രവിപൂജാവിധിവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച കൃഷ്ണ രാജാ മഹാനാസീദ്യയാതികുലസമ്ഭവഃ । സത്രാജിദിതി വിഖ്യാതശ്ചക്രവര്തീ മഹാബലഃ । । ൧ പ്രഭാവൈസ്തേജസാ കാന്ത്യാ ക്ഷാന്ത്യാ ബലസമന്വിതഃ । ധൈര്യഗമ്ഭീര്യസമ്പന്നോ വദാന്യോ യശസാന്വിതഃ । । ൨ ബുദ്ധ്യാ വിക്രമദക്ഷശ്ച സമ്പന്നോ ബ്രാഹ്മണായതഃ । കൃതീ കവിസ്തഥാ ശൂരഃ ഷട്പദാഖ്യൈര്ന നിര്ജിതഃ । । ൩ സദാ പഞ്ചസു രക്തശ്ച വസുമദ്ഭിര്ന നിര്ജിതഃ । രുദ്രതാ വസുഭിര്ജാതൈഃ സത്ത്വശ്രദ്ധാസമന്വിതഃ । । ൪ അമ്ബുജസ്യാണ്ഡജസ്യേവ ആത്രേയസ്യ തഥാച്യുത । അമ്ബുജായാസ്തഥാ കൃഷ്ണ വാര്യപാത്രം സ വൈ വിഭോ । । ൫ ഗാങ്ഗേയേന ബലേ തുല്യഃ പൌലസ്ത്യാര്ചാശ്രമോ യഥാ । ഗാങ്ഗേയസ്യ തഥാ കൃഷ്ണ ധിഷണസ്യ ഹരേര്യഥാ । । ൬ കാമ്യശ്ച ദ്വിജഭക്തസ്തു തഥാ വാല്മീകിവത്സദാ । വ്യാസസ്യ ദേവശാര്ദൂല ജാമദഗ്ന്യസ്യ വാ വിഭോഃ । । ൭ ഏഷാം നൈകൈര്ഗുണൈര്യുക്തഃ സ രാജാ ക്ഷ്മാതലേ വിഭോ । ശശാസ സ മഹാബാഹുഃ സപ്തദ്വീപാം വസുന്ധരാമ് । । ൮ യസ്മിന്ഗാഥാം പ്രഗായന്തി യേ പുരാണവിദോ ജനാഃ । സത്രാജിതേ മഹാബാഹൌ കൃഷ്ണ ധാത്രീം സമാശ്രിതേ । । ൯ യാവത്സൂര്യ ഉദേതി സ്മ യാവച്ച പ്രതിതിഷ്ഠതി । സത്രാജിതം തു തത്സര്വം ക്ഷേത്രമിത്യമിധീയതേ । । 1.116.൧൦ സ സര്വരത്നസംയുക്താം സപ്തദ്വീപവതീം മഹീമ് । ശശാസ ധര്മേണ പുരാ ചക്രവര്തീ മഹാബലഃ । । ൧൧ നാന്യായകൃന്ന ചാശക്തോ വദാന്യോ ബലവത്തരഃ । തസ്യാഭൂത്പുരുഷാ രാജ്ഞഃ സമ്യഗ്ധര്മാനുശാസിനഃ । । ൧൨ ചത്വാരഃ സചിവാസ്തസ്യ രാജ്ഞഃ സത്രാജിതസ്യ തു । ബഭൂവുരപ്രതിഹതാഃ സദാ വാതി ബലസ്യ വൈ । । ൧൩ തസ്യ ഭക്തിരതീവാസീന്നിസര്ഗാദേവ ഭൂപതേഃ । ദിവാകരേ ജഗദ്ഭാനൌ രക്തചന്ദനമാലിനി । । ൧൪ തസ്യോര്ധ്വമഹിമാനം ച വിലോക്യ പൃഥിവീപതേഃ । ന കേവലം ജനസ്യാപി ഹ്യഭവത്തസ്യ വിസ്മയഃ । । ൧൫ സഞ്ചിന്തയാമാസ നൃപഃ സമൃദ്ധ്യാ വിസ്മിതസ്തഥാ । കഥം സ്യാത് സമ്പദേഷാ മേ പുനരപ്യന്യജന്മനി । । ൧൬ ഏവം സ ബഹുശോ രാജാ തദാ കൃഷ്ണ മഹായശാഃ । ചിന്തയന്നപി തന്മൂലം നാസദന്നിശ്ചയാന്വിതഃ । । ൧൭ യദാ ന നിശ്ചയം രാജാ സ യയൌ ഭാര്ഗവീപ്രിയഃ । തദാ പപ്രച്ഛ ധര്മജ്ഞാന്സ വിപ്രാന്സമുപാഗതാന് । । ൧൮ സര്വാശ്ച സസുഖാന്വീര വിവിക്താന്തഃ പുരസ്ഥിതഃ । പ്രണിപത്യ മഹാബാഹുര്ഗ്രഹീതും ശാസനക്രിയാഃ । । ൧൯ വിശ്വാസാനുഗ്രഹാ ബുദ്ധിര്ഭവതാം മയി സത്തമാഃ । തദഹം പ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി കിഞ്ചിത്തദ്വക്തുമര്ഹഥ । । 1.116.൨൦ സദ്വിദ്യാഖിലവിജ്ഞാനസമ്യഗ്ധൌതാന്തരാത്മഭിഃ । ഭവദ്ഭിര്യദ്യനുഗ്രാഹ്യഃ സ്യാമഹം വേദവിത്തമാഃ । । ൨൧ തദ്യഥാവന്മയാ പൃഷ്ടാ ഭവന്തോ മത്പ്രസാദിനഃ । വക്തുമര്ഹഥ വിദ്വാംസഃ സര്വസ്യൈവോപകാരിണഃ । । ൨൨ ബ്രഹ്മോവാച യസ്തേ മനസി സന്ദേഹസ്തം പൃച്ഛാദ്യ മഹീപതേ । വദിഷ്യാമോ യഥാന്യായം യത്തേ൧ മനസി വര്ത്തതേ । । ൨൩ വയം ഹി നൃപശാര്ദൂല ഭവതാ പാരിതോഷിതാഃ । സമ്യക്പ്രജാം പാലയിത്രാ ദദതാ ഭോജനം സദാ । । ൨൪ സന്തുഷ്ടോ ബ്രാഹ്മണോഽശ്നീയാച്ഛിംദ്യാദ്വാ ധര്മസംശയമ് । ഹിതം ചോപദിശേദ്വര്ത്മ അഹിതാദ്വാ നിവര്തയേത് । । ൨൫ വിവക്ഷുമഥ ഭൂപാലം ഭാര്യാ തസ്യൈവ ധീമതഃ । പ്രണിപാതേന ചാഹേദം വിനയാത്പ്രണയാന്വിതമ് । । ൨൬ ന സ്ത്രീണാമവനീപാല വക്തുമീദൃഗിഹേഷ്യതേ । തഥാപി ഭൂപതേ വക്ഷ്യേ സമ്പദീദൃക്സുദുര്ലഭാ । । ൨൭ ഭൂയോഽപി സംശയാന്പ്രഷ്ടുമലമീശോ ഭവാനൃഷീന് । നന്വഹം പുരഷവ്യാഘ്ര സദാന്തഃ പുരചാരിണീ । । ൨൮ തത്പ്രസാദം യദി ഭവാന്കരോതി മമ പാര്ഥിവ । തന്മദീയമൃഷീന്പ്രഷ്ടും സന്ദേഹം പാര്ഥിവാര്ഹസി । । ൨൯ സത്രാജിത ഉവാച ബ്രൂഹി സുഭ്രൂര്മതം യത്തേ പ്രഷ്ടവ്യാ യന്മയാ ദ്വിജാഃ । ഭൂയോഽഹമാത്മസന്ദേഹം പ്രക്ഷ്യാമ്യേതദ്ദ്വിജോത്തമാന് । । 1.116.൩൦ വിമലവത്യുവാച ശ്രൂയന്തേ പൃഥിവീപാല നൃപാ യേ തു ചിരന്തനാഃ । യേഷാം ച സമ്പദ്ഭൂപാല യഥാ തേഽദ്യ കിലാഭവത് । । ൩൧ തദീദൃക്സമ്പദോ ധാമ തവാശേഷം ക്ഷിതീശ്വര । യേന കര്മവിപാകേന തദ്വദന്തു മഹര്ഷയഃ । । ൩൨ അഹം ച ഭവതോ ഭാര്യാ സര്വസീമന്തിനീവരാ । അതീവ കര്മണാ യേന തദ്വിജ്ഞാനേ കുതൂഹലമ് । । ൩൩ തഥാ സമ്പത്സമൃദ്ധത്വമന്യേഷ്വപി ഹി വിദ്യതേ । നിരസ്താതിശയത്വേന നൂനം നാല്പേന കര്മണാ । । ൩൪ തദന്യജന്മചരിതം നരനാഥ നിജം ഭവാന് । മുനീന്പൃച്ഛ ത്വയാ ചാഹം യന്മയാ ച പുരാ കൃതമ് । । ൩൫ ബ്രഹ്മോവാച സ തഥോക്തസ്തയാ രാജാ പത്ന്യാ വിസ്മിതമാനസഃ । മുനീനാം പുരതോ മായാം പ്രശംസന്വാക്യമബ്രവീത് । । ൩൬ സാധു ദേവി മതം യന്മേ ത്വയാ യദിദമീരിതമ് । സത്യം മുനിവചഃ പുംസാം സ്യാദ്ധ വൈ ഗൃഹിണീ തഥാ । । ൩൭ സോഽഹമേതന്മഹാഭാഗേ പൃച്ഛാമ്യേതാന്മഹാമുനീന് । തേഷാമവിദിതം കിഞ്ചിത്ത്രിഷു ലോകേഷു ന വിദ്യതേ । । ൩൮ ഏവമുക്ത്വാ പ്രിയാം രാജാ പ്രണിപത്യ ച താനൃഷീന് । യഥാവദേതദഖിലം പപ്രച്ഛ ധരണീധരഃ । । ൩൯ രാജോവാച ഭഗവന്തോ മമാശേഷം പ്രസാദാവൃതചേതസഃ । കഥയന്തു യഥാവൃത്തം യന്മയാ സുകൃതം കൃതമ് । ।1.116.൪ ൦ കോഽഹമാസം പുരാ വിപ്രാഃ കിംസ്വിത്കര്മ മയാ കൃതമ് । കിം വാനയാ തു ചാര്വംഗ്യാ മമ പത്ന്യാ കൃതം ദ്വിജാഃ । ।൪ ൧ യേനാവയോരിയം ലക്ഷ്മീര്മര്ത്യലോകേ സുദുര്ലഭാ । ചത്വാരശ്ചാപ്രതിഹതാ അമാത്യാ മമ ഗച്ഛതഃ । ।൪ ൨ അശേഷാ ഭൂഭൃതോ വശ്യാ ധനസ്യാന്തോ ന വിദ്യതേ । ബലം ചൈവാപ്രതിഹതം ശരീരാരോഗ്യമേവ ച । ।൪ ൩ പ്രതിഭാതി ച മേ കാന്ത്യാ ഭാര്യായാമഖിലം ജഗത് । മമാപി വപുഷസ്തേജോ ന കശ്ചിത്സഹതേ ദ്വിജാഃ ।൪൪ സോഽഹമിച്ഛാമി തജ്ജ്ഞാതും തഥൈവേയമനിന്ദിതാ । നിജാനുഷ്ഠാനമഖിലം യസ്യാശേഷമിദം ഫലമ് । ।൪൫ ബ്രഹ്മോവാച ഇതി പൃഷ്ടാ നരേന്ദ്രേണ സമസ്താസ്തേ തപോധനാഃ । പരാവസുമഥോചുസ്തേ കഥ്യതാമസ്യ ഭൂഭൃതഃ । । ൪൬ ചോദിതഃ സോഽപി ധര്മജ്ഞൈര്മഹാശൂരാ മഹാമതിഃ । യോഗമാസ്ഥായ സുചിരം യഥാവദ്യതമാനസഃ । । ൪൭ ജ്ഞാതവാന്നൃപതേസ്തസ്യ പൂര്വദേഹവിചേഷ്ടിതമ് । സ തമാഹ മുനിര്ഭൂപം വിജ്ഞാനേച്ഛം മഹാമതിമ് । । ൪൮ സത്രാജിതം മഹാത്മാനം ജിതശത്രും മനസ്വിനമ് । സപത്നീകം മഹാബുദ്ധിം ബ്രാഹ്മണാന്സത്യവാദിനഃ । । ൪൯ പരാവസുരുവാച ശൃണു ഭൂപാല സകലം യസ്യേദം കര്മണഃ ഫലമ് । തവ രാജ്യാദികം സുഭ്രൂര്യേയം ചാസീന്മഹീപതേ । । 1.116.൫൦ ത്വമാസീഃ ശൂദ്രജാതീയഃ പരഹിംസാപരായണഃ । കുഷ്ഠാര്തോ ദണ്ഡപാരുഷ്യേ നിഃസ്നേഹഃ സര്വജന്തുഷു । । ൫൧ ദ്വയം ച ഭവതോ ഭാര്യാ പൂര്വമപ്യായതേക്ഷണാ । നിത്യം ബഭൂവ ത്വച്ചിത്താ ഭവച്ഛുശ്രൂഷണേ രതാ । । ൫൨ പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ ഭര്ത്സ്യമാനാപി നിഷ്ഠുരമ് । ത്വദ്വാക്യേഷു ച സര്വേഷു വീര കര്മസു ചോദ്യതാ । ൫൩ നൈശ്വര്യാദസഹായസ്യ ത്യജ്യമാനസ്യ ബന്ധുഭിഃ । ക്ഷയം ജഗാമ യോര്ഥോഽഭൂത്സഞ്ചിതഃ പ്രപിതാമഹൈഃ । । ൫൪ തസ്മിന്ക്ഷീണേ കൃഷിപരസ്ത്വമാസീഃ പൃഥിവീപതേ । സാപി കര്മവിപാകേന കൃഷിര്വിഫലതാം ഗതാ । । ൫൫ തതോ നിഃസ്വം പരിക്ഷീണം പരേഷാം ഭൃത്യതാം ഗതമ് । തത്യാജ സാധ്വീ നേയം ത്വാം ത്യജ്യമാനാപി പാര്ഥിവ । । ൫൬ അനയാ തു സമം സാധ്വ്യാ ഭാനോരാവസഥേ ത്വയാ । കൃതം ശുശ്രൂഷണം വൃത്ത്യാ ഭക്ത്യാ സമ്മാര്ജനാദികമ് । । ൫൭ നിഃസ്നേഹഃ സര്വകാമേഭ്യസ്തന്മയസ്ത്വം തദര്പണഃ । അഹന്യഹനി വിസ്രമ്ഭാത്തസ്മിന്നാവസഥേ രവേഃ । । ൫൮ കാന്യകുബ്ജപുരേ വീര മഹാശുശ്രൂഷിതം ത്വയാ । ദിവാകരാലയേ നിത്യം കൃതം തന്മാര്ജനം ത്വയാ । । ൫൯ തഥൈവാഭ്യുക്ഷണം ഭൂപ നിത്യം ചൈവാനുലേപനമ് । പത്ന്യാനയാ നൃപ തഥാ യുഷ്മച്ചിത്താനുവൃത്തയാ । । 1.116.൬൦ കാരിതം ശ്രവണം പുണ്യമിതിഹാസപുരാണയോഃ । ദത്ത്വാങ്ഗുലീയകം രാജന്പിതൃദത്തം തു വാചകേ । । ൬൧ അഹന്യഹനി യത്കര്മ യുവയോര്നൃപകുര്വതോഃ । തത്രൈവ തന്മയത്വേന പാപഹാനിരജായത । । ൬൨ ഭാനോഃ കാര്യം മയാ കാര്യം പരം ശുശ്രൂഷണം തഥാ । നാപ്രഭാതം പ്രഭാതം വാ ചിന്തേയമഭവന്നിശി । । ൬൩ ഏവമായതനം രമ്യമിത്യേവം ച സുഖാവഹമ് । സൂര്യവച്ചൈവമേതത്സ്യാദിത്യാസീത്തേ മനസ്തദാ । । ൬൪ യോഗിനാം സുഖദം കര്മ തഥൈവ സുഖമിത്യപി । ഭവച്ചിത്തമഭൂത്തത്ര യോഗകര്മണ്യഹര്നിശമ് । । ൬൫ ഏവം തന്മനസസ്തത്ര കൃതോദ്യോഗസ്യ പാര്ഥിവ । ഭൂതാനുമാനിനഃ സമ്യഗ്യഥോക്താധികകാരിണഃ । । ൬൬ സ്മരതോ ഗോപതിം നിത്യം ചിത്തേനാപി ദൃഢാത്മനഃ । നിഃശേഷമുപശാംതം തേ പാപം സൂര്യനിഷേവണാത് । । ൬൭ തതോഽധികം പുരസ്തസ്മാദഗാരസ്യാനുലേപനമ് । സംമാര്ജനം ച ബഹുശഃ സപത്നീകേന യത്കൃതമ് । । ൬൮ കേവലം ധര്മമാശ്രിത്യ ത്യക്ത്വാ വൃത്തിമശേഷതഃ । അനയാ ശ്രവണം പുണ്യം കാരിതം വാചകാത്സദാ । ൬൯ നാനാധാതുവികാരൈസ്തു ഗോമയേന മൃദാ തഥാ । ഉപലേപനം കൃതം ഭക്ത്യാ ത്വയാ പൂര്വം സുരാലയേ । । 1.116.൭൦ അഥാജഗാമ വൈ തത്ര കുവലാശ്വോ മഹീപതിഃ । മഹാസൈന്യപരീവാരഃ പ്രഭൂതഗജവാഹനഃ । । ൭൧ സര്വസമ്പദുപേതം തം സര്വാഭരണഭൂഷിതമ് । വൃതം ഭാര്യാസഹസ്രേണ ദൃഷ്ട്വാ സംക്രന്ദനോദ്ബലമ് । । സ്പൃഹാ കൃതാ ത്വയാ തത്ര ചാരുമൌലിനി പാര്ഥിവേ । । ൭൨ സര്വകാമപ്രദം കര്മ ക്രിയതേ ഭാസ്കാരാശ്രിതമ് । തേനൈതദഖിലം രാജ്യമശേഷം ചാപ്തവാന്മഹീമ് । । ൭൩ തേജശ്ചൈവാധികം യത്തേ തഥൈവ ശൃണു പാര്ഥിവ । യോഗപ്രഭാവതോ ലബ്ധം കഥയാമ്യഖിലം തവ । । ൭൪ തത്രൈവാവസഥേ ദീപഃ പ്രശാന്തഃ സ്നേഹസംക്ഷയാത് । നിജഭോജനതൈലേന പുനഃ പ്രജ്വലിതസ്ത്വയാ । । ൭൫ അന്യാ ചോത്തരീയേണ വീര വര്ത്യോപബൃംഹിതഃ । തവ പത്ന്യാ സ്വയം ജ്വാല്യ കാന്തിരസ്യാസ്തതോഽധികാ । । ൭൬ തവാപ്യഖിലഭൂപാലമനഃ ക്ഷോഭകരം പുനഃ । തേജോ നരേന്ദ്ര ഏതസ്മാത്കിമുതാരാധ്യ ഭാസ്കരമ് । । ൭൭ ഏവം നരേന്ദ്രഃ ശൂദ്രത്വാദ്ഭാനുകര്മപരായണഃ । തന്മയത്വേന സമ്പ്രാപ്തോ മഹിമാനമനുത്തമമ് । । ൭൮ കിം പുനര്യോ നരോ ഭക്ത്യാ നിത്യം ശുശ്രൂഷണാവൃതഃ । കരോതി സതതം പൂജാം നിഷ്കാമോ നാന്യമാനസഃ । । ൭൯ സര്വാമൃദ്ധിമിമാം ലബ്ധ്വാ സര്വലോകമഹേശ്വരഃ । പൂജയിത്വാര്കമീശേശം തമാരാധ്യ ന സീദതി । । 1.116.൮൦ പുഷ്പൈ ധൂപൈസ്തഥാ വാന്യൈര്ദീപൈര്വസ്ത്രാനുലേപനൈഃ । ആരാധയാര്കം തദ്വേശ്മ സദാ സമ്മാര്ജനാദിനാ । । ൮൧ യദ്യദിഷ്ടതമം കിഞ്ചിദ്യദ്യന്യത്തു ദുര്ലഭമ് । തദ്ദത്വാ ച ജഗദ്ധാത്രേ ഭാസ്കരായ ന സീദതി । । ൮൨ സുഗന്ധാഗുരുകര്പൂരചന്ദനാഗുരുകുംകുമൈഃ । വാസോഭിര്വിവിധൈര്ധൂപൈഃ പുഷ്പൈഃ സ്രക്ചാമരധ്വജൈഃ । । ൮൩ അന്യോപഹാരൈര്വിവിധൈഃ കൃതക്ഷീരാഭിഷേചനൈഃ । ഗീതവാദിത്രനൃത്യാദ്യൈസ്തോഷയസ്വാര്കമാദരാത് । । ൮൪ പുണ്യരാത്രിഷു മാര്തണ്ഡം നൃത്യഗീതൈരഥോജ്ജ്വലമ് । ഭൂപ ജാഗരണൈര്ഭക്ത്യാ ഹോമഃ കാര്യഃ സദാ ശുചിഃ । । ൮൫ ഇതിഹാസപുരാണാനാം ശ്രവണേന .വിശേഷതഃ । തഥാ വേദസ്വനൈഃ പുണ്യൈര്ഋക്സാമയജുഭിര്നൃപ । । ൮൬ ഏവം സന്തോഷ്യതേ ഭക്ത്യാ ഭഗവാന്ഭവഭങ്ഗകൃത് । ഭൂയോ വൈവസ്വതോ ഭൂത്വാ ഭവഹൃദ്ഭാസ്കരോ നരൈഃ ।। ൮൭ തോഷിതോ ഭഗവാന്ഭാനുര്ദദാത്യഭിമതം ഫലമ് । ദൈവകര്മസമര്ഥാനാം പ്രാണിനാം സ്മൃതിസമ്ഭവൈഃ । । ൮൮ തോഷിതോ ഭഗവാന്കാമാന്പ്രയച്ഛതി ദിവാകരഃ । നൈഷ വൃത്തൈര്ന രത്നൌഘൈഃ പുഷ്പൈര്ധൂപാനുലേപനൈഃ । । സദ്ഭാവേനൈവ മാര്തണ്ഡസ്തോഷമായാതി സംസ്മൃതഃ । । ൮൯ ത്വയൈകാഗ്രമനസ്കേന ഗൃഹസമ്മാര്ജനാദികമ് । കൃത്വാല്പമീദൃശം പ്രാപ്തം രാജ്യമന്യേന ദുര്ലഭമ് । । 1.116.൯൦ അനയാ ശ്രവണം പുണ്യം കാരയിത്വാ ഗൃഹേ രവേഃ । ഈദൃക്പ്രാപ്താ സമ്പദിയം പൂജാം കൃത്വാ തു വാചകേ । । ൯൧ പ്രാപ്തോപകരണൈര്യസ്തമേകാഗ്രമതിരണ്ഡജമ് । സന്തോഷയതി നേന്ദ്രോഽപി ഭവതാ വൈ സമഃ ക്വചിത് । । ൯൨ തസ്മാത്ത്വമനയാ ദേവ്യാ സഹാത്യന്തവിനീതയാ । ഭാസ്കരാരാധനേ യത്നം കുരു ധര്മഭൃതാം വര । । ൯൩ ബ്രഹ്മോവാച ഏതന്മുനേര്വചോ വീര നിശമ്യ സ നരാധിപഃ । ഭാര്യാസഹായഃ സ തദാ സംപ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ । । ൯൪ കൃതകാര്യമിവാത്മാനം മന്യമാനസ്തദാഭവത് । ഉവാച പ്രണതോ ഭൂത്വാ രാജാ സത്രാജിതോഽച്യുത । । ൯൫ സത്രാജിത ഉവാച യഥാമരത്വം സമ്പ്രാപ്യ യഥാ വായുര്ബലം പരമ് । പരം നിര്വാണമാപ്നോതി തഥാഹം വചസാ തവ । । ൯൬ കൃതകൃത്യഃ സുഖാസീനോ നിര്വൃതിം പരമാം ഗതഃ । അജ്ഞാനതമസാച്ഛന്നേ യത്പ്രദീപസ്ത്വയാ ധൃതഃ । । ൯൭ അഹമേഷാ ച തന്വങ്ഗീ വിഭൂതിഭ്രംശഭീരുകഃ । ദ്രവ്യമാപാദിതം ബ്രഹ്മന്നിഹാദ്യ വചസാ തവ । । ൯൮ സമ്പദഃ കഥിതം ബീജമാവയോര്ഭവതാ മുനേ । ത്വദ്വക്ത്രാദുദ്യതാ വാചോ വിജ്ഞാതാ ഹി ദ്വിജോത്തമ । । ൯൯ ന രത്നൈര്ന ച വിത്തൌഘൈര്ന ച പുഷ്പാനുലേപനൈഃ । ആരാധ്യശ്ച ജഗന്നാഥോ ഭാവശൂന്യൈര്ദിവാകരഃ । । 