1.34.൧൦ വേപതേ വേദനാത്രസ്തോ രക്തനേത്രശ്ച ജായതേ । സ യാതി നിധനം ജന്തുഃ കാലദണ്ഡം വിനിര്ദിശേത് । । ൧൧ അഷ്ടമ്യാം ച നവമ്യാം ച കൃഷ്ണപക്ഷേ ചതുര്ദശീമ് । നാഗപഞ്ചമീദഷ്ടാനാം ജീവിതസ്യ ച സംശയഃ । । ൧൨ ആര്ദ്രാശ്ലേഷാമഘാഭരണീകൃത്തികാസു വിശേഷതഃ । വിശാഖാം ത്രിഷു പൂര്വാസു മൂലസ്വാതീശതാത്മകേ । । സര്പദഷ്ടാ ന ജീവന്തി വിഷം പീതം ച യൈസ്തഥാ । । ൧൩ ശൂന്യാഗാരേ ശ്മശാനേ ച ശുഷ്കവൃക്ഷേ തഥൈവ ച । ന ജീവന്തി നരാ ദഷ്ടാ നക്ഷത്രേ തിഥിസംയുതേ । । ൧൪ അഷ്ടോത്തരം മര്മ ശതം പ്രാണിനാം സമുദാഹൃതമ് । തേഷാം മധ്യേ തു മര്മാണി ദശ ദ്വേ ചാപി കീര്തിതേ । । ൧൫ ശങ്ഖേ നേത്രേ ഭ്രുവോര്മധ്യേ ബസ്തിഭ്യാം വൃഷണോത്തരേ । കക്ഷേ സ്കന്ധേ ഹദി മധ്യേ താലുകേ ചിബുകേ ഗുദേ । । ൧൬ ഏഷു ദ്വാദശമര്മേഷു൨ ദംശൈഃ ശസ്ത്രേണ വാ ഹതഃ । ന ജീവതി നരോ ലോകേ കാലദണ്ഡം വിനിര്ദിശേത് । । ൧൭ അകചടതപയശാം വദന്തി പ്രോക്താ ജീവന്തി ന തത്ര ഹി । ഗതം ബ്രൂയാദ്യദി സ്ഖലതി ശിരസ്തസ്യ സമ്പ്രാപ്തകാലഃ । । ൧൮ ഭവതി ച യദി ദൂതോ ഹ്യുത്തമസ്യാധമോ വാ യദി ഭവതി ച ദൂത ഉത്തമോ വാധമസ്യ । ആദൌ ദഷ്ടസ്യ നാമ യദി വദതി ക്വചിദ്വക്തി തസ്യാഥ പശ്ചാത്തം വര്ണഭേദോ യദി ഭവതി സമഃ പ്രാപ്ത കാലസ്യ ദൂതഃ । । ൧൯ ദൂതോ വാ ദണ്ഡഹസ്തോ ഭവതി ച യുഗലം പാശഹസ്തസ്തഥാ വാ രക്തവസ്ത്രം ച കൃഷ്ണം മുഖശിരസി ഗതമേകവസ്ത്രശ്ച ദൂതഃ । । തൈലാഭ്യക്തശ്ച തദ്വദ്യദി ത്വരിതഗതിര്മുക്തകേശശ്ച യാതി യഃ കുര്യാദ്ഘോരശബ്ദം കരചരണയുഗൈഃ പ്രാപ്തകാലസ്യ ദൂതഃ । । 1.34.൨൦ നാഗോദയം പ്രവക്ഷ്യാമി ഈശാനേന തു ഭാഷിതമ് । ബ്രഹ്മണാ തു പുരാ സൃഷ്ടാ ഗ്രഹാ നാഗാസ്ത്വനേകശഃ । । ൨൧ അനന്തം ഭാസ്കരം വിദ്യാത്സോമം വിദ്യാത്തു വാസുകിമ് । തക്ഷകം ഭൂമിപുത്രം തു കര്കോടം ച ബുധം വിദുഃ । । ൨൨ പദ്മം ബൃഹസ്പതിം വിദ്യാന്മഹാപദ്മം ച ഭാര്ഗവമ് । കുലികഃ ശംഖപാലശ്ച ദ്വാവേതൌ തു ശനൈശ്ചരഃ । । ൨൩ പൂര്വപാദഃ ശംഖപാലോ ദ്വിതീയഃ കുലികസ്തഥാ । നിത്യം ഭാഗേ യഥോദ്ദിഷ്ടേ ദിനരാത്രീ തഥൈവ ച । । ൨൪ ശുക്രസോമൌ ച മധ്യാഹ്നേ ഉദയേ തു ക്ഷമാസുതഃ । ശനിഃ പ്രാഗഷ്ടമേ ഭാഗേ ദിവാരാത്രേ ത്വിഹോച്യതേ । । ൨൫ ഗ്രഹാശ്ച ഭുഞ്ജതേ ചൈവ ശേഷം ഭാഗസ്യ ലക്ഷണമ് । രവിവാരേ സദാ ജ്ഞേയൌ പാദൌ ദശ ചതുര്ദശ । । ൨൬ അഷ്ട ദ്വാദശ വൈ ചന്ദ്രേ ദശ ഷഷ്ഠേ കുജേ തഥാ । ബുധസ്യ നവമേ പാദേ രാഹൌ ച ദിവസസ്യ ച । । ൨൭ ഗുരോര്ദ്വിതീയഃ ഷഷ്ഠശ്ച ഷോഡശസ്യ തു വര്ജയേത് । ഭാസ്കരസ്യ ദിനേ പ്രോക്തേ ചതുര്ഥേ ദശമേഷ്ടമേ । । ൨൮ ശനൈശ്ചരദിനേ പാദം ത്യജേച്ചൈവ സുദാരുണമ് । ദ്വിതീയം ദ്വാദശം ചൈവ ഷോഡശസ്യ തു വര്ജയേത് । । ൨൯ മുഹൂര്തഘടികാദൂര്ദ്ധ്വം ഘടികാ ചതുര്ഥം ഭാഗം വിംശതിശ്ച । കുഹൂസുതം ബുദ്ബുദം നിമേഷമേതത്കാലസ്യ ലക്ഷണമ് । । 1.34.൩൦ ഇതി ശ്രീ ഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പഞ്ചമീകല്പേ ദംശദഷ്ടകദൂതലക്ഷണം നാമ ചതുസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
വേദനയോടെ വിറയ്ക്കുകയും കണ്ണുകള് ചുവപ്പുകയും ചെയ്യുന്നവന് മരണത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇത് കാലദണ്ഡം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
യമദൂതീലക്ഷണമ് കശ്യപ ഉവാച സവിഷാ ദംഷ്ട്രയോര്മധ്യേ യമദൂതീ തു വൈ ഭവേത് । ന ചികിത്സാ ബുധൈഃ കാര്യാ തം ഗതാസും വിര്നിദശേത് । । ൧ പ്രഹരാര്ധം ദിവാരാത്രാവേകൈകം ഭുഞ്ജതേ ബഹിഃ । ഏകസ്യ ച സമാനം ച ദ്വിതീയം ഷോഡശം തഥാ । । ൨ നാഗോദയോ യമുദ്ദിശ്യ ഹതോ വിദ്ധോ വിദാരിതഃ । കാലദഷ്ടം വിജാനീയാത്കശ്യപസ്യ വചോ യഥാ । । ൩ യന്മാത്രം പതതേ ബിന്ദുര്വാലാഗ്രം സലിലോദ്ധൃതമ് । തന്മാത്രം സ്രവതേ ദംഷ്ട്രാ വിഷം സര്പസ്യ ദാരുണമ് । । ൪ നാഡീശതേ തു സമ്പൂര്ണേ ദേഹേ സങ്ക്രമതേ വിഷമ് । യാവത്സങ്ക്രാമയേദ്ബാഹും കുഞ്ചിതം വാ പ്രസാരയേത് । । ൫ അനേന ക്ഷണമാത്രേണ വിഷം ഗച്ഛതി മസ്തകേ । വേപതേ വിഷവേഗേ തു ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । । ൬ വര്ധതേ രക്തമാസാദ്യ തതോ വാതൈഃ ശിഖീ യഥാ । തൈലബിന്ദുര്ജലം പ്രാപ്യ യഥാ വേഗേന വര്ധതേ । । ൭ ശിഖണ്ഡീ ആശ്രയം പ്രാപ്യ മാരുതേന സമീരിതഃ । തതഃ സ്ഥാനശതം പ്രാപ്യ ത്വചാസ്ഥാനം വിചേഷ്ടിതമ് । । ൮ ത്വചാസു ദ്വിഗുണം വിദ്യാച്ഛോണിതേഷു ചതുര്ഗുണമ് । പിത്തേ തു ത്രിഗുണം യാതി ശ്ലേഷ്മേ വൈ ഷോഡശം ഭവേത് । । ൯ വായൌ ത്രിംശദ്ഗുണം ചൈവ മജ്ജാഷഷ്ടിഗുണം തഥാ । പ്രാണേ ചൈകാര്ണവീഭൂതേ സര്വഗാത്രാണി സന്ധയേത്
