്ലാം മുഴങ്ങിപ്പോയി.
അഷ്ടാദശപുരാണജ്ഞൈഃ സര്വവിദ്യാവിശാരദൈഃ
അവിടെ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവരും എല്ലാ വിജ്ഞാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലോകായതികമുഖ്യൈശ്ച തുഷ്ടുവുഃ സൂര്യമീരിതമ്
ലോകായതികന്മാരിൽ പ്രധാനരായവരും സൂര്യനെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപോലെ സ്തുതിച്ചു.