ആരാമേഷു പവിത്രേഷു ശുചിഷ്വായതനേഷു ച
അവർ തോട്ടങ്ങളിലും വിശുദ്ധമായ ഇടങ്ങളിലും ശുദ്ധമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
ശ്മശാനേ ഭസ്മശാലാസു പലാലേഷു തടേഷു ച
ശ്മശാനങ്ങളിൽ, ചാരശാലകളിൽ, പായക്കൂമ്പാരങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
അവിവിക്തേഷു സ്ഥാനേഷു നിര്ജനേഷു വനേഷു ച
അവിവക്തമായ ഇടങ്ങളിൽ, നിർജനമായ സ്ഥലങ്ങളിലും കാടുകളിലും വസിക്കുന്നു.
ശ്വേതാശ്ച കപിലാശ്ചൈവ യേ സര്പാസ്ത്വനലപ്രഭാഃ
വെളുത്തവരും കപിലവർണമുള്ളവരുമായ സർപ്പങ്ങൾ, തീപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ളവരും ഉണ്ട്.
രക്തവര്ണാഃ സുവര്ണാഭാഃ പ്രവാലമണിസംനിഭാഃ
ചുവപ്പു നിറമുള്ളവരും പൊന്നിന്റെ തിളക്കമുള്ളവരുമായും, പവഴയോ മണിയോ പോലെയുള്ളവരുമായും ഉണ്ട്.
നാനാവിചിത്രരാജീഭിരതസീവര്ണസന്നിഭാഃ 1.36.
വിവിധവും അത്ഭുതകരവുമായ വരികൾ ഉള്ളവരും, അതസിപ്പൂവിന്റെ നിറംപോലെയുള്ളവരുമാണ്.
കാകോദരനിഭാഃ കേചിദ്യേ ച അംജനസന്നിഭാഃ
ചിലത് കാക്കയുടെ വയറുപോലെയും ചിലത് അഞ്ജനത്തിന്റെ നിറംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ദംശമംഗുഷ്ഠമംതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി ഒരു വിരൽവീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ദംശം ദ്വ്യംഗുലമംതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി രണ്ട് വിരൽവീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ സാര്ധം ദ്വ്യംഗുലമzതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി രണ്ട് വിരലും അർദ്ധം കൂടി വീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
അനംതഃ പ്രേക്ഷതേ പൂര്വം വാമപാര്ശ്വേ തു വാസുകിഃ
അനന്തൻ ആദ്യം ഇടതുവശം നോക്കുന്നു; വാസുകി ഇടതുവശത്താണ് വസിക്കുന്നത്.
ചലതേ ഭ്രമതേ പദ്മോ മഹാപദ്മോ നിമജ്ജതി
പദ്മൻ സഞ്ചരിക്കുകയും ഭ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മഹാപദ്മൻ താഴേക്ക് മുങ്ങുന്നു.
സര്വേഷാം കുരുതേ രൂപം കുലികഃ പന്നഗോത്തമഃ
കുലിക എന്ന മഹാനാഗൻ എല്ലാ രൂപങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നു.
ദക്ഷിണാ തക്ഷകസ്യോക്താ കര്കോടസ്യ തു നൈര്ഋതീ ഉത്തരാ ശംഖപാലസ്യ ഐശാനീ കംബലസ്യ തു
തക്ഷകന്റെ ദക്ഷിണ ദിശ, കർക്കോടകന്റെ നൈരൃത ദിശ, ശംഖപാലന്റെ ഉത്തര ദിശ, കംബലയുടെ ഐശാന ദിശ എന്നിങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനംതസ്യ ഭവേത്പദ്മം വാസുകേഃ സ്യാത്തഥോത്പലമ്
അനന്തന്റെ ചിഹ്നം താമരയാണ്; വാസുകിയുടെ ചിഹ്നം നീലതാമരയാണ്.
പദ്മസ്യ തു ഭവേത്പദ്മം ശൂലം പദ്മേതരസ്യ തു 1.36.
പദ്മയുടെ ചിഹ്നം താമരയാണ്; പദ്മയുടെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തിന്റെ ചിഹ്നം ത്രിശൂലമാണ്.
അനംതകപിലൌ വിപ്രൌ ക്ഷത്രിയൌ ശംഖവാസുകീ പദ്മകര്കോടകൌ ശൂദ്രൌ സദാ ജ്ഞേയൌ മനീഷിഭിഃ
അനന്തനും കപിലനും ബ്രാഹ്മണർ, ശംഖയും വാസുകിയും ക്ഷത്രിയർ, പദ്മയും കർക്കോടകയും ശൂദ്രർ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
അനംതകുലികൌ വര്ണതോ ബ്രഹ്മസംഭവൌ
അനന്തനും കുലികയും വർണ്ണപ്രകാരം ബ്രഹ്മയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
തക്ഷകശ്ച മഹാപദ്മ ഈഷത്പീതൌ ബഭൂവതുഃ
തക്ഷകനും മഹാപദ്മയും അല്പം മഞ്ഞ നിറമുള്ളവരായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഹയം യാനം വൃഷം ഛത്രം രാജാനമഥ പാവകമ്
കുതിര, വാഹനങ്ങൾ, കാള, കുട, രാജാവ്, അഗ്നി.