കശ്യപന് പറഞ്ഞു: വിഷമുള്ള രണ്ട് പല്ലുകള്ക്കിടയില് യമദൂതി എന്ന പാമ്പ് ദഷ്ടം ഉണ്ടാകുന്നു; ജീവന് പോയാല് അതിന് ചികിത്സയില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു.
സപ്തഗന്ധഘൃതം ചൈവ ദ്വിതീയേ പരികീര്തിതമ് । । ൨൮ സിന്ദുവാരം തഥാ ഹിങ്ഗും തൃതീയേ കാരയേദ്ബുധഃ । തസ്യ പാനം ച കുര്വീത അഞ്ജനം ലേപനം തഥാ । । ൨൯ ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । രക്തസ്ഥാനം തതോ ഗത്വാ പിത്തസ്ഥാനം പ്രധാവതി । । 1.35.൩൦ പിത്തസ്ഥാനഗതേ വിപ്ര വിഷരൂപാണി മേ ശൃണു । ഉത്തിഷ്ഠതേ നിപതതേ ദഹ്യതേ മുഹ്യതേ തഥാ । । ൩൧ ഗാത്രതഃ പീതകഃ സ്യാദ്വൈ ദിശഃ പശ്യതി പീതികാ । പ്രബലാ ച ഭവന്മൂര്ച്ഛാ ന ചാത്മാനം വിജാനതേ । । വിഷക്രിയാം തസ്യ കുര്യാദ്യഥാ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൨ പിത്തസ്ഥാനമതിക്രമ്യ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനം ച ഗച്ഛതി । । ൩൩ പിപ്പല്യോ മധുകം ചൈവ മധു ഖണ്ഡം ഘൃതം തഥാ । മധുസാരമലാബൂം ച ജാതിം ശങ്കരവാലുകാമ് । । ഇന്ദ്രവാരുണികാമൂലം ഗവാം മൂത്രേണ പേഷയേത് । । ൩൪ നസ്യം തസ്യ പ്രയുഞ്ജീത പാനമാലേപനാഞ്ജനമ് । ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൫ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനം തതഃ പ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ഗാത്രാണി൧ തസ്യ രുധ്യന്തേ നിഃശ്വാസശ്ച ന ജായതേ । । ലാലാ ച സ്രവതേ തസ്യ കണ്ഠോ ഘുരുഘുരായതേ । । ൩൬ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ ശ്ലേഷ്മഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൭ ത്രികുടകീ ശ്ലേഷ്മാതകോ ലോധ്രഞ്ച മധുസാരകമ് । ഏതാനി സമഭാഗാനി ഗവാം മൂത്രേണ പേഷയേത് । । ൩൮ തസ്യ പാനം ച കുര്വീത അഞ്ജനം ലേപനം തഥാ । ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൯ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനമതിക്രമ്യ വായുസ്ഥാനം ച ഗച്ഛതി । തത്ര രൂപാണി വക്ഷ്യാമി വായുസ്ഥാനഗതേ വിഷേ । । 1.35.