൩൮ ശര്വായ ശര്വപുത്രായ ക്ഷോണ്യുത്സങ്ഗഭവായ ച । കുജായ ലലിതാങ്ഗായ ലോഹിതാങ്ഗായ വൈ തഥാ । । ൩൯ ഓംകാരപൂര്വകൈര്മന്ത്രൈഃ സ്വാഹാകാരസമന്വിതൈഃ । അഷ്ടോത്തരശതം വീര അര്ധാര്ധമര്ധമേവ ച । । 1.31.൪൦ ഏതൈര്മന്ത്രപദൈര്ഭക്ത്യാ ശക്ത്യാ വാ കാമതോ നൃപ । ഖാദിരൈഃ സുസമിദ്ഭിസ്തു ചാജ്യദുഗ്ധൈര്യവൈസ്തിലൈഃ । । ൪൧ ഭക്ഷ്യൈര്നാനാവിധൈശ്ചാന്യൈഃ ശക്ത്യാ ഭക്ത്യാ സമന്വിതഃ । ഹുത്വാഹുതീസ്തതോ൪ വീര ദേവം സംസ്ഥാപയേത്ക്ഷിതൌ । । ൪൨ സൌവര്ണം രാജതം വാപി ശക്ത്യാ ദാരുമയം നൃപ । ദേവദാരുമയം വാപി ശ്രീഖണ്ഡചന്ദനൈരപി । । ൪൩ താമ്രേ പാത്രേ രൌപ്യമയേ ചാജ്യകുങ്കുമകേസരൈഃ । അന്യൈര്വാ ലോഹിതൈര്വാപി പുഷ്പൈഃ പത്രൈഃ ഫലൈരപി । । രക്തൈശ്ച വിവിധൈര്വീര അഥ വാ ശക്തിതോഽര്ചയേത്
ശര്വന്, ശര്വന്റെ പുത്രന്, ഭൂമിയുടെ മടിയില് ജനിച്ചവന്, കുജന്, സുന്ദരമായ അവയവങ്ങളുള്ളവന്, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവന്— ഇവരെ ഓംകാരത്തോടുകൂടിയ മന്ത്രങ്ങളാല് ഭക്തിയോടെ, ശക്തിയോടെ, ആഗ്രഹത്തോടെ, നല്ല ഇന്ധനങ്ങളായ ഖാദിരം, നല്ല സമിതുകള്, അജ്യം, പാല്, യവം, എള്ള്, വിവിധ വിഭവങ്ങള് എന്നിവകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്തു, ദൈവത്തെ ഭൂമിയില് പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. സ്വര്ണ്ണം, വെള്ളി, ശക്തിയനുസരിച്ച് താമ്രം, ദാരു, ദേവദാരു, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ടോ, താമ്രപാത്രം, വെള്ളിപാത്രം, അജ്യം, കുങ്കുമം, കേശരം, ചുവന്ന പൂക്കള്, ഇലകള്, പഴങ്ങള് എന്നിവകൊണ്ടോ, ചുവന്നവയൊക്കെ ഉപയോഗിച്ച് ഭക്തിയോടെ അര്പ്പിക്കണം.
൪൪ യാവദ്വിസൃജതേ വിത്തം വിത്തവാന്വീര ഭക്തിതഃ । താവദ്വിവര്ധതേ പുണ്യം ദാതും ശതസഹസ്രികമ് । । ൪൫ അന്യേ താമ്രമയേ പാത്രേ വംശജേ മൃന്മയേഽപി വാ । പൂജയന്തി നരാഃ ശക്ത്യാ കൃത്വാ കുങ്കുമകേശരൈഃ । । പുരുഷാകൃതികൃതം പാത്ര ഇമം മന്ത്രൈഃ സമര്ചയേത് । । ൪൬ അഗ്രിര്മൂര്ധേതി മന്ത്രേണ ഗന്ധപുഷ്പാദിഭിസ്തഥാ । ധൂപൈരഭ്യര്ച്യ വിധിവദ്ബ്രാഹ്മണായ പ്രദീയതേ । । ൪൭ ഗുഡൌദനം ഘൃതം ക്ഷീരം ഗോധൂമാഞ്ഛാലിതണ്ഡുലാന് ।।। അവേക്ഷ്യ ശക്തിം ദദ്യാദ്വൈ ദരിദ്രോ വിത്തവാംസ്തഥാ । । ൪൮ വിത്തശാഠ്യം ന കര്തവ്യം വിദ്യമാനേ ധനേ നൃപ । വിത്തശാഠ്യം ഹി കുര്വാണോ നാമുത്ര ബലഭാഗ്ഭവേത് । ।൪ ൯ ശതാനീക ഉവാച അങ്ഗാരകേണ സംയുക്താ ചതുര്ഥീ നക്തഭോജനൈഃ । ഉപോഷ്യാ കതിമാത്രാ തു ഉതാഹോ സകൃദേവ തു
വീരാ, ഭക്തിയോടെ ധനം നല്കുന്നവന് എത്രകാലം നല്കുന്നുവോ, അത്രയും കാലം അവന്റെ പുണ്യം വര്ധിക്കും; ആയിരക്കണക്കിന് ധനം ദാനം ചെയ്യണം.
thumb|400px|അഗ്നിചയനേ അശ്വപരിക്രമണമ് thumb|400px| ഉച്ചൈഃശ്രവാ നാഗപഞ്ചമീപൂജനമ് സുമന്തുരുവാച പഞ്ചമീ ദയിതാ രാജന്നാഗാനാം നന്ദിവര്ധിനീ । പഞ്ചമ്യാം കില നാഗാനാം ഭവതീത്യുത്സവോ മഹാന് । । ൧ വാസുകിസ്തക്ഷകശ്ചൈവ കാലിയോ മണിഭദ്രകഃ । ഐരാവതോ ധൃതരാഷ്ട്രഃ൧ കര്കോടകധനഞ്ജയൌ । । ഏതേ പ്രയച്ഛന്ത്യഭയം പ്രാണിനാം പ്രാണജീവിതാമ് । । ൨ പഞ്ചമ്യാം സ്നപയന്തീഹ നാഗാന്ക്ഷീരേണ യേ നരാഃ । തേഷാം കുലേ പ്രയച്ഛന്തി തേഽഭയപ്രാണദക്ഷിണാമ് । । ൩ ശപ്താ നാഗാ യദാ മാത്രാ ദഹ്യമാനാ ദിവാനിശമ് । നിര്വാപയന്തി സ്നപനൈര്ഗവാം൩ ക്ഷീരേണ മിശ്രിതൈഃ । । ൪ യേ സ്നപയന്തി വൈ നാഗാന്ഭക്ത്യാ ശ്രദ്ധാസമന്വിതാ । തേഷാം കുലേ സര്പഭയം ന ഭവേദിതി നിശ്ചയഃ । । ൫ ശതാനീക ഉവാച മാത്രാ ശപ്താഃ കഥം നാഗാഃ കിം സമുദ്ദിശ്യ കാരണമ് । കഥം ചാനന്ദകരണം കസ്യ വാ സമ്പ്രസാദജമ് । । ൬ സുമന്തുരുവാച [http://puranastudy.freeoda.com/pur_index3/uchchaish.htm ഉച്ചൈഃശ്രവാ] അശ്വരത്നം ശ്വേതോ ജാതോഽമൃതോദ്ഭവഃ । തം ദൃഷ്ട്വാ ചാബ്രവീത്കദ്രൂര്നാഗാനാം ജനനീ സ്വസാമ് । । ൭ അശ്വരത്നമിദം ശ്വേതം സമ്പ്രേക്ഷേഽമൃതസമ്ഭവമ് । കൃഷ്ണാംശ്ച വീക്ഷസേ ബാലാന്സര്വം ശ്വേതമുതാമ്ബരേ । । ൮ വിനതോവാച സര്വശ്വേതോ ഹയവരോ നാസ്യ കൃഷ്ണോ ന ലോഹിതഃ । കഥം പശ്യസി കൃഷ്ണം ത്വം വിനതോവാച താം സ്വസാമ്
സുമന്തു പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അഞ്ചാം ദിവസം പാമ്പുകള്ക്ക് പ്രിയമായും സന്തോഷം വര്ധിപ്പിക്കുന്നതുമായ ദിനമാണ്; ആ ദിവസം പാമ്പുകള്ക്കായി വലിയ ഉത്സവമാണ് നടക്കുന്നത്.