1.116.൧൦൦ ബാഹ്യാര്ഥനിരപേക്ഷൈശ്ച മനസൈവ മനോഗതിഃ । നിഃസ്വൈരാരാധ്യതേ ദേവോ ഭാനുഃ സര്വേശ്വരേശ്വരഃ । । ൧൦൧ സര്വമേതന്മയാ ജ്ഞാതം യത്ത്വമാത്ഥ മഹാമുനേ । യച്ച പൃച്ഛാമി തന്മേ ത്വം പ്രസാദസുമുഖോ വദ । । ൧൦൨ കഥമാരാധിതോ ദേവോ നരൈഃ സ്ത്രീഭിശ്ച ഭാസ്കരഃ । തോഷമായാതി വിപ്രേന്ദ്ര തദ്വദസ്വ മഹാമുനേ । । ൧൦൩ രഹസ്യാനി ച ദേവസ്യ പ്രീതയേ യാ തിഥിഃ സദാ । ചാന്യശേഷാണി മേ ബ്രൂഹി അര്കാരാധനകാംക്ഷിണഃ । । ൧൦൪ പരാവസുരുവാച ശൃണു ഭൂപാല യൈര്ഭാനുര്ഗൃഹേഷ്യാരാധ്യതേ ജനൈഃ । നാരീഭിശ്ചാതിഘോരേഽസ്മിന്പതിതാഭിര്ഭവാര്ണവേ । । ൧൦൫ സമഭ്യര്ച്യ ജഗന്നാഥം ദേവമകം സമാധിനാ । ഏകമശ്നാതി യോ ഭക്തം ദ്വിതീയം ബ്രാഹ്മണാര്പണമ് । । ൧൦൬ കരോതി ഭാസ്കരപ്രീത്യൈ കാര്ത്തികം മാസമാത്മനാ । പൂര്വേ വയസി യത്നേന ജാനതാഽജാനതാപി വാ । । ൧൦൭ പാപമാചരിതം തസ്മാദ്ഭിദ്യതേ നാത്ര സംശയഃ । അനേനൈവ വിധാനേന മാസി മാര്ഗശിരേ പുനഃ । । ൧൦൮ സമഭ്യര്ച്യ മരകതം വിപ്രേഭ്യോ യഃ പ്രയച്ഛതി । ഭഗവത്പ്രീണനാര്ഥായ ഫലം തസ്യ ശൃണുഷ്വ മേ । । ൧൦൯ മധ്യേ വയസി യത്പാപം യോഷിതാ പുരുഷേണ വാ । കൃതമസ്മാച്ച തേനേക്തോ വിമോക്ഷഃ പരമാത്മനാ । । 1.116.൧൧൦ തഥാ ചൈവേകഭക്തം തു യസ്തു വിപ്രായ യച്ഛതി । ദിവാകരം സമഭ്യര്ച്യ പൌഷേ മാസി മഹീപതേ । । ൧൧൧ തത്തച്ച പ്രീണയത്യര്കം വാര്ധികേനൈവ യത്കൃതമ് । സ തസ്മാന്മുച്യതേ രാജന്പുമാന്യോഷിദഥാപി വാ । । ൧൧൨ ത്രിമാസികം വ്രതമിദം യഃ കരോതി നരേശ്വര । സ ഭാനുപ്രീണനാത്പാപൈര്ലഘുഭിഃ പരിമുച്യതേ । । ൧൧൩ ദ്വിതീയേ വത്സരേ രാജന്മുച്യതേ ചോപപാതകൈഃ । തദ്വത്തൃതീയേഽപി കൃതം മഹാപാതകനാശനമ് । । ൧൧൪ വ്രതമേതന്നരൈഃ സ്ത്രീഭിസ്ത്രിഭിര്മാസൈരനുഷ്ഠിതമ് । ത്രിഭിഃ സംവത്സരൈശ്ചൈവ പ്രദദാതി ഫലം നൃണാമ് । । ൧൧൫ ത്രിഭിര്മാസൈരനുഷ്ഠാനാത്ത്രിവിധാത്പാതകാന്നൃപ । ത്രീണി നാമാനി ദേവസ്യ മോചയന്തി ച വാര്ഷികൈഃ । । ൧൧൬ യതസ്തതോ വ്രതമിദം വിവിധം സമുദാഹൃതമ് । സര്വപാപപ്രശമനം ഭാസ്കരാരാധനേ പരമ് । । ൧൧൭ സത്രാജിത ഉവാച കതമായ 'തു വിപ്രായ ദാതവ്യം ഭക്തിതോ മുനേ । ദ്വിതീയേ ദ്വിജശാര്ദൂല കഥയസ്വാഖിലം മമ । । ൧൧൮ പരാവസുരുവാച ദേയേ പുരാണവിദുഷേ വസ്ത്രേ വിപ്രോത്തമായ ച । ശ്രൂയതാം ചാപി വചനം യദുക്തം ഭാസ്കരേണ ച । । അരുണായ മഹാബാഹോ പൃച്ഛതേ യത്പുരാ നൃപ । । ൧൧൯ ഉദയാചലമാരൂഢം ഭാസ്കരം തിമിരാപഹമ് । പ്രണമ്യ ശിരസാ നൂനമിദം വചനമബ്രവീത് । । 1.116.൧൨൦ കാനി പ്രിയാണി തേ ദേവ പൂജനേ സന്തി സര്വദാ । പുഷ്പാദീനാം സമസ്താനാമാരാധനവിധൌ സദാ । । ഉപരാഗാദിവസ്ത്രാദൌ ബ്രാഹ്മണാനാം തഥാ രവേ । । ൧൨൧ ഭാസ്കര ഉവാച പുഷ്പാണാം കരവീരാണി തഥാ രക്തം ച ചന്ദനമ് । ഗുഗ്ഗുലഞ്ചാപി ധൂപാനാം നൈവേദ്യേ മോദകാഃ പ്രിയാഃ । । ൧൨൨ പൂജാകരോ ഭോജകസ്തു ഘൃതദീപസ്തഥാ പ്രിയഃ । ദാനം പ്രിയം ഖഗശ്രേഷ്ഠ വാചകായ പ്രദീയതേ । । ൧൨൩ മാമുദ്ദിശ്യ ച യദ്ദാനം ദീയതേ മാനവൈര്ഭുവി । വാചകായ൧ തു ദാതവ്യം തന്മമ പ്രീതയേ ഖഗ । । ൧൨൪ ഇതിഹാസപുരാണാമ്യാമഭിജ്ഞോ യസ്തു വാചകഃ । ബ്രാഹ്മണോ വൈ ഖഗശ്രേഷ്ഠ സമ്പൂജ്യഃ പ്രീതയേ മമ । । ൧൨൫ പൂജിതേഽസ്മിന്സദാ വിപ്രേ പൂജിതോഹം ന സംശയഃ । ഭവാമി ഖഗശാര്ദൂല യതസ്ത്വിഷ്ടഃ സ മേ സദാ । । ൧൨൬ വേദവീണാമൃദങ്ഗൈശ്ച നാതിഗന്ധവിലേപനൈഃ । തഥാ മേ ജായതേ പ്രീതിര്യഥാ ശ്രുത്വാ ഖഗോത്തമ । । ൧൨൭ ഇതിഹാസപുരാണാനി വാച്യമാനാനി വാചകൈഃ । അതഃ പ്രിയോ വാചകോ മേ പൂജാകര്താ ച ഭോജകഃ । । ൧൨൮ ഇതി ഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ സത്രാജിതോപാഖ്യാനേ രവിപൂജാവിധിവര്ണനം നാമ ഷോഡശാധികശതതമോഽധ്യായഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, യയാതി വംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാനായ രാജാവായ സത്രാജിത് എന്നവൻ, ലോകത്ത് പ്രശസ്തനായ ചക്രവർത്തിയും അതിയായ ബലശാലിയും ആയിരുന്നു. അവൻ പ്രകാശത്തിലും തേജസ്സിലും ഭംഗിയിലും ക്ഷമയിലും ബലത്തിലും സമ്പന്നനായിരുന്നു. ധൈര്യത്തിലും ഗൗരവത്തിലും ദാനശീലത്തിലും പ്രശസ്തിയിലും സമ്പന്നനും ആയിരുന്നു. ബുദ്ധിയിലും വീര്യത്തിലും കഴിവിലും ബ്രാഹ്മണസേവനത്തിലും പ്രഗത്ഭനായിരുന്നു. കൃത്യനിഷ്ഠയിലും കവിതയിലും ധൈര്യത്തിലും വീരതയിലും അവനെ ആരും ജയിച്ചിട്ടില്ല. എപ്പോഴും അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടായിരുന്നു. വസുക്കളിൽ ജനിച്ചവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ അവൻ ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അവൻ രുദ്രത്വത്തിലും സത്വശുദ്ധിയിലും വിശ്വാസത്തിലും സമ്പന്നനായിരുന്നു. അമ്പുജൻ, അണ്ഡജൻ, ആത്രേയൻ, അമ്പുജയുടെ പുത്രൻ, കൃഷ്ണാ, ഇവരിൽപോലും സമാനമായ മഹത്വം അവനുണ്ടായിരുന്നു. ഗംഗാപുത്രനോടു ബലത്തിൽ തുല്യനും, പോളസ്ത്യരുടെ ആശ്രമം പോലെ, ഗംഗാപുത്രനും കൃഷ്ണനും ധിഷണനും ഹരിയും പോലെ, കാമ്യനായും ബ്രാഹ്മണഭക്തനായി വാൽമീകിപോലും, വ്യാസനും ജാമദഗ്ന്യനും പോലെ ദൈവശക്തിയുള്ളവനായി, അനേകം ഗുണങ്ങൾ അവനിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ആ മഹാബാഹുവായ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ ഏഴു ദ്വീപുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രാജ്യം നീതിയോടെ ഭരിച്ചിരുന്നു. പുരാണജ്ഞന്മാർ സത്രാജിതിനെക്കുറിച്ച് ഗാനങ്ങൾ പാടുന്നു. സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നിടത്തും അസ്തമിക്കുന്നിടത്തും സത്രാജിതിന്റെ രാജ്യം മുഴുവനും 'സത്രാജിതിന്റെ പ്രദേശം' എന്നാണു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും സമ്പന്നമായ ഭൂമിയെ അവൻ നീതിയോടെ ഭരിച്ചിരുന്നു. അന്യായം ചെയ്യാത്തവനും, അത്യന്തം ദയയുള്ളവനും, ശക്തിയുള്ളവനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ മന്ത്രിമാർ നാലുപേരായിരുന്നു; അവർക്കു എപ്പോഴും വിജയമായിരുന്നു. രാജാവിന്റെ ഭക്തി സ്വാഭാവികമായും സൂര്യഭഗവാനിൽ അതീവമായിരുന്നു. അവന്റെ മഹത്വം കണ്ടു ജനങ്ങൾ പോലും അത്ഭുതപ്പെട്ടു. രാജാവ് സ്വയം ചിന്തിച്ചു: 'ഇത്തരം സമ്പത്ത് എനിക്കു മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ എങ്ങനെ ലഭിക്കും?' ഇങ്ങനെ പലതവണ ചിന്തിച്ചിട്ടും ഉറപ്പായ തീരുമാനം എടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ഭാർഗവിപ്രിയനായ രാജാവ് ധർമ്മജ്ഞന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു ചോദിച്ചു. അവൻ എല്ലാവരോടും വിനയപൂർവ്വം പ്രണാമം ചെയ്തു, വിശ്വാസത്തോടെയും അനുഗ്രഹത്തോടെയും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ എനിക്ക് വിശ്വാസവും ദയയും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും ദയവായി പറയണം.' സത്യവിദ്യയിലും ജ്ഞാനത്തിലും ശുദ്ധരായ മഹർഷിമാരെ രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ മുൻജന്മത്തിൽ ആരായിരുന്നു? എന്തു കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിരുന്നു? എന്റെ ഭാര്യയും ഞാനും എങ്ങനെ ഈ ദുർലഭമായ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചു? എന്റെ മന്ത്രിമാർ എപ്പോഴും വിജയികളാകുന്നു; ധനത്തിന് അന്ത്യമില്ല; ബലം, ആരോഗ്യവും ഉണ്ട്; എന്റെ ഭാര്യയുടെ ഭംഗിയിൽ ലോകം മുഴുവൻ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ തേജസ്സിന് ആരും തുല്യമല്ല. ഇതൊക്കെയെന്തുകൊണ്ടാണ്?' മഹർഷിമാർ യോഗശക്തിയാൽ രാജാവിന്റെ മുൻജന്മചരിതം കണ്ടറിഞ്ഞു. മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നീ മുൻജന്മത്തിൽ ശൂദ്രജാതിയിൽ ജനിച്ചവൻ ആയിരുന്നു. കഷ്ടതകളും രോഗവും അനുഭവിച്ചവൻ. എന്നാൽ നിന്റെ ഭാര്യ പതിവ്രതയായും ഭർത്താവിനെ സേവിക്കാനും എപ്പോഴും തയാറായിരുന്നു. സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ കൃഷി ചെയ്തുവെങ്കിലും ഫലം കിട്ടിയില്ല. എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ പോലും ഭാര്യ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം ശുശ്രൂഷയും ശുചിത്വവും നടത്തി. പുണ്യകഥകൾ കേൾക്കാനും ഭാര്യയാൽ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ ഇരുവരും ഭക്തിപൂർവ്വം സേവനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി ഈ ജന്മത്തിൽ രാജാവായി ജനിച്ചു. ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിളക്കു തെളിയിച്ചവർക്കു മഹത്തായ ഫലം ലഭിക്കും. പൂജയും ശുചിത്വവും ഭക്തിപൂർവ്വം ചെയ്താൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും. ഭാനുവിനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ഫലങ്ങളും ലഭിക്കും. പൂജയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പൂക്കൾ, ധൂപം, ദീപം, വസ്ത്രം, ചന്ദനം, കുങ്കുമം, ഗന്ധം, പുഷ്പം, ധൂപം, പാട്ട്, വാദ്യം, നൃത്തം എന്നിവയാൽ ഭാനുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാം. പുണ്യരാത്രികളിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം ജാഗരണമുള്ള പൂജയും ഹോമവും വേണം. ഇതിഹാസപുരാണങ്ങൾ കേൾക്കുകയും വേണം. ഭക്തിയോടെ ഭാനുവിനെ പൂജിച്ചാൽ സർവ്വ ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും. ഭക്തിയില്ലാതെ പൂജ ചെയ്താൽ ഫലം ലഭിക്കില്ല. ഭക്തിയോടെ വീട്ടിൽ ശുചിത്വം പാലിച്ച്, പുണ്യകഥകൾ കേൾക്കിക്കുകയും, വാചകനെ പ്രതിപാലിക്കുകയും ചെയ്താൽ മഹത്തായ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും. അതിനാൽ നീയും ഭാര്യയും ഭാനുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കണം.' രാജാവും ഭാര്യയും അതുപോലെ ചെയ്തപ്പോൾ പരമാനന്ദവും ഐശ്വര്യവും ലഭിച്ചു.
പരിലേഖവര്ണനമ് ശതാനീക ഉവാച ഭൂയോഽപി കഥയസ്വേമാം കഥാം സൂര്യസമാശ്രിതാമ് । ന തൃപ്തിമധിഗച്ഛാമി ശൃണ്വന്നേതാം കഥാം മുനേ । । ൧ സുമന്തുരുവാചം ഭാസ്കരസ്യ കഥാം പുണ്യാം സര്വപാപപ്രണാശിനീമ് । വക്ഷ്യാമി കഥിതാം പൂര്വം ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ
ശതാനീകൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, ദയവായി ഈ സൂര്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ വീണ്ടും പറയൂ. ഞാൻ ഈ കഥ കേൾക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മനസ്സിന് തൃപ്തിയുണ്ടാകുന്നില്ല.
നമോഽസ്തു ജ്ഞേയരൂപായ പ്രകാശേ ലക്ഷരൂപിണേ
അറിയപ്പെടേണ്ട രൂപമായവനേ, ലക്ഷക്കണക്കിന് പ്രകാശങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.
സംസാരഹേതവേ ചൈവ സംധ്യാജ്യോത്സ്നാകൃതേ നമഃ
സംസാരത്തിന് കാരണമായവനേ, സന്ധ്യയും ചന്ദ്രപ്രകാശവും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.
ക്രിയതേ ത്വത്കരസ്പര്ശാജ്ജലാദീനാം പവിത്രതാ 1.123.
നിന്റെ കയ്യിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടു ജലം മുതലായവ ശുദ്ധമാകുന്നു. വയറ്റിലെ വലിയോ ചെറുതോ പ്രകാശം, കണ്ണുകളുടെ ദർശനം, യാഗങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കുന്നതോ നീക്കം ചെയ്യുന്നതോ എല്ലാം നിന്റെ ഭാഗമാണ്, പല രൂപങ്ങൾക്കായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ നീ തന്നെയാണ്.