൪൦ ആധ്മായതേ ച ജഠരം ബാന്ധവാംശ്ച ന പശ്യതി । ഈദൃശം കുരുതേ രൂപം വൃഷ്ടിഭങ്ഗശ്ച ജായതേ । । ൪൧ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ വായുഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । ।൪ ൨ ശോണാമൂലം പ്രിയാലം ച രക്തം ച ഗജപിപ്പലീമ് । ഭാര്ങ്ഗീം വചാം പിപ്പലീം ച ദേവദാരും മധൂകകമ് । । ൪൩ മധൂകസാരം സഹസിന്ദുവാരം ഹിങ്ഗും ച പിഷ്ടാ ഗുടികാം ച കുര്യാത് । ദദ്യാച്ച തസ്യാഞ്ജനലേപനാദി ഏഷോഽഗദഃ സര്പവിഷാണി ഹന്യാത് । । ൪൪ അഞ്ജനം ചൈവ നസ്യം ച ക്ഷിപ്രം ദദ്യാദ്വിഷാന്വിതേ । വായുസ്ഥാനം തതോ മുക്ത്വാ മജ്ജാസ്ഥാനം പ്രധാവതി । ।൪൫ വിഷേ മജ്ജാഗതേ വിപ്ര തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ദൃഷ്ടിശ്ച ഹീയതേ തസ്യ ഭൃശമങ്ഗാനി മുഞ്ചതി । ।൪ ൬ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ മജ്ജാഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൪൭ ഘൃതമധുശര്കരാന്വിതമുശീരം ചംദനം തഥാ
ഏഴു സുഗന്ധികള് ചേര്ത്ത നെയ്യ് രണ്ടാം ഘട്ടത്തില് നല്കണം.
തതഃ പ്രണശ്യതേ ദുഃഖം തതഃ സംപദ്യതേ സുഖമ്
അതിനുശേഷം ദുഃഖം ഇല്ലാതായി സുഖം ലഭിക്കും.
മജ്ജാസ്ഥാനം തതോ ഗത്വാ മര്മസ്ഥാനം പ്രധാവതി 1.35.
മജ്ജയില് നിന്ന് വിഷം മര്മ്മസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.
നിശ്ചേഷ്ടഃ പതതേ ഭൂമൌ കര്ണാഭ്യാം ബധിരോ ഭവേത്
അവന് ചലനമില്ലാതെ നിലത്ത് വീഴുകയും, ഇരുകാതും ചെവിടനാകുകയും ചെയ്യും.
ദംഡേന ഹന്യമാനസ്യ ദംഡരാജീ ന ജായതേ
ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കപ്പെടുന്നവനാൽ ദണ്ഡം രാജാവാവില്ല.
കേശേഷു ലുച്യമാനേഷു നൈവ കേശാന്പ്രവേദതേ ശിഥിലാനി ഭവംതീഹ സ ഗതാസുരിതി ശ്രുതിഃ
മുടി പറിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ അവൾക്ക് അതിന്റെ വേദനയുണ്ടാകുന്നില്ല; അവിടെ അവളുടെ ശരീരം ദുർബലമാകുന്നു, ജീവൻ വിട്ടുപോയെന്ന് പ്രമാണങ്ങൾ പറയുന്നു.
ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി വിപരീതാനി ഗൌതമ
ഗൗതമാ, ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ മറിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്ന രൂപങ്ങൾ.