൯ കദ്രൂരുവാച വീക്ഷേഽഹമേകനയനാ കൃഷ്ണബാലസമന്വിതമ് । ദ്വിനേത്രാ ത്വം തു വിനതേ ന പശ്യസി പണം കുരു । । 1.32.൧൦ വിനതോവാച അഹം ദാസീ ഭവിത്രീ തേ കൃഷ്ണേ കേശേ പ്രദര്ശിതേ । ന ചേദ്ദര്ശയസേ കദ്രു മമ ദാസീ ഭവിഷ്യസി । । ൧൧ ഏവം തേ വിപണം കൃത്വാ ഗതേ ക്രോധസമന്വിതേ । വിനതാ ശയനേ സുപ്താ കദ്രൂര്ജിഹ്മമചിന്തയത് । । ൧൨ ആഹൂയ പുത്രാന്പ്രോവാച ബാലാ ഭൂത്വാ ഹയോത്തമേ । തിഷ്ഠധ്വം വിപണേ ജേഷ്യേ വിനതാം ജയഗര്ദ്ധിനീമ് । । ൧൩ പ്രോചുസ്തേ ജിഹ്മബുദ്ധിം താം നാഗാ മാതാം൧ വിഗൃഹ്യ തു । അധര്മ്യമേതന്മാതസ്തേ ന കരിഷ്യാമ തേ വചഃ । । ൧൪ താഞ്ശശാപ രുഷാ കദ്രൂഃ പാവകോ വഃ പ്രധക്ഷ്യതി । ഗതേ ബഹുതിഥേ കാലേ പാണ്ഡവോ ജനമേജയഃ । । ൧൫ സര്പസത്രം സ കര്താ വൈ ഭുവി ഹ്യന്യൈഃ സുദുഷ്കരമ് । തസ്മിന്സത്രേ സ തിഗ്മാംശുഃ പാവകോ വഃ പ്രധക്ഷ്യതി । । ൧൬ ഏവം ശപ്ത്വാ രുഷാ കദ്രൂഃ കിഞ്ചിന്നോക്തവതീ തു സാ । മാത്രാ ശപ്താസ്തഥാ നാഗാഃ കര്തവ്യം നാന്വപത്സത । । ൧൭ വാസുകിം ദുഃഖിതം ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മാ പ്രോവാച സാന്ത്വയന് । മാ ശുചോ വാസുകേഽത്യര്ഥം ശൃണു മദ്വചന പരമ് । । ൧൮ യായാവരകുലേ ജാതോ ജരത്കാരൂരിതി ദ്വിജഃ । ഭവിഷ്യതി മഹാതേജാസ്തസ്മിന്കാലേ തപോനിധിഃ
കദ്രൂ പറഞ്ഞു: ഞാന് എന്റെ ഒരു കണ്ണുകൊണ്ട് കറുത്ത രോമങ്ങള് കാണുന്നു; നീ രണ്ടുകണ്ണുകളോടെ കാണുന്നില്ല—നമുക്ക് ഒരു പന്തം വെക്കാം.
( ൧൯ ഭഗിനീം ച ജരത്കാരും തസ്മൈ ത്വം പ്രതിദാസ്യസി । ഭവിതാ തസ്യ പുത്രോഽസാവാസ്തീക ഇതി വിശ്രുതഃ । । 1.32.൨൦ സ തത്സത്രം പ്രവൃദ്ധം വൈ നാഗാനാം ഭയദം മഹത് । നിഷേധേത്സുമതിര്വാഗ്ഭിരഗ്ര്യാഭിസ്തം നവിഷ്യതി । । ൨൧ തദിമാം ഭഗിനീം രാജംസ്തസ്യ ത്വം പ്രതിദാസ്യസി । ജരത്കാരും ജരത്കാരോഃ പ്രദദ്യാ അവിചാരയന് । । ൨൨ യദാസൌ പ്രാര്ഥതേഽരണ്യേ യത്കിഞ്ചിദ്ധി വദിഷ്യതി । തത്കര്തവ്യമശങ്കേന യദീച്ഛേഃ ശ്രേയ ആത്മനഃ । । ൨൩ പിതാമഹവചഃ ശ്രുത്വാ വാസുകിഃ പ്രണിപത്യ ച । തഥാകരോദ്യഥാ ചോക്തം യത്നം ച പരമാസ്ഥിതഃ । । ൨൪ തച്ഛ്രുത്വാ പന്നഗാഃ സര്വേ പ്രഹര്ഷോത്ഫുല്ലലോചനാഃ । പുനര്ജാതമിവാത്മാനം മേനിരേ ഭുജഗോത്തമാഃ । । ൨൫ തത്ര സത്രം മഹാബാഹോ൧ തവ പിത്രാ പ്രവര്തിതമ് । ഋത്വിഗ്ഭിഃ സ ഹി തേനേഹ സര്വലോകേഷു ദുഷ്കരമ് । । ൨൬ പ്രോക്തം ച വിഷ്ണുനാ പൂര്വം ധര്മപുത്രസ്യ ധീമതഃ । അവശ്യം തസ്യ ഭവിതാ നാഗാനാം ഭയകാരകമ്
നീ ജരത്കാരു എന്ന സഹോദരിയെ അവനു നല്കണം; അവനു ആസ്തീകന് എന്ന പേരില് ഒരു പുത്രന് ജനിക്കും.
സര്പഭേദമ് ശതാനീക ഉവാച സര്പാണാം കതി രൂപാണി കേ വര്ണാഃ കിം ച ലക്ഷണമ് । കാ ജാതിസ്തു ഭവേത്തേഷാം കേഷു യോനികുലേഷു വാ । । ൧ സുമന്തുരുവാച പുരാ മേരൌ നഗവരേ കശ്യപം തപസാം നിധിമ് । പ്രണമ്യ ശിരസാ ഭക്തയാ ഗൌതമോ വാക്യമബ്രവീത് । । ൨ സര്പാണാം കതി രൂപാണി കിം ചിഹ്നം കിം ച ലക്ഷണമ് । ജാതിം കുലം തധാ വര്ണാന്ബ്രൂഹി സര്വം പ്രജാപതേ । । ൩ കഥം വാ ജായതേ സര്പഃ കധം മുഞ്ചേദ്വിഷം പ്രഭോ । വിഷവേഗാഃ കതി പ്രോക്താഃ കത്യേവ വിഷനാഡികാഃ । ।൪ ദംഷ്ട്രാഃ കതിവിധാഃ പ്രോക്താഃ കിം പ്രമാണം വിഷാഗമേ । ഗൃഹ്ണീതേ തു കദാ ഗര്ഭം കഥം ചേഹ പ്രസൂയതേ । । ൫ കീദൃശീ സ്ത്രീ പുമാംശ്ചൈവ കീദൃശശ്ച നപുംസകഃ । കിം നാമ ദശനം ചൈവ ഏതത്കഥയ സുവ്രത । । ൬ തസ്യ൧ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ കശ്യപഃ പ്രത്യഭാഷത । ശൃണു ഗൌതമ തത്ത്വേന സര്പാണാമിഹ ലക്ഷണമ് । ।൭ മാസ്യാഷാഢേ തഥാ ജ്യേഷ്ഠേ പ്രമാദ്യന്തി ഭുജങ്ഗമാഃ । തതോ നാഗോഽഥ നാഗീ ച മൈഥുനേ സമ്പ്രപദ്യതേ । । ൮ ചതുരോ വാര്ഷികാന്മാസാന്നാഗീ ഗര്ഭമധാരയത് । തതഃ കാര്ത്തികമാസേ തു അണ്ഡകാനി പ്രസൂയതേ । । ൯ അണ്ഡകാനാം തു വിജ്ഞേയേ ദ്വേശതേ ദ്വേ ച വിംശതീ । താന്യേവ ഭക്ഷയേത്സാ തു ഭോഗൈകം ഘൃണയാ ത്യജേത് । । 1.33.