താവദ്യാവന്ന സംയോഗീ ജഗത്യത്ര ഭവാഞ്ഛുചിഃ
ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കൾ സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ വസിച്ച്, ഭയങ്കരമായ പാശം, വാൾ, വടി, ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ കൈവശം വച്ചവരും, ഭൂമിയിൽ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്ന ദുഷ്ടന്മാരും, ദൈവമേ, നിന്നെ കണ്ടുമാത്രം നശിച്ചുപോകുന്നു.
ഋചോഽഥ സകലാ ഹ്യേതാ യജൂംഷി ത്വം ജഗത്പതേ
യാത്രകളുടെ എല്ലാ ഫലങ്ങളും നൽകുന്നവനും, എപ്പോഴും യാഗങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കുന്ന ദൈവമേ, ഞങ്ങൾ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. നീ എല്ലായ്പ്പോഴും സമമായവനും, മനുഷ്യർക്കു ശാന്തി നൽകുന്നവനും ആകുന്നു.
ഋങ്മയസ്ത്വം ജഗന്നാഥ ത്വമേവ ച യജുര്മയഃ
ജഗന്നാഥാ, നീയാണ് ഋഗ്വേദം, നീയാണ് യജുര്വേദവും. ലോകത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്ന എല്ലാ തപസ്സുകളും, മഹാതേജസ്സുള്ളവനേ, പണ്ഡിതന്മാർ അതെല്ലാം നിന്റെതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ത്വമേവ ബ്രഹ്മണോ രൂപം പരം ചാപരമേവ ച
നീയാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമരൂപം, അതുപോലെ അപരമായ രൂപവും നീ തന്നെയാണ്.
നിമേഷകാഷ്ഠാദിമയഃ കാലരൂപഃ ക്ഷയാത്മകഃ
നിമിഷം, കഷ്ടം തുടങ്ങിയ കാലത്തിന്റെ രൂപവും, നശ്വരതയുടെ സ്വഭാവവും നീയാണ്.
ഇത്ഥം സംസ്തൂയമാനസ്തു ദേവൈര്ദേവര്ഷിഭിസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ പ്രജാപതിമുഖ്യനായ ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും നിന്നെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭൂപതിയേ, ആ ഭഗവാൻ ഇരുചെവികളിലും ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു.
യത്തസ്യ ഋങ്മയം തേജോ ഭവിതാ തേന മേദിനീ
ഏഴു വേഗമുള്ള കുതിരകളെ കൂട്ടിയുള്ളവനേ, ഒരൊറ്റ കിരണത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥികനേ, വാലഖില്യന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, കിന്നരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, മനുഷ്യർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗുഹ്യകന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ എന്നിങ്ങനെ എല്ലാരും എപ്പോഴും സ്തുതിക്കുന്ന ദേവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
ശാതിതാസ്തേജസോ ഭാഗാ യേ ച സ്യുര്ദശ പംച ച
നിന്റെ കിരണങ്ങളാൽ, ഹിമം, വെള്ളം, ചൂട് എന്നിവയുടെ ഒഴുക്കിലൂടെ, ജലമുള്ള ജീവികളുടെ ദ്രവം നീയെടുക്കുന്നു; നീ എപ്പോഴും ലോകത്തെ ഉണക്കുന്നു; സകലവും ഉണക്കുന്നവനാണ് നീ.
ചക്രം വിഷ്ണോര്വസൂനാം ച ശംകരസ്യ ച ദാരുണമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രവും വസുക്കളുടെ സമ്പത്തും ശങ്കരന്റെ ഭയങ്കരമായ ആയുധവും.
അന്യേഷാം ചാസുരാരീണാം ശസ്ത്രാണ്യുഗ്രാണി യാനി വൈ 1.123.
മറ്റു അസുരവൈരികളുടെ ശക്തമായ ആയുധങ്ങളും.
തതശ്ച ഷോഡശം ഭാഗം ബിഭര്തി ഭഗവാന്രവിഃ
അതിനുശേഷം, ഭഗവാൻ രവി പത്താറാം ഭാഗം ചുമക്കുന്നു.
തതഃ സുരൂപദൃഗ്ഭാനുരുത്തരാനഗമത്കുരൂന്
അതിനുശേഷം, പ്രകാശമുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ഭാനു വടക്കോട്ട് കുരുക്കളുടെ ദേശത്തേക്ക് പോയി.
ഇത്യേതന്നിഖിലം ഭാനോഃ കഥിതം മുനിസത്തമാഃ
മഹർഷികളേ, ഭാനുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാം ഇതുവരെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ബ്രഹ്മര്ഷിസംവാദേ പരിലേഖവര്ണനം നാമ ത്രയോവിംശത്യുത്തരശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ ബ്രാഹ്മം ഭാഗം, ഏഴാമത്തെ കല്പം, ബ്രഹ്മർഷികളുടെ സംവാദം, രേഖാചിത്രത്തിന്റെ വിവരണം എന്ന പേരിലുള്ള നൂറിരുപത്തി മൂന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച വ്യോമ്നഃ പരം തിഷ്ഠതി യസ്തു മഗ്നഃ സ മുച്യതേ രുദ്ര ഇഹാപി ദിംഡീ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആകാശത്തിന് അപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്നവൻ മുങ്ങിയാൽ മോചിതനാകും. ഇവിടെ രുദ്രനെ ദിണ്ഢി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സ്ഥിത്വാ പുരാ ബ്രഹ്മശിരഃ കിലാസൌ പ്രഗൃഹ്യ തത്തസ്യ ശിരഃകപാലമ്
പണ്ടു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല പിടിച്ചെടുത്ത്, അതിന്റെ കപ്പാലം അവൻ കൈവശം വെച്ചു.
ഉപലേപനസ്നാപനമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് അരുണ ഉവാച കിമര്ഥം ഭോജകസ്തുഭ്യം പ്രിയോ ദേവേശ കഥ്യതാമ് । നാന്യേ വിപ്രാദയോ വര്ണാ ദേവതായതനേഷു വൈ । । ൧ കശ്ചായം ഭോജകോ ദേവ കസ്യ പുത്രഃ കിമാത്മകഃ । വര്ണതശ്ചാസ്യ മേ ബ്രൂഹി കര്മ ചാസ്യ സമന്തതഃ । । ൨ ആദിത്യ ഉവാച സാധു പൃഷ്ടോഽസ്മി ഭദ്രം തേ വൈനതേയ മഹാമതേ । ശൃണുഷ്വൈകമനാഃ സര്വം ഗദതോ മമ ഖേചര । । ൩ വിപ്രാദയസ്തു യേ ത്വന്യേ വര്ണാഃ കശ്യപനന്ദന । തേ പൂജയന്തി മാം നിത്യം ഭക്തിശ്രദ്ധാസമന്വിതാഃ । ।൪ ദേവാലയേഷു യേ വിപ്രാഃ പ്രീത്യാ മാം പൂജയന്തി ഹി । അന്യാശ്ച ദേവതാവൃത്ത്യാ തേ സ്യുര്ദേവലകാഃ ഖഗ । । ഏതസ്മാത്കാരണാന്മഹ്യം ഭോജകോ ദയിതഃ സദാ । । ൫ വര്ണതോ ബ്രാഹ്മണശ്ചായം സ്വാനുഷ്ഠാനപരോ യദി । അനുഷ്ഠാനവിഹീനോ ഹി നരകം യാത്യസംശയമ് । । ൬ ന ത്യാജ്യം ഭോജകൈസ്തസ്മാത്സ്വകം കര്മ കദാചന । മയാസൌ നിര്മിതഃ പൂര്വം തേജസാ സ്വേന വൈ ഖഗ । । ൭ പൂജാര്ഥമാത്മനോ നൂനം കര്മ ചാസ്യ പ്രകീര്തിതമ് । പ്രിയവ്രതസുതോ രാജാ ശാകദ്വീപേ മഹാമതിഃ । । ൮ തേന മേ കാരിതം ദിവ്യം വിമാനപ്രതിമം ഗൃഹമ് । തസ്മിന്ദ്വീപേ തദാത്മീയേ ദിവ്യം ശിലാമയം മഹത് । । ൯ സ മദര്ചാം കാരയിത്വാ കാഞ്ചനീം ലക്ഷണാന്വിതാമ് । പ്രതിഷ്ഠാപനായ വൈ തസ്യാശ്ചിന്തയാമാസ സുവ്രതഃ । । 1.117.൧൦ കൃതമായതനം ശ്രേഷ്ഠം തേനേയം പ്രതിമാ കൃതാ । കോ വൈ പ്രതിഷ്ഠാപയിതാ ദേവമര്കം ശുഭാലയേ । । ൧൧ ഏവം സഞ്ചിന്തയിത്വാ തു ജഗാമ ശരണം മമ । ഭക്തിം തസ്യ ച സഞ്ചിന്ത്യ ഖഗാഹം പാര്ഥിവസ്യ തു । । ൧൨ ഗതോഽഹം ദര്ശനം തസ്യ ഉക്തഞ്ചാപി മയാ ഖഗ । കിം ചിന്തയസി രാജേന്ദ്ര കുതശ്ചിംതാ സമാഗതാ । । ൧൩ ബ്രൂഹി യത്തേ ഹൃദി പ്രൌഢം ചിന്താകാരണമാഗതമ് । സംപാദയിഷ്യേ തത്സര്വം വിമനാ ഭവ മാ നൃപ । । ൧൪ അത്യര്ഥം ദുഷ്കരമപി കരിഷ്യേ നാത്ര സംശയഃ । ഇത്യുക്തഃ സ മയാ രാജാ ഇദം വചനമബ്രവീത് । । ൧൫ ദ്വീപേഽസ്മിന്ദേവദേവസ്യ കൃതമായതനം തവ । മയാ ഭക്ത്യാ ജഗന്നാഥ തഥേയം പ്രതിമാ കൃതാ । । ൧൬ പ്രതിഷ്ഠാം കാരയേദ്യസ്തു തവ ദേവാലയേ ഖഗ । യത്ര സന്തി ത്രയോ വര്ണാ ദ്വീപേസ്മിന്ക്ഷത്രിയാദയഃ । । ൧൭ തേ മയോക്താ ന കുര്വന്തി പ്രതിഷ്ഠാം തവ കൃത്സ്നശഃ । ന ചാപ്യര്ചാം ജഗന്നാഥ ബ്രാഹ്മണശ്ചാത്ര വിദ്യതേ । । ൧൮ തേനേയമാഗതാ ചിന്താ ഹൃദി ശല്യം തയാര്പിതമ് । തതോ മയോക്തോ രാജാഽസൌ വൈനതേയ വചഃ ശുഭമ് । । ൧൯ ഏവമേതന്ന സംദേഹോ യഥാത്ഥ ത്വം നരാധിപഃ । ക്ഷത്രിയാദിത്രയോ വര്ണാ ദ്വീപേഽസ്മിന്നാത്ര സംശയഃ । । 1.117.൨൦ തേ ച നാര്ഹന്തി മേ പൂജാം ന പ്രതിഷ്ഠാം കദാചന । തസ്മാത്തേ ശ്രേയസേ രാജന്പ്രതിഷ്ഠാമാത്മനസ്തഥാ । । ൨൧ സൃജാമി പ്രഥമം വര്ണം ഭഗ(മഗ?)സംജ്ഞമനൌപമമ് । ഇത്യുക്ത്വാ തമഹം വീര രാജാനം ഖഗസത്തമ । । ൨൨ ജഗാമ പരമാം ചിന്താം തസ്യ കാര്യസ്യ സിദ്ധയേ । അഥ മേ ചിന്തയാനസ്യ൧ സ്വശരീരാദ്വിനിഃസൃതാഃ । । ൨൩ ശശികുന്ദേന്ദുസംകാശാഃ സംഖ്യയാഷ്ടൌ മഹാബലാഃ । പഠന്തി ചതുരോ വേദാന്സാംഗോപനിഷദഃ ഖഗ । । ൨൪ കാഷായവാസസഃ സര്വേ കരണ്ഡാമ്ബുജധാരിണഃ । ലലാടഫലകാദ്ദ്വൌ തു ദ്വൌ ചാന്യൌ വക്ഷസസ്തഥാ । । ൨൫ ചരണാഭ്യാം തഥാ ദ്വൌ തു പാദാഭ്യാം ദ്വൌ തഥാ ഖഗ । അഥ തേ ച മഹാത്മാനഃ സര്വേ പ്രണതകന്ധരാഃ । । ൨൬ പിതരം മന്യമാനാ മാമിദം വചനമബ്രുവന് । താത താത മഹാദേവ ലോകനാഥ ജഗത്പതേ । । ൨൭ കിമര്ഥം ഭവതാ സൃഷ്ടാ വയം ദേവസ്യ ദേഹതഃ । ബ്രൂഹി സര്വം കരിഷ്യാമ ആദേശം ഭവതോഽഖിലമ് । । ൨൮ പിതാസ്മാകം ഭവാന്ദേവോ വയം പുത്രാ ന സംശയഃ । ഇത്യുക്തവന്തസ്തേ സര്വേ മയോക്താ ദേവസമ്ഭവാഃ । । ൨൯ പ്രിയവ്രതസുതോ യോയമസ്യ വാക്യം കരിഷ്യഥ । സ ചാപ്യുക്തോ മയാ രാജാ ശാകദ്വീപാധിപഃ ഖഗ । । 1.117.൩൦ യ ഏതേ മത്സുതാ രാജന്നര്ഘ്യാ ബ്രാഹ്മണസത്തമാഃ । കാരയന്തു പ്രതിഷ്ഠാം മേ സര്വൈരേഭിര്മഹീപതേ । । ൩൧. കാരയിത്വാ പ്രതിഷ്ഠാം തു മമാര്ചായാം നരാധിപ । പശ്ചാദായതനം സര്വമേഷാമര്പയ പൂജനേ । । ൩൨ ഏതേ മത്പൂജനേ യോഗ്യാഃ പ്രതിഷ്ഠാസു ച സര്വശഃ । സമാപ്യ ന പ്രഹര്തവ്യം ഭോജകേഭ്യഃ കദാചന । । ൩൩ സര്വമായതനാര്ഥം തു ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം ച യത് । ധനധാന്യാദികം രാജന്യന്മമായതനേ ഭവേത് । । ൩൪ തത്സര്വം ഭോജകേഭ്യസ്തു ദാതവ്യം നാത്ര സംശയഃ । ധനധാന്യസുവര്ണാദി ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം ച യത് । । യന്മദീയം ഭവേത്കിഞ്ജിദ്ഗ്രാമേ വാ നഗരേ ക്വചിത് । । ൩൫ തസ്യ സര്വസ്യ രാജേന്ദ്ര മദീയസ്യ സമന്തതഃ । അധിപാ ഭോജകാഃ സര്വേ നാന്യേ വിപ്രാദയോ നൃപ । । ൩൬ യഥാധികാരീ പുത്രസ്തു പിതൃദ്രവ്യസ്യ വൈ ഭവേത് । തഥാ മദീയവിത്തസ്യ ഭോജകാഃ സ്യുര്ന സംശയഃ । । ൩൭ ഇത്യുക്തേന മയാ രാജ്ഞാ തഥാ സര്വം പ്രവര്തിതമ് । കാരയിത്വാ പ്രതിഷ്ഠാം തു ദത്ത്വാ സര്വസ്വമേവ ഹി । । ഭോജകേഭ്യഃ ഖഗശ്രേഷ്ഠ തതോ ഹര്ഷമവാപ്തവാന് । । ൩൮ ഏവമേതേ മയാ സൃഷ്ടാ ഭോജകാ ഗരുഡാഗ്രജ । അഹമാത്മാ തതോ ഹ്യേഷാം സര്വേ സുമനസസ്തഥാ । । ൩൯ മത്പുത്രേണ സമാ ജ്ഞേയാസ്തഥാ മമ ഹിതാഃ സദാ । തസ്മാത്തേഭ്യഃ പ്രദാതവ്യം ന ഹര്തവ്യം കദാചന । । 1.117.൪൦ ഭോജകസ്യ ഹരേദ്യസ്തു ലോഭാദ്ദ്വേഷാത്തഥാപി വാ । സ യാതി നരകം ഘോരം താമിസ്രം ശാശ്വതീഃ സമാഃ । । ൪൧ തസ്മാദ്ഗ്രാമാദികം ദ്രവ്യം യത്കിഞ്ചിന്മമ വിദ്യതേ । തത്സര്വം ഭോജകസ്വം ഹി പിതൃപര്യാഗതം മമ । । ൪൨ ഭോജകശ്ച ഭവേദ്യാദൃക്തത്തേ വച്മി ഖഗേശ്വര । മമാജ്ഞാം പാലേയദ്യസ്തു സ്വാനുഷ്ഠാനപരഃ സദാ । । ൪൩ വേദാധിഗമനം പൂര്വം ദാരസംഗ്രഹണം തഥാ । അഭ്യങ്ഗധാരണം നിത്യം തഥാ ത്രിഷവണം സ്മൃതമ് । । ൪൪ പഞ്ചകൃത്വഃ സദാ പൂജ്യോ ഹ്യഹം രാത്രൌ ദിനേ തഥാ । ദേവബ്രാഹ്മണവേദാനാം നിന്ദാ കാര്യാ ന വൈ ക്വചിത് । । ൪൫ നാന്യാദേവപ്രതിഷ്ഠാ തു കാര്യാ വൈ ഭോജകേന തു । മമാപി ച ന കര്തവ്യാ തേന ഏകാകിനാ ക്വചിത് । । ൪൬ സര്വമേവ നിവേദ്യാന്നം നാശ്നീയാദ്ഭോജകഃ സദാ । ന ഭുഞ്ജീത ഗൃഹം ഗത്വാ ശൂദ്രസ്യ ഗരുഡാഗ്രജ । । ൪൭ ശൂദ്രോച്ഛിഷ്ടം പ്രയത്നേന സദാ ത്യാജ്യം ഹി ഭോജകൈഃ । യേഽശ്നന്തി ഭോജകാ നിത്യം ശൂദ്രാന്നം ശൂദ്രവേശ്മനി । । ൪൮ തേ വൈ പൂജാഫലം ചാത്ര കഥം പ്രാപ്സ്യന്തി ഖേചര । ഗത്വാ ഗൃഹം തു ശൂദ്രസ്യ ന ഭോക്തവ്യം കദാചന । । ൪൯ ഗൃഹാഗതം ച ശൂദ്രാന്നം തച്ച ത്യാജ്യം തഥൈവ ച । ആധ്മാതവ്യോമ്ബുജോ നിത്യം ഭോജകേനാഗ്രതോ മമ । । 1.117.൫൦ സകൃത്പ്രവാദിതേ ശംഖേ മമ പ്രീതിര്ഹി ജായതേ । ഷണ്മാസാന്നാത്ര സന്ദേഹഃ പുരാണശ്രവണം തഥാ । । ൫൧ തസ്മാച്ഛംഖഃ സദാ വാദ്യോ ഭോജകേന പ്രയത്നതഃ । തസ്യേയം പരമാ വൃത്തിര്നൈവേദ്യം യന്മദീയകമ് । । ൫൨ നാഭോജ്യം ഭുഞ്ജതേ യസ്മാത്തേനൈതേ ഭോജകാ മതാഃ । മഗം ധ്യായന്തി തേ യസ്മാത്തേന തേ മഗധാഃ സ്മൃതാഃ । । ൫൩ ഭോജയന്തി ച മാം നിത്യം തേന തേ ഭോജകാ സ്മൃതാഃ । അഭ്യങ്ഗം ച പ്രയത്നേന പ്രായം ശുദ്ധികരം പരമ് । । ൫൪ അഭ്യങ്ഗഹീനോ ഹ്യശുചിര്ഭോജകഃ സ്യാന്ന സംശയഃ । യസ്തു മാം പൂജയേദ്വീര അഭ്യങ്ഗേന വിനാ ഖഗ । । ൫൫ ന തസ്യ സന്തതിഃ സ്യാദ്വൈ ന ചാഹം പ്രീതിമാന്ഭവേ
അരുണൻ ചോദിച്ചു: ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഭോജകൻ എങ്ങനെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി? മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരോ മറ്റ് വർണ്ണങ്ങളോ ദേവാലയങ്ങളിൽ അർഹരല്ലേ? ആദിത്യൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: ഭോജകൻ എന്നത് ബ്രാഹ്മണവർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവനാണ്. സ്വധർമ്മം കൃത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ മാത്രമാണ് ഭോജകൻ. ഭോജകൻ തന്റെ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകും. ആദിത്യൻ തന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്നു ഭോജകന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രിയവ്രതന്റെ പുത്രനായ രാജാവാണ് ആദ്യം ഭോജകനായി. അവൻ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു, അവിടെ ഭാനുവിന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കാൻ ആരും അർഹരല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കി. അപ്പോൾ ആദിത്യൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു എട്ടു ഭോജകന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയും പൂജയും നടത്താനുള്ള അവകാശം നൽകി. ക്ഷേത്രത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എല്ലാ സ്വത്തും ഭോജകന്മാർക്കാണ് അവകാശം. ഭോജകൻ പിതാവിന്റെ സ്വത്ത് കൈവശം വയ്ക്കുന്ന പുത്രനെപ്പോലെയാണ്; അതുപോലെ ഭോജകന്മാർക്ക് ക്ഷേത്രസ്വത്ത് കൈവശം വയ്ക്കാം. ഭോജകൻ വേറൊരു ദേവതയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തരുത്. ഭോജകൻ ശുദ്ധിയോടെ, നിത്യവും അഭ്യംഗം ചെയ്ത്, ശുദ്ധമായ അന്നം മാത്രം കഴിക്കണം. ശൂദ്രന്റെ വീട്ടിൽ പോയി ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ശൂദ്രന്റെ അന്നം കഴിക്കുന്ന ഭോജകൻ പൂജാഫലം ലഭിക്കില്ല. ഭോജകൻ ശംഖം മുഴക്കണം, പുരാണം കേൾക്കണം, ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭോജകൻ മാത്രമേ അർഹൻ. ഭോജകൻ അഭ്യംഗം ചെയ്യാതെ പൂജിച്ചാൽ അവന്റെ സന്തതി നിലനിൽക്കില്ല.
