ശൂദ്രേണാപി ഹി ദഷ്ടസ്യ ശൃണു തത്ത്വേന ഗൌതമ
ഗൗതമ, ശൂദ്രനെ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥയെയും സത്യമായി കേൾക്കൂ.
അംഗാനി ചുലുചുലായംതേ ശൂദ്രദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ്
ശൂദ്രനെ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ അവന്റെ അംഗങ്ങൾ വിറയുകയും ചലിക്കുകയും ചെയ്യും.
പദ്മം ച ലോധ്രകം ചൈവ ക്ഷൌദ്രം പദ്മസ്യ കേസരമ്
താമര, ലോധ്രം, തേൻ, താമരയുടെ കേശരം—
ഏതാനി സമഭാഗാനി പേഷയേച്ഛീതവാരിണാ
ഇവയെല്ലാം തുല്യമായ അളവിൽ എടുത്ത് തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ അരയ്ക്കണം.
പൂര്വാഹ്ണേ ചരതേ വിപ്രോ മധ്യാഹ്നേ ക്ഷത്രിയശ്ചരേത്
പ്രഭാതത്തിൽ ബ്രാഹ്മണൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഉച്ചവേളയിൽ ക്ഷത്രിയൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ആഹാരോ വായുപുഷ്പാണി ബ്രാഹ്മണാനാം വിദുര്ബുധാഃ വൈശ്യാ മംഡൂകഭക്ഷാശ്ച ശൂദ്രാഃ സര്വാശിനസ്തഥാ ।।1.36.
ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നത് ബ്രാഹ്മണരുടെ ആഹാരം കാറ്റും പുഷ്പങ്ങളും ആണെന്ന്; വൈശ്യർ തവളകളാണ് കഴിക്കുന്നത്, ശൂദ്രർ എല്ലാംതന്നെ കഴിക്കുന്നു.
അഗ്രതോ ദശതേ വിപ്രഃ ക്ഷത്രിയോ ദക്ഷിണേന തു
ബ്രാഹ്മണൻ മുന്നിൽ കടിക്കുന്നു; ക്ഷത്രിയൻ വലതുവശത്ത് കടിക്കുന്നു.
മദകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ പീഡ്യമാനാ മഹാവിഷാഃ
മദം നിറഞ്ഞ സമയത്ത് വലിയ വിഷമുള്ളവർ പീഡിതരാകുന്നു.
പുഷ്പഗംധാഃ സ്മൃതാ വിപ്രാഃ ക്ഷത്രിയാശ്ചംദനാവഹാഃ
പുഷ്പസുമനസ്സിന്റെ സുഗന്ധം ബ്രാഹ്മണർക്കാണ്; ചന്ദനത്തിന്റെ സുഗന്ധം ക്ഷത്രിയർക്കാണ്.
വാസം തേഷാം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാവദനുപൂര്വശഃ വസംതി ബ്രാഹ്മണാഃ സര്പാ ഗ്രാമദ്വാരേ ചതുഷ്പഥേ
അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഞാൻ ക്രമമായി പറയുന്നു: ബ്രാഹ്മണസർപ്പങ്ങൾ ഗ്രാമദ്വാരത്തിലും ചതുര്പാതയിലും വസിക്കുന്നു.
ആരാമേഷു പവിത്രേഷു ശുചിഷ്വായതനേഷു ച
അവർ തോട്ടങ്ങളിലും വിശുദ്ധമായ ഇടങ്ങളിലും ശുദ്ധമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
ശ്മശാനേ ഭസ്മശാലാസു പലാലേഷു തടേഷു ച
ശ്മശാനങ്ങളിൽ, ചാരശാലകളിൽ, പായക്കൂമ്പാരങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
അവിവിക്തേഷു സ്ഥാനേഷു നിര്ജനേഷു വനേഷു ച
അവിവക്തമായ ഇടങ്ങളിൽ, നിർജനമായ സ്ഥലങ്ങളിലും കാടുകളിലും വസിക്കുന്നു.
ശ്വേതാശ്ച കപിലാശ്ചൈവ യേ സര്പാസ്ത്വനലപ്രഭാഃ
വെളുത്തവരും കപിലവർണമുള്ളവരുമായ സർപ്പങ്ങൾ, തീപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ളവരും ഉണ്ട്.
