അഗര്ഭഃ സ കഥം ഗര്ഭമുദരേ യാചതേ വിഭുഃ
ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ ഗർഭം ചോദിക്കും, പ്രഭുവേ?
യോഽന്തകാലേ ജഗത്പീത്വാ കൃത്വാ വജ്രമയം വപുഃ
കാലാവസാനത്തിൽ ലോകം മുഴുവൻ ഉൾക്കൊണ്ട്, ഇടിയുപോലെയുള്ള ശരീരം ധരിച്ചവൻ.
ലോകമേകാര്ണവം ചക്രേ ദൃശ്യതേ സ്വേന കര്മണാ
തന്റെ തന്നെ പ്രവർത്തിയാൽ ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമാക്കി മാറ്റിയവൻ, എല്ലാവരും കാണുന്നപോലെ.
അപി സൃഷ്ട്വാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ യഃ സസര്ജ വസുംധരാമ് 1.157.
പ്രിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, സൃഷ്ടി ചെയ്തതിനു ശേഷം വീണ്ടും ഭൂമി സൃഷ്ടിച്ചവൻ.
ദദൌ കൃത്വാ വസുമതീം സുരാണാം സുരസത്തമഃ പാതാലസ്ഥോര്ണവരസം മധ്യതോയമയം ഹവിഃ
ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനായവൻ ഭൂമി സൃഷ്ടിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് ഹോമമായി അർപ്പിച്ചു; അതിൽ പാതാളവും, ജലത്തിന്റെ സാരം നിറഞ്ഞ മധ്യഭാഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹസ്രചരണം ബ്രഹ്മന്യമാഹുര്വൈ യുഗേ യുഗേ
ആയിരം കാലുകളുള്ള ബ്രഹ്മൻ ഓരോ യുഗത്തിലും നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് അവർ പറയുന്നു.
മുഖാദ്യസ്യ സമുത്പന്നോ വേധാ ലോകപിതാമഹഃ
ആയവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ലോകപിതാമഹനായ വേധാവ് ഉദിച്ചുവന്നു.
യേന തേ നിഹതാ ദൈത്യാ മംദേഹാ നാമ നാമതഃ
മംദേഹന്മാർ എന്നു പേരുള്ള ദൈത്യന്മാരെ നശിപ്പിച്ചവൻ.
സര്വദേവമയം കൃത്വാ സര്വായുധധരം വപുഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രൂപം സൃഷ്ടിച്ച്, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ധരിച്ചവൻ.
കരാംതേ യോ ജഗത്സര്വം സഹ ദാനവരാക്ഷസമ്
തന്റെ കൈയുടെ അറ്റത്ത് ലോകം മുഴുവൻ ദാനവരും രാക്ഷസന്മാരുമൊത്ത് പിടിച്ചുനിർത്തുന്നവൻ.
പൂര്വാ ദിശം ഗതോ നിത്യമുദയാചലമക്രമമ്
എപ്പോഴും കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്ക് പോയ്, ഉദയപർവ്വതം കയറിയവൻ.
നാശയിത്വാ തമോ യസ്തു ക്രിയാഃ സര്വാഃ പ്രവര്തയേത്
അന്ധകാരം നശിപ്പിച്ച് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ആരംഭിപ്പിക്കുന്നവൻ.
ഗാര്ഹപത്യേന വിധിനാ തദ്വദ്ധാര്യേണ കര്മണാ പ്രോക്ഷണീയവ്രതം ചൈവ അവഭൃഥം തഥൈവ ച
ഗാർഹപത്യാഗ്നിയുടെ വിധിയാൽ, ആചാര്യന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, പ്രോക്ഷണവും അവഭൃഥസ്നാനവും ചെയ്തവൻ.
സര്വാനിമാംശ്ച യശ്ചക്രേ ഹവ്യഭാഗപ്രദാന്മുഖേ 1.157.
ഇവയെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ച് ഹോമഭാഗങ്ങൾ മുഖത്തിൽ അർപ്പിച്ചവൻ.
ഭാഗാര്ഥേ മധുധാനായ ചക്രേ യോ യജ്ഞകര്മണി
ഭാഗം ലഭിക്കാനും മധു അർപ്പിക്കാനുമായി യജ്ഞം നടത്തിയവൻ.
യജ്ഞാനി ച ദ്രവ്യാണി യജ്ഞാംശ്ചാപി സഋത്വിജഃ
യജ്ഞങ്ങൾ, അവയ്ക്കുള്ള വസ്തുക്കൾ, യജ്ഞങ്ങൾ തന്നെയും, യജ്ഞത്തിൽ പങ്കാളികളായ ഋത്വിജന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചവൻ.
വിബഭാജ പുരാ സര്വം പാരമേഷ്ഠയേന കര്മണാ
പണ്ടെ, പരമോന്നതമായ കർമ്മം കൊണ്ട് എല്ലാം വിഭജിച്ചവൻ.
ക്ഷണാന്കലാശ്ച കാഷ്ഠാശ്ച കാലവൈകല്യമേവ ച
ക്ഷണങ്ങൾ, നിമിഷങ്ങൾ, മണിക്കൂറുകൾ, സമയത്തിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ എല്ലാം.
ഋതവഃ കാലയോഗാശ്ച പ്രമാണം വിവിധം നൃഷു
കാലങ്ങൾ, സമയചക്രങ്ങൾ, മനുഷ്യരിൽ വിവിധ അളവുകൾ എന്നിവ.
സൃഷ്ടാ ലോകാസ്ത്രയോനംതാ യേന ജ്ഞാനേന വര്ത്മനാ
മൂന്നു വിധമായും അനന്തമായും ലോകങ്ങൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വഴി കൊണ്ട് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
പ്രണാമത്രയപൂര്വേണ യോഗേന രമതേ ച യഃ
മൂന്നു വിധം നമസ്കാരം ചെയ്ത ശേഷം യോഗത്തിലൂടെ ആനന്ദിക്കുന്നവൻ.
യോ ഗതിര്വൃഷയുക്താനാം ഗതിര്യോഽപാപകര്മണാമ്
ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കും പാപം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഗതിയായവൻ.
ധാതുവൈദ്യസ്യ യോ വേത്താ ചതുരാശ്രമസംശ്രയഃ
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവനും നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും.
അഗ്നീഷോമാത്മകം ജ്യോതിര്യോഗീശഃ ക്ഷണദാംതകഃ 1.157.
അഗ്നിയും സോമനുമെന്ന പ്രകാശം ഉള്ള യോഗികളുടെ നായകൻ, രാത്രിയുടെ അന്ത്യം വരുത്തുന്നവൻ.
യം പരം പരമം പ്രാഹുഃ പരമാത്മാനമച്യുതമ്
പരമമായത്, ഉന്നതമായത്, അക്ഷരമായ പരമാത്മാവെന്നു അവർ വിളിക്കുന്നവൻ.
യുഗാംതേഷ്വതംകോ യസ്തു യശ്ച ലോകാംതകോത്തമഃ
യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനും ലോകങ്ങളുടെ അവസാനം ഉന്നതനായവനും.
വേത്താ യോ വേദവിദുഷാം പ്രഭുര്യഃ പ്രഭവിഷ്ണുനാമ്
വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരിൽ ജ്ഞാനിയായവനും ശക്തന്മാരിൽ പ്രഭുവുമായവൻ.
മാനുഷാണാം മനോഭൂതസ്തപോഭൂതസ്തപസ്വിനാമ്
മനുഷ്യരിൽ മനസ്സായവനും തപസ്സുകാരിൽ തപസ്സായവനും.
വിഗ്രഹോ വിഗ്രഹാണാം ച ഗതിര്ഗതിമതാമപി ദേവാഹുതിപ്രദാനോദ്യത്പ്രാണാഗ്നിസ്തമനാശനഃ
രൂപങ്ങളിൽ പ്രധാനമായ രൂപം, ചലനത്തിൽ പ്രധാനമായ ചലനം, ദേവതകൾക്കുള്ള ഹോമത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്ന പ്രാണാഗ്നി, ഇരുണ്ടതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.
രസാദ്ധി ശോണിതം ഭവതി ശോണിതാന്മാംസമുച്യതേ
രസത്തിൽ നിന്ന് രക്തം ഉണ്ടാകുന്നു; രക്തത്തിൽ നിന്ന് മാംസം ഉണ്ടാകുന്നു.