മുണ്ഡനം ശിരസാ കാര്യം ശിഖാ ധാര്യാ പ്രയത്നതഃ । । ൫൬ നക്തം ചാദിത്യദിവസേ തഥാ ഷഷ്ഠ്യാം പ്രവര്തയേത് । സപ്തമ്യാമുപവാസസ്തു മമ സംക്രമണേ തഥാ । । ൫൭ കര്തവ്യോ ഭോജകേനൈവ മത്പ്രീത്യൈ ഗരുഡാഗ്രജ । ത്രികാലം ചാപി ഗായത്രീം ജപേദ്വാചാ പുരോ മമ । । ൫൮ മുഖമാവൃത്യ യത്നേന പൂജനീയോഽഹമാദരാത് । മൌനം ചാസ്യ പ്രയത്നേന ത്യക്ത്വാ ക്രോധം ച ദൂരതഃ । । ൫൯ ശൂദ്രേഭ്യോ യസ്തു വൈശ്യേഭ്യോ ലോഭാത്കാമാത്പ്രയച്ഛതി । നിര്മാല്യം മമ വൈ വത്സ സ യാതി നരകം ധ്രുവമ് । । 1.117.൬൦ ലോഭാദ്വൈ ഭോജകോ യസ്തു മത്പുഷ്പാണി ഖഗാധിപ । യച്ഛതേന്യസ്യ ദുഷ്ടാത്മാ മയ്യനാരോപ്യ ഖേചര । । ൬൧ സ ജ്ഞേയോ മേ പരഃ ശത്രുഃ സ മാമര്ഹോ ന ചാര്ചിതുമ് । നിര്മാല്യം മമ ദേയം സ്യാദ്ബ്രാഹ്മണാദിഷു വൈ നൃഷു । । ൬൨ നൈവേദ്യം യന്മദീയം തു തദശ്നീയാത്സദൈവ ഹി । തേനാസൌ ശുദ്ധ്യതേ നിത്യം ഹവിഷ്യാന്നസമം തഥാ । । ൬൩ തത്ക്ഷണാദുത്ക്ഷിപേദ്യസ്തു മമാംഗാത്പുഷ്പമേവ ഹി । നാന്യസ്യ ദേയം നൈവേദ്യം മദീയമുദകേ൨ ക്ഷിപേത് । । ൬൪ പഞ്ചഗവ്യസമം തസ്യ മന്മതം നാത്ര സംശയഃ । മമാങ്ഗലഗ്നം യത്കിഞ്ചിദ്ഗന്ധം പുഷ്പമഥാപി വാ । । ൬൫ ദാതവ്യം ന ച വൈശ്യായ ന ശൂദ്രായ കദാചന । ആത്മനാ തദ്ഗ്രഹീതവ്യം ന വിക്രേയം കഥഞ്ചന । । ൬൬ യസ്തു നാരോപ്യ പുഷ്പാണി അവ്യങ്ഗാനി മമോപരി । യഃ കശ്ചിദാഹരേല്ലോകേ സ യാതി നരകം ധ്രുവമ് । । ൬൭ സ്നപനം മമ നിര്മാല്യം പാവകം യസ്തു ലങ്ഘയേത് । സ നരോ നരകം യാതി സരൌദ്രം രൌരവം ഖഗ । । ൬൮ ഭോജകേന സദാ കാര്യം സ്നപനം മേ പ്രയത്നതഃ । യഥാ ന ലങ്ഘയേത്കശ്ചിദ്യഥാ ശ്വാ നാപി ഭക്ഷയേത് । । ൬൯ യദ്യയത്നപരഃ കുര്യാദ്ഭോജകഃ സ്നപനം മമ । യഥാ വൈ ലങ്ഘിതമതിര്ഭക്ഷ്യതാം ച ഖഗാധിപ । । 1.117.൭൦ സ യാതി നരകം രൌദ്രം താമിശ്രം നാമ നാമതഃ । ഏകഭക്തം സദാ കാര്യം സ്നാനം ത്രൈകാലമേവ ഹി । । ൭൧ ത്രിചൈലം പരിവര്തേത ഭവിതവ്യം ദിനേദിനേ । പൂജാകാലേഽര്ഘകാലേ ച ക്രോധസ്ത്യാജ്യഃ പ്രയത്നതഃ । । ൭൨ അമാംഗല്യം ന വക്തവ്യം വക്തവ്യം ച ശുഭം തദാ । ഈദൃഗ്ഭൂതോ ഭോജകോ മേ പ്രേയാന് പൂജാകരഃ സദാ । । ൭൩ സന്മാന്യഃ പൂജനീയശ്ച വിപ്രാദീനാം യഥാസ്മ്യഹമ് । യഃ കരോത്യവമാനം തു വൃത്തിരൂപം തു ഭോജകേ । । ൭൪ തസ്യാഹം രോഷമേത്യാശു കുലം ഹന്മി സമന്തതഃ । പ്രിയോ മേ ഭോജകോ നിത്യം യഥാ ത്വം വിനതാസുത । । ൭൫ ഉപലേപനകര്താ ച സമ്മാര്ജനപരശ്ച യഃ । । പരാവസുരുവാച ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന്ഭാനുര്ബഭ്രാമ രഥമാസ്ഥിതഃ । । ൭൬ അരുണോഽപി തഥാ ശ്രുത്വാ മുദയാ പരയാ നൃപഃ । പൂജ്യസ്തസ്മാന്മഹാരാജ ഭോജകസ്തു മഹീപതേ । । ൭൭ തസ്മാദ്ദേവം വാചകായ ദ്വിതീയമശനം നരൈഃ । । ൭൮ ബ്രഹ്മോവാച ഇത്ഥം ശ്രുത്വാ സ രാജാ തു കര്മണഃ ഫലമാത്മനഃ । പുരാതനം മഹാബാഹുര്മുദമാപ മഹീപതിഃ । ।൭൯ യദ്യദായതനം ഭാനോഃ പൃഥിവ്യാം പശ്യതേ നൃപഃ । തസ്മിംസ്തസ്മിന്കാരയതി ഉപലേപനമാദരാത് । । 1.117.൮൦ ഭാര്യാ തസ്യാപി സുശ്രോണി പുണ്യശ്രവണമാദരാത് । വാചകേ വേതനം ദത്ത്വാ ഭാനോര്ദേവസ്യ മന്ദിരേ । । ൮൧ ഇത്ഥം രാജാ സപത്നീകഃ പൂജ്യ ഭക്ത്യാ ദിവാകരമ് । പ്രാപ്താവുഭൌ പരാം പ്രീതിം ഗതിം ചാനുത്തമാം തഥാ । । ൮൨ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പ ഉപലേപനസ്നാപനമാഹാത്മ്യവര്ണനം നാമ സപ്തദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ
തല മുണ്ഡനം നിർബന്ധമാണ്; ശിഖ (കുടുമ) ശ്രദ്ധയോടെ സൂക്ഷിക്കണം. ആദിത്യവാസരത്തിൽ, ആറാം തിയതിയിൽ രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്യണം. സപ്തമിയിൽ, സൂര്യന്റെ സംക്രമണ സമയത്തും ഭോജകൻ ഉപവാസം പാലിക്കണം. ഗായത്രിമന്ത്രം മൂന്നു പ്രാവശ്യം, ദിവസവും എന്റെ മുമ്പിൽ ജപിക്കണം. പൂജയ്ക്കു മുൻപ് മുഖം മൂടി വിനയത്തോടെ പൂജിക്കണം. ഭോജകൻ മൗനം പാലിക്കരുത്; ക്രോധം വിട്ടുകളയണം. ശൂദ്രന്മാരോ വൈശ്യന്മാരോ എന്റെ നിർമാല്യം വാങ്ങിയാൽ അവൻ നിശ്ചയമായി നരകത്തിൽ പോകും. ഭോജകൻ എന്റെ പൂക്കൾ മറ്റൊരാള്ക്ക് കൊടുത്താൽ അവൻ എന്റെ ശത്രുവാണ്. എന്റെ നിർമാല്യം ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് മാത്രം കൊടുക്കാം. എന്റെ നൈവേദ്യം ഭോജകൻ തന്നെ കഴിക്കണം; അതിനാൽ അവൻ ശുദ്ധനാകും. പൂജയ്ക്കു ഉപയോഗിച്ച പൂക്കൾ, ചന്ദനം മുതലായവ മറ്റൊരാള്ക്ക് കൊടുക്കരുത്; അതു വാങ്ങി വിൽക്കരുത്. പൂജയ്ക്കു ഉപയോഗിച്ച പൂക്കൾ, അവയെ ശരിയായി അർപ്പിക്കാതെ എടുത്താൽ അവൻ നരകത്തിൽ പോകും. ഭോജകൻ ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാപനം നടത്തണം; ആരും അതിനെ അപമാനിക്കരുത്. ഭോജകൻ ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്യണം; ദിവസവും വസ്ത്രം മാറ്റണം. പൂജയ്ക്കും അർഘ്യത്തിനും മുൻപ് ക്രോധം ഒഴിവാക്കണം; അശുഭം പറയരുത്. ഭോജകൻ എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. ഭോജകനെ അപമാനിച്ചാൽ ഞാൻ അതിവേഗം കോപിച്ചു, അവന്റെ കുടുംബം നശിപ്പിക്കും. ഭോജകൻ ക്ഷേത്രം ശുചിത്വം പാലിക്കുകയും, സ്നാപനം നടത്തുകയും വേണം. ഇതു കേട്ടു അരുണനും രാജാവും അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അതിനാൽ ഭോജകൻ മഹാപൂജ്യനാണ്. ദേവന്റെ വാചകന്മാർക്ക് ദ്വിതീയഭക്ഷണം നൽകണം. രാജാവ് തന്റെ പണ്ടത്തെ കർമ്മഫലം അറിഞ്ഞ് സന്തോഷിച്ചു. ഭൂമിയിൽ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രം കണ്ടാൽ അവിടെയൊക്കെയും ഭക്തിയോടെ ഉപലേപനം നടത്തണം. ഭാര്യയും ഭക്തിയോടെ പുണ്യകഥകൾ കേൾക്കണം; വാചകനെ പ്രതിപാലിക്കണം. ഇങ്ങനെ രാജാവും ഭാര്യയും ഭക്തിയോടെ ഭാനുവിനെ പൂജിച്ച് പരമാനന്ദവും ഉത്തമഗതിയും നേടി.
ദീപദാനഫലവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച ദീപം പ്രയച്ഛതി നരോ ഭാനോരായതനേ തു യഃ । തേജസാ രവിസംകാശഃ സര്വയജ്ഞഫലം൧ ലഭേത് । । ൧ കാര്ത്തികേ തു വിശേഷേണ കൌമാരേ മാസി ദീപകമ് । ദത്വാ ഫലമവാപ്നോതി യദന്യേന ന ലഭ്യതേ । । ൨ കൃഷ്ണകൃഷ്ണാത്ര തേ വച്മി സംവാദം പാപനാശനമ് । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ഭദ്രസ്യ ബ്രാഹ്മണസ്യ മഹാത്മനഃ । । ൩ ജഗത്യസ്മിന്പുരീ രമ്യാ നാമ്നാ മാഹിഷ്മതീ പുരാ । തസ്യാമാസീദ്ദ്വിജഃ കൃഷ്ണ നാഗശര്മേതി വിശ്രുതഃ । ।൪ തസ്യ പുത്രശതം ജാതം പ്രസാദാദ്ഭാസ്കരസ്യ ച । തേഷാം കനിഷ്ഠോ ഭദ്രസ്തു തത്പുത്രാണാം വിചക്ഷണഃ । । ൫ സ ച നിത്യം ജഗദ്ധാതുര്ദേവദേവസ്യ ഭാസ്വതഃ । ദീപവര്തിപരസ്തദ്വത്തൈലാദ്യാഹരണോദ്യതഃ । । ൬ ഭാനോരായതനേ തസ്യ സഹസ്രം ഭാര്ഗവീപ്രിയ । പ്രദീപാനാം തു ജജ്വാല ദിവാരാത്രമനിന്ദിതമ് । ।൭ തസ്യ ദീപ്ത്യാ പരാഭൂതാസ്തസ്യ ലാവണ്യധര്ഷിതാഃ । സര്വേ തേ ഭ്രാതരോ ഭദ്രം പപ്രച്ഛുരിദമാദരാത് । । ൮ ഭോ ഭദ്ര വദ വൈ ഭ്രാതര്ഭദ്രം തേസ്തു സദാ ദ്വിജ । കൌതൂഹലപരാഃ സര്വേ യത്പൃച്ഛാമസ്തദുച്യതാമ് । । ൯ തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭദ്രോ വചനമബ്രവീത് । വിഷയേ സതി വക്തവ്യം യന്മയാ തദിഹോച്യതാമ് । । 1.118.൧൦ നാഹം മത്സരയുക്തോ വൈ ന ച രാഗാദിദൂഷിതഃ । ഭവന്തോ മമ സര്വേ വൈ ഭ്രാതരോ ഗുരവസ്തഥാ । । ൧൧ കഥം ന കഥയാമ്യേഷ ഭവതാം പുത്രസമ്മിതഃ । തസ്മാദ്ബ്രുവന്തു മാം സര്വേ ഭ്രാതരോ യദ്വിവക്ഷിതമ് । । ൧൨ ഭ്രാതര ഊചുഃ ന തഥാ പുഷ്പധൂപേഷു ന തഥാ ദ്വിജപൂജനേ । സുപ്രയത്നം തു പശ്യാമോ ഭാനോരായതനേ പരമ് । । ൧൩ യഥാഹനി തഥാ രാത്രൌ യഥാ രാത്രൌ തഥാഹനി । തവ ദീപപ്രദാനായ യഥാ ഭദ്ര സദോദ്യമമ് । । ൧൪ തത്ത്വം തത്കഥയാസ്മാകം ഹംത കൌതൂഹലം പരമ് । യന്നാമ ദീപദാനസ്യ ഭവതാ വിദിതം ഫലമ് । । ൧൫ തദേതത്കഥയാസ്മാകം സവിശേഷം മഹാബല । ഏവമുക്തസ്തതസ്തൈസ്തു ഭ്രാതൃഭിശ്ചോദിതോ മുദാ । । ൧൬ വ്യാജഹാര സ ഭ്രാതൄണാം ന കിഞ്ചിദപി സുവ്രത । പുനഃ പുനരസൌ തൈസ്തു ഭ്രാതൃഭിശ്ചോദിതോ മുദാ । । ൧൭ ദാക്ഷിണ്യസാരോ ഭദ്രസ്തു കഥയാമാസ കൃത്സ്നശഃ । ഭവതാം കൌതുകം ചൈതദതീവാല്പേഽപി വസ്തുനി । । ൧൮ തദേഷ കഥയാമ്യദ്യ യദ്വ്രതം മമ സുവ്രത । ഇക്ഷ്വാകുരാജ്ഞസ്തു പുരാ വശിഷ്ഠോഽഭൂത്പുരോഹിതഃ । । ൧൯ തേന ചായതനം ഭാനോഃ കാരിതം സരയൂതടേ । അഹന്യഹനി ശുശ്രൂഷാം പുഷ്പധൂപാനുലേപനൈഃ । । 1.118.൨൦ ദീപദാനാദിഭിശ്ചൈവ ചക്രേ തത്ര സ വൈ ദ്വിജഃ । കാര്തികേ ദീപകോ ഭക്ത്യാ പ്രദത്തസ്തേന വൈ സദാ । । ൨൧ ആസീന്നിര്വാണ ഏവാസൌ ദേവാര്ചാപുരതോ നിശി । ദേവതായതനേ ചാഹമവസം വ്യഥിതോ ഭൃശമ് । । ൨൨ പൂയശോണിതനിഷ്പന്ദം പ്രാവഹന്കായതഃ സദാ । ശീര്ണ ഘ്രാണോ ഹ്യര്വരവോ ദുര്ഗംധപതിതസ്തഥാ । । ൨൩ ദുഷ്ടബുദ്ധ്യാ സദാ യുക്തഃ സപ്താശ്വം പ്രതി സുവ്രത । യദൃച്ഛ്യാ ദീപദാനം വര്ത്യാദീനാം വിഭാവസൌ । ।൨൪ തത്തദ്ഭുക്ത്വാ സദാ തുഷ്ടിം വ്രജാമി ദ്വിജസത്തമാഃ । ഏകദാ തു തതസ്തസ്മിന്ഭാനോരായതനേ ഗതഃ । । ൨൫ രാത്രൌ ദൃഷ്ടാ മയാ തത്ര ഭക്താ ജാഗരണാഗതാഃ । പ്രതിശ്രയം പ്രാര്ഥിതാശ്ച തൈശ്ച ദത്തോ ദയാന്വിതഃ । । ൨൬ വ്യാധിതോഽയം സുദീനശ്ച ഇതി കൃത്വാ മതിം ശുഭാമ് । തതോഽഹമഗ്നിമാശ്രിത്യ സ്ഥിതസ്തേഷാം സമീപതഃ । । ൨൭ ദുഷ്ടാം ബുദ്ധിം സമാശ്രിത്യ ഹര്തുകാമോ വിവസ്വതഃ । ദിവ്യമാഭരണം ഭാനോശ്ഛിദ്രാന്വേഷീ ദ്വിജോത്തമാഃ । । ൨൮ സ്ഥിതോഽഹം ഭോജകാ ഹ്യത്ര യദി നിദ്രാം വ്രജന്തി തേ । യേനാസ്യ വൈരിവദ്ഭാനോര്ഹരാമ്യാഭരണം ശുഭമ് । । ൨൯ അഥ സുപ്താ ഭോജകാസ്തേ നിദ്രയാ മോഹിതാസ്തദാ । നിര്വാണാശ്ചാപി ദീപാസ്തു തതോഽഹമുത്ഥിതസ്ത്വരന് । । 1.118.൩൦ മുദാ പരമയാ യുക്തോ ഗതോ വൈശ്വാനരം പ്രതി । പ്രജ്വാല്യം പാവകം യത്നാദ്ദീപവര്തിന്തതോ മയാ । । ൩൧ യോജയിത്വാ തു വൈ ദീപേ ധൃതോ ദീപോഽഗ്രതോ രവേഃ । ഹര്തുകാമേനാഭരണം ഭാനോര്ദേവസ്യ സുവ്രത । । ൩൨ അഥ തേ ഭോജകാഃ സര്വേ വൃദ്ധാ ദേവസ്യ പുത്രകാഃ । തൈസ്തു ദൃഷ്ടോ ഹ്യഹം തത്ര ദീപഹസ്തോ വിഭാവസോഃ । । ൩൩ പുരഃ സ്ഥിതോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ ഗൃഹീതശ്ചാപി തൈരിഹ । തതോഽഹം തേജസാ മൂഢോ ഭാസ്കരസ്യ മഹാത്മനഃ । । ൩൪ വിലപന്കരുണം തേഷാം പാദയോരവനിം ഗതഃ । തൈശ്ചാപി കരുണാം കൃത്വാ മുക്തോഽഹം ഭോജകൈസ്തദാ । । ൩൫ ഗൃഹീതോ രാജപുരുഷൈഃ പൃഷ്ടശ്ചാപി സമന്തതഃ । കിമിദം ഭവതാരബ്ധം ദേവദേവസ്യ മംദിരേ । । ൩൬ ദീപം പ്രജ്വാല്യ ദുഷ്ടാത്മന്കഥ്യതാം മാ ചിരം കുരു । ഇത്യുക്ത്വാ തു തതസ്തൈസ്തു ശസ്ത്രഹസ്തൈഃ സമാവൃതഃ । । ൩൭ തതോഽഹം വ്യാധിനാ ക്ലിഷ്ടോ ഭയേന ച ദ്വിജോത്തമാഃ । ഹിത്വാ പ്രാണാന്ഗതോ യത്ര സ്വയം ദേവോ വിഭാവസുഃ । । ൩൮ സ്ഥിത്വാ കല്പം തതസ്തത്ര യുഷ്മാകം ഭ്രാതൃതാം ഗതഃ । ഏഷ പ്രഭാവോ ദീപസ്യ കാര്തികേ മാസി സുവ്രതാഃ । । ൩൯ ദത്തസ്യാര്കസ്യ ഭവനേ യസ്യേയം വ്യുഷ്ടിരുത്തമാ । ദുഷ്ടബുദ്ധ്യാ കൃതം യത്തു മയാ ദീപപ്രവര്തനമ് । । 1.118.൪൦ ഭഗായതനദീപസ്യ തസ്യേദം ഭുജ്യതേ ഫലമ് । ക്ഷുധാഭിഭൂതേന മയാ ദേവദേവസ്യ ഭൂഷണമ് । । ൪൧ ദീപശ്ച ദേവപുരതോ ജ്വാലിതോ ഭാസ്കരസ്യ തു । തതോ ജാതിസ്മൃതിര്ജന്മ പ്രാന്തം ബ്രാഹ്മണവേശ്മനി । । ൪൨ കുഷ്ഠിനാ ചാപി ശൂദ്രേണ പ്രാപ്തം ബ്രാഹ്മണ്യമുത്തമമ് । നാനാവിധാനി ശാസ്ത്രാണി സാംഗം വേദം സമാപ്തവാന് । । ൪൩ ദുഷ്ടബുദ്ധ്യാ ധൃതാദ്ദീപാത്ഫലമേതന്മഹാദ്ഭുതമ് । പ്രാപ്തം മയാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ കിം പുനര്ദീപദായിനാമ് । । ൪൪ ഏതസ്മാത്കാരണാദ്ദീപാനഹമേവമഹര്നിശമ് । പ്രയച്ഛാമി രവേര്ധാമ്നി ജ്ഞാതമസ്യ ഹി യത്ഫലമ് । ।൪൫ യുഷ്മാകമിദമുക്തം വൈ സ്നേഹാത്സത്യം ന സംശയഃ । ഏഷ പ്രഭാവോ ദീപസ്യ കാര്തികേ മാസി സുവ്രതാഃ । ।൪ ൬ അര്കായതനദീപസ്യ ഭദ്രോവോചദ്യഥാ പുരാ । ദിനേദിനേ ജപന്നാമ ഭാസ്കരസ്യ സമാഹിതഃ । ।൪൭ ദദാതി കാര്തികേ യസ്തു ഭഗായതനദീപകമ് । ജാതിസ്മരത്വം പ്രജ്ഞാം ച പ്രാകാശ്യം സര്വജന്തുഷു । । ൪൮ അവ്യാഹതേന്ദ്രിയത്വം ച സമാപ്നോതി ന സംശയഃ । സര്വകാലം ച ചക്ഷുഷ്മാന്മേധാവീ ദീപദോ നരഃ । ।