രക്തവര്ണാഃ സുവര്ണാഭാഃ പ്രവാലമണിസംനിഭാഃ
ചുവപ്പു നിറമുള്ളവരും പൊന്നിന്റെ തിളക്കമുള്ളവരുമായും, പവഴയോ മണിയോ പോലെയുള്ളവരുമായും ഉണ്ട്.
നാനാവിചിത്രരാജീഭിരതസീവര്ണസന്നിഭാഃ 1.36.
വിവിധവും അത്ഭുതകരവുമായ വരികൾ ഉള്ളവരും, അതസിപ്പൂവിന്റെ നിറംപോലെയുള്ളവരുമാണ്.
കാകോദരനിഭാഃ കേചിദ്യേ ച അംജനസന്നിഭാഃ
ചിലത് കാക്കയുടെ വയറുപോലെയും ചിലത് അഞ്ജനത്തിന്റെ നിറംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ദംശമംഗുഷ്ഠമംതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി ഒരു വിരൽവീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ദംശം ദ്വ്യംഗുലമംതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി രണ്ട് വിരൽവീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ സാര്ധം ദ്വ്യംഗുലമzതരമ്
ഒരു സർപ്പം കടിച്ചവന്റെ കടി രണ്ട് വിരലും അർദ്ധം കൂടി വീതിയ്ക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ,
അനംതഃ പ്രേക്ഷതേ പൂര്വം വാമപാര്ശ്വേ തു വാസുകിഃ
അനന്തൻ ആദ്യം ഇടതുവശം നോക്കുന്നു; വാസുകി ഇടതുവശത്താണ് വസിക്കുന്നത്.
ചലതേ ഭ്രമതേ പദ്മോ മഹാപദ്മോ നിമജ്ജതി
പദ്മൻ സഞ്ചരിക്കുകയും ഭ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മഹാപദ്മൻ താഴേക്ക് മുങ്ങുന്നു.
സര്വേഷാം കുരുതേ രൂപം കുലികഃ പന്നഗോത്തമഃ
കുലിക എന്ന മഹാനാഗൻ എല്ലാ രൂപങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നു.
ദക്ഷിണാ തക്ഷകസ്യോക്താ കര്കോടസ്യ തു നൈര്ഋതീ ഉത്തരാ ശംഖപാലസ്യ ഐശാനീ കംബലസ്യ തു
തക്ഷകന്റെ ദക്ഷിണ ദിശ, കർക്കോടകന്റെ നൈരൃത ദിശ, ശംഖപാലന്റെ ഉത്തര ദിശ, കംബലയുടെ ഐശാന ദിശ എന്നിങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനംതസ്യ ഭവേത്പദ്മം വാസുകേഃ സ്യാത്തഥോത്പലമ്
അനന്തന്റെ ചിഹ്നം താമരയാണ്; വാസുകിയുടെ ചിഹ്നം നീലതാമരയാണ്.
പദ്മസ്യ തു ഭവേത്പദ്മം ശൂലം പദ്മേതരസ്യ തു 1.36.
പദ്മയുടെ ചിഹ്നം താമരയാണ്; പദ്മയുടെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തിന്റെ ചിഹ്നം ത്രിശൂലമാണ്.
അനംതകപിലൌ വിപ്രൌ ക്ഷത്രിയൌ ശംഖവാസുകീ പദ്മകര്കോടകൌ ശൂദ്രൌ സദാ ജ്ഞേയൌ മനീഷിഭിഃ
അനന്തനും കപിലനും ബ്രാഹ്മണർ, ശംഖയും വാസുകിയും ക്ഷത്രിയർ, പദ്മയും കർക്കോടകയും ശൂദ്രർ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
അനംതകുലികൌ വര്ണതോ ബ്രഹ്മസംഭവൌ
അനന്തനും കുലികയും വർണ്ണപ്രകാരം ബ്രഹ്മയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
തക്ഷകശ്ച മഹാപദ്മ ഈഷത്പീതൌ ബഭൂവതുഃ
തക്ഷകനും മഹാപദ്മയും അല്പം മഞ്ഞ നിറമുള്ളവരായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഹയം യാനം വൃഷം ഛത്രം രാജാനമഥ പാവകമ്
കുതിര, വാഹനങ്ങൾ, കാള, കുട, രാജാവ്, അഗ്നി.