വൈദ്യാസ്തസ്യ ന പശ്യംതി യേ ഭവംതി കുശിക്ഷിതാഃ
നന്നായി പരിശീലനം നേടിയ വൈദ്യന്മാർക്കും ഇവ ലക്ഷണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി സ്വയം രുദ്രേണ ഭാഷിതമ്
രുദ്രൻ തന്നെ പറഞ്ഞ അതിവിശേഷമായ മരുന്ന് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം.
കുംകുമം തഗരം കുഷ്ഠം കാസമര്ദത്വചം തഥാ
കുങ്കുമം, തഗരം, കുഷ്ഠം, കൂടാതെ കാസമർദയുടെ തൊലി—
ഏതാനി സമഭാഗാനി ഗോമൂത്രേണ തു പേഷയേത് കാലാഹിനാപി ദഷ്ടേന ക്ഷിപ്രം ഭവതി നിര്വിഷഃ
ഇവയെല്ലാം തുല്യമായ അളവിൽ എടുത്ത് പശുവിന്റെ മൂത്രത്തിൽ അരച്ചാൽ, കറുത്ത പാമ്പ് കടിച്ചവർക്കും വിഷം ഉടൻ മാറിപ്പോകും.
ക്ഷിപ്രമേവ പ്രദാ തവ്യം മൃതസംജീവനൌഷധമ്
ജീവൻ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ ഔഷധം ഉടൻ തന്നെ നൽകണം.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പംചമീകല്പേ ധാതുഗതവിഷക്രിയാവര്ണനം നാമ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിൽ, ബ്രാഹ്മ പാർവ്വത്തിൽ, അഞ്ചാം കല്പത്തിൽ, ഒരു ലക്ഷത്തിരണ്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സംഹിതയിൽ, 'ധാതുക്കളിൽ വിഷം വന്നപ്പോൾ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ' എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
കുമാരദഷ്ടഃ കീദൃക്സ്യാത്സൂതികാദംശിതസ്യ ച
ഒരു ബാലൻ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ എങ്ങനെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണും? പ്രസവം കഴിഞ്ഞ സ്ത്രീയെ കടിച്ചാൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?
രൂപം നപുംസകേനേഹ വ്യംതരേണ ച കീദൃശമ്
നപുംസകനെ അല്ലെങ്കിൽ ഉള്ളിൽ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ എങ്ങനെയാണ് അവന്റെ രൂപം?
കശ്യപ ഉവാച അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി നാഗാനാം രൂപലക്ഷണമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ പാമ്പുകളുടെ രൂപവും ലക്ഷണങ്ങളും വിശദമായി പറയും.
അഥ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ഊര്ധ്വ ദൃഷ്ടിഃ പ്രജായതേ
പാമ്പ് കടിച്ചാൽ കണ്ണ് മേലോട്ടാണ് തിരിയുന്നത്.
കന്യാദഷ്ടസ്യ വാമാ സ്യാദൃഷ്ടിര്ദ്വിജവരോത്തമ
കന്യയെ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവളുടെ കണ്ണ് ഇടത്തോട്ടാണ് തിരിയുന്നത്.
ഗര്ഭിണ്യാ വാഥ ദഷ്ടസ്യ തഥാ സ്വേദശ്ച ജായതേ നപുംസകേന ദഷ്ടസ്യ അംഗമര്ദഃ പ്രജായതേ
ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീയെ കടിച്ചാൽ വിയർപ്പ് വരും; നപുംസകനെ കടിച്ചാൽ ശരീരവേദനയും ഉണ്ടാകും.
പന്നഗ്യഃ പ്രഭവോ രാത്രൌ ദിവാ സര്പോ വിഷാധികഃ
പാമ്പിന്റെ മക്കൾക്ക് രാത്രിയിൽ വിഷം കൂടുതലാണ്; പാമ്പുകൾക്ക് പകലിൽ വിഷം കൂടുതലാണ്.
അംധകാരേ തു ദഷ്ടോ യ ഉദകേ ഗഹനേ വനേ ദഷ്ടരൂപാണ്യജാനന്വൈ കഥം വൈദ്യചികിത്സിതമ്
അന്ധകാരത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കാടിനുള്ളിൽ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ, കടിച്ച പാമ്പിന്റെ രൂപം അറിയാതെ വൈദ്യൻ എങ്ങനെ ചികിത്സിക്കും?
ചതുര്വിധാ ഇഹ പ്രോക്താഃ പന്നഗാസ്തു മഹാത്മനാ
ഇവിടെ മഹർഷി നാല് തരത്തിലുള്ള പാമ്പുകളെ വിവരിക്കുന്നു.
ദര്വീകരാ വാതവിഷാ മംഡലാ പൈത്തികാഃ സ്മൃതാഃ 1.36.
അവയെ ദർവീകരം, വാതവിഷം, മണ്ഡലം, പൈത്തികം എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
രക്തം പരീക്ഷയേദേഷാം സര്പാണാം തു പൃഥക്പൃഥക്
ഈ പാമ്പുകളുടെ രക്തം ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് പരിശോധിക്കണം.
രക്തം ഘനം ച ബഹുശഃ ശോണിതം മംഡലീ കൃതമ്
അവയുടെ രക്തം പലപ്പോഴും കട്ടിയുള്ളതും വിഷം ചുവപ്പു വളയമായി രൂപപ്പെടുന്നതുമാണ്.
സര്പാ ജ്ഞേയാസ്തു ചത്വാരഃ പംചമോ നോപലഭ്യതേ
നാലു തരത്തിലുള്ള പാമ്പുകളാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അഞ്ചാമത്തേത് കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ബ്രാഹ്മണേ മധുരം ദദ്യാത്തിക്തം ദദ്യാത്തഥോത്തരേ
ബ്രാഹ്മണന് മധുരം കൊടുക്കണം; അതിനുശേഷമുള്ളവന് കയ്പ്പുള്ളത് കൊടുക്കണം.
1.35.൧൦ ശ്രോത്രേ നിരുധ്യമാനേ ച യാതി ദഷ്ടസ്ത്വസാധ്യതാമ് । തതോഽസൌ മ്രിയതേ ജന്തുര്നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസവര്ജിതഃ । । ൧൧ നിഷ്ക്രാന്തേ തു തതോ ജീവേ ഭൂതേ പഞ്ചത്വമാഗതേ । താനി ഭൂതാനി ഗച്ഛന്തി യസ്യ യസ്യ യഥാതഥമ് । । ൧൨ പൃഥിവ്യാപസ്തഥാ തേജോ വായുരാകാശമേവ ച । ഇത്യേഷാമേവ സങ്ഘാതഃ ശരീരമഭിധീയതേ । । ൧൩ പൃഥിവീ പൃഥിവീം യാതി തോയം തോയേഷു ലീയതേ । തേജോ ഗച്ഛതി ചാദിത്യം മാരുതോ മാരുതം വ്രജേത് । । ൧൪ ആകാശം ചൈവമാകാശേ സഹ തേനൈവ ഗച്ഛതി । സ്വസ്ഥാനം തേ പ്രപദ്യന്തേ പരസ്പരനിയോജിതാഃ । । ൧൫ ന ജീവേദാഗതഃ കശ്ചിദിഹ ജന്മനി സുവ്രത । വിഷാര്തം ന ഉപേക്ഷേത ത്വരിതം തു ചികിത്സയേത് । । ൧൬ ഏകമസ്തി വിഷം ലോകേ ദ്വിതീയം ചോപപദ്യതേ । യഥാ നാനാവിധം ചൈവ സ്ഥാവരം തു തഥൈവ ച । । ൧൭ പ്രഥമേ വിഷവേഗേ തു രോമഹര്ഷോഽഭിജായതേ । ദ്വിതീയേ വിഷവേഗേ തു സ്വേദോ ഗാത്രേഷു ജായതേ । । ൧൮ തൃതീയേ വിഷവേഗേ തു കമ്പോ ഗാത്രേഷു ജായതേ । ചതുര്ഥേ വിഷവേഗേ തു ശ്രോത്രാന്തരനിരോധകൃത് । । ൧൯ പഞ്ചമേ വിഷവേഗേ തു ഹിക്കാ ഗാത്രേഷു ജായതേ । ഷഷ്ഠേ ച വിഷവേഗേ തു പ്രാണേഭ്യോഽപി പ്രമുച്യതേ । । സപ്തധാതുവഹാ ഹ്യേതേ വൈനതേയേന ഭാഷിതാഃ । । 1.35.൨൦ ത്വചഃ സ്ഥാനേ വിഷേ പ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । അങ്ഗാനി തിമിരായന്തേ തപന്തേ ച മുഹുര്മുഹുഃ । । ൨൧ ഏതാനി യസ്യ ചിഹ്നാനി തസ്യ ത്വചി ഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൨ അര്കമൂലമപാമാര്ഗം പ്രിയങ്ഗും തഗരം൨ തഥാ । ഏതദാലോഡ്യ ദാതവ്യം തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൩ തതസ്തസ്മിത്കൃതേ വിപ്ര ന നിവര്തേത ചേദ്വിഷമ് । ത്വചഃ സ്ഥാനം തതോ ഭിത്ത്വാ രക്തസ്ഥാനം പ്രധാവതി । । ൨൪ വിഷേ ച രക്തം സംപ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ദഹ്യതേ മുഹ്യതേ൧ ചൈവ ശീതലം ബഹു മന്യതേ । । ൨൫ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ രക്തഗതം വിഷമ് । തത്രാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൬ ഉശീരം ചന്ദനം കുഷ്ഠമുത്പലം തഗരം തഥാ । മഹാകാലസ്യ മൂലാനി സിന്ദുവാരനഗസ്യ ച । । ഹിങ്ഗുലം മരിചം ചൈവ പൂര്വവേഗേ തു ദാപേയത് । । ൨൭ ബൃഹതീ വൃശ്ചികാ കാലീ ഇന്ദ്ര വാരുണിമൂലകമ്
കാതുകള് അടഞ്ഞാല് ദഷ്ടന് അസാധ്യനാകും; പിന്നെ ശ്വാസം ഇല്ലാതെ അവന് മരിക്കും. ജീവന് പുറത്തുപോയാല് അവന്റെ പഞ്ചഭൂതങ്ങള് ഓരോന്നായി അതത് സ്ഥാനത്തേക്ക് പോകും. ഭൂമി ഭൂമിയിലേക്കും, വെള്ളം വെള്ളത്തിലേക്കും, തീ സൂര്യനിലേക്കും, വായു വായുവിലേക്കും, ആകാശം ആകാശത്തിലേക്കും പോകുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ആരും അനശ്വരനല്ല; വിഷം കിട്ടിയവനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ഉടന് ചികിത്സ ചെയ്യണം. ലോകത്ത് ഒരു വിഷം മാത്രമല്ല, പലതരത്തിലുള്ള വിഷങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യവട്ടം വിഷം കയറുമ്പോള് രോമങ്ങള് നട്ടെല്ലും, രണ്ടാംവട്ടം വിയര്പ്പും, മൂന്നാംവട്ടം വിറയലും, നാലാംവട്ടം കാതടയലും, അഞ്ചാംവട്ടം ഇടിയലും, ആറാംവട്ടം ജീവന് നഷ്ടപ്പെടലും ഉണ്ടാകും. വിഷം ത്വക്കില് എത്തിയാല് ശരീരം ഇരുണ്ടു ചൂടാകുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവന് ത്വക്കില് വിഷം കയറിയതാണ്. അഗദം നല്കണം: അര്ക്കമൂലം, അപാമാര്ഗം, പ്രിയംഗു, തഗരം എന്നിവ ചേര്ത്ത് നല്കണം. ഇതു ചെയ്തിട്ടും വിഷം മാറില്ലെങ്കില് വിഷം രക്തത്തിലേക്ക് കയറും.