൪ ൯ ജായതേ നരകം ചാപി തമഃ സംജ്ഞം ന പശ്യതി । ഷഷ്ഠീം വാ സപ്തമീം വാപി പ്രതിപക്ഷം ച യോ നരഃ । । 1.118.൫൦ ദീപം ദദാതി യത്നാദ്യത്ഫലം തസ്യ നിബോധ മേ । കാഞ്ചനം മണിയുക്തം ച മനോജ്ഞമതിശോഭനമ് । । ൫൧ ദീപമാലാകുലം ദിവ്യം വിമാനമധിരോഹതി । തസ്മാദായതനേ ഭാനോര്ദീപാന്ദദ്യാത്സദാച്യുത । । ൫൨ താംശ്ച ദത്ത്വാ ന ഹിംസ്യാച്ച ന ച തൈലവിയോജിതാന് । കുര്വീത ദീപഹര്താ തു മൂഷകോന്ധശ്ച ജായതേ । । ൫൩ തസ്മാദ്ദദ്യാന്നാഹരേദ്വൈ ശ്രേയോഽര്ഥീ ദീപകം നരഃ । । ൫൪ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ഭദ്രോപാഖ്യാന ആദിത്യായതനദീപദാനഫലവര്ണനം നാമാഷ്ടാദശാധികശതതമോഽധ്യായഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിളക്ക് തെളിയിച്ചാൽ, അവൻ സൂര്യനുപോലെയുള്ള തേജസ്സും എല്ലാ യജ്ഞഫലവും നേടും. പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികമാസത്തിൽ, ബാല്യകാലത്ത് വിളക്ക് തെളിയിച്ചാൽ, മറ്റൊരുവൻ നേടാൻ കഴിയാത്ത ഫലം ലഭിക്കും. മഹിഷ്മതീ നഗരത്തിൽ നാഗശർമ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഭാനുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവനു നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരിൽ ഭദ്രൻ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭനായിരുന്നു. ഭദ്രൻ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിനരാത്രം വിളക്ക് തെളിയിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ വിളക്കിന്റെ പ്രകാശം കണ്ടു സഹോദരന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. അവർ ഭദ്രനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ എത്ര മനസ്സോടെ വിളക്ക് തെളിയിക്കുന്നു; ഇതിന്റെ ഫലം എന്താണ്?' ഭദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'പണ്ടു വശിഷ്ഠൻ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പുരോഹിതനായിരുന്നു. അവൻ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു, പൂജയും വിളക്ക് തെളിയിക്കൽ തുടങ്ങി. ഞാൻ മുൻജന്മത്തിൽ രോഗവും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിച്ചവൻ ആയിരുന്നു. ഒരു രാത്രിയിൽ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ പോയി, അവിടെ വിളക്ക് തെളിയിച്ചു. എന്നാൽ ദുഷ്ടബുദ്ധിയാൽ ചെയ്തതുകൊണ്ടും, വിളക്ക് തെളിയിച്ചതിന്റെ ഫലമായും, ഞാൻ പിന്നീട് നല്ല ജന്മം നേടി, ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ ജനിച്ചു, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചു. അതിനാൽ, കാർത്തികമാസത്തിൽ ഭാനുവിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിളക്ക് തെളിയിച്ചാൽ മഹത്തായ ഫലം ലഭിക്കും. വിളക്ക് തെളിയിക്കുന്നവൻക്ക് ജ്ഞാനവും, ഓർമ്മശക്തിയും, ദീർഘായുസും, എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോക്ഷവും ലഭിക്കും. വിളക്ക് കവർന്നാൽ മൂഷികയാകും. അതിനാൽ, വിളക്ക് കവർക്കാതെ ഭക്തിയോടെ വിളക്ക് തെളിയിക്കണം.'
ദീപദാനവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച അന്ധേ തമസി ദുഷ്പാരേ നരകേ പതിതാത്കില । സംക്രോശമാനാന്സംക്ഷുബ്ധാനുവാച യമകിങ്കരഃ । । ൧ വിലാപൈരലമത്രേതി കിം വോ വിലപിതേ ഫലമ് । യത്പ്രമാദാദിഭിഃ പൂര്വമാത്മായം സമുപേക്ഷിതഃ । । ൨ പൂര്വമാലോചിതം നൈതത്കഥമന്തേ ഭവിഷ്യതി । ഇദാനീം യാതനാം ഭുങ്ധ്വം കിം വിലാപം കരിഷ്യഥ । । ൩ ദേഹോ ദിനാനി സ്വല്പാനി വിഷയാശ്ചാതിദുര്ബലാഃ । ഏതത്കോ ന വിജാനാതി യേന യൂയം പ്രമാദിനഃ । । ൪ ജന്തുര്ജന്മസഹസ്രേഭ്യ ഏകസ്മിന്മാനുഷോ യദി । സ തത്രാപ്യതിമൂഢാത്മാ കിം ഭോഗാനഭിധാവതി । । ൫ പുത്രദാരഗൃഹക്ഷേത്രഹിതായ സതതോദ്യതാഃ । ന ജാനന്തി തതോ മൂഢാഃ സ്വല്പമപ്യാത്മനോ ഹിതമ് । । ൬ വഞ്ചിതോഽഹം മയാ ലബ്ധമിദമസ്മാദുപാഗതമ് । ന വേത്തി മോഹിതഃ കശ്ചിത്പ്രക്രാന്തനരകോ നരഃ । । ൭ ന വേത്തി സൂര്യചന്ദ്രാദീന്കാലമാത്മാനമേവ ച । സാക്ഷിഭൂതാനശേഷസ്യ ശുഭസ്യേഹാശുഭസ്യ ച । । ൮ ജന്മാന്യന്യാനി ജായന്തേ പുത്രദാരാദിദേഹിനാമ് । യദര്ഥം യത്കൃതം കര്മ തസ്യ ജന്മശതാനി തു । । ൯ അഹോ മോഹസ്യ മാഹാത്മ്യം മമത്വം നരകേഷ്വപി । ക്രന്ദതേ മാതരം താതം പീഡ്യമാനോഽപി യത്സ്വയമ് । । 1.119.൧൦ ഏവമാകൃഷ്ടചിത്താനാം വിഷയൈഃ സ്വാദുതര്പണൈഃ । നൃണാം ന ജായതേ ബുദ്ധിഃ പരമാര്ഥവിലോകിനീ । । ൧൧ തഥാ ച വിഷയാസങ്ഗേ കരോത്യവിരതം മനഃ । കോ ഹി ഭാരോ രവേര്നാമ്നി ജിഹ്വായാഃ പരികീര്തനേ । । ൧൨ വര്തിതൈലേഽല്പമൂല്യേ ച യദ്വര്ത്തിര്ലഭ്യതേ സുധാ । അതോ വൈ കതരോ ലാഭഃ കാ തശ്ചിന്താ ഭവേത്തദാ । । ൧൩ യേനായതേഷു ഹസ്തേഷു സ്വാതംത്ര്യേ സതി ദീപകഃ । മഹാഫലോ ഭാനുഗൃഹേ ന ദത്തോ നരകാപഹാഃ । । ൧൪ നരോ വിലപതേ കിഞ്ചിദിദാനീം ദൃശ്യതേ ഫലമ് । അസ്വാതംത്ര്യേ വിലപതാം സ്വാതംത്ര്യേ സതി മാനിനാമ് । । ൧൫ അവശ്യം പാതിനഃ പ്രാണാ ഭോക്താ ജീവോഽപ്യഹര്നിശമ് । ദത്തം ച ലഭതേ ഭോക്തം കാമയന്വിഷയാനപി । । ൧൬ ഏതത്സ്ഥാനം ദുഷ്കൃതൈര്വാ യുക്തം ചാദ്യ മയേക്ഷിതമ് । ഇദാനീം കിം വിലാപേന സഹധ്വം യദുപാഗതമ് । । ൧൭ യദ്യേതദനഭീഷ്ടം വോ യദ്ദുഃഖം സമുപസ്ഥിതമ് । തദദ്ഭുതമതിഃ പാപേ ന കര്തവ്യാ കദാചന । । ൧൮ കൃതേഽപി പാപകേ കര്മണ്യജ്ഞാനാദഘനാശനമ് । കര്തവ്യമനവച്ഛിന്നം പൂജനം സവിതുഃ സദാ । । ൧൯ ബ്രഹ്മോവാച നാരകാസ്തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ തമൂചുരതിദുഃഖിതാഃ । ക്ഷുത്ക്ഷാമകണ്ഠാസ്തൃട്താപവിസംസ്ഫുടിതതാലുകാഃ । । 1.119.൨൦ ഭോ ഭോഃ സാധോ കൃതം കര്മ യദസ്മാഭിസ്തദുച്യതാമ് । നരകസ്ഥൈര്വിപാകോഽയം ഭുജ്യതേ യത്സുദാരുണഃ । । ൨൧ കിങ്കര ഉവാച യുഷ്മാഭിയൌംവനോന്മാദാന്മുദിതൈരവിവേകിഭിഃ । ഘൃതലോഭേന മാര്തണ്ഡഗൃഹാദ്ദീപഃ പുരാ ഹൃതഃ । । ൨൨ തേനാസ്മിന്നരകേ ഘോരേ ക്ഷുത്തൃഷ്ണാപരിപീഡിതാഃ । ഭവന്തഃ പതിതാസ്തീവ്രേ ശീതവാതവിദാരിതാഃ । । ൨൩ ബ്രഹ്മോവാച ഏതത്തേ ദീപദാനസ്യ പ്രദീപഹരണസ്യ ച । പുണ്യം പാപം ച കഥിതം ഭാസ്കരായതനേഽച്യുത । । ൨൪ സര്വത്രൈവ ഹി ദീപസ്യ പ്രദാനം കൃഷ്ണ ശസ്യതേ । വിശേഷേണ ജഗദ്ധാതുര്ഭാസ്കരസ്യ നിവേശനേ । । ൨൫ യേഽന്ധാ മൂകാ ബധിരാ നിര്വിവേകാ ഹീനാസ്തൈസ്തൈര്ദാനസാധനൈര്വൃഷ്ണിവീര । തൈസ്തൈര്ദീപാഃ സാധുലോകപ്രദത്താ ദേവാഗാരാദന്യതഃ കൃഷ്ണ നീതാഃ । । ൨൬ ഇതി ശ്രീ ഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ദീപദാനമാഹാത്മ്യവര്ണനം നാമൈകോനവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 1. കനിഞ്ഞറിയാൻ കഴിയാത്ത ഇരുണ്ട നരകത്തിൽ വീണു വേദനയോടെ കരയുന്നവരോട് യമന്റെ ദൂതൻ പറഞ്ഞു. 2. 'ഇവിടെ ഇത്രയും വിലാപം വേണ്ട; കരയുന്നതിൽ എന്ത് ഫലമുണ്ട്? നിങ്ങൾ മുമ്പ് അശ്രദ്ധയാൽ തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതാണ്. 3. നേരത്തെ ഇതെന്തായിരിക്കും എന്ന് ചിന്തിച്ചില്ലല്ലോ; ഇനി ശിക്ഷ അനുഭവിക്കണം, വിലാപം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? 4. ശരീരം കുറച്ചു ദിവസമേ നിലനിൽക്കൂ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ വളരെ ദുർബലമാണ്—ഇത് അറിയാത്തവൻ ആരാണ്? അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ അശ്രദ്ധയോടെ പെരുമാറിയത്. 5. ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കിടയിൽ മനുഷ്യജന്മം കിട്ടിയാലും, അതിൽ പോലും അജ്ഞതയാൽ സുഖങ്ങൾ മാത്രം പിന്തുടരുന്നവൻ എന്ത് പ്രയോജനം? 6. മക്കൾ, ഭാര്യ, വീട്, വയൽ എന്നിവയ്ക്കായി എപ്പോഴും പരിശ്രമിക്കുന്നവർക്കു സ്വയം എങ്കിലും ചെറിയൊരു ഗുണം പോലും അറിയില്ല. 7. 'എനിക്ക് വഞ്ചനയായി; കിട്ടിയത് നഷ്ടമായി'—ഇങ്ങനെ മോഹം പിടിച്ചവൻ, നരകത്തിൽ എത്തിയാൽ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നില്ല. 8. സൂര്യനും ചന്ദ്രനും സമയവും സ്വയം തന്നെയും അറിയുന്നില്ല; എല്ലാത്തിനും സാക്ഷിയായ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല. 9. മക്കൾക്കും ഭാര്യക്കും മറ്റും പുതിയ ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ചെയ്ത കർമ്മത്തിനനുസരിച്ച് നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. 10. അയ്യോ, മോഹത്തിന്റെ മഹത്വം! നരകത്തിലും മമത്വം വിട്ടില്ല—വേദന അനുഭവിക്കുമ്പോഴും അമ്മയെയും അച്ഛനെയും വിളിച്ചു കരയുന്നു. 11. ഇങ്ങനെ വിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സു ആകർഷിക്കപ്പെട്ടവർക്കും രുചികൾ നിറവേറ്റുന്നവർക്കും പരമാർത്ഥം കാണുന്ന ബുദ്ധി ഉണരുന്നില്ല. 12. വിഷയാസക്തിയാൽ മനസ്സു എപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നു—സൂര്യന്റെ നാമം ജിഹ്വയാൽ ഉച്ചരിക്കാൻ എന്ത് ബുദ്ധിമുട്ട്? 13. കുറച്ചു വിലകൊടുത്ത് എണ്ണയും വിളക്കും കിട്ടുമ്പോൾ അതിൽ വലിയ ലാഭം എന്ത്? എന്തിനാണ് ആശങ്ക? 14. സ്വന്തമായി, സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ, സൂര്യന്റെ ആലയത്തിൽ വിളക്ക് ദാനം ചെയ്താൽ അതിന് വലിയ ഫലം ലഭിക്കും, നരകം വിട്ടുമാറും. 15. ചിലർ വിലപിക്കുന്നു, ഫലം കാണുമ്പോൾ; സ്വാതന്ത്ര്യമില്ലാതെ വിലപിക്കുന്നവരും, സ്വാതന്ത്ര്യമുള്ളവരും, അഭിമാനിക്കുന്നവരും കാണാം. 16. പാപികൾക്ക് പ്രാണൻ തീരും; ആത്മാവും പകലും രാത്രിയും അനുഭവം ചെയ്യുന്നു. നൽകിയതെല്ലാം തിരിച്ചാണ് ലഭിക്കുന്നത്; ആഗ്രഹിച്ച സുഖങ്ങൾ പോലും. 17. ഈ സ്ഥലം പാപികൾക്ക് അനുയോജ്യമാണ്; ഞാൻ കണ്ടു. ഇനി വിലാപം കൊണ്ട് എന്ത്? സംഭവിച്ചതു സഹിക്കണം. 18. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഈ ദു:ഖം വന്നാൽ, അത്ഭുതബുദ്ധിയുള്ളവനേ, പാപം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്. 19. അജ്ഞതയാൽ പാപം ചെയ്താലും, സൂര്യനെ നിരന്തരമായി ആരാധിക്കണം; അതാണ് കനിഞ്ഞ ഇരുണ്ടതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നത്.' ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 20. അങ്ങനെ ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്യന്തം ദു:ഖിതരായ നരകവാസികൾ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് കഴുത്ത് ഉണങ്ങിയവരും നാവു പൊട്ടിയവരും പറഞ്ഞു: 21. 'സാധോ, ഞങ്ങൾ ചെയ്ത പാപം എന്താണെന്ന് പറയൂ; അതാണ് ഞങ്ങൾക്കിപ്പോൾ ഈ ഭയങ്കര നരകഫലം അനുഭവിക്കാൻ കാരണം.' ദൂതൻ പറഞ്ഞു: 22. 'നിങ്ങൾ, യുവാവായപ്പോൾ സന്തോഷത്തിലും വിവേകമില്ലായ്മയിലും, നെയ്യ് കിട്ടാനുള്ള ലാഭം കൊണ്ടു, സൂര്യന്റെ ആലയത്തിൽ നിന്ന് വിളക്ക് മോഷ്ടിച്ചു. 23. അതിനാൽ, ഈ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വലഞ്ഞ്, കഠിനമായ തണുപ്പിലും കാറ്റിലും തകർന്നു വീണിരിക്കുന്നു.' ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 24. അങ്ങനെ, അച്യുതാ, സൂര്യന്റെ ആലയത്തിൽ വിളക്ക് ദാനം ചെയ്തതിന്റെ, വിളക്ക് മോഷ്ടിച്ചതിന്റെ പുണ്യവും പാപവും ഞാൻ പറഞ്ഞു. 25. എവിടെയും വിളക്ക് ദാനം മഹത്വം ഉള്ളതാണ്, കൃഷ്ണാ, പ്രത്യേകിച്ച് ലോകസ്രഷ്ടാവായ സൂര്യന്റെ ആലയത്തിൽ. 26. കൃഷ്ണാ, കാഴ്ചയില്ലാത്തവരും, മൂകരും, ബധിരരും, വിവേകമില്ലാത്തവരും, ദാനസാധനങ്ങളില്ലാത്തവരും—അവർ ദേവാലയത്തിൽ നിന്നുള്ള വിളക്കുകൾ നല്ലവരുടെ ലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ സപ്തമി കല്പത്തിലെ ദീപദാന മഹാത്മ്യവിവരണം എന്ന ഒൻപതൊമ്പതാം അദ്ധ്യായം.