൧൦ സ്വര്ണാര്കവര്ണാദ്വൈ തസ്മാത്പുമാന്സഞ്ജായതേഽണ്ഡകാത് । താന്യേവ ഖാദതേ സര്പ അഹോരാത്രാണി വിംശതിമ് । । ൧൧ സ്വര്ണകേതകവര്ണാഭാദ്ദീര്ഘരാജീവസന്നിഭാത് । തസ്മാദുത്പദ്യതേ സ്ത്രീ വൈ അണ്ഡാദ്ബ്രാഹ്മണസത്തമ । । ൧൨ ശിരീഷപുഷ്പവര്ണാഭാദണ്ഡകാത്സ്യാന്നപുംസകഃ । തതോ ഭിനത്തി ചാണ്ഡാനി ഷണ്മാസേന തു ഗൌതമ । । ൧൩ തതസ്തേ പ്രീതിസമ്ബന്ധാത്സ്നേഹം ബധ്നന്തി ബാലകാഃ । തതോഽസൌ സപ്തരാത്രേണ കൃഷ്ണോ ഭവതി പന്നഗഃ । । ൧൪ ആയുഃപ്രമാണം സര്പാണാം ശതം വിംശോത്തരം സ്മൃതമ് । മൃത്യുശ്ചാഷ്ടവിധോ ജ്ഞേയഃ ശൃണുഷ്വാത്ര യഥാക്രമമ് । । ൧൫ മയൂരാന്മാനുഷാദ്വാപി ചകോരാദ്ഗോഖുരാത്തഥാ
ബിഡാലാന്നകുലാച്ചൈവ വരാഹാദ്വൃശ്ചികാത്തഥാ । । ഏതേഷാം യദി മുച്യേത ജീവേദ്വിംശോത്തരം ശതമ് । । ൧൬ സപ്താഹേ തു തതഃ പൂര്ണേ ദംഷ്ട്രാണാം ചാധിരോഹണമ് । വിഷസ്യാഗമനം തത്ര നിക്ഷിപേച്ച പുനഃ പുനഃ । । ൧൭ ഏവം ജ്ഞാത്വാ തു തത്ത്വേന വിഷകര്മ്മാരഭേത വൈ । ഏകവിംശതിരാത്രേണ വിഷദംഷ്ട്രാ സുജായതേ । । നാഗീപാര്ശ്വസമാവര്തീ ബാലസര്പഃ സ ഉച്യതേ । । ൧൮ പഞ്ചവിംശതിരാത്രസ്തു സദ്യഃ പ്രാണഹരോ ഭവേത് । ഷണ്മാസാജ്ജാതമാത്രസ്തു കഞ്ചുകം വൈ പ്രമുഞ്ചതി । । ൧൯ പാദാനാം ചാപി വിജ്ഞേയേ ദ്വേ ശതേ ദ്വേ ച വിംശതീ । ഗോലോമസദൃശാഃ പാദാഃ പ്രവിശന്തി ക്രമന്തി ച । । 1.33.൨൦ സന്ധീനാം ചാസ്യ വിജ്ഞേയേ ദ്വേശതേ വിംശതീ തഥാ । അംഗുല്യശ്ചാപി വിജ്ഞേയാ ദ്വേ ശതേ വിംശതീ തഥാ । । ൨൧ അകാലജാതാ യേ സര്പാ നിര്വിഷാസ്തേ പ്രകീര്തിതാഃ । പഞ്ചസപ്തതിവര്ഷാണി ആയുസ്തേഷാം പ്രകീര്തിതമ് । । ൨൨ രക്തപീതശുക്ലദന്താ അനീലാ മന്ദവേഗിനഃ । ഏതേ അല്പായുഷോ ജ്ഞേയോ അന്യേ ച ഭീരവഃ സ്മൃതാ । । ൨൩ ഏകം ചാസ്യ ഭവേദ്വക്ത്രം ദ്വേ ജിഹ്വേ ച പ്രകീര്തിതേ । ദ്വാത്രിംശദ്ദശനാഃ പ്രോക്താഃ പന്നാഗാനാം ന സംശയഃ । । ൨൪ തേഷാം മധ്യേ ചതസ്രസ്തു ദംഷ്ട്രാ യാഃ സുവിഷാവഹാഃ । മകരീ കരാലീ കാലരാത്രീ യമദൂതീ തഥൈവ ച । । ൨൫ സര്വാസാം ചൈവ ദംഷ്ട്രാണാം ദേവതാഃ പരികീര്തിതാഃ । പ്രഥമാ ബ്രഹ്മദേവത്യാ ദ്വിതീയാ വിഷ്ണുദേവതാ । । തൃതീയാ രുദ്രദേവത്യാ ചതുര്ഥീ യമദേവതാ । । ൨൬ ഹീനാ പ്രമാണതഃ സാ തു വാമനേത്രം സമാശ്രിതാ । നാസ്യാം മന്ത്രാഃ പ്രയോക്തവ്യാ നൌഷധം നൈവ ഭേഷജമ് । । ൨൭ വൈദ്യഃ പരാങ്മുഖോ യാതി മൃത്യുസ്തസ്യാ വിലേഖനാത് । ചികിത്സാ ന ബുധൈഃ കാര്യാ തദന്തം തസ്യ ജീവിതമ് । । ൨൮ മകരീം മാസികാം വിദ്യാത്കരാലീ ച ദ്വിമാസികാ । കാലരാത്രീ ഭവേത്ത്രീണി ചതുരോ യമദൂതികാ । । ൨൯ മകരീം ഗുഡൌദനം൧ ദദ്യാത്കഷായാന്നം കരാലികാമ് । കാലരാത്രീം കടുയുതം ദൂതീം വൈ സാന്നിപാതികമ് । । 1.33.൩൦ മകരീ ശസ്ത്രകം വിദ്യാത്കരാലീ കാകപാദികാ । കരാകൃതിഃ കാലരാത്രിര്യാമ്യാ കൂര്മാകൃതിഃ സ്മൃതാ । । ൩൧ മകരീ വാതുലാ ജ്ഞേയാ കരാലീ പൈത്തികീ സ്മൃതാ । കഫാത്മികാ കാലരാത്രീ യമദൂതീ സാന്നിപാതകീ । । ൩൨ ശുക്ലാ തു മകരീ ജ്ഞേയാ കരാലീ രക്തസന്നിഭാ । കാലരാത്രീ ഭവേത്പീതാ കൃഷ്ണാ ച യമദൂതികാ । । ൩൩ വാമാ ശുക്ലാ ച കൃഷ്ണാ ച രക്താ പീതാ ച ദക്ഷിണാ । സമാസേന തു വക്ഷ്യാമി യഥൈതാ വര്ണതഃ സ്മൃതാഃ । । ൩൪ ശുക്ലാ തു ബ്രാഹ്മണീ ജ്ഞേയാ രക്താ തു ക്ഷത്രിയാ സ്മൃതാ । വൈശ്യാ തു പീതികാ ജ്ഞേയാ കൃഷ്ണാ ശൂദ്രാ തു കഥ്യതേ । । അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ദംഷ്ട്രാണാം വിഷലക്ഷണമ് । । ൩൫ ദംഷ്ട്രാണാം തു വിഷം നാസ്തി നിത്യമേവ ഭുജങ്ഗമേ । ദക്ഷിണം നേത്രമാസാദ്യ വിഷം സര്പസ്യ തിഷ്ഠതി । । ൩൬ സങ്കുദ്ധസ്യേഹ സര്പസ്യ വിഷം ഗച്ഛതി മസ്തകേ । മസ്തകാദ്ധമനീം യാതി തതോ നാഡീഷു ഗച്ഛതി । । ൩൭ നാഡീഭ്യഃ പദ്യതേ ദംഷ്ട്രാം വിഷം തത്ര പ്രവര്തതേ । തത്സര്വം കഥയിഷ്യാമി യഥാവദനുപൂര്വശഃ । । ൩൮ അഷ്ടഭിഃ കാരണൈഃ സര്പോ ദശതേ നാത്ര സംശയഃ । ആക്രാന്തോ ദശതേ പൂര്വം ദ്വിതീയം പൂര്വവൈരിണമ് । । ൩൯ തൃതീയം ദശതേ ഭീതശ്ചതുര്ഥം മദദര്പിതഃ । പഞ്ചമം തു ക്ഷുധാവിഷ്ടഃ ഷഷ്ഠം ചേഹ വിഷോല്ബണഃ । । സപ്തമം പുരരക്ഷാര്ഥമഷ്ടമം കാലചോദിതഃ । । 