പൂര്ണകുമ്ഭഃ പതാകാ ച കാംചനം മണയസ്തഥാ ഏതേഷാം ദര്ശനം ശ്രേഷ്ഠം കന്യാ ചൈകപ്രസൂയികാ
പൂർണ്ണകുമ്പം, പതാക, പൊൻ, മണികൾ—ഇവയും ഒരേ അമ്മയിൽ ജനിച്ച കന്യയും മികച്ച ദർശനങ്ങളാണ്.
ചതുഃഷഷ്ടിഃ സമാഖ്യാതാ ഭോഗിനോ യേ തു പന്നഗാഃ । അദൃശ്യാസ്തേഷു ഷട്ത്രിംശദ്ദൃശ്യാസ്ത്രിംശന്മഹീചരാഃ
ഭോഗിനി എന്ന പേരിൽ ചതുർഷഷ്ടി (അറുപത്തിയൊന്ന്) പന്നഗങ്ങൾ പറയുന്നു; അവയിൽ മുപ്പത്താറ് കാണാനാകാത്തവയും, മുപ്പത് ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നവയും കാണാനാകുന്നവയും ആണ്.
വിംശച്ച സ്രഗ്വിണഃ പ്രോക്താഃ സപ്ത മംഡലിനസ്തഥാ । രാജീവന്തോ ദശ പ്രോക്താ ദര്വ്യഃ ഷോഡശ പംച ച
ഇരുപത് മാലയണിഞ്ഞവരും, ഏഴ് വളയാകൃതിയിലുള്ളവരും, പത്ത് താമരയിൽ ജനിച്ചവരും, പതിനാറും അഞ്ചും ദർവ്യ എന്ന പേരിലുള്ളവരും പറയുന്നു.
ദുംദുഭോ ഡുംഡുഭശ്ചൈവ ചേടഭശ്ചേംദ്രവാഹനഃ ഏവമേവ തു സര്പാണാം ശതദ്വിനവതി സ്മൃതമ്
ദുണ്ടുഭ, ദുണ്ടുഭ, ചേടഭ, ഇന്ദ്രവാഹന—ഇങ്ങനെ പന്നഗങ്ങളുടെ എണ്ണം നൂറ് തൊണ്ണൂറ് ആയി ഓർമ്മിക്കുന്നു.
വരാഹകര്ണീം ഗജപിപ്പലീം ച ഗാംധാരികാം പിപ്പലദേവദാരു
വരാഹകർണി, ഗജപിപ്പലി, ഗാന്ധാരിക, പിപ്പലി, ദേവദാരു.
ലക്ഷണം സര്വൈനാഗാനാം രൂപവര്ണൌ വിഷം തഥാ ॥ 1.36.
എല്ലാ നാഗങ്ങളുടെ ലക്ഷണം അവരുടെ രൂപം, വർണ്ണം, വിഷം എന്നിവയാണ്.
തസ്മാത്സംപൂജയേന്നാഗാന്സദാ ഭക്ത്യാ സമന്വിതഃ
അതിനാൽ നാഗങ്ങളെ എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം.
ശ്രാവണേ മാസി പംചമ്യാം ശുക്ലപക്ഷേ നരാ ധിപ । ദ്വാരസ്യോഭയതോ ലേഖ്യാ ഗോമയേന വിഷോല്ബണാഃ
ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഞ്ചാം ദിവസത്തിൽ, രാജാവ് ഗോമയത്തിൽ ശക്തമായ നാഗങ്ങളെ വാതിലിന്റെ ഇരുവശത്തും വരയ്ക്കണം.
പൂജയേദ്വിധിവദ്ദ്വാരം ദധിദൂര്വാക്ഷതൈഃ കുശൈഃ । ഗംധപുഷ്പോപഹാരൈശ്ച ബ്രാഹ്മണാനാം ച തര്പണൈഃ
വാതിലിൽ തയിരും ദർവയും അക്ഷതയും കുശയും ഉപയോഗിച്ച്, ഗന്ധം പൂക്കൾ അർപ്പിച്ച്, ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, യഥാവിധി പൂജിക്കണം.
യേ ത്വസ്യാം പൂജംതീഹ നാഗാന്ഭക്തിപുരഃസരാഃ।। ന തേഷാം സര്വപതോ വീര ഭയം ഭവതി കര്ഹിചിത്
ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ നാഗങ്ങളെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക്, വീരാ, നാഗങ്ങളിൽ നിന്നൊരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.