ആദിത്യപൂജാവര്ണനമ് വിഷ്ണുരുവാച ഭഗവന്പ്രാണിനഃ സര്വേ വിഷരോഗാദ്യുപദ്രവൈഃ । ദുഷ്ടഗ്രഹോപഘാതൈശ്ച സര്വകാലമുപദ്രുതാഃ । । ൧ ആഭിചാരികകൃത്യാഭിഃ സ്പര്ശരോഗൈശ്ച ദാരുണൈഃ । സദാ സമ്പീഡ്യമാനാസ്തു തിഷ്ഠന്ത്യമ്ബുജസമ്ഭവ । । ൨ യേന കര്മവിപാകേന വിഷരോഗാദ്യുപദ്രവാഃ । പ്രഭവന്തി നൃണാം തന്മേ യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി । । ൩ ബ്രഹ്മോവാച വ്രതോപവാസൈര്യൈര്ഭാനുര്നാന്യജന്മനി തോഷിതഃ । തേ നരാ ദേവശാര്ദൂല ഗ്രഹരോഗാദിഭാഗിനഃ । । ൪ യൈര്ന തത്പ്രവണം ചിത്തം സര്വദൈവ നരൈഃ കൃതമ് । വിഷഗ്രഹജ്വരാണാം തേ മനുഷ്യാഃ കൃഷ്ണ ഭാഗിനഃ । । ൫ ആരോഗ്യം പരമാം വൃദ്ധിം മനസാ യദ്യദിച്ഛതി । തത്തദാപ്നോത്യസംദിഗ്ധം പരത്രാദിത്യതോഷണാത് । । ൬ നാധീന്പ്രാപ്നോതി ന വ്യാധീന്ന വിഷയഗ്രഹബന്ധനമ് । കൃത്യാസ്പര്ശഭയം വാപി തോഷിതേ തിമിരാപഹേ । । ൭ സര്വേ ദുഷ്ടാഃ സമാസ്തസ്യ സൌമ്യാസ്തസ്യ സദാ ഗ്രഹാഃ । ദേവാനാമപി പൂജ്യോഽസൌ തുഷ്ടോ യസ്യ ദിവാകരഃ । । ൮ യഃ സമഃ സര്വഭൂതേഷു യഥാത്മനി തഥാ ഹിതേ । ഉപവാസാദിനാ യേന തോഷ്യതേ തിമിരാപഹഃ । । ൯ തോഷിതേഽസ്മിന്പ്രജാനാഥേ നരാഃ പൂര്ണമനോരഥാഃ । അരോഗാഃ സുഖിനോ നിത്യം ബഹുധര്മസുഖാന്വിതാഃ । । 1.120.൧൦ ന തേഷാം ശത്രവോ നൈവ ശരീരാദ്യഭിചാരകമ് । ഗ്രഹരോഗാദികം ചാപി പാപകാര്യുപജായതേ । । ൧൧ അവ്യാഹതാനി ദേവസ്യ ധനജാലാനി തം നരമ് । രക്ഷന്തി സകലാപത്സു യേന ശ്വേതാധിപോഽര്ചിതഃ । । ൧൨ വിഷ്ണുരുവാച അനാരാധിതമാര്തണ്ഡാ യേ നരാഃ ദുഃഖഭാഗിനഃ । തേ കഥം നീരുജഃ സന്തു വിജ്വരാ ഗതകല്മഷാഃ ।। ൧൩ ബ്രഹ്മോവാച ആരാധയന്തു ദേവേശം പുഷ്പേണൈവമനൌപമമ് । ഭാസ്കരം തു ജഗന്നാഥം സര്വദേവഗുരും പരമ് ।। ൧൪ വിഷ്ണുരുവാച ദോഷാഭിഭൂതദേഹൈസ്തു കഥമാരാധനം രവേഃ । കര്ത്തവ്യം വദ ദേവേശ ഭക്ത്യാ ശ്രേയോഽര്ഥമാത്മനഃ ।। ൧൫ അനുഗ്രാഹ്യോഽസ്മി യദി തേ മമായം ഭക്തിമാനിതി । തന്മയോപദിശ ത്വം ച മഹദാരാധനം രവേഃ ।। ൧൬ അനന്തമജരം ദേവം ദുഷ്ടസന്ദേഹനാശനമ് । ആരാധയിതുമിച്ഛാമി ഭഗവന്തസ്ത്വദനുജ്ഞയാ । । യേനാഹം ത്വത്പ്രസാദേന ഭവേയമതിവിക്രമഃ ।। ൧൭ ബ്രഹ്മോവാച അനുഗ്രാഹ്യോഽസി ദേവസ്യ നൂനമവ്യക്തജന്മനഃ । ആരാധനായ തേ വിഷ്ണോ യദേതത്പ്രവണം മനഃ ।। ൧൮ യദി ദേവപതിം ഭാനുമാരാധയിതുമിച്ഛസി । ഭഗവന്തമനാദ്യം ച ഭവ വൈവസ്വതോഽച്യുത ।। ൧൯ ന ഹ്യവൈവസ്വതൈര്ഭാനുര്ജ്ഞാതും സ്തോതും ച ശക്യതേ । ദ്രഷ്ടും വാ ശക്യതേ മൂഢൈഃ പ്രവേഷ്ടും കുത ഏവ തു ।।1.120.൨ ൦ തദ്ഭക്തിപ്രാര്ഥിതാഃ പൂതാ നരാസ്തദ്ഭക്തിചേതസഃ । വൈവസ്വതാ ഭവന്ത്യേവം വിവസ്വന്തം വിശന്തി ച ।।൨ ൧ അനേകജന്മസംസാരചിതേ പാപസമുച്ചയേ । നാക്ഷീണേ ജായതേ പുംസാം മാര്തണ്ഡാഭിമുഖീ മതിഃ । । ൨൨ പ്രദ്വേഷം യാതി മാര്തണ്ഡേ ദ്വിജാന്വേദാംശ്ച നിന്ദതി । യോ നരസ്തം വിജാനീയാദസുരാംശസമുദ്ഭവമ് । । ൨൩ പാഷണ്ഡേഷു രതിഃ പുംസാം ഹേതുവാദാനുകൂലതാ । ജായതേ ദമ്ഭമായാമ്ഭഃ പതിതാനാം ദുരാത്മനാമ് । । ൨൪ യദാ പാപക്ഷയഃ പുംസാം തദാ വേദദ്വിജാതിഷു । ഭാനൌ ച യജ്ഞപുരുഷേ ശ്രദ്ധാ ഭവതി നൈഷ്ഠികീ । । ൨൫ യദാ സ്വല്പാവശേഷസ്തു നരാണാം പാപസഞ്ചയഃ । തദാ ഭോജകവിപ്രേഷു ഭാനൌ പൂജാം പ്രകുര്വതേ । । ൨൬ ഭ്രമതാമത്ര സംസാരേ നരാണാം കര്മദുര്ഗമേ । കരാവലമ്ബനോ ഹ്യേകോ ഭക്തിപ്രീതോ ദിവാകരഃ । । ൨൭ സ ത്വം വൈവസ്വതോ ഭൂത്യാ സര്വപാപഹരം ഹരിമ് । ആരാധയ സമം ഭക്ത്യാ പ്രീതിമഭ്യേതി ഭാസ്കരഃ । । ൨൮ വിഷ്ണുരുവാച കിം ലക്ഷണാ ഭവന്ത്യേതേ നരാ വൈവസ്വതാ ഗുണൈഃ । യച്ച വൈവസ്വതം കാര്യം തന്മേ കഥയ കഞ്ജജ । । ൨൯ ബ്രഹ്മോവാച കര്മണാ മനസാ വാചാ പ്രാണിനാം യോ ന ഹിംസകഃ । ഭാവഭക്തശ്ച മാര്തണ്ഡ കൃഷ്ണ വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । 1.120.൩൦ യോ ഭോജകദ്വിജാന്ദേവാന്നിത്യമേവ നമസ്യതി । ന ച ഭോക്താ പരസ്വാദേര്വിഷ്ണോ വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । ൩൧ സര്വാന്ദേവാന്രവിം വേത്തി സര്വാംല്ലോകാംശ്ച ഭാസ്കരമ് । തേഭ്യശ്ചാനന്യമാത്മാനം കൃഷ്ണ വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । ൩൨ ദേവം മനുഷ്യമന്യം വാ പശുപക്ഷിപിപീലികമ് । തരുപാഷാണകാഷ്ഠാദിഭൂമ്യമ്ഭോധിം ദിവം തഥാ । । ൩൩ ആത്മാനം ചാപി ദേവശാദ്വ്യതിരിക്തം ദിവാകരാത് । യോ ന ജാനാതി തം വിദ്യാത്കൃഷ്ണ വൈവസ്വതം നരമ് । । ൩൪ സര്വോ വൈവസ്വതോ ഭാഗോ യദ്ഭൂതം യദ്വ്യവസ്ഥിതമ് । ഇതി വൈ യോ വിജാനാതി സ തു വൈവസ്വതോ നരഃ । । ൩൫ ഭവഭീതിം ഹരത്യേഷ ഭക്തിഭാവേന ഭാവിതഃ । വിവസ്വാനിതി ഭാവോ യഃ സ തു വൈവസ്വതോ നരഃ । । ൩൬ ഭാവം ന കുരുതേ യസ്തു സര്വഭൂതേഷു പാപകമ് । കര്മണാ മനസാ വാചാ സ ച വൈവസ്വതോ നരഃ । । ൩൭ ബാഹ്യാര്ഥനിരപേക്ഷോ യഃ ക്രിയാം ഭക്ത്യാ വിവസ്വതഃ । ഭാവേന നിഷ്പാദയതി ജ്ഞേയോ വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । ൩൮ നാരയോ യസ്യ ന സ്നിഗ്ധാ ന ഭേദാധീനവൃത്തയഃ । വീക്ഷതേ സര്വമേവേദം ഭാനും വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । ൩൯ സുതപ്തേനേഹ തപസാ യജ്ഞൈര്വാ ബഹുദക്ഷിണൈഃ । താം ഗതിം ന നരാ യന്തി യാം തു വൈവസ്വതോ ഗതഃ । ।1.120.൪ ൦ യേന സര്വാത്മനാ ഭാനൌ ഭക്ത്യാ ഭാവോ നിവേശിതഃ । ദേവശ്രേഷ്ഠ കൃതാര്ഥത്വാച്ഛ്ലാഘ്യോ വൈവസ്വതോ ഹി സഃ । । ൪൧ അപി നഃ സ കുലേ ധന്യോ ജായേത കുലപാവനഃ । ഭാസ്കരം ഭക്തിഭാവേന യസ്തു വൈ പൂജയിഷ്യതി । ।൪൨ യഃ കാരയതി ദേവാര്ചാം ഹദയാലമ്ബിനീം രവേഃ । സ നരോഽര്കമവാപ്നോതി ധര്മധ്വജമനൌപമമ് । ।൪ ൩ യശ്ച ദേവാലയം ഭക്ത്യാ ഭാനോഃ കാരയതേ സ്ഥിരമ് । സ സപ്ത പുരുഷാഁല്ലോകാന്ഭാനോര്നയതി മാനവഃ । ।൪൪ യാവന്തോബ്ദാന്ഹി ദേവാര്ചാ രവേസ്തിഷ്ഠതി മംദിരേ । താവദ്വര്ഷസഹസ്രാണി പുഷ്പോത്തരഗൃഹേ വസേത് । । ൪൫ ദേവാര്ചാലക്ഷണോപേതോ യദ്ഗൃഹേ സന്തതോ വിധിഃ । നിഷ്കാമം ച മനോ യസ്യ സ യാത്യക്ഷരസാമ്യതാമ് । । ൪൬ പുഷ്പാണ്യതിസുഗംധീനി മനോജ്ഞാനി ച യഃ പുമാന് । പ്രയച്ഛതി ജഗന്നാഥേ സപ്താശ്വേ ജ്യോതിഷാം പതൌ । । സ യാതി പരമം സ്ഥാനം യത്ര ജ്യോതിഃ സനാതനമ് । ।൪൭ യസ്യ യസ്യ വിഹീനോ യോ ദേശോ യദ്വര്ജിതം ച യത് । ധൂപാംശ്ച വിവിധാംസ്താംസ്താന്ഗംധാഢ്യം സുവിലേപനമ് । ।൪൮ ദീപവര്ത്യുപഹാരാംശ്ച യച്ചാഭീഷ്ടമഥാത്മനഃ । നരഃ സോനുദിനം യജ്ഞാന്കരോത്യാരാധനാദ്രവേഃ । ।൪ ൯ യജ്ഞേശോ ഭഗവാന്ഭാനുര്മഖൈരപി സ തോഷ്യതേ । ബഹൂപകരണാ യജ്ഞാ നാനാസംഭാരവിസ്തരാഃ । । സംപ്രാപ്യന്തേ ധനയുതൈര്മനുഷ്യൈര്നാല്പസംചയൈഃ । । 1.120.൫൦ ഭക്ത്യാ തു പുരുഷൈഃ പൂജാ കൃതാ ദൂര്വാംകുരൈരപി । രവേര്ദദാതി ഹി ഫലം സര്വയജ്ഞൈഃ സുദുര്ലഭമ് । । ൫൧ യാനി പുഷ്പാണി ഹൃദ്യാനി ധൂപഗന്ധാനുലേപനമ് । ദയിതം ഭൂഷണം യച്ച തഥാ രക്തേ ച വാസസീ । । ൫൨ യാനി ചാഭ്യവഹാര്യാണി ഭക്ഷ്യാണി ച ഫലാനി ച । പ്രയച്ഛ താനി മാര്തണ്ഡ ഭവേഥാശ്ചൈവ തന്മനാഃ । । ൫൩ ആദ്യം തം യജ്ഞപുരുഷം യഥാ ഭക്ത്യാ പ്രസാദയ । ആരാധ്യ യാതി തം ദേവം യത്തദ്ബ്രഹ്മ പരം സ്മൃതമ് । । ൫൪ പുണ്യൈസ്തീര്ഥോദകൈഃ പുഷ്പൈര്മധുനാ സര്പിഷാ തഥാ । ക്ഷീരേണ സ്നാപയേദ്ദേവമച്യുതം ജഗതാം പതിമ് । । ൫൫ ദധിക്ഷീരഹ്രദാന്പുണ്യാംസ്തതോ ലോകാന്മധുച്യുതഃ । പ്രയാസ്യസി യദുശ്രേഷ്ഠ നിര്വൃതിം ചാപി ഐശ്വരീമ് । । ൫൬ സ്തോത്രൈര്ഹദ്യൈര്യഥാ വാദ്യൈര്ബ്രാഹ്മണാനാം ച തര്പണൈഃ । മനസശ്ചൈകതായോഗാദാരാധയ ദിവാകരമ് । । ൫൭ ആരാധ്യം തം മഹാദേവോ മഹച്ഛബ്ദമവാപ്തവാന് । । ൫൮ അഹം ചാപി സമസ്താനാം ലോകാനാം സൃഷ്ടികാരകഃ । തമാരാധ്യ വിവസ്വന്തം തത്പ്രസാദാജ്ജനാര്ദന । । ൫൯ ത്വമപ്യേതം ഹൃഷീകേശ തത്പ്രസാദാന്ന സംശയഃ । സമര്ഥോ ദേവശത്രൂണാം ദൈത്യാനാം നാശനേ സദാ । । 1.120.൬൦ ദക്ഷിണഃ കിരണസ്തസ്യ യോ ദേവസ്യ വിവസ്വതഃ । അഹം തസ്മാത്സമുത്പന്നോ വേദവേദാങ്ഗസമ്മിതഃ । । ൬൧ വാമോ യഃ കിരണഃ കൃഷ്ണ രശ്മിമാലാകുലഃ സദാ । തസ്മാദീശഃ സമുത്പന്നഃ പാര്വതീദയിതോഽച്യുത । । ൬൨ വക്ഷസസ്ത്വം സമുത്പന്നഃ ശംഖചക്രഗദാധരഃ । തഥാമ്ബുജകരാ ദേവീ അമ്ബുജാനനവല്ലഭാ । । ൬൩ സമാരാധ്യ ബലം കീര്തിം ശ്രിയം ചാവാപ്തവാനഹമ് । തഥാ ത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര തമാരാധ്യ ദിവാകരമ് । । യാന്യാനിച്ഛസി കാമാംസ്ത്വം താംസ്താന്സര്വാനവാപ്സ്യസി । । ൬൪ യ ഇദം ശൃണുയാന്നിത്യം സംവാദം വിധികൃഷ്ണയോഃ । സോഽപി കാമാനവാപ്യാഗ്ര്യാംസ്തതോ ലോകമവാപ്നുയാത് । । ൬൫ ഗൈരികം യാനമാരൂഢോ യുക്തം കുഞ്ജരവാജിഭിഃ । തേജസാമ്ബുജസംകാശഃ പ്രഭയാണ്ഡജ സന്നിഭഃ । । ൬൬ കാന്ത്യാ ചംദ്രസമോ രാജന്വൃന്ദാരകഗണൈര്വൃതഃ । ഗന്ധര്വൈര്ഗീയമാനസ്തു തഥാ ചാപ്സരസാം ഗണൈഃ । । ൬൭ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ആദിത്യപൂജാവര്ണനം നാമ വിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 1. ഭഗവനേ, എല്ലാ ജീവികളും വിഷം, രോഗം തുടങ്ങിയ ദുരിതങ്ങളിലും ദുഷ്ടഗ്രഹങ്ങളുടെ ബാധയിലും എല്ലായ്പ്പോഴും പീഡിക്കപ്പെടുന്നു. 2. ആഭിചാരിക കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടും, ഭയങ്കരമായ ചർമ്മരോഗങ്ങൾ കൊണ്ടും അവർ എപ്പോഴും വേദന അനുഭവിക്കുന്നു, കമലജനനായവനേ. 3. മനുഷ്യർക്കു വിഷം, രോഗം തുടങ്ങിയ ഉപദ്രവങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണമാകുന്ന കർമ്മഫലം എന്താണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയൂ. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 4. സൂര്യനെ വ്രതങ്ങളാലോ ഉപവാസങ്ങളാലോ ഈ ജന്മത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മുൻജന്മങ്ങളിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്താത്തവർക്കാണ് ദോഷഗ്രഹങ്ങൾ, രോഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. 5. മനസ്സു ഒരിക്കലും സൂര്യനിലേക്കു തിരിയാത്തവർക്കാണ് വിഷം, ഗ്രഹം, ജ്വരം തുടങ്ങിയ ദുരിതങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത്, കൃഷ്ണാ. 6. ആരെങ്കിലും മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരമാരോഗ്യവും വളർച്ചയും സൂര്യനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാൽ അവൻ ഉറപ്പായി നേടും. 7. അക്ഷയനായ ദൈവം തൃപ്തനാകുമ്പോൾ, അവൻ ദാസ്യത്തിനോ രോഗത്തിനോ വിഷയബന്ധത്തിനോ ആഭിചാരഭയത്തിനോ വിധേയനാവില്ല. 8. ദുഷ്ടഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം അവനു സൗമ്യങ്ങളാകും; ദേവന്മാരും അവനെ ആരാധിക്കും, സൂര്യൻ തൃപ്തനാകുമ്പോൾ. 9. എല്ലാ ജീവികളോടും സമദർശനം പുലർത്തുന്നവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഹിതം സ്വഹിതംപോലെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ഉപവാസാദികളാൽ സൂര്യനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവനുമാണ് ഉത്തമൻ. 10. ഈ ലോകനാഥൻ തൃപ്തനാകുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, രോഗരഹിതരായി, സുഖത്തോടെ ധർമ്മസമ്പന്നരായി ജീവിക്കും. 11. അവർക്കു ശത്രുക്കളില്ല, ശരീരരോഗങ്ങളോ ആഭിചാരിക ദോഷങ്ങളോ ഉണ്ടാകില്ല; ഗ്രഹം, രോഗം, പാപഫലങ്ങൾ ഇവയൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല. 12. ദൈവത്തിന്റെ അക്ഷയമായ ധനസമ്പത്ത് അവനെ എല്ലാ പ്രയാസങ്ങളിലും സംരക്ഷിക്കും, സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നവനെ. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 13. സൂര്യനെ ആരാധിക്കാത്തവർ എങ്ങനെ രോഗരഹിതരായി, ജ്വരമില്ലാതെ, പാപരഹിതരായി ജീവിക്കും? ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 14. അവർ ദേവനാഥനായ സൂര്യനെ അപാരമായ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിക്കട്ടെ, ലോകനാഥനായ ഭാസ്കരനെ, സർവ്വദേവഗുരുവിനെ. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 15. ദോഷങ്ങൾ ബാധിച്ച ശരീരമുള്ളവർ എങ്ങനെ സൂര്യനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം എന്ന് ദയവായി പഠിപ്പിക്കൂ. 16. ഞാൻ ഭക്തനാണെന്ന് കരുതി ദയവായി സൂര്യനാരാധനയുടെ മഹത്വം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണം. 17. അനന്തനും വയസ്സില്ലാത്തവനും ദുഷ്ടസന്ദേഹങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവനുമായ ദൈവത്തെ ഞാൻ ആരാധിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ അതിവിശേഷ ശക്തനായിരിക്കും. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 18. ദൈവത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം നേടാൻ നീ യോഗ്യനാണ്, വിഷ്ണുവേ; സൂര്യനാരാധനയിലേക്കാണ് നിന്റെ മനസ്സു തിരിഞ്ഞത്. 19. ദേവപതിയായ സൂര്യനെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആദിദേവനായ ഭഗവാനെ വൈവസ്വതപുത്രനായി ആരാധിക്കണം, അച്യുതാ. 20. വൈവസ്വതരല്ലാത്തവർക്ക് സൂര്യനെ അറിയാനോ, സ്തുതിക്കാനോ, കാണാനോ കഴിയില്ല; മൂഢന്മാർക്ക് അതിൽ പ്രവേശിക്കാനും കഴിയില്ല. 21. ഭക്തിചേതസുള്ളവർ, ഭക്തിപൂർവ്വം സൂര്യനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നവർ, വൈവസ്വതരായി, സൂര്യനിൽ ലയിക്കുന്നു. 22. അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നശിക്കാതെ സൂര്യനിലേക്കുള്ള ഭക്തി മനസ്സിൽ ഉദിക്കില്ല. 23. സൂര്യനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവനും, ദ്വിജന്മാരെയും വേദങ്ങളെയും നിന്ദിക്കുന്നവനും അസുരസന്താനത്തിൽ ജനിച്ചവനാണെന്ന് അറിയണം. 24. പാഷണ്ടന്മാരിൽ ആസ്വാദനവും, വാദപ്രിയതയും, കപടതയും, മായയും—ഇവ ദുഷ്ടന്മാരിൽ ഉണ്ടാകുന്നു. 25. മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ, വേദത്തിൽ, ദ്വിജന്മാരിൽ, സൂര്യനിൽ, യജ്ഞപുരുഷനിൽ അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസം ഉണരുന്നു. 26. കുറച്ചു മാത്രം പാപം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ സൂര്യപൂജയും ദ്വിജഭോജനവും നടത്തുന്നു. 27. ഈ കർമ്മസങ്കീർണ്ണമായ സംസാരത്തിൽ, ഭക്തിപൂർവ്വം സൂര്യനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാൽ, അവൻ ഒരേയൊരു ആശ്രയമാണ്. 28. അതുകൊണ്ട്, വൈവസ്വതാ, സമഭക്തിയോടെ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഹരിയെ ആരാധിക്കൂ; സൂര്യൻ പ്രീതനാകും. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 29. ഈ വൈവസ്വതന്മാർക്ക് എന്താണ് ലക്ഷണങ്ങളും ഗുണങ്ങളും? വൈവസ്വതൻ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണ്? ദയവായി പറയൂ, കമലജനനായവനേ. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 30. കർമ്മത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും ജീവികളെ ഹിംസിക്കാത്തവനും, ഭാവഭക്തിയോടെ സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നവനും, കൃഷ്ണാ, വൈവസ്വതനാണ്. 31. ദ്വിജന്മാരെ എപ്പോഴും ആദരിക്കുന്നവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും, വിഷ്ണുവേ, വൈവസ്വതനാണ്. 32. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും സൂര്യനായി, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും സൂര്യനായി കാണുന്നവനും, അവയിൽ നിന്ന് സ്വയം വ്യത്യസ്തമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നവനും, കൃഷ്ണാ, വൈവസ്വതനാണ്. 33. ദൈവം, മനുഷ്യൻ, മൃഗം, പക്ഷി, പുഴു, മരങ്ങൾ, കല്ല്, മരക്കഷ്ണം, ഭൂമി, ജലം, ആകാശം—ഇവയിൽ നിന്ന് സ്വയം വേറെയാണെന്ന് കാണാത്തവൻ, 34. ദൈവത്തിൽ നിന്ന്, സൂര്യനിൽ നിന്ന് സ്വയം വ്യത്യസ്തമല്ലെന്ന് അറിയാത്തവൻ, കൃഷ്ണാ, വൈവസ്വതനാണ്. 