1.33.൪൦ യസ്തു സര്പോ ദശിത്വാ൩ തു ഉദരം പരിവര്തയേത് । ബലഭുഗ്നാകൃതിം ദംഷ്ട്രാമാക്രാന്തം തം വിനിര്ദിശേത് । ।൪ ൧ യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ഗഭീരം ദൃശ്യതേ വ്രണമ് । വൈരദഷ്ടം വിജാനീയാത്കശ്യപസ്യ വചോ യഥാ । ।൪ ൨ ഏകം ദംഷ്ട്രാപദം യസ്യ അവ്യക്തം ന ച കല്പിതമ് । ഭീതദഷ്ടം വിജാനീയാദ്യഥോവാച പ്രജാപതിഃ । । ൪൩ യസ്യ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ രേഖാ ദന്തസ്യ ജായതേ । മദദഷ്ടം വിജാനീയാത്കശ്യപസ്യ വചോ യഥാ । । ൪൪ ദ്വേ ച ദംഷ്ട്രാപദേ യസ്യ ദൃശ്യന്തേ ച മഹാക്ഷതമ് । ക്ഷുധാവിഷ്ടം വിജാനീയാദ്യഥോവാച പ്രജാപതിഃ । । ൪൫ ദ്വേ ദംഷ്ട്രേ യസ്യ ദൃശ്യേതേ ക്വചിദ്രുധിരസങ്കുലേ । വിഷോല്ബണം വിജാനീയാദ്ദംശം തം നാത്ര സംശയഃ । । ൪൬ അപത്യരക്ഷണാര്ഥായ ജാനീയാത്തം ന സംശയഃ । യത്തു കാകപദാകാരം ത്രിഭിര്ദന്തൈസ്തു ലക്ഷിതമ് । । ൪൭ മഹാനാഗ ഇതി പ്രോക്തം കാലദണ്ഡം വിനിര്ദിശേത് । ത്രിവിധം ദഷ്ടജാതൈസ്തു ലക്ഷണം സമുദാഹൃതമ് । ।൪൮ ദഷ്ടാനുപീതം വിജ്ഞേയം കശ്യപസ്യ വചോ യഥാ । വിഷഭാഗാത്തു സര്പസ്യ ത്രിഭാഗസ്തത്ര സംക്രമേത് । । ൪൯ ഉദരം ദര്ശയേദ്യസ്തു ഉദ്ധതം തം വിനിര്ദിശേത് । ഛര്ദിതം വിഷവേഗേന നിര്വിഷഃ പന്നഗോ ഭവേത് । । 1.33.൫൦ അസാധ്യശ്ചാപി വിജ്ഞേയശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രാഭിപീഡിതഃ । ഗ്രീവാഭങ്ഗോ ഭവേത്കിഞ്ചിത്സന്ദഷ്ടോ വിഷയോഗതഃ । । ഇതോ ദംശസ്തതഃ ശുദ്ധോ വ്യന്തരഃ പരികീര്തിതഃ । । ൫൧ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പഞ്ചമീകല്പേ സര്പദംഷ്ട്രാവര്ണനം നാമ ത്രയസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
കാലലക്ഷണമ് കശ്യപ ഉവാച അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി കാലദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് । ശൃണു ഗൌതമ തത്ത്വേന യാദൃശോ ഭവതേ നരഃ । । ൧ ജിഹ്രാഭങ്ഗോഽഥ ഹൃച്ഛൂലം ചക്ഷുര്ഭ്യാം ച ന പശ്യതി । ദംശം ച ദഗ്ധസംകാശം പക്വജമ്ബൂഫലോപമമ് । । ൨ വൈവര്ണ്യം ചൈവ ദന്താനാം ശ്യാവോ ഭവതി വര്ണതഃ । സര്വേഷ്വങ്ഗേഷു ശൈഥില്യം പുരീഷസ്യ ച ഭേദനമ് । । ൩ ഭഗ്നസ്കന്ധകടിഗ്രീവ ഊര്ധ്വദൃഷ്ടിരധോമുഖഃ । ദഹ്യതേ വേപതേ ചൈവ സ്വപതേ ച മുഹുര്മുഹുഃ । । ൪ ശസ്ത്രേണ ച്ഛിദ്യമാനസ്യ രുധിരം ന പ്രവര്തതേ । ദണ്ഡേന താഡ്യമാനസ്യ ദണ്ഡരാജീ ന ജായതേ । । ൫ ദംശേ കാകപദം സുനീലമസകൃജ്ജമ്ബൂഫലാഭം ഘനമുച്ഛൂനം രുധിരാര്ദ്രസേകബഹുലം കൃച്ഛ്രാന്നിരോധോ ഭവേത് । ഹിക്കാശ്വാസഗലഗ്രഹശ്ച സുമഹാന്പാണ്ഡുസ്ത്വചാ ദൃശ്യതേ ശുഷ്കാങ്ഗഃ പ്രവദന്തി ശാസ്ത്രനിപുണാസ്തത്കാലദഷ്ടം വിദുഃ । । ൬ ദംശേ യസ്യാഥ ശോഥഃ പ്രചലിതവലിതം മണ്ഡലം വാ സുനീലം പ്രസ്വേദോ ഗാത്ര ഭേദഃ സ്രവതി ച രുധിരം സാനുനാസം ച ജല്പേത് । ദന്തോഷ്ഠാഭ്യാം വിയോഗോ ഭ്രമതി ച ഹൃദയം സന്നിരോധശ്ച തീവ്രോ ദിവ്യാനാമേഷ ദംശഃ സ്ഥലവിപുലമയോ വിദ്ധി തം കാലദഷ്ടമ് । । ൭ ദന്തൈര്ദന്താന്സ്പൃശതി ബഹുശോ ദൃഷ്ടിരായാസഖിന്നാ സ്ഥൂലോ ദംശഃ സ്രവതി രുധിരം കേകരം ചക്ഷുരേകമ് । । പ്രത്യാദിഷ്ടഃ ശ്വസിതി സതതം സാനുനാസം ച ഭാഷേത്പാപം ബ്രൂതേ സകലഗദിതം കാലദണ്ഡം തമാഹുഃ । । ൮ വേപതേ വേദനാ തീവ്രാ രക്തനേത്രശ്ച ജായതേ । ഗ്രീവാഭങ്ഗശ്ചലാ നാഭിഃ കാലദഷ്ടം വിനിര്ദിശേത് । । ൯ ദര്പണേ സലിലേ വാപി ആത്മച്ഛായാം ന പശ്യതി । മന്ദരശ്മിം തഥാ തീവ്രം തേജോഹീനം ദിവാകരമ്
കശ്യപന് പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാന് കാലദഷ്ടന്റെ ലക്ഷണങ്ങള് പറയാം; ഗൗതമാ, ഒരാള് എങ്ങനെയാവുന്നുവെന്ന് ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്ക്കൂ.
1.34.൧൦ വേപതേ വേദനാത്രസ്തോ രക്തനേത്രശ്ച ജായതേ । സ യാതി നിധനം ജന്തുഃ കാലദണ്ഡം വിനിര്ദിശേത് । । ൧൧ അഷ്ടമ്യാം ച നവമ്യാം ച കൃഷ്ണപക്ഷേ ചതുര്ദശീമ് । നാഗപഞ്ചമീദഷ്ടാനാം ജീവിതസ്യ ച സംശയഃ । । ൧൨ ആര്ദ്രാശ്ലേഷാമഘാഭരണീകൃത്തികാസു വിശേഷതഃ । വിശാഖാം ത്രിഷു പൂര്വാസു മൂലസ്വാതീശതാത്മകേ । । സര്പദഷ്ടാ ന ജീവന്തി വിഷം പീതം ച യൈസ്തഥാ । । ൧൩ ശൂന്യാഗാരേ ശ്മശാനേ ച ശുഷ്കവൃക്ഷേ തഥൈവ ച । ന ജീവന്തി നരാ ദഷ്ടാ നക്ഷത്രേ തിഥിസംയുതേ । । ൧൪ അഷ്ടോത്തരം മര്മ ശതം പ്രാണിനാം സമുദാഹൃതമ് । തേഷാം മധ്യേ തു മര്മാണി ദശ ദ്വേ ചാപി കീര്തിതേ । । ൧൫ ശങ്ഖേ നേത്രേ ഭ്രുവോര്മധ്യേ ബസ്തിഭ്യാം വൃഷണോത്തരേ । കക്ഷേ സ്കന്ധേ ഹദി മധ്യേ താലുകേ ചിബുകേ ഗുദേ । । ൧൬ ഏഷു ദ്വാദശമര്മേഷു൨ ദംശൈഃ ശസ്ത്രേണ വാ ഹതഃ । ന ജീവതി നരോ ലോകേ കാലദണ്ഡം വിനിര്ദിശേത് । । ൧൭ അകചടതപയശാം വദന്തി പ്രോക്താ ജീവന്തി ന തത്ര ഹി । ഗതം ബ്രൂയാദ്യദി സ്ഖലതി ശിരസ്തസ്യ സമ്പ്രാപ്തകാലഃ । । ൧൮ ഭവതി ച യദി ദൂതോ ഹ്യുത്തമസ്യാധമോ വാ യദി ഭവതി ച ദൂത ഉത്തമോ വാധമസ്യ । ആദൌ ദഷ്ടസ്യ നാമ യദി വദതി ക്വചിദ്വക്തി തസ്യാഥ പശ്ചാത്തം വര്ണഭേദോ യദി ഭവതി സമഃ പ്രാപ്ത കാലസ്യ ദൂതഃ । । ൧൯ ദൂതോ വാ ദണ്ഡഹസ്തോ ഭവതി ച യുഗലം പാശഹസ്തസ്തഥാ വാ രക്തവസ്ത്രം ച കൃഷ്ണം മുഖശിരസി ഗതമേകവസ്ത്രശ്ച ദൂതഃ । । തൈലാഭ്യക്തശ്ച തദ്വദ്യദി ത്വരിതഗതിര്മുക്തകേശശ്ച യാതി യഃ കുര്യാദ്ഘോരശബ്ദം കരചരണയുഗൈഃ പ്രാപ്തകാലസ്യ ദൂതഃ । । 1.34.൨൦ നാഗോദയം പ്രവക്ഷ്യാമി ഈശാനേന തു ഭാഷിതമ് । ബ്രഹ്മണാ തു പുരാ സൃഷ്ടാ ഗ്രഹാ നാഗാസ്ത്വനേകശഃ । । ൨൧ അനന്തം ഭാസ്കരം വിദ്യാത്സോമം വിദ്യാത്തു വാസുകിമ് । തക്ഷകം ഭൂമിപുത്രം തു കര്കോടം ച ബുധം വിദുഃ । । ൨൨ പദ്മം ബൃഹസ്പതിം വിദ്യാന്മഹാപദ്മം ച ഭാര്ഗവമ് । കുലികഃ ശംഖപാലശ്ച ദ്വാവേതൌ തു ശനൈശ്ചരഃ । । ൨൩ പൂര്വപാദഃ ശംഖപാലോ ദ്വിതീയഃ കുലികസ്തഥാ । നിത്യം ഭാഗേ യഥോദ്ദിഷ്ടേ ദിനരാത്രീ തഥൈവ ച । । ൨൪ ശുക്രസോമൌ ച മധ്യാഹ്നേ ഉദയേ തു ക്ഷമാസുതഃ । ശനിഃ പ്രാഗഷ്ടമേ ഭാഗേ ദിവാരാത്രേ ത്വിഹോച്യതേ । । ൨൫ ഗ്രഹാശ്ച ഭുഞ്ജതേ ചൈവ ശേഷം ഭാഗസ്യ ലക്ഷണമ് । രവിവാരേ സദാ ജ്ഞേയൌ പാദൌ ദശ ചതുര്ദശ । । ൨൬ അഷ്ട ദ്വാദശ വൈ ചന്ദ്രേ ദശ ഷഷ്ഠേ കുജേ തഥാ । ബുധസ്യ നവമേ പാദേ രാഹൌ ച ദിവസസ്യ ച । । ൨൭ ഗുരോര്ദ്വിതീയഃ ഷഷ്ഠശ്ച ഷോഡശസ്യ തു വര്ജയേത് । ഭാസ്കരസ്യ ദിനേ പ്രോക്തേ ചതുര്ഥേ ദശമേഷ്ടമേ । । ൨൮ ശനൈശ്ചരദിനേ പാദം ത്യജേച്ചൈവ സുദാരുണമ് । ദ്വിതീയം ദ്വാദശം ചൈവ ഷോഡശസ്യ തു വര്ജയേത് । । ൨൯ മുഹൂര്തഘടികാദൂര്ദ്ധ്വം ഘടികാ ചതുര്ഥം ഭാഗം വിംശതിശ്ച । കുഹൂസുതം ബുദ്ബുദം നിമേഷമേതത്കാലസ്യ ലക്ഷണമ് । । 1.34.൩൦ ഇതി ശ്രീ ഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പഞ്ചമീകല്പേ ദംശദഷ്ടകദൂതലക്ഷണം നാമ ചതുസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
യമദൂതീലക്ഷണമ് കശ്യപ ഉവാച സവിഷാ ദംഷ്ട്രയോര്മധ്യേ യമദൂതീ തു വൈ ഭവേത് । ന ചികിത്സാ ബുധൈഃ കാര്യാ തം ഗതാസും വിര്നിദശേത് । । ൧ പ്രഹരാര്ധം ദിവാരാത്രാവേകൈകം ഭുഞ്ജതേ ബഹിഃ । ഏകസ്യ ച സമാനം ച ദ്വിതീയം ഷോഡശം തഥാ । । ൨ നാഗോദയോ യമുദ്ദിശ്യ ഹതോ വിദ്ധോ വിദാരിതഃ । കാലദഷ്ടം വിജാനീയാത്കശ്യപസ്യ വചോ യഥാ । । ൩ യന്മാത്രം പതതേ ബിന്ദുര്വാലാഗ്രം സലിലോദ്ധൃതമ് । തന്മാത്രം സ്രവതേ ദംഷ്ട്രാ വിഷം സര്പസ്യ ദാരുണമ് । । ൪ നാഡീശതേ തു സമ്പൂര്ണേ ദേഹേ സങ്ക്രമതേ വിഷമ് । യാവത്സങ്ക്രാമയേദ്ബാഹും കുഞ്ചിതം വാ പ്രസാരയേത് । । ൫ അനേന ക്ഷണമാത്രേണ വിഷം ഗച്ഛതി മസ്തകേ । വേപതേ വിഷവേഗേ തു ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । । ൬ വര്ധതേ രക്തമാസാദ്യ തതോ വാതൈഃ ശിഖീ യഥാ । തൈലബിന്ദുര്ജലം പ്രാപ്യ യഥാ വേഗേന വര്ധതേ । । ൭ ശിഖണ്ഡീ ആശ്രയം പ്രാപ്യ മാരുതേന സമീരിതഃ । തതഃ സ്ഥാനശതം പ്രാപ്യ ത്വചാസ്ഥാനം വിചേഷ്ടിതമ് । । ൮ ത്വചാസു ദ്വിഗുണം വിദ്യാച്ഛോണിതേഷു ചതുര്ഗുണമ് । പിത്തേ തു ത്രിഗുണം യാതി ശ്ലേഷ്മേ വൈ ഷോഡശം ഭവേത് । । ൯ വായൌ ത്രിംശദ്ഗുണം ചൈവ മജ്ജാഷഷ്ടിഗുണം തഥാ । പ്രാണേ ചൈകാര്ണവീഭൂതേ സര്വഗാത്രാണി സന്ധയേത്
കശ്യപന് പറഞ്ഞു: വിഷമുള്ള രണ്ട് പല്ലുകള്ക്കിടയില് യമദൂതി എന്ന പാമ്പ് ദഷ്ടം ഉണ്ടാകുന്നു; ജീവന് പോയാല് അതിന് ചികിത്സയില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു.