35. എല്ലാം വൈവസ്വതന്റെ ഭാഗമാണെന്ന്, എല്ലാം അവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് അറിയുന്നവൻ, വൈവസ്വതനാണ്. 36. ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഭവഭീതിയെ നീക്കുന്നവനും, മനസ്സിൽ സൂര്യനെ സ്ഥാപിച്ചവനും, വൈവസ്വതനാണ്. 37. കർമ്മത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും ആരെയും ഹിംസിക്കാത്തവൻ, വൈവസ്വതനാണ്. 38. ബാഹ്യവസ്തുക്കളെ അവഗണിച്ച്, ഭക്തിയോടെ സൂര്യനുവേണ്ടി കർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, വൈവസ്വതനാണ്. 39. ബന്ധുക്കളോടു പ്രത്യേക സ്നേഹമില്ലാത്തവനും, ഭേദബുദ്ധിയില്ലാത്തവനും, എല്ലാം സൂര്യനാണെന്ന് കാണുന്നവനും, വൈവസ്വതനാണ്. 40. വലിയ തപസ്സും, യജ്ഞങ്ങളും, വലിയ ദാനങ്ങളും കൊണ്ടും ലഭിക്കാത്ത സ്ഥാനം, വൈവസ്വതൻ നേടുന്നു. 41. മുഴുവൻ ആത്മാവും സൂര്യനിൽ ഭക്തിയോടെ സമർപ്പിക്കുന്നവൻ, ദൈവങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, പൂർണമായ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചവൻ, വൈവസ്വതനാണ്. 42. അങ്ങനെയുള്ള ധന്യൻ നമ്മുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കട്ടെ; സൂര്യനെ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നവൻ കുടുംബത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കും. 43. ഹൃദയത്തിൽ ഭക്തിയോടെ സൂര്യാർച്ചന നടത്തിക്കുന്നവൻ, സൂര്യനെ നേടും, അപാരമായ ധർമ്മധ്വജവും ലഭിക്കും. 44. ഭക്തിയോടെ സൂര്യന്റെ ദേവാലയം നിർമ്മിക്കുന്നവൻ, ഏഴു തലമുറകളെയും സൂര്യലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കും. 45. ദേവാർച്ചന ദീർഘകാലം ദേവാലയത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അത്രയേറെ ആയിരം വർഷങ്ങൾ പൂവിന്റെ ഭവനത്തിൽ വസിക്കും. 46. ദേവാർച്ചയുടെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും വീട്ടിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ അക്ഷരസാമ്യമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തും. 47. അത്യന്തം സുഗന്ധമുള്ള മനോഹരമായ പൂക്കൾ, ഏഴു കുതിരകളുള്ള പ്രകാശനാഥനായ സൂര്യനു സമർപ്പിക്കുന്നവൻ, ശാശ്വതപ്രകാശമുള്ള പരമസ്ഥാനം നേടും. 48. ഏത് സ്ഥലത്ത് എന്തെങ്കിലും കുറവുണ്ടായാലും, വിവിധ ധൂപങ്ങൾ, സുഗന്ധമുള്ള ലേപനം, ഇഷ്ടമായ ഉപഹാരങ്ങൾ— 49. അവയെല്ലാം ഉപയോഗിച്ച് ദിവസേന സൂര്യാരാധനയും യജ്ഞവും ചെയ്യുന്നവൻ, അതിന്റെ ഫലം നേടും. 50. ദർഭാപുല്ലുകളും പോലുള്ള ലഘു ഉപകരണങ്ങൾകൊണ്ടു പോലും ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ, സൂര്യൻ മഹായജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ടു പോലും ലഭിക്കാത്ത ഫലം നൽകുന്നു. 51. മനസ്സിന് പ്രിയമായ പൂക്കൾ, ധൂപം, ലേപനം, ഇഷ്ടമായ അലങ്കാരം, ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ— 52. ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ എന്നിവ—all സൂര്യനു ഭക്തിയോടെ സമർപ്പിക്കണം. 53. ആദിയജ്ഞപുരുഷനെ ഭക്തിയോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പരബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും. 54. പുണ്യജലത്തിൽ, പൂക്കളിൽ, തേനിൽ, നെയ്യിൽ, പാലിൽ സൂര്യനെ സ്നാനമിടണം. 55. തൈരും പാലും നിറഞ്ഞ കുളങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചാൽ, മധുരം നിറഞ്ഞ ലോകങ്ങളിൽ എത്തും, യദുകുലശ്രേഷ്ഠാ, പരമാനന്ദവും ഐശ്വര്യവും നേടും. 56. സ്തോത്രങ്ങൾ, സംഗീതം, ബ്രാഹ്മണതൃപ്തി, ഏകാഗ്രത—ഇവയാൽ സൂര്യനെ ആരാധിക്കണം. 57. അങ്ങനെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ മഹാദേവൻ മഹത്തായ പേര് നേടി. 58. ഞാനും ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായി, സൂര്യനെ ആരാധിച്ചു; അതിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ജനാർദ്ദനാ, 59. നീയും ഹൃഷികേശാ, സൂര്യന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ദേവശത്രുക്കളെയും ദാനവരെയും എപ്പോഴും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. 60. സൂര്യന്റെ വലത്തുചുവടായ കിരണം ഞാനാണ്; അതിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്; വേദവും അതിന്റെ അംഗങ്ങളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. 61. ഇടത്തുചുവടായ കിരണം, കൃഷ്ണാ, ശിവനാണ്; പാർവതിയുടെ പ്രിയനായവൻ, അച്യുതാ. 62. അവന്റെ വക്ഷസ്സിൽ നിന്നാണ് നീ, ശംഖചക്രഗദാധരനായവൻ, ജനിച്ചത്; അങ്ങനെ തന്നെ, കമലഹസ്തയായ ദേവിയും. 63. സൂര്യനെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ശക്തിയും കീർത്തിയും ഐശ്വര്യവും നേടി; രാജേന്ദ്രാ, നീയും സൂര്യനെ ആരാധിച്ചാൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാ വാഞ്ഛകളും നേടും. 64. ബ്രഹ്മാവും കൃഷ്ണനും തമ്മിലുള്ള ഈ സംവാദം ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേട്ടാൽ, അവനും ഉന്നതമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ നേടും, ആ ലോകത്തിലും എത്തും. 65. ചുവന്ന കല്ലിൽ കയറി, ആനകളും കുതിരകളും ചേർന്ന്, കമലപോലെയുള്ള തേജസ്സോടെ, അണ്ഡപോലുള്ള പ്രകാശത്തോടും, 66. ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള കാന്തിയോടെ, ബാലകൂട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഗന്ധർവന്മാർ പാടിയും, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തും. ഇങ്ങനെ ഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ സപ്തമി കല്പത്തിലെ ആദിത്യപൂജാവിവരണം എന്ന ഇരുപതാം അദ്ധ്യായം.
വിശ്വകര്മകൃതസൂര്യതേജഃ ശാതനവര്ണനമ് ശതാനീക ഉവാച ശരീരലേഖനം൧ ഭാനോരുക്തം സംക്ഷേപതസ്ത്വയാ । വിസ്തരാച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി തന്മമാചക്ഷ്വ സുവ്രത । । ൧ സുമന്തുരുവാച പിതുര്ഗൃഹം തു യാതായാം സംജ്ഞായാം കുരുനംദന । ഭാസ്കരശ്ചിംതയാമാസ സംജ്ഞാ മദ്രൂപകാരിണീ । । ൨ ഏതസ്മിന്നംതരേ ബ്രഹ്മാ തത്രാഗത്യ ദിവാകരമ് । അവ്രവീന്മധുരാം വാചം രവേഃ പ്രീതികരാം ശുഭാമ് । । ൩ ആദിദേവോഽസി ദേവാനാം വ്യാപ്തമേതത്ത്വയാ ജഗത് । ശ്വശുരോ വിശ്വകര്മാ തേ രൂപം നിര്വര്തയിഷ്യതി । । ൪ ഏവമുക്ത്വാ രവിം ബ്രഹ്മാ വിശ്വകര്മാണമബ്രവീത് । നിവര്തസ്യ മാര്തണ്ഡം സ്വരൂപം തത്സുശോഭനമ് । । ൫ തതോ ബ്രഹ്മസമാദേശാദ്ഭ്ര(ഭൂ?)മിമാരോപ്യ ഭാസ്കരമ് । രൂപം നിര്വര്തയാമാസ വിശ്വകര്മാ ശനൈഃശനൈഃ । । ൬ തതസ്തുഷ്ടാവ തം ബ്രഹ്മാ സര്വദേവഗണൈഃ സഹ । ഗുഹ്യൈര്നാനാവിധൈഃ സ്തോത്രൈര്വേദവേദാങ്ഗപാരഗൈഃ । । ൭ സ്വസ്തി തേഽസ്തു ജഗന്നാഥ ധര്മവര്ഷഹിമാകര । ശാംതിസ്തേ സര്വലോകാനാം ദേവദേവ ദിവാകര । । ൮ തതോ രുദ്രശ്ച വിഷ്ണ്വാദ്യാഃ സ്തുവംതസ്തം ദിവാകരമ് । തേജസ്തേ വര്ധതാം ദേവ ലിഖ്യതേഽപി ദിവസ്പതേ । । ൯ ഇന്ദ്രശ്ചാഗത്യ തം ദേവം ലിഖ്യമാനമഥാസ്തുവത് । ജയ ദേവ ജയസ്വേതി തത്ത്വദോഽസി ജഗത്പതേ ।। 1.121.൧൦ ഋഷയസ്തു തതഃ സപ്ത വിശ്വാമിത്രപുരോഗമാഃ । തുഷ്ടുവുര്വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ സ്വസ്തിസ്വസ്തീതിവാദിനഃ ।। ൧൧ വേദോക്താഭിരഥാശീര്ഭിര്വാലഖില്യാശ്ച തുഷ്ടുവുഃ । ത്വം നാഥ മോക്ഷിണാം മോക്ഷോ ധ്യേയസ്ത്വം ധ്യാനിനാമപി ।। ൧൨ ത്വം ഗതിഃ സര്വഭൂതാനാം ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । പ്രജാഭ്യശ്ചൈവ ദേവേശ ശം നോഽസ്തു ജഗതഃ പതേ ।। ൧൩ ത്വത്തോ ഭവതി വൈ നിത്യം ജഗത്സംലീയതേ ത്വയി । ത്വമേകസ്ത്വം ദ്വിധാ ചൈവ ത്രിധാ ച ത്വം ന സംശയഃ ।। ൧൪ ത്വയൈകേന ജഗത്സൃഷ്ടം ത്വയൈകേന പ്രബോധിതമ് । തതോ വിദ്യാധരഗണാ യക്ഷരാക്ഷസപന്നഗാഃ ।। ൧൫ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ ശിരോഭിഃ പ്രണതാ രവിമ് । ഊചുരേവംവിധാ വാചോ മനഃ ശ്രോത്രസുഖപ്രദാഃ ।। ൧൬ സഹ്യം ഭവതു തേ തേജോ ഭൂതാനാം ഭൂതഭാവന । ഹാഹാ ഹൂഹൂസ്തതശ്ചൈവ തുമ്ബുരുര്നാരദസ്തഥാ ।। ൧൭ ഉപഗാതും സമാരബ്ധാ ഗാമുച്ചൈഃ കുശലാ രവിമ് । ഷഡ്ജമധ്യമഗാംധാരഗ്രാമത്രയവിശാരദാഃ ।। ൧൮ മൂര്ച്ഛനാഭിസ്തതശ്ചൈവ തഥാ ധൈവതപഞ്ചമൈഃ । നാനാനുഭാവമന്ദ്രൈശ്ച അര്ധമന്ദ്രൈസ്തഥൈവ ച ।। ൧൯ ത്രിസാധനൈഃ പ്രകാരൈസ്തു വാദ്യതാലസമന്വിതൈഃ । വിശ്വാചീ ച ഘൃതാചീ ച ഉര്വശീ ച തിലോത്തമാ ।।൨൦ മേനകാ സഹജന്യാ ച രമ്ഭാ ചാപ്സരസാം വരാ । ഹാവഭാവവിലാസൈശ്ച കുര്വത്യോഽഭിനയാന്ബഹൂന് ।।൨ ൧ തതോഽതീവ കലം ഗേയം മധുരം ച പ്രവര്തതേ । സര്വേഷാം ദേവസംഘാനാം മനഃ ശ്രോത്രസുഖപ്രദമ് ।।൨൨ പ്രവാദ്യം തു തതസ്തത്ര വീണാവംശാദി സുവ്രത । പണവാഃ പുഷ്കരാശ്ചൈവ മൃദങ്ഗാഃ പടഹാസ്തഥാ । । ൨൩ ദേവദുന്ദുഭയഃ ശംഖാഃ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । ഗായദ്ഭിശ്ചൈവ ഗന്ധര്വൈര്നൃത്യദ്ഭിശ്ചാപ്സരോഗണൈഃ । । ൨൪ തൂര്യവാദിത്രഘോഷൈശ്ച സര്വം കോലാഹലീകൃതമ് । തതഃ കൃതൈഃ കരപുടൈഃ പദ്യകുഡ്മലസന്നിഭൈഃ । । ൨൫ ലലാടോപരി വിന്യസ്തൈഃ പ്രണേമുഃ സര്വദേവതാഃ । തതഃ കോലാഹലേ തസ്മിന്സര്വദേവസമാഗമേ । । ൨൬ തേജസഃ ശാതനം ചക്രേ വിശ്വകര്മാ ശനൈഃ ശനൈഃ । । ൨൭ ഇതി ഹിമജലഘര്മകാലഹേതോര്ഹരകമലാസനവിഷ്ണുസംസ്തുതസ്യ । തദുപരി ലിഖനം നിശമ്യ ഭാനോര്വ്രജതി ദിവാകരലോകമായുഷോന്തേ । । ൨൮ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ വിശ്വകര്മകൃതസൂര്യതേജഃ ശാതനം നാമൈകവിംശോത്തരശതതമോഽധ്യായഃ
ശതാനികൻ ചോദിച്ചു: 1. സൂര്യന്റെ ശരീരത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തൽ നീ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ വിശദവിവരണം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദയവായി പറയൂ. സുമന്തു പറഞ്ഞു: 2. സഞ്ജ്ഞാ തന്റെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ പോയപ്പോൾ, സൂര്യൻ ചിന്തിച്ചു: 'സഞ്ജ്ഞാ എന്റെ രൂപം പോലെ മറ്റൊരു രൂപം സൃഷ്ടിച്ചു.' 3. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ എത്തി, സൂര്യനോട് മധുരവും സന്തോഷകരവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. 4. 'ദേവന്മാരിൽ ആദിദേവൻ നീയാണു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നിന്റെ അപ്പനായ വിശ്വകർമ്മാവ് നിന്റെ രൂപം നിർമ്മിക്കും.' 5. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് വിശ്വകർമ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മാർതാണ്ഡന്റെ അതിമനോഹരമായ രൂപം നിർമ്മിക്കണം.' 6. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, ഭൂമിയിൽ സൂര്യനെ സ്ഥാപിച്ച്, വിശ്വകർമ്മാവ് പതുക്കെ ആ രൂപം നിർമ്മിച്ചു. 7. അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ ദേവതകളും വേദവും അതിന്റെ അംഗങ്ങളും പഠിച്ചവരും രഹസ്യമായ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് സൂര്യനെ സ്തുതിച്ചു. 8. 'ലോകനാഥാ, ധർമ്മവും ഹിമവും നൽകുന്നവാ, സർവ്വലോകങ്ങൾക്ക് ശാന്തി വരട്ടെ; ദേവദേവാ, ദിവാകരാ, സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും സമാധാനം ലഭിക്കട്ടെ.' 9. പിന്നെ, രുദ്രനും വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ളവരും സൂര്യനെ സ്തുതിച്ചു: 'ദേവാ, നിന്റെ തേജസ് വർദ്ധിക്കട്ടെ; രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോഴും, ദിവസ്പതേ.' 10. ഇന്ദ്രനും അവിടെ എത്തി, രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചു: 'ജയദേവാ, ജയിക്കട്ടെ; നീയാണു സത്യത്തെ അറിയുന്ന ലോകനാഥൻ.' 11. പിന്നെ, വിശ്വാമിത്രൻമാർ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഏഴു ഋഷിമാർ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് 'ശുഭം, ശുഭം' എന്നു പറഞ്ഞു സ്തുതിച്ചു. 12. വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ട് വാലഖില്യന്മാരും സ്തുതിച്ചു: 'മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു മോക്ഷം നീയാണു; ധ്യാനികൾക്കും ധ്യേയൻ നീയാണു.' 13. 'എല്ലാ ജീവികൾക്കും നീയാണു ആശ്രയം; എല്ലാം നിന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ലോകനാഥാ, സർവ്വലോകങ്ങൾക്ക് ശാന്തി വരട്ടെ.' 14. 'ലോകം നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, പിന്നെ നിന്നിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്; നീ ഒരാളാണ്, രണ്ടായി, മൂന്നായി—ഇതിൽ സംശയമില്ല.' 15. 'നീ ഒരുവൻ മാത്രം ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ഒരുവൻ മാത്രം അതിനെ ഉണർത്തുന്നു.' 16. പിന്നെ, വിദ്യാധരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പന്നഗന്മാർ—എല്ലാവരും കയ്യു ചേർത്ത് തലകുനിഞ്ഞ് മനസ്സിനും ചെവിക്കും ആനന്ദം നൽകുന്ന വാക്കുകളിൽ സൂര്യനെ സ്തുതിച്ചു. 17. 'ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവായവാ, നിന്റെ തേജസ് ജീവികൾക്ക് സഹിക്കാവുന്നതായിരിക്കട്ടെ.' 18. ഹാഹാ, ഹൂഹൂ, തുംബുരു, നാരദൻ എന്നിവരും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ സൂര്യനെ പാടാൻ തുടങ്ങി; ഷഡ്ജം, മധ്യമം, ഗാന്ധാരം എന്നീ മൂന്നു സ്വരങ്ങളിൽ. 19. വിവിധ രാഗങ്ങളിൽ, ധൈവതം, പഞ്ചമം എന്നിവയിൽ, മൃദുവായതും അർദ്ധമൃദുവായതുമായ പലവിധ സംഗീതത്തിലും. 20. താളം ചേർന്ന മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സംഗീതരീതികളിലും, വിശ്വാചി, ഘൃതാചി, ഉർവശി, തിലോത്തര എന്നിവരും, 21. മേനക, സഹജന്യ, രംഭ എന്നിവയും അപ്സരസുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരും, ഭാവഭാവങ്ങളാൽ വിവിധ അഭിനയങ്ങൾ ചെയ്തു. 22. അതിനുശേഷം, അത്യന്തം മനോഹരവും മധുരവുമായ ഗാനം മുഴുവൻ ദേവസംഘങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ചെവിക്കും ആനന്ദം പകർന്നു. 23. പിന്നെ, വീണ, വംശി, പണവം, പുഷ്കരം, മൃദംഗം, പടഹം എന്നിവയും വായിച്ചു. 24. ദേവദുന്ദുഭികളും, ശംഖങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന്, ഗന്ധർവന്മാർ പാടിയും അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തും. 25. ഈ എല്ലാ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിൽ എല്ലാം ഉല്ലാസത്തോടെ നിറഞ്ഞു. കമലപോലുള്ള കൈകൾ ചേർത്ത് എല്ലാ ദേവതകളും തലയിൽ വച്ച് നമസ്കരിച്ചു. 26. അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവതകളും കൂടിയുള്ള ആ ഉല്ലാസത്തിൽ, 27. വിശ്വകർമ്മാവ് സൂര്യന്റെ തേജസ് പതുക്കെ കുറച്ചു. 28. ഇങ്ങനെ, ഹിമം, ജലം, ചൂട് എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാലങ്ങൾക്കായി, ഹരനും കമലാസനനും വിഷ്ണുവും സ്തുതിച്ച സൂര്യന്റെ ശരീരത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തൽ നടന്നു; ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ ആയുഷ്ക്കാലം കഴിഞ്ഞാൽ സൂര്യലോകത്തിൽ എത്തും. ഇങ്ങനെ ഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ സപ്തമി കല്പത്തിലെ വിശ്വകർമ്മാവ് സൂര്യന്റെ തേജസ് കുറച്ചതിന്റെ വിവരണം എന്ന ഇരുപത്തൊന്നാം അദ്ധ്യായം.