സപ്തഗന്ധഘൃതം ചൈവ ദ്വിതീയേ പരികീര്തിതമ് । । ൨൮ സിന്ദുവാരം തഥാ ഹിങ്ഗും തൃതീയേ കാരയേദ്ബുധഃ । തസ്യ പാനം ച കുര്വീത അഞ്ജനം ലേപനം തഥാ । । ൨൯ ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । രക്തസ്ഥാനം തതോ ഗത്വാ പിത്തസ്ഥാനം പ്രധാവതി । । 1.35.൩൦ പിത്തസ്ഥാനഗതേ വിപ്ര വിഷരൂപാണി മേ ശൃണു । ഉത്തിഷ്ഠതേ നിപതതേ ദഹ്യതേ മുഹ്യതേ തഥാ । । ൩൧ ഗാത്രതഃ പീതകഃ സ്യാദ്വൈ ദിശഃ പശ്യതി പീതികാ । പ്രബലാ ച ഭവന്മൂര്ച്ഛാ ന ചാത്മാനം വിജാനതേ । । വിഷക്രിയാം തസ്യ കുര്യാദ്യഥാ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൨ പിത്തസ്ഥാനമതിക്രമ്യ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനം ച ഗച്ഛതി । । ൩൩ പിപ്പല്യോ മധുകം ചൈവ മധു ഖണ്ഡം ഘൃതം തഥാ । മധുസാരമലാബൂം ച ജാതിം ശങ്കരവാലുകാമ് । । ഇന്ദ്രവാരുണികാമൂലം ഗവാം മൂത്രേണ പേഷയേത് । । ൩൪ നസ്യം തസ്യ പ്രയുഞ്ജീത പാനമാലേപനാഞ്ജനമ് । ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൫ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനം തതഃ പ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ഗാത്രാണി൧ തസ്യ രുധ്യന്തേ നിഃശ്വാസശ്ച ന ജായതേ । । ലാലാ ച സ്രവതേ തസ്യ കണ്ഠോ ഘുരുഘുരായതേ । । ൩൬ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ ശ്ലേഷ്മഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൭ ത്രികുടകീ ശ്ലേഷ്മാതകോ ലോധ്രഞ്ച മധുസാരകമ് । ഏതാനി സമഭാഗാനി ഗവാം മൂത്രേണ പേഷയേത് । । ൩൮ തസ്യ പാനം ച കുര്വീത അഞ്ജനം ലേപനം തഥാ । ഏതേനൈവോപചാരേണ തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൩൯ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനമതിക്രമ്യ വായുസ്ഥാനം ച ഗച്ഛതി । തത്ര രൂപാണി വക്ഷ്യാമി വായുസ്ഥാനഗതേ വിഷേ । । 1.35.൪൦ ആധ്മായതേ ച ജഠരം ബാന്ധവാംശ്ച ന പശ്യതി । ഈദൃശം കുരുതേ രൂപം വൃഷ്ടിഭങ്ഗശ്ച ജായതേ । । ൪൧ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ വായുഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । ।൪ ൨ ശോണാമൂലം പ്രിയാലം ച രക്തം ച ഗജപിപ്പലീമ് । ഭാര്ങ്ഗീം വചാം പിപ്പലീം ച ദേവദാരും മധൂകകമ് । । ൪൩ മധൂകസാരം സഹസിന്ദുവാരം ഹിങ്ഗും ച പിഷ്ടാ ഗുടികാം ച കുര്യാത് । ദദ്യാച്ച തസ്യാഞ്ജനലേപനാദി ഏഷോഽഗദഃ സര്പവിഷാണി ഹന്യാത് । । ൪൪ അഞ്ജനം ചൈവ നസ്യം ച ക്ഷിപ്രം ദദ്യാദ്വിഷാന്വിതേ । വായുസ്ഥാനം തതോ മുക്ത്വാ മജ്ജാസ്ഥാനം പ്രധാവതി । ।൪൫ വിഷേ മജ്ജാഗതേ വിപ്ര തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ദൃഷ്ടിശ്ച ഹീയതേ തസ്യ ഭൃശമങ്ഗാനി മുഞ്ചതി । ।൪ ൬ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ മജ്ജാഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൪൭ ഘൃതമധുശര്കരാന്വിതമുശീരം ചംദനം തഥാ
ഏഴു സുഗന്ധികള് ചേര്ത്ത നെയ്യ് രണ്ടാം ഘട്ടത്തില് നല്കണം.
തതഃ പ്രണശ്യതേ ദുഃഖം തതഃ സംപദ്യതേ സുഖമ്
അതിനുശേഷം ദുഃഖം ഇല്ലാതായി സുഖം ലഭിക്കും.
മജ്ജാസ്ഥാനം തതോ ഗത്വാ മര്മസ്ഥാനം പ്രധാവതി 1.35.
മജ്ജയില് നിന്ന് വിഷം മര്മ്മസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.
നിശ്ചേഷ്ടഃ പതതേ ഭൂമൌ കര്ണാഭ്യാം ബധിരോ ഭവേത്
അവന് ചലനമില്ലാതെ നിലത്ത് വീഴുകയും, ഇരുകാതും ചെവിടനാകുകയും ചെയ്യും.
ദംഡേന ഹന്യമാനസ്യ ദംഡരാജീ ന ജായതേ
ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കപ്പെടുന്നവനാൽ ദണ്ഡം രാജാവാവില്ല.
കേശേഷു ലുച്യമാനേഷു നൈവ കേശാന്പ്രവേദതേ ശിഥിലാനി ഭവംതീഹ സ ഗതാസുരിതി ശ്രുതിഃ
മുടി പറിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ അവൾക്ക് അതിന്റെ വേദനയുണ്ടാകുന്നില്ല; അവിടെ അവളുടെ ശരീരം ദുർബലമാകുന്നു, ജീവൻ വിട്ടുപോയെന്ന് പ്രമാണങ്ങൾ പറയുന്നു.
ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി വിപരീതാനി ഗൌതമ
ഗൗതമാ, ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ മറിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്ന രൂപങ്ങൾ.
വൈദ്യാസ്തസ്യ ന പശ്യംതി യേ ഭവംതി കുശിക്ഷിതാഃ
നന്നായി പരിശീലനം നേടിയ വൈദ്യന്മാർക്കും ഇവ ലക്ഷണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി സ്വയം രുദ്രേണ ഭാഷിതമ്
രുദ്രൻ തന്നെ പറഞ്ഞ അതിവിശേഷമായ മരുന്ന് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം.
കുംകുമം തഗരം കുഷ്ഠം കാസമര്ദത്വചം തഥാ
കുങ്കുമം, തഗരം, കുഷ്ഠം, കൂടാതെ കാസമർദയുടെ തൊലി—
ഏതാനി സമഭാഗാനി ഗോമൂത്രേണ തു പേഷയേത് കാലാഹിനാപി ദഷ്ടേന ക്ഷിപ്രം ഭവതി നിര്വിഷഃ
ഇവയെല്ലാം തുല്യമായ അളവിൽ എടുത്ത് പശുവിന്റെ മൂത്രത്തിൽ അരച്ചാൽ, കറുത്ത പാമ്പ് കടിച്ചവർക്കും വിഷം ഉടൻ മാറിപ്പോകും.
ക്ഷിപ്രമേവ പ്രദാ തവ്യം മൃതസംജീവനൌഷധമ്
ജീവൻ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ ഔഷധം ഉടൻ തന്നെ നൽകണം.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പംചമീകല്പേ ധാതുഗതവിഷക്രിയാവര്ണനം നാമ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിൽ, ബ്രാഹ്മ പാർവ്വത്തിൽ, അഞ്ചാം കല്പത്തിൽ, ഒരു ലക്ഷത്തിരണ്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സംഹിതയിൽ, 'ധാതുക്കളിൽ വിഷം വന്നപ്പോൾ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ' എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
കുമാരദഷ്ടഃ കീദൃക്സ്യാത്സൂതികാദംശിതസ്യ ച
ഒരു ബാലൻ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ എങ്ങനെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണും? പ്രസവം കഴിഞ്ഞ സ്ത്രീയെ കടിച്ചാൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?
രൂപം നപുംസകേനേഹ വ്യംതരേണ ച കീദൃശമ്
നപുംസകനെ അല്ലെങ്കിൽ ഉള്ളിൽ പാമ്പ് കടിച്ചാൽ എങ്ങനെയാണ് അവന്റെ രൂപം?
കശ്യപ ഉവാച അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി നാഗാനാം രൂപലക്ഷണമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ പാമ്പുകളുടെ രൂപവും ലക്ഷണങ്ങളും വിശദമായി പറയും.
അഥ സര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ഊര്ധ്വ ദൃഷ്ടിഃ പ്രജായതേ
പാമ്പ് കടിച്ചാൽ കണ്ണ് മേലോട്ടാണ് തിരിയുന്നത്.
1.31.൫൦ സുമന്തുരുവാച ചതുര്ഥീ സാ ചതുര്ഥീ സാ യദാങ്ഗാരകസംയുതാ । ഉപോഷ്യാ തത്ര തത്രൈവ പ്രദേയോ വിധിവദ്ഗുഡഃ । । ൫൧ ഉപോഷ്യ നക്തേന വിഭോ ചതസ്രഃ കുജസംയുതാ । ചതുര്ഥ്യാം ച ചതുര്ഥ്യാം ച വിധാനം ശൃണു യാദൃശമ് । । ൫൨ സൌവര്ണം തു കുജം കൃത്വാ സവിനായകമാദരാത് । ദശസൌവര്ണികം മുഖ്യം ദശാര്ധമര്ധമേവ ച । ।൫ ൩ സൌവര്ണപാത്രേ രൌപ്യേ വാ ഭക്ത്യാ താമ്രമയേഽപി വാ । വിംശത്പലാനി പാത്രാണി വിംശത്യര്ധപലാനി വാ । । ൫൪ വിംശത്കര്ഷാണി വാ വീര വിംശദര്ധാര്ധമേവ വാ । രൌപ്യസങ്ഖ്യം പലം കാര്യം പലാര്ധമര്ധമേവ ച । । ൫൫ ശക്ത്യാ വിത്തൈശ്ച ഭക്ത്യാ ച പാത്രേ താമ്രമയേഽപി തു । പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ഗ്രഹേശം വൈ വസ്ത്രൈഃ സമ്പരിവേഷ്ടിതമ് । । വിവിധൈഃ സാധകൈ രക്തൈഃ പുഷ്പൈ രക്തൈഃ സമന്വിതമ് । । ൫൬ ബ്രാഹ്മണായ സദാ ദദ്യാദ്ദക്ഷിണാസഹിതം നൃപ । വാചകായ മഹാബാഹോ ഗുണിനേ ശ്രേയസേ നൃപ । । ൫൭ ഇതി തേ കഥിതാ പുണ്യാ തിഥീനാമുത്തമാ തിഥിഃ । യാമുപോഷ്യ നരോ രൂപം ദിവ്യമാപ്നോതി ഭാരത । । ൫൮ കാന്ത്യാത്രേയസമം വീരം തേജസാ രവിസന്നിഭമ് । പ്രഭയാ രവികല്പം ച സമീരബലസംശ്രിതമ് । । ൫൯ ഈദൃഗ്രൂപം സമാപ്യേഹ യാതി ഭൌമസദോ നൃപ । പ്രസാദാദ്വിഘ്നനാഥസ്യ തഥാ ഗണപതേര്നൃപ । । 1.31.൬൦ പഠതാം ശൃണ്വതാം രാജന്കുര്വതാം ച വിശേഷതഃ । ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപാനി ക്ഷീയന്തേ നാത്ര സംശയഃ । । ഋദ്ധിം വൃദ്ധിം തഥാ ലക്ഷ്മീം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ । । । ൬൧ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി ചതുര്ഥീകല്പേ സുഖാവഹാങ്ഗാരകചതുര്ഥീവ്രതനിരൂപണം നാമൈകത്രിംശോഽധ്യായഃ
സുമന്തു പറഞ്ഞു: അങ്ങാരകയോടു ചേര്ന്ന ചതുർത്ഥി നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കണം; അന്നേദിവസം ശരിയായ രീതിയില് വെള്ളിച്ചെറുപഞ്ചസാര അര്പ്പിക്കണം. അങ്ങാരകയോടു ചേര്ന്ന നാല് ചതുർത്ഥികള് നോമ്പ് അനുഷ്ഠിച്ച്, കുജന് സ്വര്ണ്ണത്തില് നിര്മ്മിച്ച് വിനായകസഹിതം ആദരപൂര്വ്വം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. സ്വര്ണ്ണപാത്രം, വെള്ളിപാത്രം, താമ്രപാത്രം എന്നിവയില് ഭക്തിയോടെ ഇരുപത് പലയോ അതിന്റെ പാതിയോ അര്പ്പിക്കണം. ശക്തിയനുസരിച്ച് താമ്രപാത്രത്തില് ഗ്രഹേശനെ വസ്ത്രം പൊതിഞ്ഞ്, ചുവന്ന പൂക്കള്, ഇലകള് എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന് നല്കണം. ഇതു ചെയ്താല് ദൈവികരൂപവും, തേജസ്സും, ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും. ഈ വ്രതം ചെയ്യുന്നവര്ക്കും, കേള്ക്കുന്നവര്ക്കും, പാടുന്നവര്ക്കും മഹാപാപങ്ങള് നശിക്കും; ഐശ്വര്യവും സമൃദ്ധിയും ലക്ഷ്മിയും ലഭിക്കും.
ബ്രാഹ്മണം ഭോജയേത്പശ്ചാദ് ഘൃതപായസമോദകൈഃ । ।൪ ൯ അനന്തോ വാസുകിഃ ശങ്ഖഃ പദ്മഃ കമ്ബല ഏവ ച । തഥാ കര്കോടകോ നാഗോ നാഗോ ഹ്യശ്വതരോ നൃപ । । 1.32.൫൦ ധൃതരാഷ്ട്രഃ ശങ്ഖപാലഃ കാലിയസ്തക്ഷകസ്തഥാ । പിങ്ഗലശ്ച തഥാ നാഗോ മാസി മാസി പ്രകീര്തിതാഃ । । ൫൧ വത്സരാന്തേ പാരണം സ്യാദ്ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയേദ്ബഹൂന് । ഇതിഹാസവിദേ നാഗം ഗൈരികേണ കൃതം നൃപ । । തഥാര്ചനാ പ്രദാതവ്യാ വാചകായ മഹീപതേ । । ൫൨ ഏഷ വൈ നാഗപഞ്ചമ്യാ൫ വിധിഃ പ്രോക്താ ബുധൈര്നൃപ । തവ പിത്രാ കൃതശ്ചൈവ പിതുര്മോക്ഷായ ഭാരത । । ൫൩ ത്വമേകമേകം വൈ വീര പഞ്ചമ്യാം ഭരതര്ഷഭ । സുവര്ണഭാരനിഷ്പന്നം നാഗം ദത്ത്വാ തഥാ ച ഗാമ് । । ൫൪ വ്യാസായ കുരുശാര്ദൂല പിതുരാനൃണ്യമാപ്നുയാഃ । തവ പിത്രാ കൃതാ ഹ്യേവം പഞ്ചമ്യുപാസനാ നൃപ । । ൫൫ ഉത്സൃജ്യ നാഗതാം വീര തവ പൂര്വപിതാമഹഃ । പുഷ്പോത്തരം സദോ ഗത്വാ തഥാ പുഷ്പസദോ നൃപ । । ൫൬ സുനാസീരസദോ ഗത്വാ തദാ ഭര്ഗസദോ ഗതഃ । സ്വഭൂസദസ്തതോ ഗത്വാ കഞ്ജജസ്യ സദോ ഗതഃ । । ൫൭ അന്യേഽപി യേ കരിഷ്യന്തി ഇദം വ്രതമനുത്തമമ് । ദഷ്ടകോ മോക്ഷ്യതേ തേഷാം ശുഭം സ്ഥാനമവാപ്സ്യതി । । ൫൮ യശ്ചേദം ശൃണുയാന്നിത്യം നരഃ൧ ശ്രദ്ധാസമന്വിതഃ । കുലേ തസ്യ ന നാഗേഭ്യോ ഭയം ഭവതി കുത്രചിത് । । ൫൯ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി പഞ്ചമീകല്പേ നാഗപഞ്ചമീവ്രതവര്ണനം നാമ ദ്വാത്രിംശോഽധ്യായഃ
പിന്നീട് ബ്രാഹ്മണനെ നെയ്യ്, പായസം, മധുരപാനങ്ങള് എന്നിവ നല്കി ഭോജിപ്പിക്കണം. അനന്തന്, വാസുകി, ശംഖന്, പത്മന്, കംബളം, കർക്കോട്ടകം, അശ്വതരന്, ധൃതരാഷ്ട്രന്, ശംഖപാലന്, കാലിയന്, തക്ഷകന്, പിംഗളന് എന്നിവരെ ഓരോ മാസവും സ്മരിക്കണം. വര്ഷാവസാനത്തില് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭോജിപ്പിക്കണം. ഇതിഹാസം അറിയുന്നവന് നിര്മ്മിച്ച പാമ്പിനെ ഗൈരികം കൊണ്ട് പൂജിക്കണം. ഈ വിധം നാഗപഞ്ചമിയുടെ കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിച്ചാല് പിതാവിന് മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഓരോ പഞ്ചമിയിലും ഒരു സ്വര്ണ്ണപാമ്പും ഒരു പശുവും ദാനം ചെയ്താല് പിതാവിന്റെ ഋണമോചനവും ലഭിക്കും. ഈ വ്രതം ചെയ്യുന്നവരുടെ കുടുംബത്തില് പാമ്പ് ഭയം ഉണ്ടാകില്ല. ഈ വ്രതം ചെയ്യുന്നതും, കേള്ക്കുന്നതും കുടുംബത്തില് പാമ്പ് ഭയം ഉണ്ടാകാതെ രക്ഷ ലഭിക്കും.
ശതാനികന് ചോദിച്ചു: പാമ്പുകള്ക്ക് എത്ര രൂപങ്ങളുണ്ട്, അവയുടെ നിറം എന്ത്, ലക്ഷണങ്ങള് എന്ത്, അവയുടെ ജനനം എങ്ങനെയാണ്, ഏത് കുടുംബങ്ങളില് ആണ് പാമ്പുകള് ജനിക്കുന്നത്?
പൂച്ച, നക്കല്, പന്നി, ചെറുവണ്ടി എന്നിവയില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടാല് ഒരു പാമ്പ് നൂറ്റിരുപത് വര്ഷം ജീവിക്കും.
വേദനയോടെ വിറയ്ക്കുകയും കണ്ണുകള് ചുവപ്പുകയും ചെയ്യുന്നവന് മരണത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇത് കാലദണ്ഡം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
1.35.൧൦ ശ്രോത്രേ നിരുധ്യമാനേ ച യാതി ദഷ്ടസ്ത്വസാധ്യതാമ് । തതോഽസൌ മ്രിയതേ ജന്തുര്നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസവര്ജിതഃ । । ൧൧ നിഷ്ക്രാന്തേ തു തതോ ജീവേ ഭൂതേ പഞ്ചത്വമാഗതേ । താനി ഭൂതാനി ഗച്ഛന്തി യസ്യ യസ്യ യഥാതഥമ് । । ൧൨ പൃഥിവ്യാപസ്തഥാ തേജോ വായുരാകാശമേവ ച । ഇത്യേഷാമേവ സങ്ഘാതഃ ശരീരമഭിധീയതേ । । ൧൩ പൃഥിവീ പൃഥിവീം യാതി തോയം തോയേഷു ലീയതേ । തേജോ ഗച്ഛതി ചാദിത്യം മാരുതോ മാരുതം വ്രജേത് । । ൧൪ ആകാശം ചൈവമാകാശേ സഹ തേനൈവ ഗച്ഛതി । സ്വസ്ഥാനം തേ പ്രപദ്യന്തേ പരസ്പരനിയോജിതാഃ । । ൧൫ ന ജീവേദാഗതഃ കശ്ചിദിഹ ജന്മനി സുവ്രത । വിഷാര്തം ന ഉപേക്ഷേത ത്വരിതം തു ചികിത്സയേത് । । ൧൬ ഏകമസ്തി വിഷം ലോകേ ദ്വിതീയം ചോപപദ്യതേ । യഥാ നാനാവിധം ചൈവ സ്ഥാവരം തു തഥൈവ ച । । ൧൭ പ്രഥമേ വിഷവേഗേ തു രോമഹര്ഷോഽഭിജായതേ । ദ്വിതീയേ വിഷവേഗേ തു സ്വേദോ ഗാത്രേഷു ജായതേ । । ൧൮ തൃതീയേ വിഷവേഗേ തു കമ്പോ ഗാത്രേഷു ജായതേ । ചതുര്ഥേ വിഷവേഗേ തു ശ്രോത്രാന്തരനിരോധകൃത് । । ൧൯ പഞ്ചമേ വിഷവേഗേ തു ഹിക്കാ ഗാത്രേഷു ജായതേ । ഷഷ്ഠേ ച വിഷവേഗേ തു പ്രാണേഭ്യോഽപി പ്രമുച്യതേ । । സപ്തധാതുവഹാ ഹ്യേതേ വൈനതേയേന ഭാഷിതാഃ । । 1.35.൨൦ ത്വചഃ സ്ഥാനേ വിഷേ പ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । അങ്ഗാനി തിമിരായന്തേ തപന്തേ ച മുഹുര്മുഹുഃ । । ൨൧ ഏതാനി യസ്യ ചിഹ്നാനി തസ്യ ത്വചി ഗതം വിഷമ് । തസ്യാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൨ അര്കമൂലമപാമാര്ഗം പ്രിയങ്ഗും തഗരം൨ തഥാ । ഏതദാലോഡ്യ ദാതവ്യം തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൩ തതസ്തസ്മിത്കൃതേ വിപ്ര ന നിവര്തേത ചേദ്വിഷമ് । ത്വചഃ സ്ഥാനം തതോ ഭിത്ത്വാ രക്തസ്ഥാനം പ്രധാവതി । । ൨൪ വിഷേ ച രക്തം സംപ്രാപ്തേ തസ്യ രൂപാണി മേ ശൃണു । ദഹ്യതേ മുഹ്യതേ൧ ചൈവ ശീതലം ബഹു മന്യതേ । । ൨൫ ഏതാനി യസ്യ രൂപാണി തസ്യ രക്തഗതം വിഷമ് । തത്രാഗദം പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സമ്പദ്യതേ സുഖമ് । । ൨൬ ഉശീരം ചന്ദനം കുഷ്ഠമുത്പലം തഗരം തഥാ । മഹാകാലസ്യ മൂലാനി സിന്ദുവാരനഗസ്യ ച । । ഹിങ്ഗുലം മരിചം ചൈവ പൂര്വവേഗേ തു ദാപേയത് । । ൨൭ ബൃഹതീ വൃശ്ചികാ കാലീ ഇന്ദ്ര വാരുണിമൂലകമ്
കാതുകള് അടഞ്ഞാല് ദഷ്ടന് അസാധ്യനാകും; പിന്നെ ശ്വാസം ഇല്ലാതെ അവന് മരിക്കും. ജീവന് പുറത്തുപോയാല് അവന്റെ പഞ്ചഭൂതങ്ങള് ഓരോന്നായി അതത് സ്ഥാനത്തേക്ക് പോകും. ഭൂമി ഭൂമിയിലേക്കും, വെള്ളം വെള്ളത്തിലേക്കും, തീ സൂര്യനിലേക്കും, വായു വായുവിലേക്കും, ആകാശം ആകാശത്തിലേക്കും പോകുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ആരും അനശ്വരനല്ല; വിഷം കിട്ടിയവനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, ഉടന് ചികിത്സ ചെയ്യണം. ലോകത്ത് ഒരു വിഷം മാത്രമല്ല, പലതരത്തിലുള്ള വിഷങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യവട്ടം വിഷം കയറുമ്പോള് രോമങ്ങള് നട്ടെല്ലും, രണ്ടാംവട്ടം വിയര്പ്പും, മൂന്നാംവട്ടം വിറയലും, നാലാംവട്ടം കാതടയലും, അഞ്ചാംവട്ടം ഇടിയലും, ആറാംവട്ടം ജീവന് നഷ്ടപ്പെടലും ഉണ്ടാകും. വിഷം ത്വക്കില് എത്തിയാല് ശരീരം ഇരുണ്ടു ചൂടാകുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളവന് ത്വക്കില് വിഷം കയറിയതാണ്. അഗദം നല്കണം: അര്ക്കമൂലം, അപാമാര്ഗം, പ്രിയംഗു, തഗരം എന്നിവ ചേര്ത്ത് നല്കണം. ഇതു ചെയ്തിട്ടും വിഷം മാറില്ലെങ്കില് വിഷം രക്തത്തിലേക്ക് കയറും.