ആദിത്യസ്തവവര്ണനമ് ശതാനീക ഉവാച തസ്മിന്കാലേ സമാരൂഢോ ലിഖ്യമാനോ ദിവസ്പതിഃ । ബ്രഹ്മാദിഭിഃ സ്തുതോ ദേവൈര്യഥാ വൈ തദ്വദസ്വ മേ । । ൧ സുമന്തുരുവാച ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്യഥാ ദേവോ ദിവസ്പതിഃ । ബ്രഹ്മാദിഭിഃ സ്തുതോ ദേവൈര്ഋഷിഭിശ്ച പുരാഽനഘ । । ൨ പ്രയത്നതഃ പ്രണതഹിതാനുകമ്പിനേ സ്വരൂപതോ ലോകവിഭാവിനേ നമഃ । ദിവസ്പതേ കമലകുലാവബോധിനേ നമസ്തമഃ പടസപടാവപായിനേ । । ൩ പാവനാതിശയപുണ്യകര്മണേ നൈകകാമവിഭവപ്രദായിനേ । ഭാസുരാമലമയൂഖമാലിനേ സര്വലോകഹിതകാരിണേ നമഃ । । ൪ അജായ ലോകത്രയഭാവനായ ഭൂതാത്മനേ ഗോപതയേ പ്രിയായ । നമോ മഹാകാരുണികോത്തമായ സൂര്യായ ലോകത്രയഭാവനായ । । ൫ വിവസ്വതേ ജ്ഞാനകൃതാന്തരാത്മനേ ജഗത്പ്രതിഷ്ഠായ ജഗദ്ധിതൈഷിണേ । സ്വയമ്ഭുവേ ലോകസമസ്തചക്ഷുഷേ സുരോത്തമായാമിതതേജസേ നമഃ । । ൬ നിജോദയായ സുരഗണമൌലിമണേ ജഗതാ ത്വം മഹിതസ്ത്വമുരുമയൂഖസഹസ്രതപാഃ । ജഗതി വിഭോ വതമസതുദ വനതിമിരാസവപാവന മദാദ്ഭവതി വിലോഹിതവിഗ്രഹതാതിമിരവിനാശിനമുഗ്രം സുതരാം ത്രിഭുവനഭാപ്രകരൈഃ । । ൭ രഥാമാരുഹ്യ൧ സമാമയം ഭ്രമസി സദാ ജഗതോ ഹിതദഃ । । ൮ ഇത്യേവം സംസ്തുതോ ദേവോ ഭാസ്കരോ വേധസാ പുരാ । ദൈവതൈശ്ച മഹാബാഹോ ശിവവിഷ്ണ്വാദിഭിര്നൃപ । । ൯ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ആദിത്യസ്തവോ നാമ ദ്വാവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ശതാനികൻ ചോദിച്ചു: 1. ആ സമയത്ത്, സൂര്യൻ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദികൾ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ സ്തുതിച്ചു എന്നു പറയൂ. സുമന്തു പറഞ്ഞു: 2. രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ; സൂര്യദേവൻ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും എങ്ങനെ സ്തുതിച്ചുവെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. 3. നമസ്കാരം, പരിശ്രമത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്നവർക്കു ദയ കാണിക്കുന്നവാ, സ്വരൂപത്തിൽ ലോകങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നവാ, ദിവസ്പതേ, കമലകുലത്തെ ഉണർത്തുന്നവാ, ഇരുണ്ട മറയൊടുക്കുന്നവാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. 4. അത്യന്തം വിശുദ്ധവും പുണ്യമുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവാ, അനേകം ആഗ്രഹങ്ങളും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നവാ, പ്രകാശമുള്ള, കളങ്കരഹിതമായ കിരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവാ, സർവ്വലോകഹിതം ചെയ്യുന്നവാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. 5. ജനനം ഇല്ലാത്തവാ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായവാ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനായ പ്രിയനായവാ, മഹാകാരുണികനിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂര്യാ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. 6. വിവസ്വാൻ, ജ്ഞാനത്തിന്റെയും വിധിയുടെയും അന്തരാത്മാവായവാ, ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായവാ, ലോകഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവാ, സ്വയംഭുവായവാ, ലോകങ്ങളുടെ കണ്ണായവാ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അത്യന്തം തേജസ്സുള്ളവാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. 7. നിന്റെ ഉദയം ദേവസംഘത്തിന്റെ മുടിയണിയാണ്; നീ ലോകത്തിൽ മഹത്വം നേടിയവൻ; ആയിരക്കണക്കിന് ശക്തമായ കിരണങ്ങളാൽ നീ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ലോകത്തിൽ, കാട്ടിലെ ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീ നീക്കുന്നു; ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീ നശിപ്പിക്കുന്നു; മൂന്നു ലോകത്തെയും പ്രകാശം നിറക്കുന്ന ശക്തനായവാ. 8. രഥത്തിൽ കയറി നീ എപ്പോഴും ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. 9. ഇങ്ങനെ, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവും ദേവതകളും മഹാബലശാലിയായ ശിവനും വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ളവരും ഭാസ്കരനെ സ്തുതിച്ചു, രാജാവേ. ഇങ്ങനെ ഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ സപ്തമി കല്പത്തിലെ ആദിത്യസ്തവം എന്ന ഇരുപത്തിരണ്ടാം അദ്ധ്യായം.
1.123.൪൦ മഹാദേവേന സഹിതാ ഇന്ദ്രേണ ച മഹാത്മനാ । തമേവ ശരണം ദേവം ഗച്ഛാമഃ സഹിതാ വയമ് । । ൪൧ തതസ്തേ സഹിതാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വാദയഃ സുരാഃ । ഗത്വാ തേ ശരണം സര്വേ ഭാസ്കരം ലോകഭാസ്കരമ് । । ൪൨ സ്തോതും പ്രചക്രമുഃ സര്വേ ഭക്തിനമ്രാ സമന്തതഃ । കേശാദിദേവതാഃ സര്വാ ഭക്തിഭാവസമന്വിതാഃ । । ൪൩ ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വീശാ ഊചുഃ നമോനമഃ സുരവര തിഗ്മതേജസേ നമോനമഃ സുരവര സംസ്തുതായ വൈ । ജഡാന്ധമൂകാന്ബധിരാന്സകുഷ്ഠാന്സശ്വിത്രിണോംഽധാന്വിവിധവ്രണാവൃതാന് । । കരോഷി താനേവ പുനര്നവാന്ത്സദാ അതോ മഹാകാരുണികായ തേ നമഃ । । ൪൪ യദൌദരം ജ്യോതിരതിത്വരന്മഹദ്യദല്പതേജോ യദപീഹ ചക്ഷുഷാമ് । യദത്ര യജ്ഞേഷ്വപനീതമാഹിതം തവൈവ തദൂപമനേകതഃ സ്ഥിതമ് । । ൪൫ സുരദ്വിഷഃ സാഗരതോയവാസിനഃ പ്രചണ്ഡപാശാസിപരശ്വധായുധാഃ । സമുച്ഛ്രിതാസ്തേ ഭുവി പാപചേതസഃ പ്രയാംതി നാശം തവ ദേവ ദര്ശനാത് । । ൪൬ യതോ ഭവാംസ്തീര്ഥഫലം സമസ്തം യജ്ഞേഷു നിത്യം ഭഗവാനവസ്ഥിതഃ । നമോ ഭവന്നത്ര വിചാരണാസ്തി സദാ സമഃ ശാംതികരോ നരാണാമ് । । യച്ചാപി ലോകേ തപ ഉച്യതേ ബുധൈസ്തത്തേ മഹാതേജ ഉശംതി പണ്ഡിതാഃ । ।൪൭ സ്തുതഃ സ ഭഗവാനേവം പ്രജാപതിമുഖൈഃ സുരൈഃ । അവധാനം തതശ്ചക്രേ ശ്രവണാഭ്യാം മഹീപതേ । ।൪൮ സ്തുവന്തി തേ തതോ ഭൂയഃ ശിവവിഷ്ണുപുരോഗമാഃ । കൃത്വാ മാം പുരതഃ സര്വേ ഭക്തിനമ്രാഃ സമന്തതഃ । ।൪൯ ൧നമോനമസ്ത്രിഭുവനഭൂതിദായിനേ ക്രതുക്രിയാസത്ഫലസമ്പ്രദായിനേ । നമോനമഃ പ്രതിദിനകര്മസാക്ഷിണേ സഹസ്രസംദീധിതയേ നമോനമഃ । । 1.123.൫൦ പ്രസക്തസപ്താശ്വയുജേ ക്ഷയായ ധ്രുവൈകരശ്മിഗ്രഥിനേ നമോനമഃ । സവാലഖില്യാപ്സരകിന്നരോരഗൈഃ സംസിദ്ധഗന്ധര്വപിശാചമാനുഷൈഃ । । സയക്ഷരക്ഷോഗണഗുഹ്യകോത്തമൈഃ സ്തുതഃ സദാ ദേവ നമോനമസ്തേ । । ൫൧ യതോ രസാന്സംക്ഷിപസേ ശരീരിണാം ഗഭസ്തിഭിര്ഹിമജലഘര്മനിസ്രവൈഃ । ജഗച്ച സംശോഷയസേ സദൈവ അതോസി ലോകേ ജഗതോ വിശോഷണമ് । । ൫൨ ബ്രഹ്മോവാച ജ്ഞാത്വാ തേഷാമഭിപ്രായമുവാച ഭഗവാന്വചഃ । ലബ്ധ്വാനുജ്ഞാം തതഃ സര്വേ സുരാഃ സംഹൃഷ്ടചേതസഃ । । ൫൩ ത്വഷ്ടാരം പൂജയാമാസുര്മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । വിശ്വകര്മാ തവാദേശാത്കരോതു തവ സൌമ്യതാമ് । । ൫൪ തതസ്തു തേജസോ രാശിം സര്വകര്മവിധാനവിത് । ഭ്രമിമാരോപയാമാസ വിശ്വകര്മാ വിഭാവസുമ് । । ൫൫ അമൃതേനാഭിഷിക്തസ്യ തദാ സൂര്യസ്യ വൈ വിഭോഃ । തേജസഃ ശാതനം ചക്രേ വിശ്വകര്മാ ശനൈഃ ശനൈഃ । । ൫൬ ആജാനുലിഖിതശ്ചാസൌ സമുരാസുരപൂജിതഃ । നാഭ്യനന്ദത്തതോ ദേവ ഉല്ലേഖനമതഃ പരമ് । । ൫൭ തതഃ പ്രഭൃതി ദേവസ്യ ചരണൌ നിത്യസംവൃതൌ । താപയന്ഗ്ലാപയംശ്ചൈവ യുക്തതേജോഽഭവത്തദാ । । ൫൮ യച്ചാസ്യ ശാതിതം തേജസ്തേന ചക്രം വിനിര്മിതമ് । യേന വിഷ്ണുര്ജഘാനോഗ്രാന്സദാ വൈ ദൈത്യദാനവാന് । । ൫൯ ശൂലശക്തിഗദാവജ്രശരാസനപരശ്വധാന് । ദേവതാനാം ദദൌ കൃത്വാ വിശ്വകര്മാ മഹാമതിഃ । । 1.123.൬൦ ത്രിദേവനിര്മിതം സ്തോത്രം സന്ധ്യയോരുഭയോര്ജപന് । കുലം പുനാതി പുരുഷോ വ്യാധിഭിര്ന ച പീഡ്യതേ । । ൬൧ പ്രജാവാന്സിദ്ധകര്മാ ച ജീവേത്സാഗ്രം ശരച്ഛതമ് । പുത്രവാന്ധനവാംശ്ചൈവ സര്വത്ര ചാപരാജിതഃ । । ഹിത്വാ പുരം ഭൂതമയം ഗച്ഛേത്സൃര്യമയം പുരമ് । । ൬൨ ഭൂയോഽപി തുഷ്ടുവുര്ദേവാസ്തഥാ ദേവര്ഷയോ രവിമ് । വാഗ്ഭിരിത്ഥമശേഷസ്യ ത്രൈലോക്യസ്യ സമാഗതാഃ । । ൬൩ ദേവാ ഊചുഃ നമസ്തേ൧ രവിരൂപായ സോമരൂപായ തേ നമഃ । നമോ യജുഃ സ്വരൂപായാഥര്വായാങ്ഗിരസേ൨ നമഃ । । ൬൪ ജ്ഞാനൈകധാമഭൂതായ൩ നിര്ധൂതതമസേ നമഃ । ശുദ്ധജ്യോതിഃസ്വരൂപായ നിസ്തത്ത്വായാമലാത്മനേ । । ൬൫ നമോഽഖിലജഗദ്വ്യാപ്തിസ്വരൂപായാത്മമൂര്തയേ
മഹാദേവനും മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനും കൂടെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആ ദൈവത്തോടാണ് ആശ്രയം തേടുന്നത്. അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മറ്റു ദേവന്മാരും ചേർന്ന് ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സൂര്യനോടാണ് എല്ലാവരും ആശ്രയം തേടിയത്. ഭക്തിഭാവത്തോടെ എല്ലാ ദേവതകളും ചുറ്റും നിന്ന് നമസ്കരിച്ചു. ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഈശ്വരനും പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ, അതിവിശേഷമായ പ്രകാശമേ, നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. നീ ജഡന്മാരെയും കുരുടന്മാരെയും മൂക്കന്മാരെയും ചെവിടന്മാരെയും കുഷ്ഠരോഗികളെയും വെറുമൊരു കാഴ്ചകൊണ്ട് പുതുക്കുന്നു; അതിനാൽ മഹാകരുണാനിധിയായ നിനക്ക് നമസ്കാരം. ലോകത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ പ്രകാശവും യജ്ഞങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കുന്നതും എല്ലാം നിന്റെതാണെന്നും, അതിനാൽ എല്ലായിടത്തും നീ നിലകൊള്ളുന്നുവെന്നും പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ദുഷ്ടന്മാരും പാപചിന്തകളുള്ളവരും നിന്റെ ദർശനത്തിൽ നശിക്കുന്നു. നീ തീർത്ഥഫലവും യജ്ഞഫലവും നൽകുന്നവൻ, മനുഷ്യർക്കു സമാധാനം നൽകുന്നവൻ. ലോകത്തിൽ തപസ്സെന്നു പറയുന്നത് നിന്റെ മഹത്തായ പ്രകാശമാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.' അങ്ങനെ പ്രജാപതിമുഖ്യരായ ദേവന്മാർ ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു. രാജാവേ, സൂര്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ അവരെ കേട്ടു. പിന്നെ ശിവനും വിഷ്ണുവും മുന്നിൽ നിന്നു, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭക്തിഭാവത്തോടെ വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു: 'മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഐശ്വര്യം നൽകുന്നവനേ, യജ്ഞഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനേ, എല്ലാ ദിവസവും നടക്കുന്ന കര്മങ്ങള്ക്ക് സാക്ഷിയായവനേ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഏഴു കുതിരകളാൽ കെട്ടിയ ഒരേ ഒരു അക്ഷം ഉള്ള രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, അക്ഷരങ്ങൾ, അപ്സരസ്സുകൾ, കിംനരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, മനുഷ്യർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസർ, ഗുഹ്യന്മാർ എന്നിവരാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. നിന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ജീവികളുടെ ശരീരത്തിലെ രസങ്ങൾ നീ കുറയ്ക്കുന്നു; ഈ ലോകം നിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഉണരുന്നു.' ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി ഭഗവാൻ വാക്ക് പറഞ്ഞു. അനുമതി ലഭിച്ച ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വിശ്വകർമ്മനെ മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും കൊണ്ട് പൂജിച്ചു. വിശ്വകർമ്മൻ നിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം നിന്റെ പ്രകാശം കുറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. അമൃതം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്ത സൂര്യന്റെ പ്രകാശം വിശ്വകർമ്മൻ ക്രമേണ കുറച്ചു. അന്ന് മുതൽ ദേവന്റെ കാലുകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും മറഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്; അതിനാൽ ദൈവം ഉല്ലേഖനം സ്വീകരിച്ചില്ല. അന്ന് മുതൽ ദേവന്റെ കാലുകൾ ചൂടും ക്ഷീണവും അനുഭവിച്ചു; അതിനാൽ സൂര്യന്റെ പ്രകാശം കുറയുകയും ചെയ്തു. സൂര്യന്റെ കുറച്ച പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് വിഷ്ണു ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ ചക്രം ലഭിച്ചത്. ശൂലം, ശക്തി, ഗദ, വജ്രം, അമ്പ്, വില്ല്, പരശു എന്നിവ ദേവതകൾക്ക് വിശ്വകർമ്മൻ തന്നു. മൂന്ന് പ്രധാന ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഈ സ്തോത്രം രാവിലെയും വൈകിട്ടും ജപിച്ചാൽ കുടുംബം പുണ്യവാനാകും, രോഗങ്ങൾ ബാധിക്കില്ല. സന്താനവും ധനവും ലഭിക്കും, എവിടെയും ജയിക്കപ്പെടും. ഈ ഭൗതിക ശരീരം വിട്ട് സൂര്യന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകും. വീണ്ടും ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും ഒരുമിച്ച് രവിയെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് സ്തുതിച്ചു. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'രവിരൂപനായവനേ, ചന്ദ്രരൂപനായവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. യജുർവേദസ്വരൂപനായവനേ, അതർവ്വാംഗിരസായ നിനക്ക് നമസ്കാരം. ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏക കേന്ദ്രമായവനേ, അജ്ഞാനത്തെ അകറ്റുന്നവനേ, ശുദ്ധമായ പ്രകാശസ്വരൂപനായവനേ, നിർഗുണനായ അമലാത്മാവേ, എല്ലാ ലോകത്തെയും ആകൃതിയായി നിറക്കുന്ന ആത്മമൂർത്തിയായവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.'
ഭ്രമത്വാവിദ്ധമഖിലം ബ്രഹ്മാണ്ഡം സചരാചരമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഈശ്വരനും പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഭയങ്കരമായ തേജസ്സുള്ളവനേ, നിനക്കു വന്ദനം, വന്ദനം! ദേവന്മാർ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു. മനസ്സിലോ ശരീരത്തിലോ ദുർബലതയുള്ളവരെയും, കുരുടന്മാരെയും, മൂകന്മാരെയും, ബധിരന്മാരെയും, കുഷ്ഠരോഗികളെയും, വെളുത്ത പാടുകളുള്ളവരെയും, വിവിധ വ്രണങ്ങളാൽ പീഡിതരായവരെയും നീ പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു മഹാദയാനിധിയായ ദേവനേ, ഞങ്ങൾ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു.