നോച്ഛിഷ്ടം കസ്യചിദ്ദദ്യാന്നാദ്യാച്ചൈതത്തഥാന്തരാ । । ൩൯ യസ്ത്വന്നമന്തരാ കൃത്വാ ലോഭാദത്തി നൃപോത്തമ । വിനാശം യാതി സ നര ഇഹ ലോകേ പരത്ര ച । । യഥാഭവത്പുരാ വൈശ്യോ ധനവര്ദ്ധനസംജ്ഞിതഃ । । 1.3.൪൦ ശതാനീക ഉവാച സ കഥമന്തരം പൂര്വമന്നസ്യ ദ്വിജസത്തമ । കിമന്തരം തഥാന്നസ്യ കഥം വാ തത്കൃതം ഭവേത് । । ൪൧ സുമന്തുരുവാച പുരാ കൃതയുഗേ രാജന്വൈശ്യോ വസതി പുഷ്കരേ । ധനവര്ധനനാമാ വൈ സമൃദ്ധൌ ധനധാന്യതഃ । । ൪൨ നിദാഘകാലേ രാജേന്ദ്ര സ കൃത്വാ വൈശ്വദേവികമ് । സപുത്രഭ്രാതൃഭിഃ സാര്ധം തഥാ വൈ മിത്രബന്ധുഭിഃ । । ആഹാരം കുരുതേ രാജന്ഭക്ഷ്യഭോജ്യസമന്വിതമ്
മറ്റൊരാളുടെ ഉച്ചിഷ്ടം കഴിക്കരുത്. അതുപോലെ ഇടയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ആരെങ്കിലും ഇടയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, അവൻ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നാശം നേരിടും.
സുസമൌ ചരണൌ കൃത്വാ തഥാ ബദ്ധശിഖോ നൃപ । । ൫൮ ന തിഷ്ഠന്ന ച സംജല്പംസ്തഥാ ചാനവലോകയന് । ന ത്വരന്കുപിതോ വാപി ത്യക്ത്വാ രാജന്സുദൂരതഃ । । ൫൯ പ്രസന്നാഭിസ്തഥാദ്ഭിസ്തു ആചാന്തഃ ശുചിതാമിയാത് । നോഷ്ണാഭിര്ന സഫേനാഭിര്യുക്താഭിഃ കലുഷേണ ച । । 1.3.൬൦ വര്ണേന രസഗന്ധാഭ്യാം ഹീനാഭിര്ന ച ഭാരത । സബുദ്ബുദാഭിശ്ച തഥാ നാചാമേത്പണ്ഡിതോ നൃപ । । ൬൧ പഞ്ചതീര്ഥാനി വിപ്രസ്യ ശ്രൂയന്തേ ദക്ഷിണേ കരേ । ദേവതീര്ഥം പിതൃതീര്ഥം ബ്രഹ്മതീര്ഥം ച മാനദ । । ൬൨ പ്രാജാപത്യം തഥാ ചാന്യത്തഥാന്യത്സൌമ്യമുച്യതേ । അങ്ഗുഷ്ഠമൂലോത്തരതോ യേയം രേഖാ മഹീപതേ । । ൬൩ ബ്രാഹ്മം തീര്ഥം വദന്ത്യേതദ്വസിഷ്ഠാദ്യാ ദ്വിജോത്തമാഃ । കായം കനിഷ്ഠികാമൂലേ അങ്ഗുല്യഗ്രേ തു ദൈവതമ് । । ൬൪ തര്ജന്യങ്ഗുഷ്ഠയോരന്തഃ പിത്ര്യം തീര്ഥമുദാഹൃതമ് । കരമധ്യേ സ്ഥിതം സൌമ്യം പ്രശസ്തം ദേവകര്മണി । । ൬൫ ദേവാര്ചാബലിഹരണം പ്രവിക്ഷപണമേവ ച । ഏതാനി ദേവതീര്ഥേന കുര്യാത്കുരുകുലോദ്വഹ । । ൬൬ അന്നനിര്വപണം രാജംസ്തഥാ സപവനം ൧ നൃപ । ലാജാഹോമം തഥാ സൌമ്യം പ്രാജാപത്യേന കാരയേത് । । ൬൭ കമണ്ഡലൂപസ്പര്ശനം ദധിപ്രാശനമേവ ച । സൌമ്യതീര്ഥേന രാജേന്ദ്ര സദാ കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ । । ൬൮ പിതൄണാം തര്പണം കാര്യം പിതൃതീര്ഥേന ധീമതാ । ബ്രാഹ്മേണ ചാപി തീര്ഥേന സദോഷസ്പര്ശനം പരമ് । । ൬൯ ൨ഘനാങ്ഗുലികരം കൃത്വാ ഏകാഗ്രഃ സുമനാ ദ്വിജഃ । ത്രിഃ കൃത്വാ യഃ പിബേദാപോ മുഖശബ്ദവിവര്ജിതഃ । । 1.3.൭൦ ശൃണു യത്ഫലമാപ്നോതി പ്രീണാതി ച യഥാ സുരാന് । പ്രഥമം യത്പിബേദാപ ഋഗ്വേദസ്തേന തൃപ്യതി । । ൭൧ യദ്ദ്വിതീയം യജുര്വേദസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । യത്തൃതീയം സാമവേദസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । । ൭൨ പ്രഥമം യന്മൃജേദാസ്യം ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠമൂലതഃ । അഥര്വവേദഃ പ്രീണാതി തേന രാജന്നസംശയഃ । । ൭൩ ഇതിഹാസപുരാണാനി യദ്ദ്വിതീയം പ്രമാര്ജതി । യന്മൂര്ധാനം ഹി രാജേന്ദ്ര അഭിഷിഞ്ചതി വൈ ദ്വിജഃ । । ൭൪ തേന പ്രീണാതി വൈ രുദ്രം ശിഖാമാലഭ്യ വൈ ഋഷീന് । യദക്ഷിണീ ചാലഭതേ രവിഃ പ്രീണാതി തേന വൈ । । ൭൫ നാസികാലമ്ഭനാദ്വായും പ്രീണാത്യേവ ന സംശയഃ । യച്ഛ്രോത്രമാലഭേദ്വിപ്രോ ദിശഃ പ്രീണാതി തേന വൈ । । ൭൬ യമം കുബേരം വരുണം വാസവം ചാഗ്നിമേവ ച । യദ്ബാഹുമന്വാലഭതേ ഏതാന്പ്രീണാതി തേന ൧ വൈ । । ൭൭ യന്നാഭിമന്വാലഭതേ പ്രാണാനാം ഗ്രന്ഥിമേവ ച । തേന പ്രീണാതി രാജേന്ദ്ര ഇതീയം വൈദികീ ശ്രുതിഃ । । ൭൮ അഭിഷിഞ്ചതി യത്പാദൌ വിഷ്ണും പ്രീണാതി തേന വൈ । യദ്ഭൂമ്യാച്ഛാദകം വാരി വിസര്ജയതി മാനദ । । ൭൯ വാസുകിപ്രമുഖാന്നാഗാംസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । യദ്ബിന്ദവോഽന്തരേ ഭൂമൌ പതന്തീഹ നരാധിപ । । 1.3.൮൦ ഭൂതഗ്രാമം തതസ്തസ്തു പ്രീണന്തീഹ ചതുര്വിധമ് । അങ്ഗുഷ്ഠേന പ്രദേശിന്യാ ലഭേത ചാക്ഷിണീ നൃപ । । ൮൧ അനാമികാങ്ഗുഷ്ഠികാഭ്യാം നാസികാമാലഭേന്നൃപ । മധ്യമാങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം മുഖം സംസ്പൃശേദ്ഭരതര്ഷഭ । । ൮൨ കനിഷ്ഠികാങ്ഗുഷ്ഠകാഭ്യാം കര്ണമാലഭതേ നൃപ । അങ്ഗുലീഭിസ്തഥാ ബാഹുമങ്ഗുഷ്ഠേന തു മങ്ഗലമ് । । ൮൩ thumb|300px|അങ്ഗുലയഃ thumb|300px|പുരാണേഷു അങ്ഗുലിവിന്യാസഃ thumb|300px|സാമവേദേ അങ്ഗുലിവിന്യാസഃ നാഭിം കുരുകുലശ്രേഷ്ഠ ശിരഃ സര്വാഭിരേവ ച । അങ്ഗുഷ്ഠോഗ്നിര്മഹാബാഹോ പ്രോക്തോ വായുഃ പ്രദേശിനീ । । ൮൪ അനാമികാ തഥാ സൂര്യഃ കനിഷ്ഠാ മാഘവാ വിഭോ । പ്രജാപതിര്മധ്യമാ ജ്ഞേയാ തസ്മാദ്ഭരതസത്തമ । । ൮൫ ഏവമാചമ്യ വിപ്രസ്തു പ്രീണാതി സതതം ജഗത് । സര്വാശ്ച ദേവതാസ്താത ലോകാംശ്ചാപി ന സംശയഃ । । ൮൬ തസ്മാത്പൂജ്യഃ സദാ വിപ്രഃ സര്വദേവമയോ ഹി സഃ । ബ്രാഹ്മേണ വിപ്രതീര്ഥേന നിത്യകാലമുപസ്പൃശേത് । । ൮൭ കായത്രൈദേശികാഭ്യാം വാ ന പിത്ര്യേണ കദാചന । ഹൃദ്ഗാഭിഃ പൂയതേ വിപ്രഃ കണ്ഠഗാഭിസ്തു ഭൂമിപഃ । । ൮൮ വൈശ്യോദ്ഭിഃ പ്രാശിതാഭിസ്തു ശൂദ്രഃ സ്പൃഷ്ടാഭിരന്തതഃ । ഉദ്ധൃതേ ദക്ഷിണേ പാണാവുപവീത്യുച്യതേ ബുധഃ । । ൮൯ സവ്യേന പ്രാചീനാവീതീ നിവീതീ കണ്ഠസംജ്ഞിതേ । മേഖലാമജിനം ദണ്ഡമുപവീതം കമണ്ഡലുമ് । । 1.3.൯൦ അസ്തു പ്രാസ്യ വിനഷ്ടാനി ഗൃഹ്ണീതാന്യാനി മന്ത്രവിത് । ഉപവീത്യാചമേന്നിത്യമന്തര്ജാനു മഹീപതേ । । ൯൧ ഏവം തു വിപ്രോ ഹ്യാചാന്തഃ ശുചിതാം യാതി ഭാരത । യാസ്ത്വേതാഃ കരമധ്യേ തു രേഖാ വിപ്രസ്യ ഭാരത । । ൯൨ ഗങ്ഗാദ്യാഃ സരിതഃ സര്വാ ജ്ഞേയാ ഭാരതസത്തമ । യാന്യങ്ഗുലിഷു പര്വാണി ഗിരയസ്താനി വിദ്ധി വൈ । । ൯൩ സര്വദേവമയോ രാജന്കരോ വിപ്രസ്യ ദക്ഷിണഃ । ഹസ്തോപസ്പര്ശനവിധിസ്തവാഖ്യാതോ മഹീപതേ । । ൯൪ ഏഷു സര്വേഷു ലോകേഷു യേനാചാന്തോ ദിവം വ്രജേത് । । ൯൫ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണ്യുപസ്പര്ശനവിധിവര്ണനം നാമ തൃതീയോഽധ്യായഃ
നല്ല നിലയിൽ ഇരുന്നു, ശിഖ പിണഞ്ഞ്, ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ദോഷകരമായ ചിന്തകളും പ്രവർത്തികളും ഒഴിവാക്കി, ശുദ്ധമായ ജലത്തിൽ ആചമനം ചെയ്യണം. ചൂടായതോ, അഴുക്കായതോ, കഫം കലർന്നതോ, നിറം, രുചി, ഗന്ധം കുറഞ്ഞതോ, ബുധ്ബുദം ഉള്ളതോ ആയ ജലം ഉപയോഗിക്കരുത്. വലതുകൈയിൽ അഞ്ച് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്: ദേവതീർത്ഥം, പിതൃതീർത്ഥം, ബ്രഹ്മതീർത്ഥം, പ്രാജാപത്യതീർത്ഥം, സൗമ്യതീർത്ഥം. ഓരോ വിരലിലും ഓരോ തീർത്ഥം. ദേവതാരാധന, പിതൃതർപ്പണം, ബ്രഹ്മതർപ്പണം, പ്രാജാപത്യകർമ്മങ്ങൾ, സൗമ്യകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവക്ക് യോജിച്ച വിധത്തിൽ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം. മൂന്ന് പ്രാവശ്യം ജലം കുടിച്ചാൽ, ഓരോ വേദവും സംതൃപ്തമാകും. മുഖം കഴുകുമ്പോൾ അഥർവ്വവേദം സംതൃപ്തമാകും. തലയിൽ ജലം തളിക്കുമ്പോൾ, രുദ്രനും, കണ്ണിൽ തളിക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും, മൂക്കിൽ തളിക്കുമ്പോൾ വായുവും, ചെവിയിൽ തളിക്കുമ്പോൾ ദിശകളും, കൈയിൽ തളിക്കുമ്പോൾ യമൻ, കുബേരൻ, വരുണൻ, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി എന്നിവരും സംതൃപ്തരാകും. കാലിൽ തളിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണുവും സംതൃപ്തനാകും. അങ്ങനെ ആചമനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ദേവതകളും സംതൃപ്തരാകും. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലായ്പ്പോഴും പൂജ്യനാണ്.
൯൧ ബ്രാഹ്മസ്യ ജന്മനഃ കര്താ സ്വധര്മസ്യ ച ശാസിതാ । ബാലോഽപി വിപ്രോ വൃദ്ധസ്യ പിതാ ഭവതി ധര്മതഃ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ജനനത്തിന് കാരണവനും, അവന്റെ ധർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നവനും ഗുരുവാണ്. അതിനാൽ ഒരു കുട്ടിയെങ്കിലും ധർമ്മത്തിൽ അച്ഛനായി കണക്കാക്കപ്പെടും.
൧൦൮ മത്സകാശാത്പുനഃ ശ്രുത്വാ ലക്ഷണം പുരുഷസ്യ ച । യഥാധുനാ ഭവദ്ഭിസ്തു ശ്രുതം മത്തോ ദ്വിജോത്തമാഃ । । ൧൦൯ ലക്ഷണേഭ്യഃ പ്രശസ്തം തു സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തമുച്യതേ । സദ്വൃത്തമുക്ത്വാ യാ സ്ത്രീ സാ പ്രശസ്താ ന ച ലക്ഷണൈഃ । । 1.5.൧൧൦ ഈദൃഗ്ലക്ഷണസമ്പന്നാം സുകന്യാമുദ്വഹേത്തു യഃ । ഋദ്ധിര്വൃദ്ധിസ്തഥാ കീര്തിസ്തത്ര തിഷ്ഠതി നിത്യശഃ । । ൧൧൧ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീലക്ഷണവര്ണനം നാമ പഞ്ചമോഽധ്യായഃ
സുമന്തു പറഞ്ഞു: സ്ത്രീയുടെ നല്ല സ്വഭാവമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്; നല്ല സ്വഭാവം ഉള്ളവളാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്. നല്ല ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നവന് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും പ്രശസ്തിയും സ്ഥിരമായിരിക്കും.
സ്ത്രീലക്ഷണസദ്വൃത്തവര്ണനമ് ശതാനീകഉവാച സദ്വൃത്തം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദേവസ്ത്രീണാം സുവിസ്തരാത് । ഉത്തമാധമമധ്യം ച സമ്ബന്ധേ സ്ത്രീകൃതേ യഥാ । । ൧ സുമന്തുരുവാച ശതാനീക മഹാബാഹോ ബ്രഹ്മലോകേ പിതാമഹഃ । ഉക്ത്വാ സ ലക്ഷണം സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തം ചോക്തവാന്പുനഃ
൪൪ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീലക്ഷണസദ്വൃത്തവര്ണനം നാമ ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ
നരകത്തിലെ കഠിനമായ വേദന സഹിക്കുന്നതും നല്ലതാണ്; പക്ഷേ, സ്വന്തം വീട്ടിൽ കുട്ടികളും ഭാര്യയും വിശപ്പിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കാണേണ്ടിവരുന്നതിനെക്കാൾ അതു നല്ലതാണ്.
തദേവ നിര്മിതം ദേശം ബ്രഹ്മാവര്തം പ്രചക്ഷതേ । । 1.7.൬൦ യസ്മിന് ദേശേ യ ആചാരഃ പാരമ്പര്യക്രമാഗതഃ । വര്ണാനാം സാന്തരാലാനാം സ സദാചാര ഉച്യതേ । । ൬൧ കുരുക്ഷേത്രം ച മത്സ്യാശ്ച പഞ്ചാലാഃ ശൂരസേനയഃ । ഏഷ ബ്രഹ്മര്ഷിദേശോ വൈ ബ്രഹ്മാവര്താദനന്തരമ് । । ൬൨ ഏതദ്ദേശപ്രസൂതസ്യ സകാശാദഗ്രജന്മനഃ । സ്വം സ്വം ചരിത്രം ശിക്ഷന്തി പൃഥിവ്യാം സര്വമാനവാഃ । । ൬൩ ഹിമവദ്വിന്ധ്യയോര്മധ്യേ യത്പ്രാഗ്വിനശനാദപി । പ്രത്യഗേവ പ്രയാഗാച്ച മധ്യദേശഃ പ്രകീര്തിതഃ । । ൬൪ ആ സമുദ്രാത്തു വൈ പൂര്വാദാസമുദ്രാത്തു പശ്ചിമാത് । തയോരേവാന്തരം ഗിര്യോരാര്യാവര്ത്തം വിദുര്ബുധാഃ । । ൬൫ അടതേ യത്ര കൃഷ്ണാ ഗൌര്മൃഗോ നിത്യം സ്വഭാവതഃ । സ ജ്ഞേയോ യാജ്ഞികോ ദേശോ മ്ലേച്ഛദേശസ്ത്വതഃ പരഃ । । ൬൬ ഏതാന്നിത്യം ശുഭാന്ദേശാന്സംശ്രയേത ദ്വിജോത്തമഃ । യസ്മിന്കസ്മിംശ്ച നിവസേത്പാദജോ൨ വൃത്തികര്ശിതഃ । । ൬൭ പ്രകീര്തിതേയം ധര്മസ്യ ബുധൈര്യോനിര്ദ്വിജോത്തമാഃ । സമ്ഭവശ്ചാസ്യ സര്വസ്യ സമാസാന്ന തു വിസ്തരാത് । । ൬൮ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി വിവാഹധര്മവര്ണനം നാമ സപ്തമോഽധ്യായഃ
൭൧ ഏവമേവ യഥോദ്ദിഷ്ടം സ്ത്രീവൃത്തം യോഽനുതിഷ്ഠതി । പ്രാപ്നോത്യേവ സ സമ്പൂര്ണം ത്രിവര്ഗം ൫ ലോകസമ്ഭവമ് । । ൭൨ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി വിവാഹധര്മേഷു സ്ത്രീവിഷയേ നരവൃത്തവര്ണനം നാമാഷ്ടമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, സ്ത്രീകളുടെ നല്ല പെരുമാറ്റം പാലിക്കുന്നവൻ trivarga-മായ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയും, ലോകത്തിലെ എല്ലാ സുഖങ്ങളും നേടും.
1.10.൧൦ ഏഷാമേവ ത്വപത്യാദിഭഗിനീഭ്രാതരസ്തഥാ । കനിഷ്ഠാ ഭര്തുരിത്യാദിഭാര്യാശ്ചാപ്തസമോ മതഃ । । ൧൧ ഹീനോഽന്യഃ ശാസനീയസ്തു തത്ര താവന്ന വിദ്യതേ । യോഗ്യതാ സുതസൌഭാഗ്യൈര്ന യാവത്സ്യാത്പ്രതിഷ്ഠിതാ । । ൧൨ യത്രാപി ഗുരു ഭര്തൄണാമാനുകൂല്യേന സര്വദാ । വൃത്തിഃ പ്രശസ്യതേ സ്ത്രീണാം പൂജാചാരാവിരോധിനീ
സ്ത്രീധര്മവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച വ്രീഹീണാം കോദ്രവാണാം ച സാരധര്മമുദാരകഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: സ്ത്രീകളുടെ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരം, അരി, കൊദ്രവം തുടങ്ങിയ ധാന്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, കൃത്യമായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കണം.
ശൂദ്രാണാം ക്ഷയവൃദ്ധ്യാദി മന്തവ്യം വേതനാനി ച । । ൨൨ ക്ഷൌമകാര്പാസയോര്വിദ്യാത്സൂത്രം പഞ്ചമഭാഗകമ് । ദേശകാലാദിഭാഗാത്തു പ്രത്യക്ഷാദേവ നിര്ണയഃ । । ൨൩ അവഘാതേന തൂലസ്യ ക്ഷയോ വിംശതിഭാഗകഃ । ഛന്നാം വ്യാപ്താം തു വാതേന തദ്വദൂര്ണാം പ്രചക്ഷതേ । । ൨൪ പഞ്ചാശദ്ഭാഗികീം ഹാനിം സൂത്രേ കുര്വീത ലക്ഷണാത്
ശൂദ്രന്മാരുടെ വേതനം, വർദ്ധനവ്, കുറവ് എന്നിവ ദേശകാലം അനുസരിച്ച് നിർണ്ണയിക്കണം. തൂക്കത്തിനും, നൂലിനും, മറ്റ് വസ്തുക്കൾക്കും നഷ്ടം എത്രയാണെന്ന് കൃത്യമായി കണക്കാക്കണം.
താസാം രത്നസുവര്ണാദി ഭാര ഏവ ന മണ്ഡനമ് । । ൬൪ ലോകജ്ഞാനേ പരാ കോടിഃ പത്യൌ ഭക്തിശ്ച ശാശ്വതീ । ശുദ്ധാന്വയാനാം നാരീണാം വിദ്യാദേതത്കുലവ്രതമ് । । ൬൫ തസ്മാല്ലോകശ്ച ഭര്താ ച സമ്യഗാരാധിതോ യയാ । ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച സൈവാപ്നോതി നിരത്യയാ । । ൬൬ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീധര്മകഥനം നാമ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ
സ്ത്രീകൾക്ക് രത്നം, പൊന്നു മുതലായവ അലങ്കാരമല്ല; ഭർത്താവിനോടുള്ള ശാശ്വതമായ ഭക്തിയും, ലോകജ്ഞാനവും, ശുദ്ധമായ കുടുംബപരമ്പരയും ആണ് സ്ത്രീയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വ്രതം. ഭർത്താവിനും ലോകത്തിനും സമ്പൂർണ്ണമായി സേവനം ചെയ്ത സ്ത്രീ, ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാമവും നിർവ്യാജമായി നേടും.
൧൪ സ്ത്രീണാം യദേതത്സാപത്ന്യം പരം മാത്സര്യകാരണമ് । തസ്മാത്തത്പരിഹര്തവ്യം പരമോദാരചര്യയാ
സ്ത്രീകൾക്കിടയിലെ സഹപത്നിമാരുടെ അസൂയയാണ് ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നം. അതുകൊണ്ട്, മഹത്തായ മനസ്സോടെ, ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റം പുലർത്തി, ഈ അസൂയ ഒഴിവാക്കണം.
൩൨ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീധര്മവര്ണനം നാമ പംചദശോഽധ്യായഃ
സ്ത്രീധർമ്മങ്ങളുടെ വിവരണം ഇതാണ്.
പ്രണവാര്ഥസാവിത്രീമാഹാത്മ്യോപനയനവിധിവര്ണനഞ്ച സുമന്തുരുവാച കേശാന്തഃ ഷോഡശേ വര്ഷേ ബ്രാഹ്മണസ്യ വിധീയതേ । രാജന്യബന്ധോര്ദ്വാവിംശേ വൈശ്യസ്യ ത്ര്യധികേ തതഃ । । ൧ അമന്ത്രികാ സദാ കാര്യാ സ്ത്രീണാം ചൂഡാ മഹീപതേ । സംസ്കാരഹേതോഃ കായസ്യ യഥാകാലം വിഭാഗശഃ । । ൨ വൈവാഹികോ വിധിഃ സ്ത്രീണാം സംസ്കാരോ നൈഗമഃ സ്മൃതഃ । നിവസേദ്വാ ഗുരോര്വാപി ഗൃഹേ വാഗ്നിപരിക്രിയാ । । ൩ ഏഷ തേ കഥിതോ രാജന്നൌപനായനികോ വിധിഃ । ദ്വിജാതീനാം മഹാബാഹോ ഉത്പത്തിവ്യഞ്ജകഃ പരഃ । । ൪ കര്മയോഗമിദാനീം തേ കഥയാമി മഹാബല । ഉപനീയ ഗുരുഃ ശിഷ്യം പ്രഥമം ശൌചമാദിശേത് । । ൫ ആചാരമഗ്നികാര്യം ച സന്ധ്യോപാസനമേവ ച । അധ്യാപയേത്തു സച്ഛിഷ്യാന്സദാചാന്ത ഉദങ്മുഖഃ । । ൬ ബ്രഹ്മാഞ്ജലികരോ നിത്യമധ്യാപ്യോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ । ലഘുവാസാസ്തഥൈകാഗ്രഃ സുമനാ സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ । । ൭ ബ്രഹ്മാരമ്ഭേഽവസാനേ ച പാദൌ പൂജ്യൌ ഗുരോഃ സദാ । സംഹത്യ ഹസ്താവധ്യേയം സ ഹി ബ്രഹ്മാഞ്ജലിഃ സ്മൃതഃ । । ൮ വ്യത്യസ്തപാണിനാ കാര്യമുപസങ്ഗ്രഹണം ഗുരോഃ । സവ്യേന സവ്യഃ സ്പ്രഷ്ടവ്യോ ദക്ഷിണേന തു ദക്ഷിണഃ । । ൯ അധ്യേഷ്യമാണം തു ഗുരുര്നിത്യകാലമതന്ദ്രിതഃ । അധീഷ്വ ഭോ ഇതി ബ്രൂയാദ്വിരാമോഽസ്ത്വിതി വാരയേത് । । 1.4.൧൦ ബ്രഹ്മണഃ പ്രണവം കുര്യാദാദാവന്തേ ച സര്വദാ । സ്രവത്യനോങ്കൃതം പൂര്വം പരസ്താച്ച വിശീര്യതേ । । ൧൧ ശ്രൂയതാം ചാപി രാജേന്ദ്ര യഥോങ്കാരം ദ്വിജോഽര്ഹതി । പ്രാക്കൂലാന്പര്യുപാസീനഃ പവിത്രൈശ്ചൈവ പാവിതഃ । । ൧൨ പ്രാണായാമൈസ്ത്രിഭിഃ പൂതസ്തതസ്ത്വോങ്കാരമര്ഹതി । ഓംകാരലക്ഷണം ചാപി ശൃണുഷ്വ കുരുനന്ദന । । ൧൩ അകാരം ചാപ്യുകാരം ച മകാരം ച പ്രജാപതിഃ । വേദത്രയാത്തു നിര്ഗൃഹ്യ ഭൂര്ഭുവഃ സ്വരിതീതി ച । । ൧൪ ത്രിഭ്യ ഏവ തു വേദേഭ്യഃ പാദംപാദമദൂദുഹത് । തദിത്യൃചോഽസ്യാഃ സാവിത്ര്യാഃ പരമേഷ്ഠീ പ്രജാപതിഃ । । ൧൫ ഏതദക്ഷരമേതാം ച ജപന്വ്യാഹൃതിപൂര്വികാമ് । സന്ധ്യയോരുഭയോര്വിപ്രോ വേദ പുണ്യേന യുജ്യതേ । । ൧൬ സഹസ്രകൃത്വസ്ത്വഭ്യസ്യ ബഹിരേതത്ത്രികം ദ്വിജഃ । മഹതോഽപ്യേനസോ മാസാത്ത്വചേവാഹിര്വിമുച്യതേ । । ൧൭ ഏതയര്ചാ വിസംയുക്തഃ കാലേ ച ക്രിയയാ സ്വയാ । വിപ്രക്ഷത്രിയവിഡ്യോനിര്ഗര്ഹണാം യാതി സാധുഷു । । ൧൮ ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്പരമം ബ്രഹ്മണോ മുഖമ് । ഓംകാരപൂര്വികാസ്തിസ്രോ മഹാവ്യാഹൃതയോഽവ്യയാഃ । । ൧൯ ത്രിപദാ ചൈവ സാവിത്രീ വിജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മണോ മുഖമ് । യോഽധീതേഽഹന്യഹന്യേതാം ത്രീണി വര്ഷാണ്യതന്ദ്രിതഃ । । 1.4.൨൦ സ ബ്രഹ്മ പരമഭ്യേതി വായുഭൂതഃ ഖമൂര്തിമാന് । ഏകാക്ഷരം പരം ബ്രഹ്മ പ്രാണായാമഃ പരന്തപ । । ൨൧ സാവിത്ര്യാസ്തു പരം നാസ്തി മൌനാത്സത്യം വിശിഷ്യതേ । തപഃ കിയാ ഹോമക്രിയാ തഥാ ദാനക്രിയാ നൃപ । । ൨൨ അക്ഷയാന്താഃ സദാ രാജന്യഥാഹ ഭഗവാന്മനുഃ । അവരം സ്വക്ഷരം ജ്ഞേയം ബ്രഹ്മ ചൈവ പ്രജാപതിഃ । । ൨൩ വിധിയജ്ഞാത്സദാ രാജഞ്ജപയജ്ഞോ വിശിഷ്യതേ । നാനാവിധൈര്ഗുണോദ്ദേശൈഃ സൂക്ഷ്മാഖ്യാതൈര്നൃപോത്തമ । । ൨൪ പാംശുഃ സ്യാല്ലക്ഷഗുണഃ സഹസ്രോ മാനസഃ സ്മൃതഃ । യേ പാകയജ്ഞാശ്ചത്വാരോ വിധിയജ്ഞേന ചാന്വിതാഃ । । ൨൫ സര്വേ തേ ജപയജ്ഞസ്യ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് । ജപാദേവ തു സംസിധ്യേദ്ദ്ബ്രാഹ്മണോ നാത്ര സംശയഃ । । ൨൬ കുര്യാദന്യന്ന വാ കുര്യാന്മൈത്രോ ബ്രാഹ്മണ ഉച്യതേ । പൂര്വാം സന്ധ്യാം ജപംസ്തിഷ്ഠേത്സാവിത്രീമാര്കദര്ശനാത് । । ൨൭ പശ്ചിമാം തു സമാസീനഃ സമ്യഗൃക്ഷവിഭാവനാത് । ദിനസ്യാദൌ ഭവേത്പൂര്വാ ശര്വര്യാദൌ തഥാ പരാ । । ൨൮ സനക്ഷത്രാ പരാ ജ്ഞേയാ അപരാ സദിവാകരാ । ജപംസ്തിഷ്ഠന്പരാം സന്ധ്യാം നൈശമേനോ വ്യപോഹതി । । ൨൯ അപരാം തു സമാസീനോ മലം ഹന്തി ദിവാകൃതമ് । നോപതിഷ്ഠതി യഃ പൂര്വാം നോപാസ്തേ പശ്ചിമാം നൃപ । । 1.4.൩൦ സ ശൂദ്രവദ്ബഹിഷ്കാര്യഃ സര്വസ്മാദ്ദ്വിജകര്മണഃ । അപാം സമീപേ നിയതോ നൈത്യകം വിധിമാസ്ഥിതഃ । । ൩൧ സാവിത്രീമപ്യധീയീത ഗത്യാഽരണ്യം സമാഹിതഃ । വേദോപകരണേ രാജന്സ്വാധ്യായേ ചൈവ നൈത്യകേ । । ൩൨ നാത്ര ദോഷോസ്ത്യനധ്യായേ ഹോമമന്ത്രേഷു വാ വിഭോ । നൈത്യകേ നാസ്ത്വനധ്യായോ ബ്രഹ്മസത്രം ഹി തത്കൃതമ് । । ൩൩ ബ്രഹ്മാഹുതിഹുതം പുഷ്യമനധ്യായവഷട്കൃതമ് । ഋഗേകാം യസ്ത്വധീയീത വിധിനാ നിയതോ ദ്വിജഃ । । ൩൪ തസ്യ നിത്യം ക്ഷരത്യേഷാ പയോ മേധ്യം ഘൃതം മധു । അഗ്നിശുശ്രൂഷണം ഭൈക്ഷമധഃ ശയ്യാം ഗുരോര്ഹിതമ് । । ൩൫ ആസമാവര്തനാത്കുര്യാത്കൃതോപനയനോ ദ്വിജഃ । ആചാര്യപുത്രശുശ്രൂഷാം ജ്ഞാനദോ ധാര്മികഃ ശുചിഃ । । ൩൬ ആപ്തഃ ശക്തോന്നദഃ സാധുഃ സ്വാധ്യാപ്യാ ദശ ധര്മതഃ । നാപൃഷ്ടഃ കസ്യചിദ്ബ്രൂയാന്ന ചാന്യായേന പൃച്ഛതഃ । । ൩൭ ജാനന്നപി ഹി മേധാവീ ജഡവല്ലോക ആചരേത് । അധര്മേണ ച യഃ പ്രാഹ യശ്ചാധര്മേണ പൃച്ഛതി । । ൩൮ തയോരന്യതരഃ പ്രൈതി വിദ്വേഷം വാ നിഗച്ഛതി । ധര്മാര്ഥൌ യത്ര ന സ്യാതാം ശുശ്രൂഷാ ചാപി തദ്വിധാ । । ന തത്ര വിദ്യാ വപ്തവ്യാ ശുഭം ബീജമിവോഷരേ । । ൩൯ വിദ്യയൈവ സമം കാമം മര്തവ്യം ബ്രഹ്മവാദിനാ । ആപദ്യപി ഹി ഘോരായാം ന ത്വേനാമീരിണേ വപേത് । ।1.4.൪ ൦ വിദ്യാ ബ്രാഹ്മണമിത്യാഹ ശേവധിസ്തേഽസ്മി രക്ഷ മാമ് । അസൂയകായ മാ പ്രാദാസ്തഥാ സ്യാം വീര്യവത്തമാ । ।൪ ൧ ശേവം സുഖമുശന്തീഹ കേചിജ്ജ്ഞാനം പ്രചക്ഷതേ । തൌ ധാരയതി വൈ യസ്മാച്ഛേവധിസ്തേന സോച്യതേ । ।൪൨ യമേവ തു ശുചിം വിദ്യാന്നിയതം ബ്രഹ്മചാരിണമ് । തസ്മൈ മാം ബ്രൂഹി വിപ്രായ നിധിപായാപ്രമാദിനേ । ।൪ ൩ ബ്രഹ്മ യസ്ത്വനനുജ്ഞാതമധീയാനാദവാപ്നുയാത് । । ൪൪ ലൌകികം വൈദികം വാപി തഥാധ്യാത്മികമേവ ച । സ യാതി നരകം ഘോരം രൌരവം ഭീമദര്ശനമ് । । ൪൫ അണുമാത്രാത്മകം ദേഹം ഷോഡശാര്ധമിതി സ്മൃതമ് । ആദദീത യതോ ജ്ഞാനം തം പൂര്വമഭിവാദയേത് । । ൪൬ സാവിത്രീസാരമാത്രോഽപി വരോ വിപ്രഃ സുയന്ത്രിതഃ । നായന്ത്രിതസ്ത്രിവേദോഽപി സര്വാശീ സര്വവിക്രയീ । । ൪൭ ശയ്യാസനേധ്യാചരിതേ ശ്രേയസാ ന സമാവിശേത് । ശയ്യാസനസ്ഥശ്ചൈവേനം പ്രത്യുത്ഥായാഭിവാദയേത് । । ൪൮ ഊര്ധ്വം പ്രാണാ ഹ്യുത്ക്രാമന്തി യൂനഃ സ്ഥവിര ആഗതേ । പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദാഭ്യാം പുനസ്താന്പ്രതിപദ്യതേ । । ൪൯ അഭിവാദനശീലസ്യ നിത്യം വൃദ്ധോപസേവിനഃ । ചത്വാരി സമ്യഗ്വര്ധന്തേ ആയുഃ പ്രജ്ഞാ യശോ ബലമ് । । 1.4.൫൦ അഭിവാദപരോ വിപ്രോ ജ്യായാംസമഭിവാദയേത് । അസൌ നാമാഹമസ്മീതി സ്വനാമ പരികീര്തയേത് । । ൫൧ നാമധേയസ്യ യേ കേചിദഭിവാദം ന ജാനതേ । താന്പ്രാജ്ഞോഽഹമിതി ബ്രൂയാത്സ്ത്രിയഃ സര്വാസ്തഥൈവ ച । । ൫൨ ഭോഃ ശബ്ദം കീര്തയേദന്തേ സ്വസ്യ നാമ്നോഭിവാദനേ । നാമ്നഃ സ്വരൂപഭാവോ ഹി ഭോ ഭാവ ഋഷിഭിഃ സ്മൃതഃ । । ൫൩ ആയുഷ്മാന്ഭവ സൌമ്യേതി വാച്യോ വിപ്രോഽഭിവാദനേ । അകാരശ്ചാസ്യ നാമ്നോഽന്തേ വാച്യഃ പൂര്വാക്ഷരഃ പ്ലുതഃ । । ൫൪ യോ ന വേത്ത്യഭിവാദസ്യ വിപ്രഃ പ്രത്യഭിവാദനമ് । നാഭിവാദ്യഃ സ വിദുഷാ യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ । । ൫൫ അഭിവാദേ കൃതേ യസ്തു ന കരോത്യഭിവാദനമ് । ആശീര്വാ കുരുശാര്ദൂല സ യാതി നരകം ധ്രുവമ് । । ൫൬ അഭീതി ഭഗവാന്വിഷ്ണുാര്വാദയാമീതി ശങ്കരഃ । ദ്വാവേവ പൂജിതൌ തേന യഃ കരോത്യഭിവാദനമ് । । ൫൭ ബ്രാഹ്മണം കുശലം പൃച്ഛേത്ക്ഷത്രബന്ധുമനാമയമ് । വൈശ്യം ക്ഷേമം സമാഗമ്യ ശൂദ്രമാരോഗ്യമേവ തു । । ൫൮ ന വാച്യോ ദീക്ഷിതോ നാമ്നാ യവീയാനപി യോ ഭവേത് । ഭോ ഭവത്പൂര്വകത്വേന ഇതി സ്വായമ്ഭുവോഽബ്രവീത് । ൫൯ പരപത്നീ തു യാ രാജന്നസമ്ബദ്ധാ തു യോനിതഃ । വക്തവ്യാ ഭവതീത്യേവം സുഭഗേ ഭഗനീതി ച । । 1.4.൬൦ പിതൃവ്യാന്മാതുലാന്രാജഞ്ഛ്വശുരാനൃത്വിജോ ഗുരൂന് । അസാവഹമിതി ബ്രൂയാത്പ്രത്യുത്ഥായ ജഘന്യജഃ । । ൬൧ മാതൃഷ്വസാ മാതുലാനീ ശ്വശ്രൂരഥ പിതൃഷ്വസാ । സമ്പൂജ്യാ ഗുരുപത്നീ ച സമാസ്താ ഗുരുഭാര്യയാ । । ൬൨ ജ്യേഷ്ഠസ്യ ഭ്രാതുര്യാ ഭാര്യാ സവര്ണാഹന്യഹന്യപി । ൨പൂജയന്പ്രയതോ വിപ്രോ യാതി വിഷ്ണുസദോ നൃപ । । ൬൩ പ്രവാസാദേത്യ സമ്പൂജ്യാ ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധിയോഷിതഃ । പിതുര്യാ ഭഗിനീ രാജന്മാതുശ്ചാപി വിശാമ്പതേ । । ൬൪ ആത്മനോ ഭഗിനീ യാ ച ജ്യേഷ്ഠാ കുരുകുലോദ്വഹ । സദാ സ്വമാതൃവദ്ധൃത്തിമാതിഷ്ഠേദ്ഭാരതോത്തമ । । ൬൫ ഗരീയസീ തതസ്താഭ്യോ മാതാ ജ്ഞേയാ നരാധിപ । പുത്രമിത്രഭാഗിനേയാ ദ്രഷ്ടവ്യാ ഹ്യാത്മനാ സമാഃ । । ൬൬ ദശാബ്ദാഖ്യം പൌരസഖ്യം പഞ്ചാബ്ദാഖ്യം കലാഭൃതാമ് । അബ്ദപൂര്വം ശ്രോത്രിയാണാം സ്വല്പേനാപി സ്വയോനിഷു । । ൬൭ ബ്രാഹ്മണം ദശവര്ഷം ച ശതവര്ഷം ച ഭൂമിപമ് । പിതാപുത്രൌ വിജാനീയാദ്ബ്രാഹ്മണസ്തു തയോഃ പിതാ । । ൬൮ ഇത്യേവം ക്ഷത്രിയപിതാ വൈശ്യസ്യാപി പിതാമഹഃ । പ്രപിതാമഹശ്ച ശൂദ്രസ്യ പ്രോക്തോ വിപ്രോ മനീഷിഭിഃ । । ൬൯ വിത്തം ബന്ധുര്വയഃ കര്മ വിദ്യാ ഭവതി പഞ്ചമീ । ഏതാനി മാന്യസ്ഥാനാനി ഗരീയോ യദ്യദുത്തരമ് । । 1.4.൭൦ പഞ്ചാനാം ത്രിഷു വര്ഗേഷു ഭൂയാംസി ഗുണവന്തി ച । യസ്യ സ്യുഃ സോഽത്ര മാനാര്ഹഃ ശൂദ്രോഽപി ദശമീം ഗതഃ । । ൭൧ ചക്രിണോ ദശമീസ്ഥസ്യ രോഗിണോ ഭാരിണഃ ൧ സ്ത്രിയാഃ । സ്നാതകസ്യ തു രാജ്ഞശ്ച പന്ഥാ ദേയോ വരസ്യ ച । । ൭൨ ഏഷാം സമാഗമേ താത പൂജ്യൌ സ്നാതകപാര്ഥിവൌ । ആഭ്യാം സമാഗമേ രാജന്സ്നാതകോ നൃപമാനഭാക് । । ൭൩ അധ്യാപയേദ്യസ്തു ശിഷ്യം കൃത്വോപനയനം ദ്വിജഃ । സരഹസ്യം സകല്പം ച വേദം ഭരതസത്തമ । । തമാചാര്യം മഹാബാഹോ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । । ൭൪ ഏകദേശം തു വേദസ്യ വേദാങ്ഗാന്യപി വാ പുനഃ । യോഽധ്യാപയതി വൃത്ത്യര്ഥമുപാധ്യായഃ സ ഉച്യതേ । । ൭൫ നിഷേകാദീനി കാര്യാണി യഃ കരോതി നൃപോത്തമ । അധ്യാപയതി ചാന്യേന സ വിപ്രോ ഗുരുരുച്യതേ । । ൭൬ അഗ്ന്യാധേയം പാകയജ്ഞാനഗ്നിഷ്ടോമാദികാന്മഖാന് । യഃ കരോതി വൃതോ യസ്യ സ തസ്യര്ത്വിഗിഹോച്യതേ । । ൭൭ യ ആവൃണോത്യവിതഥം ബ്രഹ്മണാ ശ്രവണാവുഭൌ । സ മാതാ സ പിതാ ജ്ഞേയസ്തം ന ദ്രുഹ്യേത്കഥഞ്ചന
സുമന്തു പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം പതിനാറാം വയസ്സിൽ നടത്തണം. ക്ഷത്രിയന്റെത് ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിലും, വൈശ്യന്റെത് അതിന് ശേഷം. സ്ത്രീകൾക്ക് ചൂഡാകർമ്മം മന്ത്രം ഇല്ലാതെ ചെയ്യണം. ശുദ്ധീകരണത്തിനായി ശരീരത്തിന് യോജിച്ച രീതിയിൽ വേണം. വിവാഹം സ്ത്രീകളുടെ പ്രധാന സംസ്കാരമാണ്. ഉപനയനം പൂർത്തിയായ ശേഷം ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ വസിക്കണം. ഉപനയനം കഴിഞ്ഞാൽ ശിഷ്യന് ആദ്യം ശുദ്ധതയും ആചാരങ്ങളും അഗ്നികാര്യവും സംധ്യാവന്ദനവും പഠിപ്പിക്കണം. ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ ആദരിക്കണം. ബ്രഹ്മാഞ്ജലി എന്നത് രണ്ട് കൈകളും ചേർത്ത് ഗുരുവിനെ ആദരിക്കുന്നതാണ്. പഠനത്തിന് മുമ്പും അവസാനം ബ്രഹ്മപ്രണവം ഉച്ചരിക്കണം. പ്രാണായാമം ചെയ്തശേഷം ഒംകാരവും സാവിത്രി മന്ത്രവും ജപിക്കണം. സാവിത്രി മന്ത്രം ദിവസവും ജപിച്ചാൽ മഹത്തായ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ജപയജ്ഞം എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിൽനിന്നും ഉത്തമമാണ്. സംധ്യാവന്ദനം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം. ഗുരുവിനെ ആദരിച്ച്, അച്ഛനും അമ്മയും ഗുരുവിനേക്കാൾ വലിയവരാണെന്നു മനസ്സിലാക്കണം. വിദ്യയെ ശരിയായ രീതിയിൽ പഠിക്കണം, തെറ്റായ രീതിയിൽ പഠിച്ചാൽ പാപം ലഭിക്കും.
൭൮ ഉപാധ്യായാന്ദശാചാര്യം ആചാര്യാണാം ശതം പിതാ । സഹസ്രേണ പിതുര്മാതാ ഗൌരവേണാതിരിച്യതേ । । ൭൯ ഉത്പാദകബ്രഹ്മദാത്രോര്ഗരീയാന്ബ്രഹ്മദഃ പിതാ । ബ്രഹ്മജന്മ ഹി വിപ്രസ്യ പ്രേത്യ ചേഹ ച ശാശ്വതമ് । । 1.4.൮൦ കാമാന്മാതാ പിതാ ചൈനം യദുത്പാദയതോ മിഥഃ । സമ്ഭൂതിം തസ്യ താം വിദ്യാദ്യദ്യോനാവഭിജായതേ । । ൮൧ ആചാര്യസ്തസ്യ താം ജാതിം വിധിദ്വേദപാരഗഃ । ഉത്പാദയതി സാവിത്ര്യാ സാ സത്യാ സാഽജരാമരാ । । ൮൨ ഉപാധ്യായമാദിതഃ കൃത്വാ യേ പൂജ്യാഃ കഥിതാസ്തവ । മഹാഗുരുര്മഹാബാഹോ സര്വേഷാമധികഃ സ്മൃതഃ । । ൮൩ സഹസ്രശതസംഖ്യോഽസാവാചാര്യാണാമിദം മതമ് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം സ മഹാഗുരുരുച്യതേ । । ൮൪ ശതാനീക ഉവാച യ ഏതേ ഭവതാ പ്രോക്താ ഉപാധ്യായമുഖാ ദ്വിജാഃ । വിദിതാ ഏവ മേ സര്വേ ന മഹാഗുരുരേവ ഹി । । ൮൫ സുമന്തുരുവാച ജയോപജീവീ യോ വിപ്രഃ സ മഹാഗുരുരുച്യതേ । അഷ്ടാദശപുരാണാനി രാമസ്യ ചരിതം തഥാ । । ൮൬ വിഷ്ണുധര്മാദയോ ധര്മാഃ ശിവധര്മാശ്ച ഭാരത । കാര്ഷ്ണം വേദം പഞ്ചമം തു യന്മഹാഭാരതം സ്മൃതമ് । । ൮൭ ശ്രൌതാ ൧ ധര്മാശ്ച രാജേന്ദ്ര നാരദോക്താ മഹീപതേ । ജയേതി നാമ ഏതേഷാം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । । ൮൮ ഏവം വിപ്രകദമ്ബസ്യ ധാരകഃ൨ പ്രവരഃ സ്മൃതഃ । യസ്ത്വേതാനി സമസ്താനി പുരാണാനീഹ വിന്ദതി । । ൮൯ ഭാരതം ച മഹാബാഹോ സ സര്വജ്ഞോ മതോ നൃണാമ് । തസ്മാത്സ പൂജ്യോ രാജേന്ദ്ര വര്ണൈര്വിപ്രാദിഭിഃ സദാ । । 1.4.൯൦ കിം ത്വയാ ന ശ്രുതം വാക്യം യദാഹ ഭഗവാന്വിഭുഃ । അല്പം വാ ബഹു വാ യസ്യ ശ്രുതസ്യോപകരോതി യഃ । । തമപീഹ ഗുരും വിദ്യാച്ഛ്രുതോപക്രിയയാ തയാ
ഉപാധ്യായനെക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് ഗുരു വലിയവനാണ്. ഗുരുക്കളെക്കാൾ നൂറു മടങ്ങ് അച്ഛൻ വലിയവനാണ്. അച്ഛനേക്കാൾ ആയിരം മടങ്ങ് അമ്മ വലിയവളാണ്. ബ്രാഹ്മണന്റെ ജനനം ശാശ്വതമാണ്. അച്ഛനും അമ്മയും ചേർന്ന് ജനിപ്പിച്ചാലും, ആ വിദ്യയിലൂടെ ഗുരു ആ ജനനം നൽകുന്നു. അതാണ് സത്യവും അമരത്വവും. എല്ലാ ഗുരുക്കളിലും മഹാഗുരുവാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ. അഷ്ടാദശപുരാണങ്ങളും രാമചരിതവും, വിഷ്ണു-ശിവധർമ്മങ്ങളും, മഹാഭാരതവും പഠിപ്പിക്കുന്നവനാണ് മഹാഗുരു. കുറച്ച് പഠിപ്പിച്ചാലും ഉപകാരമുണ്ടാക്കുന്നവനെയും ഗുരുവായി കണക്കാക്കണം.
സ്ത്രീണാം ശുഭാശുഭലക്ഷണവര്ണനമ് സുമന്തുരുവാച ഷട്ത്രിംശദാബ്ദികം ചര്യം ഗുരൌ ത്രൈവേദികം വ്രതമ് । തദര്ധികം പാദികം വാ ഗ്രഹണാന്തികമേവ ച । । ൧ വേദാനധീത്യ വേദൌ വാ വേദം വാപി നൃപോത്തമ । അവിപ്ലുതബ്രഹ്മചര്യോ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമമാവസേത് । । ൨ തം പ്രതീതം സ്വധര്മേണ ബ്രഹ്മദായഹരം പിതുഃ । സ്രഗ്വിണം തല്പ ൧ ആസീനമര്ഹയേത്പ്രഥമം ഗവാ । । ൩ ഗുരുണാ സമനുജ്ഞാതഃ സമാവൃത്തൌ യഥാവിധി । ഉദ്വഹേത ദ്വിജോ ഭാര്യാം സവര്ണാം ലക്ഷണാന്വിതാമ് । । ൪ ശതാനീക ഉവാച ലക്ഷണം ദ്വിജശാര്ദൂല സ്ത്രീണാം വദ മഹാമുനേ । കീദൃഗ്ലക്ഷണസംയുക്താ ൧ കന്യാ സ്യാത്സുഖദാ നൃപ । । ൫ സുമന്തുരുവാച യദുക്തം ബ്രാഹ്മണാ പൂര്വം സ്ത്രീലക്ഷണമനുത്തമമ് । ശ്രേയസേ സര്വലോകാനാം ശുഭാശുഭഫലപ്രദമ് । । ൬ തത്തേ വച്മി മഹാബാഹോ ശൃണുഷ്വൈകമനാ നൃപ । ശ്രുതേന യേന ജാനീഷേ കന്യാം ശോഭനലക്ഷണാമ് । । ൭ സുഖാസീനം സുരശ്രേഷ്ഠമഭിഗമ്യ മഹര്ഷയഃ । പപ്രച്ഛുര്ലക്ഷണം സ്ത്രീണാം യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാധുനാ । । ൮ പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവമിദം വചനമബ്രുവന് । ഭഗവന്ബ്രൂഹി നഃ സര്വം സ്ത്രീണാം ലക്ഷണമുത്തമമ് । । ൯ ശ്രേയസേ സര്വലോകാനാം ശുഭാശുഭഫലപ്രദമ് । പ്രശസ്താമപ്രശാസ്താം ച ജാനീമോ യേന കന്യകാമ് । । 1.5.൧൦ തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വിരിഞ്ചോ വാക്യമബ്രവീത് । ശൃണുധ്വം ദ്വിജശാര്ദൂലാ വച്മി യുഷ്മാസ്വശേഷതഃ । । ൧൧ പ്രതിഷ്ഠിതതലൌ സമ്യഗ്രതാമ്ഭോജസമപ്രഭൌ । ഈദൃശൌ ചരണൌ ധന്യൌ യോഷിതാം ഭോഗവര്ധനൌ । । ൧൨ കരാലൈരതിനിര്മാസൈ രൂക്ഷൈരര്ധശിരാന്വിതൈഃ । ദാരിദ്ര്യം ദുര്ഭഗത്വം ച പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ । । ൧൩ അങ്ഗുല്യഃ സംഹതാ വൃത്താഃ സ്നിഗ്(?)ധാഃ സൂക്ഷ്മനഖാസ്തഥാ । കുര്വന്ത്യത്യന്തമൈശ്വര്യം രാജഭാവം ച യോഷിതഃ । । ൧൪ ഹ്രസ്വാഃ സുജീവിതം ഹ്രസ്വാ വിരലാ വിത്തഹാനയേ । ദാരിദ്ര്യം മൂലമഗ്നാസു പ്രേഷ്യം ച പൃഥുലാസു ച । । ൧൫ പരസ്പരസമാരൂഢൈസ്തനുഭിര്വൃത്തപര്വഭിഃ । ബഹൂനപി പതീന്ഹത്വാ ദാസീ ഭവതി വൈ ദ്വിജാഃ । । ൧൬ അങ്ഗുഷ്ഠോന്നതപര്വാണസ്തുങ്ഗാഗ്രാഃ കോമലാന്വിതാഃ । രത്നകാഞ്ചനലാഭായ വിപരീതാ വിപത്തയേ । । ൧൭ സുഭഗത്വം നഖൈഃ സ്നിഗ്ധൈരാതാമ്രൈശ്ച ധനാദ് യതാ । പുത്രാഃ സ്യുരുന്നതൈരേഭിഃ സുസൂക്ഷ്മൈശ്ചാപി രാജതാ । । ൧൮ പാണ്ഡുരൈഃ സ്ഫുടിതൈ രൂക്ഷൈര്നീലൈര്ധൂമ്രൈസ്തഥാ ഖരൈഃ
സുമന്തു പറഞ്ഞു: സ്ത്രീകൾക്ക് മുപ്പത്താറാം വയസ്സുവരെ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ വേദപാഠം ചെയ്യാം. അതിന് പകുതിയോ നാലിലൊന്നോ മാത്രം പഠിച്ചാലും മതിയാകും. വേദം മുഴുവൻ പഠിക്കാതിരുന്നാലും, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൾ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിക്കാം. അച്ഛനു വേണ്ടി ബ്രഹ്മദാനവും, ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ വിവാഹവും നടത്തണം. സ്ത്രീയുടെ നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ എന്താണെന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചു. സുമന്തു പറഞ്ഞു: പുരാതനകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞ സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു. നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളവളാണ് നല്ല ഭാര്യ. മഹർഷിമാർ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഈ സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ ചോദിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: സമമായതും സുന്ദരവുമായ കാലുകൾ ഉള്ളവളാണ് ഭാഗ്യവതിയായ സ്ത്രീ. കഠിനമായ, ഉണങ്ങിയ, അർദ്ധശിരയുള്ള കാലുകൾ ദാരിദ്ര്യത്തിനും ദുർഭാഗ്യത്തിനും കാരണമാകും. വിരലുകൾ വട്ടമായതും മൃദുവായതും സുന്ദരമായ നഖങ്ങളുമുള്ളവൾ ഐശ്വര്യവും രാജഭാവവും നേടും. ഹ്രസ്വവിരലുകൾ ആയവൾക്ക് ദീർഘായുസ്സും, വിരലുകൾ വിരലായവൾക്ക് സമ്പത്ത് നഷ്ടവും, പത്തിരുപതായവൾ ദാസിയായി മാറും. ഉയർന്ന അംഗുഷ്ഠവും മൃദുവായതുമായവൾക്ക് രത്നവും പൊന്നും ലഭിക്കും. നല്ല നഖങ്ങൾ ഉള്ളവൾക്ക് ഭാഗ്യവും, ഉയർന്നവളെക്കാൾ മൃദുവായവളെക്കാൾ പുത്രസമ്പത്തും ലഭിക്കും.
ശതാനീകൻ ചോദിച്ചു: ദേവനേ, സ്ത്രീകളുടെ നല്ല സ്വഭാവം വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉത്തമം, മധ്യമായത്, അധമം എന്നിങ്ങനെ ബന്ധത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയെന്ന് വിശദമായി പറയണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സുമന്തു പറഞ്ഞു: ശതാനീക മഹാബാഹുവേ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പിതാമഹൻ സ്ത്രീകളുടെ ലക്ഷണവും നല്ല സ്വഭാവവും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
൨ യഥോക്തം ബ്രഹ്മണാം തേഷാമൃഷീണാം കുരുനന്ദന । സ പ്രേയോ വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മാ വചനമബ്രവീത് । । ൩ ശൃണുധ്വം ദ്വിജശാര്ദൂലാഃ സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തമാദിതഃ । വക്ഷ്യേ യുഷ്മാനശേഷം വൈ ലോകാനുഗ്രഹകാമ്യയാ । । ൪ ത്രിവര്ഗപ്രാപ്തയേ വക്ഷ്യേ സ്ത്രീവൃത്തം ഗൃഹമേധിനാമ് । പ്രാഗ്വിദ്യാദീനുപാദായ തൈരര്ഥാംശ്ച യഥാക്രമമ് । । വിന്ദേത സദൃശീം ഭാര്യാം ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന കര്മണാ । । ൫ ഗൃഹാശ്രമോ ഹി നിഃസ്വാനാം മഹത്യേഷാ വിഡമ്ബനാ । തസ്മാത്പൂര്വമുപാദേയം വിത്തമേവ ഗൃഹൈഷിണാ । । ൬ വരം സോഢാ മനുഷ്യേണ തീവ്രാ നരകവേദനാ । ന ത്വേവ ച ഗൃഹേ ദൃഷ്ടം പുത്രദാരക്ഷുധാര്ദിതമ് । । ൭ അസമ്ഭവേ ശിശും ദൃഷ്ട്വാ രുദന്തം പ്രാര്ഥനാപരമ് । വജ്രസാരമയം മന്യേ ഹദയം യന്ന ദീര്യതേ । । ൮ സാധ്വീം ഭാര്യാം പ്രിയാം ദൃഷ്ട്വാ കുചൈലാം ക്ഷുത്കൃശീകൃതാമ് । അസ്യ ദുഃഖസ്യ തന്നാസ്തി സുഖം യത്സമതാം വ്രജേത് । । ൯ രൂക്ഷാന്വിവര്ണാന്ക്ഷുധിതാന്ഭൂമിപ്രസ്തരശായിനഃ । പുത്രദാരാന്നിജാന്ദൃഷ്ട്വാ കിമകാര്യം ഭവേന്നൃണാമ് । । 1.6.൧൦ ബാഹൂത്തരീയം ക്ഷുത്ക്ഷാമം ദൃഷ്ട്വാ ദീനമുഖം സുതമ് । മൃത്യുരേവോത്സവഃ പുംസാം വ്യസനം ജീവിതം ദ്വിജാഃ । । ൧൧ പരിസീദത്സ്വപത്യേഷു ദൃഷ്ട്വാ ദീനമുഖോ പ്രിയാമ് । വജ്രകാര്യശരീരാസ്തേ യേ ന യാന്തി സഹസ്രധാ । । ൧൨ തസ്മാദര്ഥവിഹീനസ്യ പുംസോ ദാരപരിഗ്രഹാത് । കുതസ്ത്രിവര്ഗ സംസിദ്ധിര്യാതനൈവ ഹി തസ്യ സാ । । ൧൩ അഭാര്യസ്യാധികാരോഽസ്തി ന ദ്വിതീയാശ്രമേ യഥാ । തദ്വദര്ഥവിഹീനാനാം സര്വത്ര നാധികരിതാ । । ൧൪ കേചിത്ത്വപത്യമേവാഹുസ്ത്രിവര്ഗാവാപ്തിസാധനമ് । പുംസാമര്ഥഃ കലത്രം ച യേഽന്യേ നീതിവിദോ വിദുഃ । । ൧൫ ധര്മോഽപി ദ്വിവിധോ യസ്മാദിഷ്ടാപൂര്തക്രിയാത്മകഃ । സ ച ദാരാത്മകഃ സര്വം ജ്ഞേയമര്ഥൈകസാധനമ് । । ൧൬ നിജേനാപി ൧ ദരിദ്രേണ ലോകോ ലജ്ജതി ബന്ധുനാ । പരോഽപി ഹി മനുഷ്യാണാമൈശ്വര്യാത്സ്വജനായതേ । । ൧൭ ന ദരിദ്രം സമീപേഽപി സ്ഥിതവന്തം പ്രപശ്യതി । ദൂരസ്ഥമപി വിത്താഢ്യമാദരാദ്ഭജതേ ജനഃ । । ൧൮ തസ്മാത്പ്രയത്നതഃ പൂര്വമര്ഥമേവ പ്രസാധയേത । സ ഹി മൂലം ത്രിവര്ഗസ്യ ഗുണാനാം ഗൌരവസ്യ ച । । ൧൯ സര്വേഽപി ഹി ഗുണാ വിദ്യാകുലശീലാദയോ നൃണാമ് । സന്തി തസ്മിന്നസന്തോഽപി സന്തി സന്തോഽപി നാസതി । । 1.6.൨൦ ശാസ്ത്രം ശില്പം കലാഃ കര്മ യച്ചാന്യദപി ചേഷ്ടിതമ് । സാധനം സര്വമര്ഥാനാമര്ഥാ ധര്മാദിസാധനാഃ । । ൨൧ സാധനാനാം ത്രിവര്ഗോഽസ്തി തം വിനാ കേവലം നൃണാമ് । അജാഗലസ്തനസ്യേവ നിധനായൈവ സംഭവഃ । । ൨൨ പ്രാക്പുണ്യൈര്വിപുലാ സമ്പദ്ധര്മകാമാദിഹേതുജാ । ഭൂയോ ധര്മേണ സാമുത്ര തയാ൩ താവിതി ൪ ച ക്രമഃ. । । ൨൩ ഏകചക്രകമേതദ്ധി പ്രോക്തമന്യോന്യഹേതുകമ് । പൂര്വപശ്ചിമബാഹുഭ്യാമുത്തരാധരമധ്യമാഃ । । ൨൪ വിജ്ഞായ മതിമാനേവം യസ്ത്രിവര്ഗം നിഷേവതേ । സംഖ്യാശതസമായുക്തൈരവാപ്നോത്യുത്തരോത്തരമ് । । ൨൫ നാഭാര്യസ്യാധികാരോഽസ്തി ത്രിവര്ഗേ നിര്ധനസ്യ വാ । നാ ഭാര്യായാമതഃ പൂര്വമര്ഥമൈവ പ്രസാധയേത് । । ൨൬ തസ്മാത്ക്രമാഗതൈരര്ഥേഃ സ്വയം വാധിഗതൈര്യുതഃ । ക്രിയായോഗ്യൈഃ സമര്ഥശ്ച കുര്യാദ്ദാരപരിഗ്രഹമ് । । ൨൭ അനുരൂപേ കുലേ ജാതാം ശ്രുതവിത്തക്രിയാദിഭിഃ । ലഭേതാനിന്ദിതാം കന്യാം മനോജ്ഞാം ധര്മസാധനാമ് । । ൨൮ പുമാനര്ധപുമാംസ്താവദ്യാവദ്ഭാര്യാം ന വിദന്തി । തസ്മാദ്യഥാക്രമം കാലേ കുര്യാദ്ദാരപരിഗ്രഹമ് । । ൨൯ ഏകചക്രോ രഥോ യദ്വദേകപക്ഷോ യഥാ ഖഗഃ । അഭാര്യോഽപി ൧നരസ്തദ്വദയോഗ്യഃ സര്വകര്മസു । । 1.6.൩൦ പത്നീപരിഗ്രഹാദ്ധര്മസ്തഥാര്ഥോ ബഹുലാഭതഃ । സത്പ്രീതിയോഗാത്കാമോഽപി ത്രയമസ്യാം വിദുര്ബുധാഃ । । ൩൧ ത്രിധാ വിവാഹസമ്ബന്ധോ ഹീനതുല്യാധികൈഃ സഹ । തുല്യൈഃ സഹ സമസ്തേഷാമിതരൌ നീചമധ്യമൌ । । ൩൨ അസമൈര്നിന്ദ്യതേ സദ്ഭിരുത്തമൈഃ പരിഭൂയതേ । തുല്യൈഃ പ്രശസ്യതേ യസ്മാത്തസ്മാത്സാധുതമോ മതഃ । । ൩൩ കൃത്വൈവാധികസമ്ബന്ധമപമാനം സമശ്നുതേ । ന ചൈഷാമാനതിം ഗച്ഛേന്നൈവ നീചൈഃ സഹേഷ്യതേ
കുരുകുലത്തിലെ വംശജനായോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട ഋഷിമാരുടെ പ്രിയമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്ത്രീകളുടെ നല്ല പെരുമാറ്റം ആദ്യം മുതൽ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇതെല്ലാം പറയുന്നത്. ഗൃഹസ്ഥർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള trivarga-ലഭനത്തിനായി സ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. വിദ്യയോ മറ്റോ നേടാതെ, അർത്ഥം യഥാക്രമം സമ്പാദിച്ച്, ശാസ്ത്രം കാണിച്ച രീതിയിൽ, തനിക്കു യോജിച്ച ഭാര്യയെ കണ്ടെത്തണം.'
വിവാഹ-ധര്മവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച൩ അസപിണ്ഡാ ച യാ മാതുരസഗോത്രാ ച യാ പിതുഃ । സാ പ്രശസ്താ ദ്വിജാതീനാം ദാരകര്മണി മൈഥുനേ । । ൧ സഹജോ ന ഭവേദ്യസ്യാ ന ച വിജ്ഞായതേ പിതാ । നോപയച്ഛേത താം പ്രാജ്ഞഃ പുത്രികാധര്മശങ്കയാ । । ൨ ബ്രാഹ്മണാനാം പ്രശസ്താ സ്യാത്സവര്ണാ ദാരകര്മണി । കാമശസ്തു പ്രവൃത്താനാമിമാഃ സ്യുഃ ക്രമശോഽവരാഃ । । ൩ ക്ഷത്രസ്യാപി സവര്ണാ സ്യാത്പ്രഥമാ ദ്വിജസത്തമാഃ । ദ്വേ ചാവരേ തഥാ പ്രോക്തേ കാമതസ്തു ന ധര്മതഃ । ।൪ വൈശ്യസ്യൈകാ വരാ പ്രോക്താ സവര്ണാ ചൈവ ധര്മതഃ । തഥാവരാ കാമതസ്തു ദ്വിതീയാ ന തു ധര്മതഃ । । ൫ ശൂദ്രൈവ ഭാര്യാ ശൂദ്രസ്യ ധര്മതോ മനുരബ്രവീത് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം പരിണേതാ ദ്വിജോത്തമഃ । । ൬ ന ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയയോരാപദ്യപി ഹി തിഷ്ഠതോഃ । കസ്മിംശ്ചിദപി വൃതാന്തേ ശൂദ്രാ ഭാര്യോപദിശ്യതേ । । ൭ ഹീനജാതിസ്ത്രിയം മോഹാദുദ്വഹന്തോ ദ്വിജാതയഃ । കുലാന്യേവ നയന്ത്യാശു സസന്താനാനി ശൂദ്രതാമ് । । ൮ ശൂദ്രമാരോപ്യ വേദ്യാം തു പതിതോത്രിര്ബഭൂവ ഹ । ഉതഥ്യഃ പുത്രജനനാത്പതിതത്വമവാപ്തവാന് । । ൯ ശൂദ്രസ്യ പുത്രമാസാദ്യ ശൌനകഃ ശൂദ്രതാം ഗതഃ । ഭൃഗ്വാദയോപ്യേവമേവ പതിതത്വമവാപ്നുയുഃ । । 1.7.൧൦ ശൂദ്രാം ശയനമാരോപ്യ ബ്രാഹ്മണോ യാത്യധോഗതിമ് । ജനയിത്വാ സുതം തസ്യാം ബ്രാഹ്മണ്യാദേവ ഹീയതേ । । ൧൧ ദേവപിത്ര്യാതിഥേയാനി തത്പ്രധാനാനി യസ്യ തു । നാദന്തി പിതരോ ദേവാഃ സ ച സ്വര്ഗം ന ഗച്ഛതി । । ൧൨ വൃഷലീഫേനപീതസ്യ നിഃശ്വാസോപഹതസ്യ ച । തസ്യാം ചൈവ പ്രസൂതസ്യ നിഷ്കൃതിര്ന വിധീയതേ । । ൧൩ ചതുര്ണാമപി വിപ്രേന്ദ്രാഃ പ്രേത്യേഹ ച ഹിതാഹിതമ് । സമാസതോ ബ്രവീമ്യേഷ വിവാഹാഷ്ടകമുത്തമമ് । । ൧൪ കാലോ ദൈവസ്തഥാ ചാര്ഷഃ പ്രാജാപത്യസ്തഥാസുരഃ । ഗാന്ധര്വോ രാക്ഷസശ്ചൈവ പൈശാചശ്ചാഷ്ടമോഽധമഃ । । ൧൫ യേ യസ്യ ധര്മാ വര്ണസ്യ ഗുണദോഷൌ ച യസ്യ യൌ । ശൃണുധ്വം തദ്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രസവേ ച ഗുണാഗുണമ് । । ൧൬ വിപ്രസ്യ ൧ ചതുരഃ പൂര്വാന്ക്ഷത്രസ്യ ചതുരോഽവരാന് । വിട്ശൂദ്രയോസ്തു ത്രീനേവ വിദ്യാദ്ധര്മാനരാക്ഷസാന് । । ൧൭ ചതുരോ ബ്രാഹ്മണസ്യാദ്യാന്പ്രശസ്താന്കവയോ വിദുഃ । രാക്ഷസം ക്ഷത്രിയസ്യൈകമാസുരം വൈശ്യശൂദ്രയോഃ । । ൧൮ ക്ഷത്രിയാണാം ത്രയോ ധര്മ്യാ ദ്വാവധര്മ്യൌ൨ സ്മൃതാവിഹ । പൈശാചശ്ചാസുരശ്ചൈവ ന കര്ത്തവ്യൌ കഥഞ്ചന । । ൧൯ പൃഥക്പൃഥഗ്വാ മിശ്രൌ വാ വിവാഹൌ പൂര്വചോദിതൌ । ഗാന്ധര്വോ രാക്ഷസശ്ചൈവ ധര്മ്യൌ ക്ഷത്രസ്യ തൌ സ്മൃതൌ । । 1.7.൨൦ ആച്ഛാദ്യ ചാര്ചയിത്വാ തു ശ്രുതശീലവതേ സ്വയമ് । ആഹൂയ ദാനം കന്യായാ ബാഹ്യോ ധര്മഃ പ്രകീര്തിതഃ । । ൨൧ വിതതേ ചാപി യജ്ഞേ തു കര്മ കുര്വതി ചാര്ത്വിജി । അലങ്കൃത്യ സുതാദാനം ദൈവോ ധര്മ ഉദാഹൃതഃ । । ൨൨ ഏകം ഗോമിഥുനം ദ്വേ വാ വരാദാദായ ധര്മതഃ । കന്യാപ്രദാനം വിധിവദാര്ഷീയോ ധര്മ ഉച്യതേ । । ൨൩ സഹോഭൌ ചരതം ധര്മമിതി വാചാനുഭാഷ്യ തു । കന്യാപ്രദാനമഭ്യര്ച പ്രാജാപത്യവിധിഃ സ്മൃതഃ । । ൨൪ ജ്ഞാതിഭ്യോ ദ്രവിണം ദത്ത്വാ കന്യായാശ്ചൈവ ശക്തിതഃ । കന്യാപ്രദാനം സ്വച്ഛന്ദാദാസുരോ ധര്മ ഉച്യതേ । । ൨൫ ഇച്ഛയാന്യോഽന്യസംയോഗഃ കന്യായാശ്ച വരസ്യ ച । ഗാന്ധര്വഃ സ വിധിര്ജ്ഞേയോ മൈഥുന്യഃ കാമസമ്ഭവഃ । । ൨൬ ഹത്വാ ഛിത്ത്വാ ച ഭിത്ത്വാ ച ക്രോശന്തീം രുദതീം ഗൃഹാത് । പ്രസഹ്യ കന്യാഹരണം രാക്ഷസോ വിധിരുച്യതേ । । ൨൭ സുപ്താം മത്താം പ്രമത്താം ച രഹോ യത്രോപഗച്ഛതി । സ പാപിഷ്ഠോ വിവാഹാനാം പൈശാചഃ കഥിതോഽഷ്ടമഃ । । ൨൮ ജലപൂര്വം ദ്വിജാഗ്ര്യാണാം കന്യാദാനം പ്രശസ്യതേ । ഇതരേഷാം തു വര്ണാനാമിതരേതരകാമ്യയാ । । ൨൯ യോ യസ്യൈഷാം വിവാഹാനാം വിഭൂനാം കീര്തിതോ ഗുണഃ । തം നിബോധത വൈ വിപ്രാഃ സമ്യക്തകീര്തയതോ മമ । । 1.7.൩൦ കുലാനി ദശ പൂര്വാണി തഥാന്യാനി ദശൈവ തു । സ ഹി താന്യാത്മനാ ചൈവം മോചയത്യേനസോ ധ്രുവമ് । । ൩൧ ബ്രാഹ്മീപുത്രഃ സുകൃതകൃദ്ദൈവോഢാജം സുതം ശൃണു । ദൈവോഢാജഃ സുതോ വിപ്രാഃ സപ്ത സപ്ത പരാവരാന് । । ആര്ഷോഢാജഃ സുതഃ സ്ത്രീണാം പുരുഷാംസ്താരയേദ്ദ്വിജാഃ । । ൩൨ ബ്രഹ്മാദിഷു വിവാഹേഷു ചതുര്ഷ്വേവാനുപൂര്വശഃ । ബ്രഹ്മവര്ചസ്വിനഃ പുത്രാ ജായന്തേ ശിഷ്ടസമ്മതാഃ । । ൩൩ രൂപസത്ത്വഗുണോപേതാ ധനവന്തോ യശസ്വിനഃ । പുത്രവന്തോഽഥ ധര്മിഷ്ഠാ ജീവന്തി ച ശതം സമാഃ । । ൩൪ ഇതരേഷു നിബോധധ്വം നൃശംസാനൃതവാദിനഃ । ജായന്തേ ദുര്വിവാഹേഷു ബ്രഹ്മധര്മദ്വിഷഃ ൧ സുതാഃ । । ൩൫ അനിന്ദിതൈഃ സ്ത്രീവിവാഹൈരനിന്ദ്യാ ഭവതി പ്രജാ । നിന്ദിതൈര്നിംദിതാ നൃണാം തസ്മാന്നിദ്യാന്വിവര്ജയേത് । । ൩൬ കരഗ്രഹണസംസ്കാരാഃ സവര്ണാസു ഭവന്തി വൈ । അസവര്ണാസ്വയം ജ്ഞേയാ വിധിരുദ്വാഹകര്മണി । । ൩൭ ബാണഃ ക്ഷത്രിയയാ ഗ്രാഹ്യഃ പ്രതോദോ വൈശ്യകന്യയാ । വസനസ്യ ദശാ ഗ്രാഹ്യാ ശൂദ്രയോത്കൃഷ്ടവേദനേ । । ൩൮ ന കന്യായാഃ പിതാ വിദ്വാന്ഗൃഹ്ണീയാച്ഛുല്കമണ്വപി । ഗൃഹ്ണന്ഹി ശുല്കം ലോഭേന സ്യാന്നരോഽപത്യവിക്രയീ । । ൩൯ സ്ത്രീധനാനി തു യേ മോഹാദുപജീവന്തി ബാന്ധവാഃ । നാരീയാനാനി വസ്ത്രം വാ തേ പാപാ യാന്ത്യധോഗതിമ് । । 1.7.൪൦ ആര്ഷേ ഗോമിഥുനം ശുല്കം കേചിദാഹുര്മൃഷൈവ ൧ തത് । അല്പോ വാപി മഹാന്വാപി വിക്രയസ്താവദേവ സഃ । । ൪൧ യാസാം നാദദതേ ശുല്കം ജ്ഞാതയോ ന സ വിക്രയഃ । അര്ഹണം തത്കുമാരീണാമാനൃശംസ്യം ച കേവലമ് । । ൪൨ ഇത്ഥം ദാരാന്സമാസാദ്യ ദേശമഗ്ര്യം സമാവസേത് । ബ്രാഹ്മണോ ദ്വിജശാര്ദൂല യ ഇച്ഛേദ്വിപുലം യശഃ । । ൪൩ ഋഷയ ഊചുഃ കോ ദേശഃ പരമോ ബ്രഹ്മന്കശ്ച പുണ്യോ മതസ്തവ । പ്രവസന്യത്ര വിപ്രേന്ദ്ര യശഃ പ്രാപ്നോതി കഞ്ജജ । । ൪൪ ബ്രഹ്മോവാച ന ഹീയതേ യത്ര ധര്മശ്ചതുഷ്പാത്സ കലോ ദ്വിജാഃ । സ ദേശഃ പരമോ വിപ്രാഃ സ ച പുണ്യോ മതോ മമ । । ൪൫ വിദ്വദ്ഭിഃ സേവിതോ ധര്മോ യസ്മിന്ദേശേ പ്രവര്തതേ । ശാസ്ത്രോക്തശ്ചാപി വിപ്രേന്ദ്രാഃ സ ദേശഃ പരമോ മതഃ । । ൪൬ ഋഷയ ഊചൂ വിദ്വദ്ഭിഃ സേവിതം ധര്മം ശാസ്ത്രോക്തം ച സുരോത്തമ । വദാസ്മാസു സുരശ്രേഷ്ഠ കൌതുകം പരമം ഹി നഃ । । ൪൭ ബ്രഹ്മോവാച വിദ്വദ്ഭിഃ സേവിതഃ സദ്ഭിര്നിത്യമദ്വേഷരാഗിഭിഃ । ഹൃദയേനാഭ്യനുജ്ഞാതോ യോ ധര്മസ്തം നിബോധത । । ൪൮ കാമാത്മതാ ന പ്രശസ്താ ന വേഹാസ്യാപ്യകാമതാ । കാമ്യോ ഹി വേദാധിഗമഃ കര്മയോഗശ്ച വൈദികഃ । । ൪൯ സങ്കല്പാജ്ജായതേ കാമോ യജ്ഞാദ്യാനി ച സര്വശഃ । വ്രതാഃ നിയമധര്മാശ്ച സര്വേ സങ്കല്പജാഃ സ്മൃതാഃ । । 1.7.൫൦ കാമാദൃതേ ക്രിയാകാരീ ദൃശ്യതേ നേഹ കര്ഹിചിത് । യദ്യദ്ധി കുരുതേ കശ്ചിത്തത്തത്കാമസ്യ ചേഷ്ടിതമ് । । ൫൧ നിഗമോ ൧ ധര്മമൂലം സ്യാത്സ്മൃതിശീലേ തഥൈവ ച । തഥാചാരശ്ച സാധൂനാമാത്മനസ്തുഷ്ടിരേവ ച । । ൫൨ സര്വം തു സമവേക്ഷേത നിശ്ചയം ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ । ശ്രുതിപ്രാധാന്യതോ വിദ്വാന്സ്വധര്മേ നിവസേത വൈ । । ൫൩ ശ്രുതിസ്മൃത്യുദിതം ധര്മമനുതിഷ്ഠന്സദാ നരഃ । പ്രാപ്യ ചേഹ പരാം കീര്തിം യാതി ശക്രസലോകതാമ് । । ൫൪ ശ്രുതിസ്തു വേദോ ൪ വിജ്ഞേയോ ധര്മശാസ്ത്രം തു വൈ സ്മൃതിഃ । തേ സര്വാര്ഥേഷു മീമാംസ്യേ താഭ്യാം ധര്മോ ഹി നിര്ബഭൌ । । ൫൫ യോഽവമന്യേത തേ ചോഭേ ഹേതുശാസ്ത്രാശ്രയാദ്ദ്വിജഃ । സ സാധുഭിര്ബഹിഷ്കാര്യോ നാസ്തികോ വേദനിന്ദകഃ । । ൫൬ വേദഃ സ്മൃതിഃ സദാചാരഃ സ്വസ്യ ച പ്രിയമാത്മനഃ । ഏതച്ചതുര്വിധം വിപ്രാഃ സാക്ഷാദ്ധര്മസ്യ ലക്ഷണമ് । । ൫൭ ധര്മജ്ഞാനം ഭവേദ്വിപ്രാ അര്ഥകാമേഷ്വസജ്ജതാമ് । ധര്മം ജിജ്ഞാസമാനാനാം പ്രമാണാന്നൈഗമം പരമ് । । ൫൮ നിഷേകാദിശ്മശാനാന്തോ മന്ത്രൈര്യസ്യോദിതോ വിധിഃ । അധികാരോ ഭവേത്തസ്യ വേദേഷു ച ജപേഷു ച । । ൫൯ സരസ്വതീദൃഷദ്വത്യോര്ദേവനദ്യോര്യദന്തരമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ വംശത്തിൽ പെട്ടതല്ലാത്ത, അച്ഛന്റെ ഗോത്രത്തിൽ പെട്ടതല്ലാത്ത സ്ത്രീയെയാണ് വിവാഹത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യയെന്ന് പറയുന്നത്. ഒരു പിതാവിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാതെ, അർഹതയില്ലാത്തവളെ മിടുക്കനായ അച്ഛൻ വിവാഹത്തിന് നൽകരുത്. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് തുല്യവർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവളെയാണ് വിവാഹത്തിന് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു. ആഗ്രഹം കൊണ്ടുള്ളവർക്കു മറ്റു ചിലർ താഴ്ന്നതാണെന്നും പറയുന്നു. ക്ഷത്രിയർക്കും തുല്യവർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവളാണ് ഉത്തമം. വൈശ്യർക്കു തുല്യവർണ്ണം മാത്രമാണ് ധർമ്മാനുസൃതം; മറ്റുള്ളവരൊക്കെ ആഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്. ശൂദ്രനു ശൂദ്ര സ്ത്രീ മാത്രമാണ് യോഗ്യയെന്ന് മനു പറഞ്ഞു. നാലു വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്ക് വിവാഹം കഴിക്കാൻ കഴിയും, പക്ഷേ ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും എപ്പോഴും ശൂദ്ര സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിക്കരുത്. താഴ്ന്ന വർണ്ണത്തിലെ സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ, ആ കുടുംബം ഉടൻ തന്നെ ശൂദ്രതയിലേക്കു താഴുന്നു. ശൂദ്ര സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണനും അവന്റെ സന്തതിയും താഴ്ന്നവരായി മാറും. അതുകൊണ്ട്, വിവാഹത്തിൽ ഉത്തമമായ രീതികൾ പാലിക്കണം; ഓരോ വർണ്ണത്തിനും യോഗ്യമായ രീതികൾ പാലിക്കണം. വിവാഹരീതികൾ എട്ടാണെന്ന് പറയുന്നു: ബ്രാഹ്മം, ദൈവം, ആർഷം, പ്രാജാപത്യം, ആസുരം, ഗാന്ധർവം, രാക്ഷസം, പൈശാചം. ഇവയിൽ ഓരോ വർണ്ണത്തിനും യോഗ്യമായ രീതികൾ വേറിട്ടിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർക്കു ആദ്യ നാലും ഉത്തമം; ക്ഷത്രിയർക്കു രാക്ഷസം മാത്രം; വൈശ്യനും ശൂദ്രനും ആസുരം മാത്രം. ഉത്തമമായ വിവാഹരീതികൾ പാലിച്ചാൽ നല്ല സന്തതിയും, ദീർഘായുസും, ധനവും, യശസ്സും ലഭിക്കും. നിന്ദ്യമായ രീതികൾ ഒഴിവാക്കണം; നല്ല പെരുമാറ്റം പാലിച്ചാൽ സന്താനം നല്ലവരാകും. വിവാഹം കഴിച്ച ശേഷം, നല്ല ദേശത്ത് താമസിക്കണം; അവിടെ ധർമ്മം പാലിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അതാണ് ഉത്തമദേശം.
ബ്രഹ്മാവർതം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേശം, നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങൾ കൃത്യമായി പാലിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥലം, മഹത്തായ സദാചാരവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞതുമായ ദേശമാണ്. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ, ലോകത്തിൽ എവിടെയും, തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അവിടെ നിന്നു പഠിക്കുന്നു.
വിവാഹധര്മേഷു സ്ത്രീവിഷയേ നരവൃത്തവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച കര്തവ്യം യദ്ഗൃഹസ്ഥേന തദിദാനീം നിബോധത । ഗദതോ ദ്വിജശാര്ദൂല വിസ്തരാച്ഛാസ്ത്രതസ്തഥാ । । ൧ വൈവാഹികേഽഗ്നൌ കുര്വീത ഗൃഹ്യം കര്മ യഥാവിധി । ശുഭദേശാശ്രയശ്ചൈവ പത്നീ വൈവാഹികീ ഗൃഹേ । । ൨ സ്വാശ്രയേണ വിനാ ശക്യം ന യസ്മാദ്രക്ഷണാദികമ് । വിത്താനാമിവ ദാരാണാമതസ്തദ്വിധിരുച്യതേ । । ൩ ഹേതവോ ഹി ത്രിവര്ഗസ്യ വിപരീതാസ്തു൧ മാനദ । അരക്ഷണാദ്ഭവന്ത്യസ്മാദമീഷാം രക്ഷണം മതമ് । । ൪ നിസര്ഗാത്പുംസ്യസന്തോഷാദ്ഗുണദോഷവിമര്ഷതഃ । ദുഷ്ടാനാം ചാപി സംസര്ഗാദ്രക്ഷ്യാ ഏവ ച യോഷിതഃ । । ൫ പുരുഷസ്ഥാനവേശ്മാനി ത്രിവിധം പ്രാഹുരാശ്രയമ് । വിത്താനാം രക്ഷണാദ്യര്ഥമപൂര്വാധിഗമായ ച । । ൬ കുലീനോ നീതിമാന്പ്രാജ്ഞഃ സത്യസന്ധോ ദൃഢവ്രതഃ । വിനീതോ ധാര്മികസ്ത്യാഗീ൨ വിജ്ഞേയഃ പുരുഷാശ്രയഃ । । ൭ നഗരേ ഖര്വടേ ഖേടേ ഗ്രാമേ ചാപി ക്രമാഗതേ । യാത്രാവശാദ്വാ നിവസേദ്ധാര്മികാദ്യജനാന്വിതേ । । ൮ ഗുരുണാനുമതസ്തത്ര ഗ്രാമണ്യാദിജനേന വാ । പ്രതിവേശ്മാദ്യബാധേന ശുദ്ധം കുര്യാന്നിവേശനമ് । । ൯ ദ്വാരചത്വരശാലാനാം ൧ സര്വകാരുകവേശ്മനാമ് । ദ്യൂതസൂനാസുരാവേശനടരാജാനുജീവിനാമ് । । 1.8.൧൦ പാഖണ്ഡദേവവീഥീനാം രാജമാര്ഗകുലസ്യ ച । ദൂരാത്സുഗുപ്തം കര്തവ്യാ ജീവികാ വിഭവോചിതാ । । ൧൧ സാപിധാനൈകനിഷ്കാശം ശുദ്ധപൃഷ്ടം സമന്തതഃ । സദ്വൃത്താപ്തജനാകീര്ണമദുഷ്ടപ്രാതിവേശികമ് । । ൧൨ പ്രാഗുദക്പ്രവണേ ദേശേ വാസ്തുവിദ്യാവിധാനതഃ । പ്രവിഭക്തക്രിയാകാഞ്ക്ഷം സര്വര്തുകമനോഹരമ് । । ൧൩ അര്ചാസ്നാനോദകാഗാരഗോഷ്ഠാഗാരമഹാനസൈഃ । യുക്തം ഗോവാജിശാലാഭിഃ സദാസീഭൃത്യകാശ്രയൈഃ । । ൧൪ ബഹിരന്തഃ പുരസ്ത്രീകം സര്വോപകരണൈര്യുതമ് । വിഭക്തശയനോദ്ദേശമാപ്തവൃദ്ധൈരധിഷ്ഠിതമ് । । ൧൫ അരക്ഷണാദ്ധി ദാരാണാം വര്ണസങ്കരജാദയഃ । ദൃഷ്ടാ ഹി ബഹവോ ദോഷാസ്തസ്മാദ്രക്ഷ്യാഃ സദാ സ്ത്രിയഃ । । ൧൬ ന ഹ്യാസാം പ്രമദം ദദ്യാന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം ന വിശ്വസേത് । വിശ്വസ്തവച്ച ചേഷ്ടേത ന്യായ്യം ഭര്ത്സനമാചരേത് । । ൧൭ നാധികാരം ക്വചിദ്ദദ്യാദൃതേ പാകാദികര്മണഃ । സ്ത്രീണാം ഗ്രാമീണവത്താ ഹി ഭോഗായാലം സുശാസിതാ । । ൧൮ നിത്യം തത്കര്മയോഗേന താഃ കര്തവ്യാ നിരന്തരാഃ । ഇത്യേവം സര്വദാ വ്യാപ്തേഃ സ്യാദവിദ്യനിരാശ്രയാ । । ൧൯ ദൌര്ഗത്യമതിരൂപം൧ ചാപ്യസത്സങ്ഗഃ സ്വതന്ത്രതാ । പാനാശനകഥാഗോഷ്ഠീപ്രിയത്വാകര്മശീലതാ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഗൃഹസ്ഥൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയുന്നു. വിവാഹാഗ്നിയിൽ യഥാവിധി ഗൃഹ്യകർമ്മകൾ നിർവഹിക്കണം. നല്ല ദേശത്ത് താമസിക്കുകയും, ഭാര്യയെ വീട്ടിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും വേണം. സ്വസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റി, സംരക്ഷണം ഇല്ലാതെ, സ്ത്രീകളെ വിട്ടുവിടരുത്. സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്, കാരണം സംരക്ഷണം ഇല്ലാതിരുന്നാൽ പല ദോഷങ്ങളും സംഭവിക്കും. പുരുഷന്മാരുടെ വീടും, സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷയും, സമ്പാദ്യവും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതും അത്യാവശ്യമാണ്. സത്യസന്ധതയും, ധാർമ്മികതയും, വിനയവും ഉള്ളവൻ സ്ത്രീകളുടെ ആശ്രയമായിരിക്കണം. ഗ്രാമത്തിൽ, നഗരത്തിൽ, എവിടെയായാലും, ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ, അയൽക്കാരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതെ, ശുദ്ധമായ വീടിൽ താമസിക്കണം. വീടിന്റെ വാതിൽ, നട, ശാല, എല്ലാം ശുചിത്വം പാലിക്കണം. ദുഷ്ടന്മാരുടെ വീടുകൾക്കും, പാനശാലകൾക്കും, ചൂതാട്ടശാലകൾക്കും, ദൂരെ താമസിക്കണം. വീടിന്റെ അകത്തും പുറത്തും സ്ത്രീകൾക്ക് സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കണം. സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകരുത്; അവരെ വിശ്വസിക്കരുത്; അവരെ യുക്തിയായി ശാസിക്കണം. പാചകം പോലുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രമേ അവർക്കു അധികാരം നൽകാവൂ. അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ജോലി കൊണ്ട് ഏർപ്പെടുത്തണം; അങ്ങനെ അവർക്കു അനാവശ്യമായ ചിന്തകൾ വരില്ല.
1.8.൨൦ കുഹകേക്ഷണികാമുണ്ഡാഭിക്ഷുകീസൂതികാദിഭിഃ । ഗോപ്രസങ്ഗൈസ്തഥാ൩ സദ്ഭിര്ലിങ്ഗിയാചകശില്പിഭിഃ । । ൨൧ സംവാഹോദ്യാനയാത്രാസൂദ്യാനേഷ്വാമന്ത്രണാദിഷു । പ്രസങ്ഗസ്തീര്ഥയാത്രാര്ഥം ധര്മേഷു പ്രകടേഷു ച । । ൨൨ വിപ്രയോഗഃ സദാ ഭര്ത്രാ തജ്ജ്ഞാതികുലനിഃസ്വതാ । അമാധുര്യകദര്യത്വേ ഭൃശം പുംസാം ച വാച്യതാ । । ൨൩ അതിക്രൌര്യമതിക്ഷാന്തിരത്യന്താഭീതിപാതനമ് । സ്ത്രീഭിര്ജിതത്വമത്യര്ഥം സത്യം താസ്താഃ സദോഷതാഃ । । ൨൪ സ്ത്രീണാം൪ പത്യുരധീനത്വാത്പുമാനേവ ഹി നിന്ദ്യതേ । ഭര്തുരേവ ഹി തജ്ജാഡ്യം യദ്ഭൃത്യാനാമയോഗ്യതാ । । ൨൫ തസ്മാദ്യഥോദിതാസ്വേതാ രക്ഷ്യാഃ ശാസനതാഡനൈഃ । താഡനൈശ്ച യഥാകാലം യഥാവത്സമുപാചരേത് । । ൨൬ പരിഗൃഹ്യ ബഹൂന്ദാരാനുപചാരൈഃ സമോ ഭവേത് । യഥാക്രമോചിതൈഃ കര്മ ദാനസത്കാരവാസനൈഃ । । ൨൭ പ്രഥമോഽഭിജനോ ധര്മോ യോഗ്യത്വം ച സുപുത്രതാ । പക്ഷേ വിത്തം വിശേത്സ്ത്രീണാം മാനസ്തത്കാരണം തഥാ । । ൨൮ തസ്മാന്മാനോ ന കര്തവ്യോ ഹേയശ്ചാപി ന തത്കൃതഃ । ഗുരുത്വേ ലാഘവേ വാപി സതാം കാര്യം നിബന്ധനമ് । । ൨൯ ആകസ്മികേ പ്രയുഞ്ജാനഃ പ്രേക്ഷാവാന്മാനലാഘവേ । സ യത്കിഞ്ചനകാരിത്വാച്ചായമേവൈതി ലാഘവമ് । । 1.8.൩൦ യഥാ മാനാപമാനൌ ഹി പ്രയുജ്യേതാനിമിത്തതഃ । തന്നിമിത്താ ജനത്യാഗേ പ്രയതന്തേ തദാശ്രിതാഃ । । ൩൧ ഏതദേവ ഹ്യപത്യാനാം൧ ജ്ഞേയം മാനനകാരണമ് । യത്സ്വാപത്യനിമിത്തേഷു൨ പ്രധാനേ കുലയോഗ്യതേ । । ൩൨ തത്സംയോഗാത്സുഖം പുംസാം മഹദ്ദുഃഖം വിയോഗതഃ । തത്പ്രാപ്തിഃ പ്രതി ഹാതവ്യാ സ്വാര്ഥായൈവ പ്രിയാണ്യപി । । ൩൩ അതഃ സ്വാര്ഥൈകനിഷ്ഠോഽയം ലോകഃ സര്വോഽവസീയതേ । തത്പ്രസിദ്ധിര്ഭവേദസ്തമാനാദ് ഭ്രാന്തിവിധായകഃ । । ൩൪ തതോ ദാരാദികാ ഭൃത്യാ നിയന്തവ്യാസ്തഥാ ദ്വിജാഃ । യഥേഹാമുത്ര വാ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നുയാദുത്തരോത്തരമ് । । ൩൫ സ്ത്രീണാം ധര്മാര്ഥകാമേഷു നാതിസന്ധാനമാചരേത് । താസാം തേഷ്വഭിസന്ധാനാദ്ഭവേദാത്മാഭിസംഹിതഃ । । ൩൬ ജായാ ത്വര്ധം ശരീരസ്യ നൃണാം ധര്മാദിസാധനേ । നാതസ്താസു വ്യഥാം കാഞ്ചിത്പ്രതികൂലം സമാചരേത് । । ൩൭ യജ്ഞോത്സവാദൌ നാകസ്മാത്കാഞ്ചിദാസാം വിശേഷയേത് । വസ്ത്രതാമ്ബൂലദാനാദൌ പ്രതിപത്തൌ സമോ ഭവേത് । । ൩൮ പ്രിയാപ്രിയത്വം ഭേദോ ഹി കാമതസ്തു രഹോഗതഃ । ഉപചാരൈഃ പുനര്വാക്യൈസ്തുല്യവൃത്തിഃ പ്രശസ്യതേ । । ൩൯ ആര്തവേ തു പുനഃ സര്വാ ഉപഗമ്യാഃ പ്രിയാ ഇവ । പൂര്വാഭിജാതധര്മാര്ഥാ പുത്രിണീ ചോത്തരോത്തരമ് । । 1.8.൪൦ ഉദഗ്ഗച്ഛേദനേനൈവ വിധിനാ നിത്യമാര്തവേ । തുല്യവൃത്തിര്യഥാകാലം സ്വം സ്വം വാസമഖണ്ഡയന് । । ൪൧ നിത്യപര്യായവാസാനാമപാദാനമസൂന്വിദുഃ । ഋതുദുഃഖം പ്രമോദശ്ച തഥാ പൂര്വം സമാഗതഃ । । ൪൨ അന്യയാ സഹ യദ്ദുഃഖം സദസദ്വാ രഹോഗതമ് । ഉത്കണ്ഠിതം വാ യത്കിഞ്ചിത്സപത്നീഷു ന തദ്വസേത് । । ൪൩ യത്കിഞ്ചിദന്യസമ്ബദ്ധമന്യഥാ കഥിതം മിഥഃ । തസ്യ കുര്യാദനിര്വേദമാത്മനൈവ വിചിന്തയേത് । । ൪൪ അന്യോഽന്യമത്സരാഖ്യാനൈര്ന താ വാചാപി ഭര്ത്സയേത് । ഗുണദോഷൌ ച വിജ്ഞായ സ്വയം കുര്യാന്ന നിഷ്കലൌ । । ൪൫ വസ്ത്രാലങ്കാരഭോജ്യാദൌ തദപത്യേഷ്വനുക്രമാത് । മാതൃദോഷാനനാദൃത്യ തുല്യദൃഷ്ടിഃ പിതാ ഭവേത് । । ൪൬ അന്യസ്യാന്യഗതൈര്ദോഷൈര്ദൂഷണം ന ഹി നീതിമത് । യത്തു തേഷാമപത്യം തു തത്തുല്യമുഭയോരപി । । ൪൭ പ്രീതിം ദ്വേഷമഭിപ്രായം ശൌചാശൌചഗതാഗമാന് । ബഹിരന്തശ്ച ജാനീയാദ്ദാസ ഗൂഢചരൈഃ സദാ । । ൪൮ ആത്മാനമപി വിജ്ഞായ ചിത്തവൃത്തേരനീശ്വരമ് । വിശ്വസേത കഥം സ്ത്രീഷു സര്വാവിനയധാമസു । । ൪൯ വൃദ്ധദാസ്യഃ ക്രമായാതാ ധാത്ര്യശ്ച പരിചാരികാഃ । തന്മാതൃപിതൃകാദ്യാശ്ച ഷണ്ഡവൃദ്ധാശ്ചരാ മതാഃ । । 1.8.൫൦ വിവിധൈസ്തത്കഥാഖ്യാനൈസ്തുല്യശീലദയാന്വിതൈഃ । പ്രവിശ്യാന്തരഭിപ്രായം വിദ്യാത്കാലേ പ്രയോജിതൈഃ । । ൫൧ തേഷു തേഷു കഥാര്ഥേഷു കഥ്യമാനേഷു ലക്ഷയേത് । മുഖാകാരാദിഭിര്ലിങ്ഗൈരഭിപ്രായം മനോഗതമ് । । ൫൨ സീതാരുന്ധതിസമ്ബന്ധൈസ്തഥാ ശാകുന്തലാദിഭിഃ । സദസച്ചരിതാഖ്യാനൈര്ഭാവം വിദ്യാത്പ്രവൃത്തിതഃ । । ൫൩ തദ്ദുഷ്ടാനാമദുഷ്ടേഷു സാധൂനാമിതരേഷു ച । പ്രീതിഃ കഥാപ്രബന്ധേഷു സ്യാത്സഖ്യം പുരുഷേഷ്വിതഃ । । ൫൪ ഏവമാഗമദുഷ്ടാഭ്യാമനുമിത്യാ ച തത്ത്വതഃ । സ്ത്രീണാം വിദിത്വാഭിപ്രായം വര്തേതാശു യഥോചിതമ് । । ൫൫ സ്ത്രീഭ്യോ വിപ്രതിപന്നാഭ്യഃ പ്രാണൈരപി വിയോജനമ് । ദൃഷ്ടം ഹി ച യഥാ ൧ രാജ്ഞാമതോ രക്ഷേത്പ്രയത്നതഃ । । ൫൬ വേണ്യാ ഗൂഢേന ശസ്ത്രേണ ഹതോ രാജാ ശുഭധ്വജഃ । മേഖലാമണിനാ ദേവ്യാ സൌവീരശ്ച നരാധിപഃ । । ൫൭ ഭ്രാത്രാ ദേവീപ്രയുക്തേന ഭദ്രസേനോ നിപാതിതഃ । തഥാ പുത്രേണ കാരൂഷോ ഘാതിതോ ദര്പണാസിനാ । । ൫൮ ദ്വൌ കാശിരാജൌ വൈ വന്ദ്യൌ ചാനന്ദാപുരയോഷിതാ । വിഷം പ്രയുജ്യ പഞ്ചത്വമാനീതൌ പൂജിതാത്മകൌ । । ൫൯ ഏവമാദി മഹാഭാഗാ രാജാനോ ബ്രാഹ്മണാശ്ച ഹ । സ്ത്രീഭിര്യത്ര നിപാത്യന്തേ തത്രാന്യേഷ്വിഹ കാ കഥാ । । 1.8.൬൦ തസ്മാന്നിത്യാപ്രമത്തേന ജായാ രക്ഷ്യാശ്ച നിത്യശഃ । യഥാവദുപചര്യാശ്ച ഗുണദോഷാനുരൂപതഃ । । ൬൧ വൈഷമ്യാദുപചാരാണാം വികാരൈശ്ചാനിമിത്തജൈഃ । വിശേഷേണ സപത്നീകൈരകസ്മാച്ചാപി വേദനൈഃ । । ൬൨ അസമ്ഭാഗേ ച വാഗ്ദണ്ഡപാരുഷ്യാദപ്രസങ്ഗതഃ । പ്രദ്വേഷോ ഭര്തരി സ്ത്രീണാം പ്രകോപശ്ചാപി ജായതേ । । ൬൩ തതശ്ചായാതി വാര്ധക്യമുദ്വോഢുശ്ചാപി ശത്രുതാമ് । തസ്മാന്ന താന്പ്രയുഞ്ജീത ദോഷാന്ദാരവിനാശകാന് । । ൬൪ ന ചൈതാഃ സ്വകുലാചാരമധര്മം വാപി ചാഞ്ജസാ । ന ഗുണാംശ്ചാപ്യുപേക്ഷന്തേ പ്രകൃത്യാ കിമു പീഡിതാഃ । । ൬൫ സതീത്വേ പ്രായശഃ സ്ത്രീണാം പ്രദൃഷ്ടം കാരണത്രയമ് । പരപുംസാമസമ്പ്രീതിഃ പ്രിയേ പ്രീതിഃ സ്വരക്ഷണേ । । ൬൬ തസ്മാത്സുരക്ഷിതാ നിത്യമുപചാരൈര്യഥോചിതൈഃ । സുഭൃതാ൧ നിത്യകര്മാണഃ കര്തവ്യാ യോഷിതഃ സദാ । । ൬൭ ഉത്തമാം സാമദാനാഭ്യാം മധ്യമാഭ്യാം തു മധ്യമാമ് । പശ്ചിമാഭ്യാമുഭാമ്യാം ച അധമാം സമ്പ്രസാധയേത് । । ൬൮ ഭേദദണ്ഡൌ പ്രയുജ്യാപി പ്രാഗപത്യാദ്യപേക്ഷയാ । തച്ഛിഷ്ടാനാം തദാ പശ്ചാത്സാമദാനപ്രസാധനേ । । ൬൯ യാസ്തു വിധ്വസ്തചാരിത്രാ ഭര്തുശ്ചാഹിതകാരികാഃ । ത്യാജ്യാ ഏവം സ്ത്രിയഃ സദ്ഭിഃ൨ കാലകൂടവിഷോപമാഃ । । ൭൦ ഇഷ്ടാഃ ൩ കുലോദ്ഗതാഃ സാധ്വ്യോ വിനീതാ ഭര്തൃവത്സലാഃ । സര്വദാ സാധനീയാസ്താഃ സമ്പ്രദായോത്തരോത്തരൈഃ
കപടികൾ, ഭിക്ഷിണികൾ, പ്രസവിക്കാരികൾ, കള്ളന്മാർ, ദുഷ്ടന്മാർ, കള്ളഭിക്ഷുക്കൾ, ഇവരുമായി സ്ത്രീകൾക്ക് ബന്ധം ഉണ്ടാകരുത്. ഉദ്യാനയാത്ര, തീർത്ഥയാത്ര, ആഘോഷങ്ങൾ, ഇവയിലൊക്കെ അനാവശ്യമായി പങ്കെടുക്കരുത്. ഭർത്താവിൽ നിന്ന് ദൂരെയായാൽ, ബന്ധുക്കളില്ലാതായാൽ, സ്ത്രീകൾക്ക് ദു:ഖവും ഭയം കൂടും. ഭർത്താവിന്റെ അനാദരവും, അതിക്രൂരതയും, അതിക്ഷമയും, സ്ത്രീകളെ ദു:ഖിതരാക്കും. സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; ഭർത്താവിന്റെ ദുർബലതയാണ് അവളുടെ ദുർബലത. അതുകൊണ്ട്, സ്ത്രീകളെ യുക്തിയായി ശാസിക്കണം; ആവശ്യമായപ്പോൾ ശിക്ഷിക്കണം. ഭർത്താവിന് ഒരുപോലെ പെരുമാറ്റം പുലർത്തണം; അവരെ അവകാശങ്ങൾ നൽകുമ്പോൾ യുക്തി പാലിക്കണം. സ്ത്രീകൾക്ക് ധനം പ്രധാനമാണ്; അതിനാൽ അവരെ അധികം മാനിക്കരുത്. ഭർത്താവ് അവരെ എങ്ങനെ കാണുന്നുവോ, അതുപോലെ അവർക്കും കാണണം. സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിന്റെ സന്തോഷം പ്രധാനമാണ്; അതിനാൽ അവർക്കു യുക്തമായ രീതിയിൽ മാത്രം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം. ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടം മനസ്സിലാക്കി, അവനു സന്തോഷം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം. സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സനുസരിച്ച് പെരുമാറ്റം പുലർത്തണം.
ആഗമപ്രശംസാവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച ഏവം സ്ത്രീഷു മനുഷ്യാണാം വൃത്തിരുക്താ സമാസതഃ । സാമ്പ്രതം ച മനുഷ്യേഷു സ്ത്രീണാം സമുപദിശ്യതേ । । ൧ സമ്യഗാരാധനാത്പുംസാം രതിര്വൃത്തിശ്ച യോഷിതഃ । പുത്രാഃ സ്വര്ഗാദ്യദൃഷ്ടം ച തസ്മാദിഷ്ടോ ഹി തദ്വിധിഃ । । ൨ കര്തവ്യം നാമ യത്കിഞ്ചിത്സര്വം ൧ വിധിമപേക്ഷതേ । വ്യക്തിമായാതി വൈഫല്യം തദേവാരബ്ധമന്യഥാ । । ൩ വിധ്യപേക്ഷീണി സര്വാണി കാര്യാണ്യവിഫലാന്യപി । ഹേതുഭൂതാസ്ത്രിവര്ഗസ്യ മഹാരമ്ഭാ വിശേഷതഃ । ।൪ സര്വസാധ്യാവിധിജ്ഞാനമാഗമൈകനിബന്ധനമ് । സാധ്യം ദൃഷ്ടമദൃഷ്ടം ച ദ്വയം വിധിനിഷേധയോഃ । । ൫ ശാസ്ത്രാധികാരോ ന സ്ത്രീണാം ന ഗ്രന്ഥാനാം ച ധാരണേ । തസ്മാദിഹാന്യേ മന്യന്തേ തച്ഛാസനമനര്ഥകമ് । । ൬ ആഗമൈകക്രിയായോഗേ സ്ത്രീണാമധ്യധികാരിതാ । മൃതേ ഭര്തരി സാധ്വീ സ്യാദിത്യാദൌ സ്മൃതിഭാഷിതമ് । । ൭ തസ്മാത്കാര്യമകാര്യം വാ വിജ്ഞായ പ്രഭുരാഗമാത് । ഗുണദോഷേഷു താഃ സമ്യക്ഛാസ്തി രാജാ പ്രജാ ഇവ । । ൮ സത്യേവ പ്രമദാഃ കാശ്ചിദ്വിശേഷാധിഗതാഗമാഃ । യത്തു ശാസ്ത്രാധികാരിത്വം വചനം സ്യാന്നിരര്ഥകമ് । । ൯ കേചിദ്വേദവിദോ വിപ്രാഃ കൃത്യൈര്വേഷക്രിയാപരാഃ । തഥാപി ൪ ജാതിമാത്രേണ ത ഏവാത്രാധികാരിണഃ । । 1.9.൧൦ ക്രിയന്തേ വേദശാസ്ത്രജ്ഞൈഃ പ്രയോഗാഃ ശാസ്ത്രലൌകികാഃ । സ്ഥിതമേഷാമദൂരേഽപി ശാസ്ത്രമേവ നിബന്ധനമ് । । ൧൧ വ്യാധധീവരഗോപാലപ്രഭൃതീനാം ച ദൃശ്യതേ । വിഷ്ട്യം ഗാരകസൌര്യാദിദിനാനാം പരിവര്ജനമ് । । ൧൨ ഗമ്യാഗമ്യാദികാര്യേയം നിയതാചാരസംസ്ഥിതിഃ । ലോകാനാം ശാസ്ത്രവാക്യാനാം പ്രാണാഃ സ്വേഷ്ടനിബന്ധനാഃ ।। ൧൩ തസ്മാച്ചതുര്ണാം വര്ണാനാമാശ്രമാണാം ച സര്വശഃ । മുഖ്യഗൌണാദിഭേദാനാം ജ്ഞേയാ ശാസ്ത്രാധികാരിതാ । । ൧൪ പൌര്വാപര്യം തു വിജ്ഞാതുമശക്യം ലോകശാസ്ത്രയോഃ । തച്ഛാസ്ത്രമേവ മന്തവ്യം യഥാ കര്മശരീരവത് । । ൧൫ ആഗമേ ച പുരാണേ ച ദ്വിധൈവ നാസ്തികഗ്രഹമ് । മാര്ഗം മഹദ്ഭിരാചീര്ണം പ്രപദ്യേതാവികല്പധീഃ । । ൧൬ മൂലം ഗൃഹസ്ഥധര്മാണാം യസ്മാന്നാര്യഃ പതിവ്രതാഃ । തസ്മാദാസാം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭര്തുരാരാധനേ വിധിമ് । । ൧൭ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി ആഗമനപ്രശംസാനാമ നവമോഽധ്യായഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പുരുഷന്മാരിൽ സ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റം എങ്ങനെ വേണമെന്ന് ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരോട് എങ്ങനെ പെരുമാറണം എന്നതും പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പുരുഷന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, സ്ത്രീകൾക്ക് സന്താനവും സ്വർഗ്ഗലാഭവും ലഭിക്കും. ചെയ്യേണ്ടതെന്താണെങ്കിലും, അതിന് വിധി അനുസരിച്ചേ ചെയ്യാവൂ. വിധി അനുസരിക്കാതെ ചെയ്താൽ ഫലം കിട്ടില്ല. എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും വിധി അനുസരിച്ചേ ഫലം ലഭിക്കൂ. സ്ത്രീകൾക്ക് ശാസ്ത്രപഠനത്തിലും ഗ്രന്ഥധാരണയിലും അധികാരം ഇല്ല. അതുകൊണ്ട്, സ്ത്രീകൾക്ക് ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ മാത്രം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഭർത്താവ് മരിച്ചാൽ, സതീയായ സ്ത്രീക്ക് ആഗമാനുസൃതമായി ചില അധികാരങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. അതുകൊണ്ട്, സ്ത്രീകൾക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നതെല്ലാം ആഗമത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഗുണദോഷങ്ങൾ നോക്കി, ഭർത്താവുപോലെ രാജാവെന്നപോലെ അവരെ നിയന്ത്രിക്കണം.
സ്ത്രീദുരാചാരവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച ആരാധ്യാനാം ഹി സര്വേഷാമയമാരാധനേ വിധിഃ । ചിത്ത൧ ജ്ഞാനാനുവൃത്തിശ്ച ഹിതൈഷിത്വം ച സര്വദാ । । ൧ കന്യാ പുനര്ഭൂര്വേശ്യാ ച ത്രിവിധാ ഏവ യോഷിതഃ । പ്രിയാ മധ്യാപ്രിയാ ചൈവ യോഗ്യാ മധ്യേതരാ തഥാ । । ൨ സമാ ശ്രേഷ്ഠാ ച നീചാ ച ഭൂയോപി ത്രിവിധാഃ പുനഃ । പൂര്വവത്പരയോര്വൃത്തിരിഷ്ടാനുക്ത്യാ ൧ പ്രിയാപ്രിയേ । । ൩ അധമാപ്രിയയോരത്ര പതിപത്ന്യാദികാ മതാ । നിഷിദ്ധാനാം തു ഭക്ഷ്യാദി തദ്ധി യത്നാദ്വിധീയതേ । । ൪ ഏകദ്വിത്വബഹുത്വാദ്യാ൨ യേ ഭേദാഃ സമുദാഹൃതാഃ । ജ്യേഷ്ഠാദിവൃത്തേ വക്ഷ്യാമസ്താനശേഷാന്ദ്വിജോത്തമാഃ । । ൫ വൃത്തം ച ദ്വിവിധം സ്ത്രീണാം ബാഹ്യമാഭ്യന്തരം തഥാ । ഭര്തുരന്യജനേ ബാഹ്യം തസ്യാഃ ശാരീരമാന്തരമ് । । ൬ ജ്ഞാതീതരവിഭാഗേന തദ്ബാഹ്യം ദ്വിവിധം പുനഃ । പൂജ്യം തുല്യം കനിഷ്ഠം ച തത്പ്രത്യേകം പുനസ്ത്രിധാ । । ൭ രഹോരതം പ്രകാശം ച ശാരീരമപി തത്ത്രിധാ । ഭര്തുശ്ചിത്താനുകൂല്യേന പ്രയോക്തവ്യം യഥോചിതമ് । । ൮ മാതാ പിതാ സ്വസാ ഭ്രാതാ പിതൃവ്യാചാര്യമാതുലാഃ । സഭാര്യാ ൩ ഭഗിനീ ഭര്താ ഭര്തൃമാതൃപിതൃഷ്വസാ । । ൯ ധാത്രീ വൃദ്ധാങ്ഗനാദിശ്ച യസ്തത്രാസ്താ സമോ ജനഃ । പ്രഥമോഢാ സപത്നീ ച സ്ത്രീണാം മാന്യതമോ ഗണഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആരെയും ആരാധിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയും, ജ്ഞാനവും, മറ്റുള്ളവരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും എപ്പോഴും പാലിക്കണം. സ്ത്രീകൾക്ക് മൂന്നു തരം ഉണ്ട്: കന്യ, പുനർഭൂ, വേശ്യ. ഇവരിൽ പ്രിയയും, മധ്യപ്രിയയും, യോഗ്യയും, അയോഗ്യയും ഉണ്ട്. സ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റം പുറംപക്ഷവും അകത്തും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി വേർതിരിക്കാം. ഭർത്താവിനോടും, മറ്റുള്ളവരോടും പെരുമാറുമ്പോൾ യുക്തി പാലിക്കണം. കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്നവരെയും, സഹോദരങ്ങളെയും, ഭർത്താവിനെയും, ഭർത്താവിന്റെ അമ്മയെയും, മറ്റുള്ളവരെയും യഥാക്രമം ആദരിക്കണം.
ഇവരിൽ, കുട്ടികൾ, സഹോദരിമാർ, സഹോദരന്മാർ എന്നിവരും, ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യമാർക്കും, സമാനമായ ബന്ധം കണക്കാക്കണം. അവരിൽ യോഗ്യതയില്ലാത്തവർക്ക് മാത്രം ശാസനം വേണ്ടിവരും. കുട്ടികളുടെ ഭാഗ്യവും, യോഗ്യതയും ഉറപ്പാകുമ്പോൾ മാത്രമേ അവരിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കാവൂ. ഭർത്താവിന്റെ അനുകൂലതയോടെയാണ് സ്ത്രീകൾക്ക് യുക്തമായ പെരുമാറ്റം ഉചിതം.
൧൩ ദേവരൈഃ പതിമിത്രൈശ്ച പരിഹാസക്രിയോചിതൈഃ । വിവിക്തദേശാവസ്ഥാനം വര്ജയേദിതി നര്മ ച । । ൧൪ പ്രായശോ ഹി കുലസ്ത്രീണാം ശീലവിധ്വംസഹേതവഃ । ദുഷ്ടയോഗോ രഹോ നിത്യം സ്വാതന്ത്ര്യമതിനര്മതാ । । ൧൫ ദുഷ്ടസങ്ഗേ ത്വരാ സ്ത്രീണാം യുവഭിര്നര്മ നോചിതമ് । നിര്ഭേഷതാ സ്വതന്ത്രാണാം സാഫല്യം രഹസി യജേത് । । ൧൬ പുംസോ ദുഷ്ടേങ്ഗിതാകാരാന്ദുഷ്ടഭാവപ്രയോജിതാന് । ഭ്രാതൃവത്പിതൃവച്ചൈതാന്പശ്യതീ പരിവര്ജയേത് । । ൧൭ പുംസോഽ ന്യാഗ്രഹമാലാപസ്മിതവിപ്രേക്ഷിതാനി ച । കരാന്തരേണ ൧ ദ്രവ്യാണാം നിബന്ധം ഗ്രഹണാര്പണമ് । । ൧൮ ദ്വാരപ്രദേശാവസ്ഥാനം രാജമാര്ഗാവലോകനമ് । പ്രേക്ഷോദ്യാനാദിശീലത്വം നിരുഷ്യാദ്ദേശമാലയമ് । । ൧൯ ബഹൂനാം ദര്ശനേ സ്ഥാനം ദൃഷ്ടിവാക്കായചാപലമ് । ഷ്ഠീവനത്വം സസീത്കാരമുച്ചൈര്ഹസിതജല്പിതമ് । । 1.10.൨൦ സാങ്ഗത്യം ലിങ്ഗിദുഷ്ടസ്ത്രീഭിഘൃണീക്ഷണികാദിഭിഃ । മന്ത്രമണ്ഡലദീക്ഷായാം സക്തിഃ സംവസനേഷു ച । । ൨൧ ഇത്യേവമാദിദുര്വൃത്തം പ്രായോദുഷ്ടജനോചിതമ് । വര്ജയേത്പരിരക്ഷന്തീ കുലത്രിതയവാച്യതാമ് । । ൨൨ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീദുര്വൃത്തവര്ണനംനാമ ദശമോഽധ്യായഃ
ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരന്മാരോ സുഹൃത്തുക്കളോ കളിയാട്ടത്തിനായി സ്വകാര്യമായി സംസാരിക്കരുത്. സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം, രഹസ്യമായ ഇടപെടൽ, ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടം, ഇവയൊക്കെ ശീലനാശത്തിന് കാരണമാകും. യുവാക്കളുമായി രഹസ്യമായ ബന്ധം, അനാവശ്യമായ ചിരി, കളി എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. പുരുഷന്മാരുടെ ദുഷ്ടഭാവങ്ങൾ കണ്ടാൽ, അവരെ സഹോദരനോ അച്ഛനോ എന്നപോലെ കാണണം. അനാവശ്യമായ ഇടപെടലുകളും, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ അനാവശ്യമായ പെരുമാറ്റവും ഒഴിവാക്കണം. ദുഷ്ടസ്ത്രീകളുമായോ, കപടികളുമായോ കൂട്ടുകൂടരുത്. ഈ വിധത്തിലുള്ള ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ കുടുംബത്തിന്റെ മാന്യത നശിപ്പിക്കും; അതിനാൽ സ്ത്രീകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ പെരുമാറണം.
സ്ത്രീണാം ഗൃഹസ്ഥധര്മവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച യാ പതിം ദൈവതം പശ്യേന്മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । തച്ഛരീരാര്ധജാതേവ സര്വദാ ഹിതമാചരേത് । । ൧ തത്പ്രിയാം പ്രിയവത്പശ്യേത്തദ്ദ്വേഷ്യാ ദ്വേഷ്യവത്സദാ । അധര്മാനര്ഥയുക്തേഭ്യോഽയുക്താ ചാസ്യ നിവര്തതേ । । ൨ പ്രിയം കിമസ്യ കിം പഥ്യം സാമ്യം ചാസ്യ കഥം ഭവേത് । ജ്ഞാത്വൈവം സര്വഭൃത്യേഷു ന പ്രമാദ്യേത വൈ ദ്വിജാഃ । । ൩ ദേവതാപിതൃകാര്യേഷു ഭര്തുഃ സ്നാനാശനാദിഷു । സത്കാരേഽഭ്യാഗതാനാം ച യഥൌചിത്യം ന ഹാപയേത് । । ൪ വേശ്മാത്മാ ച ശരീരം ഹി ഗൃഹിണീനാം ദ്വിധാ കൃതമ് । സംസ്കര്തവ്യം പ്രയത്നേന പ്രഥമം പശ്ചിമാദപി । । ൫ കൃത്വാ വേശ്മ സുസംമൃഷ്ടം ത്രികാലവിഹിതാര്ചനമ് । വൃത്തകര്മോപഭോഗാനാം സംസ്കര്തവ്യം യഥോചിതമ് । । ൬ പ്രാതര്മധ്യാപരാഹ്ണേഷു ബഹിര്മധ്യാന്തരേഷു ച । ഗൃഹസമ്മാര്ജനം കൃത്വാ നിഷ്കാരാന്ന നിശി ക്ഷിപേത് । । ൭ ഗോമഹിഷ്യാദിശാലാനാം തത്പുരീഷാദിമാത്രകമ് । വ്യപനേയം തു യത്നേന സമ്മാര്ജന്യാ പ്രസാധനമ് । । ൮ ദാസകര്മകരാദീനാം ബാഹ്യാഭ്യന്തരചാരിണാമ് । പോഷണാദിവിധിം വിദ്യാദനുഷ്ഠാനം ച കര്മസു । । ൯ ശാകമൂലഫലാദീനാം വല്ലീനാമൌഷധസ്യ ച । സങ്ഗ്രഹഃ സര്വബീജാനാം യഥാകാലം യഥാബലമ് । । 1.11.൧൦ താമ്രകാംസ്യായസാദീനാം കാഷ്ഠവേണുമയസ്യ ൧ ച । മൃന്മയാനാം ച ഭാണ്ഡാനാം വിവിധാനാം ച സങ്ഗ്രഹമ് । । ൧൧ കുണ്ഡകാദിജലദ്രോണ്യാ കലശോദഞ്ചതാലുകാഃ । ശാകപാത്രാണ്യനേകാനി സ്നേഹാനാം ഗോരസസ്യ ച । । ൧൨ മുസലം കുണ്ഡനീയം തു യന്ത്രകം൨ ചൂര്ണചാലനീ । ദോഹന്യോ നേത്രകം മന്ഥാ മണ്ഡന്യഃ ശൃങ്ഖലാനി ച । । ൧൩ സംദംശഃ കുണ്ഡികാ ശൂലാഃ പട്ടപിപ്പലകോ ദൃഷത് । ഡാവികാ ഹസ്തകോ ദര്വീ ഭ്രാഷ്ടസ്ഫുടലകാനി ച । । ൧൪ തുലാപ്രസ്ഥാദിമാനാനി മാര്ജന്യഃ പിടകാനി ച । സര്വമേതത്പ്രകുര്വീത പ്രയത്നേന ച സര്വദാ । । ൧൫ ഹിംഗ്വാദികമഥോ ജാജീ പിപല്യോ മാരിചാനി ച । രാജികാ ധാന്യകം ശുണ്ഠീ ത്രിചതുര്ജാതകാനി ച । । ൧൬ ലവണം ക്ഷാരവര്ഗാശ്ച സൌവീരകപരൂഷകൌ । ദ്വിദലാമലകം ചിംചാ സര്വാശ്ച സ്നേഹജാതയഃ । । ൧൭ ശുഷ്കകാഷ്ഠാനി വല്ലൂരമരിഷ്ടാ പിഷ്ടമാഷയോഃ । വികാരാഃ പയസശ്ചാപി വിവിധാഃ കന്ദജാതയഃ । । ൧൮ നിത്യനൈമിത്തികാനാം ഹി കാര്യാണാമുപയോഗതഃ । സര്വമിത്യാദി സംഗ്രാഹ്യം യഥാവദ്വിഭവോചിതമ് । । ൧൯ യത്കാര്യാണാം സമുത്പത്താവുപാഹര്തും ന ദൃശ്യതേ । തത്പ്രാഗേവ യഥായോഗം സങ്ഗൃഹ്ണീയാത്പ്രയത്നതഃ । । 1.11.൨൦ ധാന്യാനാം ഘൃഷ്ടപിഷ്ടാനാം ക്ഷുണ്ണോപഹതയോരപി । ഭൃശം ശുഷ്കാര്ദ്രസിദ്ധാനാം ക്ഷയവൃദ്ധീ നിരൂപയേത് । । ൨൧ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി ഗൃഹധര്മവര്ണനം നാമൈകാദശോഽധ്യായഃ
ഭർത്താവിനെ ദൈവംപോലെ കണ്ട്, മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും, എല്ലായ്പ്പോഴും ഭർത്താവിന് ഉപകാരമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം. ഭർത്താവിന് ഇഷ്ടമുള്ളതും, ഇഷ്ടമല്ലാത്തതും തിരിച്ചറിയണം; അയോഗ്യമായ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കണം. ഭർത്താവിനും കുടുംബത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടും, സ്വന്തം ശരീരവും, രണ്ടും ശുചിത്വം പാലിച്ച് സൂക്ഷിക്കണം. വീടും, ഉപകരണങ്ങളും, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശുചിത്വം പാലിച്ച് നടത്തണം. ദാസന്മാരെയും, ജോലി ചെയ്യുന്നവരെയും, അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി, യുക്തമായി നിയന്ത്രിക്കണം. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും, ഔഷധികളും, എല്ലാം സമയോചിതമായി ശേഖരിക്കണം. വീട്ടിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ എല്ലാം ശുചിത്വം പാലിച്ച് സൂക്ഷിക്കണം. എല്ലാം യുക്തിയായി, ശ്രദ്ധയോടെ, ഭർത്താവിനും കുടുംബത്തിനും ഉപകാരപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ നടത്തണം.
സ്ത്രീധര്മവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച പ്രഥമം പ്രതിബുധ്യേത പ്രവര്തേത സ്വകര്മസു । പശ്ചാദ്ഭൃത്യജനസ്യാപി ഭുഞ്ജീത ച ശയീത ച । । ൧ ഭര്ത്രാ വിരഹിതാ സ്ത്രീ ച ശ്വശുരാഭ്യാം വിശേഷതഃ । ദേഹലീം നാതിവര്തേത പ്രതീകാരേ ൧ മഹത്യപി । । ൨ ഉത്ഥായ പ്രഥമം ഭര്തുരവിജ്ഞാതാ ന നിഷ്ക്രമേത് । ക്ഷപായാം സാവശേഷായാം രാത്രൌ വാ വാസരാദിഷു । । ൩ തദ്വാസഭവനസ്യൈവ ശനൈരാഹൂയ കാര്മികാന് । സ്വവ്യാപാരേഷു താന്സര്വാംസ്തത്രതത്ര നിയോജയേത് । । ൪ വിബുദ്ധസ്യ തതോ ഭര്തുര്നിര്വര്ത്യാവശ്യകം വിധിമ് । ഗൃഹകാര്യാണി സര്വാണി വിദധീതാപ്രമാദതഃ । । ൫ മുക്ത്വാവാസകനേപഥ്യം കര്മയോഗ്യം വിധായ ച । തത്കാലോചിതകര്തവ്യമനുതിഷ്ഠേദ്യഥാക്രമമ് । । ൬ മഹാനസം സുസമ്മൃഷ്ടം ചുല്ല്യാദിവിഹിതാര്ചനമ് । സര്വോപകരണോപേതമസമ്ബാധമനാവിലമ് । । ൭ ന ചാതിഗുഹ്യം പ്രകടം പ്രവിഭക്തക്രിയാശ്രയമ് । ഭര്തുരാപ്തജനാകീര്ണം ഗൂഢം കക്ഷാദിവര്ജിതമ് । । ൮ തത്ര പാകാദിഭാണ്ഡാനി ബഹിരന്തശ്ച കാരയേത് । നിണിക്തമലപങ്കാനി ശുക്തിവല്കാദിചൂര്ണകൈഃ । । ൯ നിശി കുര്വീത ധൂമാര്ചിഃ ശോധിതാനി ദിവാതപഃ । ദധിപാത്രാണി കുര്വീത സദൈവാന്തരിതാനി ച । । 1.13.൧൦ സാധുകാരിതദുഗ്ധേഷു ശോധിതേഷു ദിവാതപേ । ഈഷദ്ഗൃഹ്യോക്തപാത്രേഷു സ്വച്ഛം യേന ഭവേദ്ദധി । । ൧൧ സ്നേഹഗോരസപാകാദി കൃത്വാ സുപ്രത്യയേക്ഷിതമ് । കുര്യാത്സ്വയമധിഷ്ഠായ ഭര്തുഃ പാകവിധിക്രിയാമ് । । ൧൨ കിം പ്രിയം ച കിമാഗ്നേയം ഷഡ്രസാഭ്യന്തരേഷു ച । കിം പഥ്യം കിമപഥ്യം ച സ്വാസ്ഥ്യം൨ വാസ്യ കഥം ഭവേത് । । ഇതി യത്നാദ്വിജാനീയാദനുഷ്ഠേയം ച തത്തഥാ । । । ൧൩ നിത്യാനുരാഗം സത്കാരമാഹാരം സുപരീക്ഷിതമ് । മഹാനസാദൌ കുര്വീത ജനമാപ്തം ക്രമാഗതമ് । । ൧൪ ശത്രു ദായാദസമ്ബന്ധം ക്രുദ്ധഭീതാവമാനിതമ് । അവാച്യോപഗൃഹീതം വാ നൈവമാദീനി യോജയേത് । । ൧൫ പുനഃ പുനഃ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ഗുപ്തം സ്വയമധിഷ്ഠിതമ് । ഭര്തുരാഹാരപാനാദി വിദധ്യാദപ്രമാദതഃ । । ൧൬ പാകം നിര്വര്ത്യ മാത്രാണാം കൃത്വാ സ്വേദപ്രമാര്ജനമ് । ഗന്ധതാമ്ബൂലമാല്യാദി കിഞ്ചിദാദായ മാത്രയാ । । ൧൭ യഥൌചിത്യാദിതത്കാലേ ഭര്തുര്വിനയസമ്ഭ്രമൈഃ । തത്കാലാനുഗതാത്യര്ഥമാഹാരമുപപാദയേത് । । ൧൮ സ്വഭാവാമയകാലാനാം വൈപരീത്യേന സര്വദാ । സര്വമാഹാരപാനാദി പ്രയോജ്യം തദ്വിദോ ജഗുഃ । । ൧൯ ഹീനതുല്യാധികത്വേന ഭര്താ പശ്യതി യം യഥാ । തം തഥൈവാധികം പശ്യേന്ന്യായതഃ പ്രതിപത്തിഷു । । 1.13.൨൦ സാപത്നകാന്യപത്യാനി പശ്യേത്സ്വേഭ്യോ വിശേഷതഃ । ഭഗിനീവത്സപത്നീശ്ച തദ്വധൂന്നിജബന്ധുവത് । । ൨൧ ഗ്രാസാച്ഛാദശിരോഭ്യങ്ഗസ്നാനമണ്ഡനകാദികമ് । സപത്നീനാമകൃത്വാ തു ആത്മനോഽപി ന കാരയേത് । । ൨൨ വ്യാധിതാനാം ചികിത്സാര്ഥമൌഷധാദികമാദരാത് । വിദധ്യാദാത്മനസ്താസാം സര്വാശ്രിതജനസ്യ ച । । ൨൩ തച്ഛോകേ ശുചമാദദ്യാത്തത്തുഷ്ടൌ മുദമാവഹേത് । ഭൃത്യബന്ധുസപത്നീനാം തുല്യദുഃഖസുഖാ ഭവേത് । । ൨൪ ലഗ്ധാവകാശാ സ്വപ്യാച്യ നിശി സുപ്തോത്ഥിതാ ക്രമാത് । അന്യത്ര വ്യയകര്താരം പതിം രഹസി ബോധയേത് । । ൨൫ യദവദ്യം സപത്നീനാം സ്വയമസ്മൈ ന തദ്വദേത് । ദൌഃശീല്യാദി തു സാപായം ഗൂഢമസ്മൈ നിവേദയേത് । । ൨൬ ദുര്ഭഗാമനപത്യാം വാ ഭര്ത്രാ ചാതിതിരസ്കൃതാമ് । ൧ അദുഷ്ടാം സമ്യമാശ്വാസ്യ തേനൈതാമനുകൂലയേത് । । ൨൭ തഥാ വാഗ്ദണ്ഡപാരുഷ്യൈര്ജനം ഭര്ത്രാ വിപീഡിതമ് । കുര്യാദ്വിധേയമാശ്വാസ്യ ന ചേദ്ദോഷായ തദ്ഭവേത് । । ൨൮ മത്വാത്മനോനപത്യത്വം കാലം ചാപി ഗതം ബഹുമ് । സന്താനാദികമുദ്ദിശ്യ കാര്യമാത്മനിവേദനമ് । । ൨൯ യച്ചാന്യദപി ജാനീയാത്കിഞ്ചിദസ്യ ചികീര്ഷിതമ് । തത്കിലാജാനതീവാസ്യ സിദ്ധമേവ പ്രദര്ശയേത് । । 1.13.൩൦ വൈവാഹികം വിധിം ഭര്തുഃ സര്വം കൃത്വാ സസമ്ഭ്രമമ് । പരിണീതാ ച താം പശ്യേന്നിത്യം ഭഗിനികാമിവ । । ൩൧ പൂജാം സമ്ബന്ധിവര്ഗസ്യ മങ്ഗലം മങ്ഗലാനി ച । കുര്യാദഭിനവോഢായാഃ സുപ്രഹഷ്ടേന ചേതസാ । । ൩൨ മാതൃവച്ഛിക്ഷയേദേനാം ഗൃഹകൃത്യേഷ്വമത്സരാ । പ്രദേശികവിധിം വാസ്യാ വിദധ്യാദ്യത്നതഃ സ്വയമ് । । ൩൩ ഏവം ഭര്തുരഭിപ്രായ സര്വമിത്യാദികാരയേത് । സുഖാര്ഥം വാപി സന്ത്യജ്യ സ്ത്രീണാം ഭര്താധിദേവതാ । । ൩൪ ഭര്താധിദേവതാ നാര്യാ വര്ണാ ബ്രാഹ്മദേവതാഃ । ബ്രാഹ്മണാ ഹ്യഗ്നിദേവാസ്തു പ്രജാ രാജന്യദേവതാഃ । । ൩൫ താസാം ത്രിവര്ഗസംസിദ്ധൌ പ്രദിഷ്ടം കാരണദ്വയമ് । ഭര്തുര്യദനുകൂലത്വം യച്ച ശീലമവിപ്ലുതമ് । । ൩൬ ന തഥാ യൌവനം ലോകേ നാപി രൂപം ന ഭൂഷണമ് । യഥാ പ്രിയാനുകൂലത്വം സിദ്ധം ശശ്വദനൌഷധമ് । । ൩൭ വയോരൂപാദിഹാരിണ്യോ ദൃശ്യന്തേ ദുര്ഭഗാഃ സ്ത്രിയഃ । വല്ലഭാ മന്ദരൂപാശ്ച ബഹ്വ്യോ ഗലിതയൌവനാഃ । । ൩൮ തസ്മാത്പ്രിയത്വം ലോകാനാം നിദാനം ൧യോഗ്യതാപരമ് । താം വിനാന്യേ ഗുണാ വന്ധ്യാഃ സര്വേഽനര്ഥകൃതോഽപി വാ । । ൩൯ തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന വിദധ്യാദാത്മയോഗ്യതാമ് । പരചിത്തജ്ഞതാ ചാസ്യാ മൂലം സര്വക്രിയാസ്വിഹ । ।1.13.൪ ൦ ബഹിരാഗച്ഛതോ ജ്ഞാത്വാ കാലം സംമൃജ്യ ഭൂമികാമ് । സജ്ജീകൃതാസനാ തിഷ്ഠേത്തസ്യാജ്ഞാം പ്രതിതത്പരാ । । ൪൧ സ്വയം പ്രക്ഷാലയേത്പാദാവുത്ഥാപ്യ പരിചാരികാമ് । താലവൃന്താദികൈഃ കുര്യാച്ഛമസ്വേദാപനോദനമ് । । ൪൨ ആഹാരസ്നാനപാനാദൌ സസ്പൃഹം യത്ര ലക്ഷയേത് । തദിംഗിതജ്ഞാ തത്ത്വേന സിദ്ധമസ്മൈ നിവേദയേത് । । ൪൩ സപന്തീപതിബന്ധൂനാം ഭര്തൃചിത്താനുകൂല്യതഃ । പ്രതിപത്തിം പ്രയുഞ്ജീത സ്വബന്ധൂനാം ന വൈ തഥാ । । ൪൪ തേഷു ചാത്മനി ച ജ്ഞാത്വാ ഭര്തൃചിത്തം പ്രസാദയേത് । പ്രതിപത്തിം തഥാപ്യേഷാം നാദ്രിയേത സ്വബന്ധുഷു । । ൪൫ അപി ഭര്തുരഭിപ്രേതം നാരീ തത്കുലവാസിനീ । സത്കാരൈര്നിജബന്ധൂനാം തേന നോപൈതി വാച്യതാമ് । ।൪൬ പൂജ്യ ഏവ ഹി സമ്ബന്ധഃ സര്വാവസ്ഥാസു യോഷിതാമ് । കസ്തതോഽപ്യുപകാരാംശം ലിപ്സേത കുലജഃ പുമാന് । ।൪൭ സമ്പൂജ്യ സ്വസുതാം തസ്മൈ വിധിവത്പ്രതിപാദ്യതേ । തതോഽസ്യാ ലിപ്സതേ നാമ കിമകാര്യമതഃ പരമ് । । ൪൮ കന്യാം പ്രദായ യൈര്വൃത്തിരാത്മനഃ പരികല്പ്യതേ । ദാസഭണ്ഡനടാദീനാം മാര്ഗോഽയം ന മഹാത്മനാമ് । ।൪൯ തസ്മാത്സ്ത്രീബാംധവാ നിത്യം പ്രീതിമാത്രൈകസാധിനീമ് । പ്രതിപത്തിം സമാദദ്യുഃ സമ്ബന്ധിഭ്യഃ പ്രസംഗിനീമ് । 1.13.൫൦ തസ്യാ ഭര്തരി രക്ഷേത പ്രീതിം ലോകേ ച വാച്യതാമ് । ആത്മനോഽസത്പ്രവാദം ച ചേഷ്ടേരന്സാധുവൃത്തയഃ । । ൫൧ ഏവം വിജ്ഞായ സദ്വൃത്തം സ്ത്രീ വര്തേത തഥാ സദാ । യേന തത്പരിവര്ഗസ്യ ഭവേദ്ഭര്തുശ്ച സമ്മതാ । । ൫൨ പ്രിയാപി സാധുവൃത്താപി വിഖ്യാതാഭിജനാപി ച । ജനാപവാദാത്സമ്പ്രാപ സീതാനര്ഥം സുദാരുണമ് । । ൫൩ സര്വസ്യാമിഷഭൂതത്വാദ്ഗുണദോഷാനഭിജ്ഞതഃ । പ്രായേണാവിനയൌചിത്യാത്സ്ത്രീണാം വൃത്തം ഹി ദുഷ്കരമ് । । ൫൪ അഗൃഹ്യത്വാന്മനോവൃത്തേഃ പ്രായഃ കപടദര്ശനാത് । നിരങ്കുശത്വാല്ലോകസ്യ നിര്വാച്യാ വിരലാഃ സ്ത്രിയഃ । । ൫൫ ദൈവയോഗാദയോഗത്വാദ്വ്യവഹാരാനഭിജ്ഞതഃ । വാച്യതാപത്തയോ ദൃഷ്ടാഃ സ്ത്രീണാം ശുദ്ധേഽപി ചേതസി । । ൫൬ താസാം ദൈവപ്രതീകാരോ നോപഭോഗാദൃതേ ഭവേത് । ചാരിത്രം ലോകവൃത്തം ച ഏതയോര്വിദുരൌഷധമ് । । ൫൭ ഹിംദോലകാദിക്രീഡായാം പ്രസക്താം തരുണീം നിശി । രമമാണാം വിടൈഃ സാര്ധം വിധവാം സ്വൈരചാരിണീമ് । । ൫൮ വൃദ്ധാദിഭാര്യാം ൧സജ്ജായാം യാനഗേയാദിസംഗിനീമ് । കഃ ശ്രദ്ദധ്യാത്സതീത്യേവം സാധ്വീമപി ഹി യോഷിതമ് । । ൫൯ യൌ ചാസാമിങ്ഗിതാകാരൌ സന്ദിഗ്ധാര്ഥപ്രസാധകൌ । തയോസ്തത്ത്വപരിജ്ഞാനം വിഷയോ യോഗിനാം൨ യദി । । 1.13.൬൦ തസ്മാദ്യഥോക്തമാചാരമനുതിഷ്ഠേത്സുസംയതാ । മിഥ്യാലഗ്നോപ്യസദ്വാദഃ കമ്പയത്യേവ തത്കുലമ് । । ൬൧ ത്രികുല്യാ വാച്യതാ രക്ഷ്യാ പ്രതിഷ്ഠാപ്യഥ സന്തതിഃ । ഭര്തുസ്ത്രിവര്ഗസിദ്ധിശ്ച സാധ്യം തത്കുലയോഷിതാമ് । । ൬൨ പാതയന്ത്യേവ ദൌഃശീല്യാദാത്മാനം സകുലത്രയമ് । ഉദ്ധരന്തി തദൈവൈതാഃ സ്ത്രിയശ്ചാരിത്രഭൂഷണാഃ । । ൬൩ ഭര്തൃചിത്താനുകൂലത്വം യാസാം ശീലമവിച്യുതമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: സ്ത്രീ ആദ്യം എഴുന്നേറ്റ്, സ്വന്തം ജോലി ചെയ്യണം; അതിനുശേഷം ഭൃത്യന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കണം. ഭർത്താവ് ഇല്ലാത്തപ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ശ്വശുരന്മാരുടെ അനുമതിയില്ലാതെ, വീട്ടിന്റെ പരിധി കടക്കരുത്. ഭർത്താവിന്റെ അറിവില്ലാതെ, രാത്രി അല്ലെങ്കിൽ പകലിൽ, വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തു പോകരുത്. വീട്ടിലെ ജോലി ചെയ്യുന്നവരെ വിളിച്ച്, അവരിൽ ഓരോരുത്തരെയും തക്കതായ ജോലിയിൽ നിയോഗിക്കണം. ഭർത്താവ് എഴുന്നേറ്റ ശേഷം, അവന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ കൃത്യമായി നിർവഹിക്കണം. പാചകശാല ശുചിത്വം പാലിച്ച്, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും ക്രമത്തിലാക്കണം. വീട്ടിൽ ശുചിത്വം പാലിച്ച്, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം. ഭർത്താവിനും കുടുംബത്തിനും ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ, ആരെ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കണം എന്നതിൽ നീതി പാലിക്കണം. സഹപത്നിമാരെയും അവരുടെ കുട്ടികളെയും സ്വന്തം കുട്ടികളെപ്പോലെ കാണണം. വീട്ടിൽ വരുന്നവർക്ക് ആദരവോടെ പെരുമാറണം. ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടം മനസ്സിലാക്കി, അവനു സന്തോഷം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം. ഭർത്താവിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും ആദരിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സനുസരിച്ച്, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും യുക്തി പാലിക്കണം.
പതിപരദേശവാസേ സ്ത്രീണാം ശൃങ്ഗാരനിഷേധഃ ബ്രഹ്മോവാച പ്രേഷിതേ മണ്ഡനം സ്ത്രീണാം പത്യൌ മങ്ഗലമാത്രകമ് । നിഷ്പാദനം ച യത്നേന തദാരബ്ധസ്യ കര്മണഃ । । ൧ ശയ്യാമുപാര്ജനമര്ഥാനാം വ്യയാനാം പരിഹാപണമ് । । ൨ വ്രതോപവാസതാത്പര്യം തദ്വാര്താപരിമാര്ഗണമ് । ദൈവജ്ഞേക്ഷണികപ്രശ്നോ ദേവാനാമുപയാചനമ് । । ൩ നിത്യം തസ്യാഗമാശംസാ ക്ഷേമാര്ഥം ദേവപൂജനമ് । ന ചാത്യുജ്ജ്വലവേഷത്വം ന സദാ തൈലധാരണമ് । ।൪ ജ്ഞാതിവേശ്മ ന ഗന്തവ്യം സകാമഗമനേന ൧ ച । ഗുരൂണാമാജ്ഞയാ യാവദ്ഭര്തുരാപ്തജനൈഃ സഹ । । ൫ തത്രാപി ന ചിരം തിഷ്ഠേത്സ്നാനാദീന്വാപി നാചരേത് । യാവദര്ഥം ക്ഷണം സ്ഥിത്വാ തതഃ ശീഘ്രം സമാചരേത് । । ൬ ആഗതേ പ്രകൃതിസ്ഥൈവ കൃത്വാ താത്കാലികം വിധിമ് । മുക്തപ്രവാസനേ പഥ്യേ സ്നാതേ ഭുക്തവതി പ്രിയേ । । ൭ ആത്മാനം സമലങ്കൃത്യ സവിശേഷം മുദാന്വിതാ । ദേവപൂജോപഹാരാദീന്ദദ്യാത്പ്രാഗുപപാദിതാന് । । ൮ കനിഷ്ഠാമാതൃവജ്ജ്യേഷ്ഠാം തദപത്യാനി ചാത്മവത് । പശ്യേത്തത്പരിവര്ഗം തു നിത്യം സ്വപരിവര്ഗവത് । । ൯ തത്പുരോനാസനേ തിഷ്ഠേത്പതിം നാമംത്രയേത ച । തദഭിപ്രായതഃ കുര്യാത്പ്രവൃത്തിം സര്വകര്മസു । । 1.14.൧൦ ന സംസൃജേത തദ്ദ്വിഷ്ടൈഃ സഖ്യം കുര്വീത തത്പ്രിയൈഃ । ജനമാപ്തതമം തസ്യ സദാഭര്തുശ്ച മാനയേത് । । ൧൧ പൈതൃകാത്സമുപാനീതം വസുസൌഗംധികാദികമ് । തസ്മൈ നിവേദ്യാത്മതയാ തദാ തദുപയോജയേത് । । ൧൨ സോപി തത്പ്രീതയേ കിംചിദാദദ്യാദല്പമൂല്യകമ് । സംഗോപ്യ മാതൃവത്സ്ഥേയം തത്തഥൈവോപയോജയേത് । । ൧൩ തത്പ്രീത്യര്ഥം ഗൃഹീതം യദ്വൈലക്ഷ്യാദിനിവൃത്തയേ । സവിശേഷം പ്രസംഗേന തസ്യൈതത്പ്രതിപാദയേത്
ഭർത്താവ് വിദേശത്തായാൽ, സ്ത്രീയുടെ അലങ്കാരം വളരെ ലഘുവായിരിക്കണം; അവളുടെ പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്വം ഭർത്താവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ നിർവഹിക്കലാണ്. സമ്പാദ്യവും ചെലവും സൂക്ഷിക്കണം. വ്രതം, ഉപവാസം, ദൈവാരാധന, ഭർത്താവിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ദൈവപൂജ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ പുലർത്തണം. ഭർത്താവ് വീട്ടിൽ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ, അനാവശ്യമായി അലങ്കാരം ധരിക്കരുത്; എണ്ണയിടൽ പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം. ബന്ധുക്കളുടെ വീട്ടിൽ പോകുമ്പോൾ, ഗുരുക്കന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ പോകാവൂ; അവിടെയും അധികം താമസിക്കരുത്. ഭർത്താവ് വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയാൽ, സന്തോഷത്തോടെ, ശുചിത്വം പാലിച്ച്, ദൈവപൂജയും മറ്റ് കാര്യങ്ങളും നടത്തണം. ഭർത്താവിന്റെ ബന്ധുക്കളെ അമ്മയെയും സഹോദരിയെയും പോലെ കാണണം; അവരെ ആദരിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടം മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അവന്റെ മനസ്സനുസരിച്ച് പെരുമാറണം.
൧൫ തഥാ കല്പിതനേപഥ്യാ ഭര്തുഃ പര്യായവാസരേ । ഹ്രിയമാദയമാനേവ൩ പതിം ഗച്ഛേദ്വിസര്ജിതാ । । ൧൬ ഗത്വാ രഹസി ഭര്താരം തത്കാലോചിതസംഭ്രമൈഃ । തദ്ഭാവാനുഗതൈസ്തൈസ്തൈഃ സവിശേഷമുപാചരേത് । । ൧൭ പ്രതിബുധ്യ തതഃ കാലേ സവിശേഷം ത്രപാന്വിതാ । ജ്യേഷ്ഠായ വസതിം ഗച്ഛേദ്വിശേഷേണ തഥാ പുനഃ । । ൧൮ അപ്രാതികൂല്യം ജ്യേഷ്ഠായാ ഹിതമന്യത്ര യോഷിതഃ । തതഃ ശനൈസ്ത്വവച്ഛിദ്യ പതിം സ്വവശമാനയേത് । । ൧൯ ബഹിഷ്പാകാദിയോഗേന ചതുഃഷഷ്ട്യാ രഹോഗതമ് । ജ്യേഷ്ഠാമതിശയാനേവ ഭര്താരമുപരഞ്ജയേത് । । 1.14.൨൦ പ്രാഗല്ഭ്യം രഹസി സ്ത്രീണാം ലജ്ജാധിക്യം തതോഽന്യദാ । ചിത്തജ്ഞാനാനുവൃത്തിശ്ച പത്യൌ സംസേവനം പരമ് । । ൨൧ ഏവമാരാധ്യ ഭര്താരം ഗൃഹമാക്രമ്യ ച ക്രമാത് । ഗൌരവം പ്രതിപത്തിം വാ ജ്യേഷ്ഠാദിഷു ന ഹാപയേത് । । ൨൨ ഗൃഹവ്യാപാരദാനേഷു പതിം ഗുഢം തധാ വദേത് । അധികുര്യാദനിച്ഛന്തീ ജ്യേഷ്ഠൈവേനാം യഥാ ബലാത് । । ൨൩ സാപി വിജ്ഞായ ഭര്താരം കനിഷ്ഠാകൃഷ്ടമാനസമ് । വിശ്രാമം പ്രാര്ഥയേദേനാമധികുര്യാത്സുതാമിവ । । ൨൪ മത്വാ ഭര്തുരഭിപ്രേതം രക്ഷന്തീ നിജഗൌരവമ് । കൃതം ഭര്ത്രനുകൂലം സ്യാത്തദിഷ്ടായാനുമോദയേത് । । ൨൫ സ്ഥാനിനോ യദഭിപ്രേതം ഭൃത്യൈഃ കിം ക്രിയതേഽന്യഥാ । ക്ലിശ്യതേ തത്ര മൂഢാത്മാ പരതന്ത്രോ വൃഥാ ജനഃ । । ൨൬ തസ്മാത്സര്വാസ്വവസ്ഥാസു മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । ഹിതം സ്വാമ്യനുകൂലത്വം നാരീണാം തു വിശേഷതഃ । । ൨൭ സാപി ജ്യേഷ്ഠാപതിം ചൈവ ഗൃഹതന്ത്രം ച സര്വദാ । സമാവര്ജ്യ ൧ ഗുണൈര്ധീരാ പ്രാഗവസ്ഥാം ന വിസ്മരേത് । । ൨൮ ന സൌഭാഗ്യമദം കുര്യാന്ന ചൌദ്ധത്യാദിവിക്രിയാമ് । നിതരാമാനതിം ഗച്ഛേത്സദാനാര്യഭയാദിവ । । ൨൯ യഥാ യോഗ്യതയാ പത്യൌ സൌഭാഗ്യമഭിവര്ധതേ । സ്പര്ധയേച്യ കുലസ്ത്രീണാം പ്രശ്രയോപാധികം തഥാ । । 1.14.൩൦ ഏവമാരാധ്യ ഭര്താരം തത്കാര്യേഷ്വപ്രമാദിനീ । പൂജ്യാനാം പൂജനേ നിത്യം ഭൃത്യാനാം ഭരണേഷു ച । । ൩൧ ഗുണാനാമര്ജനേ നിത്യം ശീലവത്പരിരക്ഷണേ । പ്രേത്യ ചേഹ ച നിര്ദ്വന്ദ്വം സുഖമാപ്നോത്യനുത്തമമ് । । ൩൨ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീധര്മേഷു സപത്നീകര്തവ്യവര്ണനം നാമ ചതുര്ദശോഽധ്യായഃ
ഭർത്താവിന്റെ വേഷം അണിഞ്ഞ്, അവന്റെ സമയം വന്നപ്പോൾ, അയാളെ വിട്ടയച്ചതുപോലെ ലജ്ജയോടെ അവന്റെ അടുക്കൽ പോകണം. ഒറ്റയ്ക്കായിരിക്കുമ്പോൾ ഭർത്താവിനെ അതു സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായ ആദരവോടെ, ഭാവം അനുസരിച്ച് പ്രത്യേകമായി സേവിക്കണം. പിന്നീട്, ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത് പോയ ശേഷം, ലജ്ജയോടെ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയോടെ ജ്യേഷ്ഠയുടെ വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ പോകണം. ജ്യേഷ്ഠയോടും മറ്റു സ്ത്രീകളോടും എപ്പോഴും അനുകൂലമായി പെരുമാറണം; അങ്ങനെ പതിയെ ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിൽ സ്ഥാനം നേടാം. വീട്ടിലെ പാചകം മുതലായ കാര്യങ്ങളിൽ ജ്യേഷ്ഠയെക്കാൾ ഭർത്താവിനെ കൂടുതൽ സന്തോഷിപ്പിക്കണം. ഒറ്റയ്ക്കായിരിക്കുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾക്ക് ധൈര്യവും, പൊതുവേ ലജ്ജയും, ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സറിയാനും സേവിക്കാനും ശ്രദ്ധ വേണം. ഇങ്ങനെ ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ, വീട്ടിൽ ക്രമം പാലിച്ച്, ജ്യേഷ്ഠയോടും മറ്റുള്ളവരോടും ആദരവും മാന്യതയും നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്. വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോൾ ഭർത്താവിനോട് രഹസ്യമായി പറയണം; ജ്യേഷ്ഠയെ ബലമായി അതിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കരുത്. ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സ് കനിഷ്ഠയിലേക്കു തിരിഞ്ഞാൽ, അവളെ മകളെപ്പോലെ വിശ്രമിക്കാൻ അനുവദിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടം മനസ്സിലാക്കി, സ്വന്തം മാന്യത സംരക്ഷിച്ച്, ഭർത്താവിന് അനുയോജ്യമായതെല്ലാം ചെയ്യണം; അവൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ അനുമോദനം കാണിക്കണം. വീട്ടിൽ സ്ഥിരമായി ജോലി ചെയ്യുന്നവരുടെ കാര്യത്തിൽ, അവർക്ക് വേറൊന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, അതിൽ ശ്രമിച്ചാലും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ, എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് ഭർത്താവിന് അനുയോജ്യമായതും ഹിതവുമായതും സ്ത്രീകൾ ചെയ്യണം. ജ്യേഷ്ഠഭാര്യയെയും വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങളെയും എപ്പോഴും ഗുണപൂർവം മാന്യമായി കാണണം; മുമ്പത്തെ സ്ഥാനം മറക്കരുത്. സൗഭാഗ്യത്തിൽ അഹങ്കാരമോ, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള മാറ്റങ്ങളോ ഉണ്ടാക്കരുത്; എപ്പോഴും വിനയത്തോടെ, ഭയത്തോടെയും മാന്യരീതിയിലും പെരുമാറണം. ഭർത്താവിനോട് യോഗ്യതയോടെ പെരുമാറുമ്പോൾ സൗഭാഗ്യവും വർധിക്കും; മറ്റുള്ള സ്ത്രീകളെക്കാൾ കൂടുതൽ വിനയത്തോടെയും മാന്യത്തോടെയും പെരുമാറാൻ ശ്രമിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, മുതിർന്നവരെ ആദരിക്കുകയും, ഭൃത്യന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുകയും, ഗുണങ്ങൾ വളർത്തുകയും, നല്ല സ്വഭാവം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്താൽ, ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നിർഭാഗ്യങ്ങളില്ലാതെ ഉത്തമമായ സുഖം ലഭിക്കും.
സ്ത്രീധര്മവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച ദുര്ഭഗാ ച പുനര്നിത്യമുപവാസാദിതത്പരാ । ബാഹ്യേഷു പതികൃത്യേഷു സ്യാദ്വിശേഷാഭിയോഗിനീ । । ൧ ന പ്രശംസാം സപത്നീഷു നിംദാം ചാപി തഥാത്മനി । അസൂയാം ഭര്തുരീര്ഷ്യാം വാ പ്രണയം വാപി ദര്ശയേത് । । ൨ മദ്വിധാ യാ ഹി ബഹ്വേതത്തച്ചാത്ത്യംതികമശ്നുതേ । യദസ്യാ യുഷ്മതോ യായാദ്ഭാര്യാശബ്ദാഭിധേയതാമ് । । ൩ ന ച നിര്ഭൂഷണാ തിഷ്ഠേന്ന ചാപ്യുദ്ധതഭൂഷണാ । നാന്യദാ ഗംധമാല്യാദി ഗ്രാഹ്യം പത്യുപചാരതഃ । । ൪ തന്ന്യൂനം സര്വശോ ഗ്രാഹ്യം വല്ലഭായാ വിശേഷതഃ । ഭൂഷണം ഗന്ധമാല്യം തു താവത്കാലമലക്ഷിതമ് । । ൫ സമ്ബാധാനാം പ്രദേശാനാം നിത്യം സ്വേദാദിമാര്ജനമ് । ദന്തനാസാദിപങ്കാനാം വിഗന്ധസ്യ ച ശോധനമ് । । ൬ നിമിത്തം ഭര്തുരേതാസാം യത്കിംചിദഭിലക്ഷയേത് । നാനേന വാ തയോര്യത്നം വിദധ്യാദങ്ഗമാര്ജനേ । । ൭ സര്വാസാം ച സപത്നീനാം സര്വത്രാനുഗതാ ഭവേത് । വൈതസീം വൃത്തിമാസ്ഥായ വല്ലഭായാ വിശേഷതഃ । । ൮ അന്യസ്യാ യദനുഷ്ഠേയം യന്ന സീദേത്സമര്പിതമ് । ഭര്തുശ്ചാവിദിതം യത്നാത്തത്കുര്യാദവിരോധി ചേത് । । ൯ കോശവസ്ത്രാന്നതാമ്ബൂലഗന്ധാപാനൌഷധാദികമ് । തത്സര്വമനിയുക്താനാം ദോഷവത്വാദ്വിരുധ്യതേ । । 1.15.൧൦ യത്തു മുക്തമനുഷ്ഠേയം ഗഹസമ്മാര്ജനാദികമ് । സ്ത്രീണാമനധികാരേഽപി പ്രായസ്തദ്വിധിരുച്യതേ । । ൧൧ അഭ്യങ്ഗോദ്വര്തനം സ്നാനം ഭോജനം മണ്ഡനാനി ച । കുര്യാദ്ഭര്തുരപത്യാനാം ധാത്രീകര്മാണി സാദരമ് । । ൧൨ ആത്മവത്താന്യപത്യാനി സാധയത്യനുയോഗതഃ । സ്വേനാപ്യമീഷാം വിത്തേന വിദധ്യാന്മണ്ഡനാദികമ് । । ൧൩ ഭോഗഃ സ്വയമപത്യൈര്വാ സ്ത്രീവിത്തസ്യ പതിര്വിധാ । പൂര്വേ വയസ്യഭിനന്ദ്യ പശ്ചിമേ ചോപയോജനമ് । । ൧൪ ഉഭയോഗസ്തു വാ മാ വാ കര്മജഃ പൃഥഗേവ സഃ । സദ്വൃത്തേ ത്വധികാം ഖ്യാതിം കുര്വീത ക്രിയയാ പുനഃ । । ൧൫ ന കാപി ദുര്ഭഗാ നാമ സുഭഗാ നാമ ജാതിതഃ । വ്യവഹാരാദ്ഭവത്യേഷ നിര്ദേശോ രിപുമിത്രവത് । । ൧൬ ഭര്തൃചിത്താപരിജ്ഞാനാദനനുഷ്ഠാനതോഽപി വാ। വൃത്തൈര്ലോകവിരുദ്ധൈശ്ച യാന്തി ദുര്ഭഗതാം സ്ത്രിയഃ । । ൧൭ പ്രാനുകൂല്യാന്മനോവൃത്തൈഃ പരോഽപി പ്രിയതാം വ്രജേത് । പ്രാതികൂല്യാന്നിജോപ്യാശു പ്രിയഃ പ്രദ്വേഷതാമിയാത് । । ൧൮ തസ്മാത്സര്വാസ്വവസ്ഥാസു മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । പ്രിയം സമാചരേന്നിത്യം തച്ചിതാനുവിധായിനീ । । ൧൯ യാമന്യാം കാമയേത്താസാം തം തയാ സംപ്രയോജയേത് । കുപിതാം ച പ്രിയാം കാഞ്ചിദ്യത്നാദസ്മൈ പ്രസാദയേത് । । 1.15.൨൦ തത്പാദപരിചര്യായാം ഗോത്രസംവാഹനേ ൧ തഥാ । പീഡനേ ശിരസശ്ചൈവ പരം കൌശലമഭ്യസേത് । । ൨൧ പീഡനം മൃദു മധ്യം ച ഗാത്രാവസ്ഥാവിശേഷതഃ । മുഖഗാത്രാദിഭിര്ലിങ്ഗൈഃ പ്രയോജ്യം തത്സുഖാവഹമ് । । ൨൨ ബാഹൂരുകടിപൃഷ്ഠേഷു സ്കംധേ ശിരസി പാദയോഃ । ഗാഢമര്ദനമിച്ഛന്തി പ്രായോന്യത്രാപി മധ്യമമ് । । ൨൩ നിര്മാംസേഷു പ്രദേശേഷു നാഭിമൂലേഷു മര്മസു । ഹൃദ്ഗണ്ഡകകപോലാദാവിച്ഛന്തി മൃദുമര്ദനമ് । । ൨൪ ഗാഢം ജാഗ്രദവസ്ഥായാമര്ധസുപ്തസ്യ മധ്യമമ് । കിഞ്ചിത്സപരിഘാതം ച മൃദുസുപ്തസ്യ നേതി വാ । । ൨൫ വിരുദ്ധം സര്വഗാത്രേഷു൨ ലോമവസ്തു വിശേഷതഃ । ഉത്കണ്ഡൂയത്യു സോദ്ധര്ഷം സ്നേഹാക്തേഷു ച മര്ദ നമ് । । ൨൬ സ്പര്ശാദ്രോമാഞ്ചജനനം സനഖച്ഛുരിതം ശനൈഃ । പുലകോല്ലേഖനോപേതം ശിരഃകംഡൂശ്ച പാര്ശ്വയോഃ । । ൨൭ തേഷു തേഷു ച ഗാത്രേഷു തത്പ്രയോജ്യം തഥാതഥാ । നിദ്രാഗമായ തത്കാലേ രാഗസംധുക്ഷണായ ച । । ൨൮ തിഷ്ഠതശ്ചോപവിഷ്ടസ്യ ൧ ജാഗ്രതഃ സ്വപതോഽപി വാ । സംവാഹനം പ്രശംസംതി യദത്യര്ഥം സുഖാവഹമ് । । ൨൯ നൈഷ്പന്ദ്യം പുലകോദ്ഭേദോ ഗാത്രാണാമക്ഷിമീലനമ് । തത്പ്രദേശാര്പണം കിഞ്ചിദ്ബോധേദ്വികൃതിദര്ശനമ് । । 1.15.൩൦ ഊരൂ മൂലാദിദേശേ ച തത്പാണിപ്രതിപീഡനമ് । ലക്ഷയേന്നിപുണാ൨ യത്ര തത്രൈവാധികമാചരേത് । । ൩൧ ഏവമേവ യഥോദ്ദിഷ്ടം സ്ത്രീവൃത്തം യാനുതിഷ്ഠതി । പതിമാരാധ്യ സമ്പൂര്ണ ത്രിവര്ഗം സാധിഗച്ഛതി
സ്ത്രീധർമ്മങ്ങൾ ഇങ്ങനെയാണ്: ദുർഭാഗ്യവതികൾ എപ്പോഴും ഉപവാസം മുതലായവയിൽ ശ്രദ്ധിക്കണം; ഭർത്താവിന്റെ പുറംകാര്യങ്ങളിൽ പ്രത്യേകമായി ശ്രദ്ധിക്കണം. സഹപത്നിമാരെ പ്രശംസിക്കരുത്, സ്വയം കുറ്റം പറയരുത്; ഭർത്താവിനോടുള്ള അസൂയയോ, ഇർഷ്യയോ, അതിക്രമമായ സ്നേഹപ്രകടനമോ കാണിക്കരുത്. ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നവർക്ക് മാത്രമേ ഭാര്യ എന്ന പേര് യോജിക്കൂ. അലങ്കാരമില്ലാതെ ഇരിക്കരുത്, അതിക്രമമായി അലങ്കരിക്കരുത്; ഭർത്താവിനുവേണ്ടി മാത്രമേ സുഗന്ധം, പൂമാല മുതലായവ ഉപയോഗിക്കാവൂ. ഭർത്താവിനുവേണ്ടി മാത്രം എല്ലാം സ്വീകരിക്കണം. വാസ്തവത്തിൽ, ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് മാത്രമേ അലങ്കാരം, സുഗന്ധം, പൂമാല മുതലായവ ഉപയോഗിക്കാവൂ. ഇടുങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ എപ്പോഴും വൃത്തിയാക്കണം; പല്ല്, മൂക്ക് മുതലായവയും ശുദ്ധമാക്കണം. ഭർത്താവിനുവേണ്ടി എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമായാൽ, അതിനായി മാത്രം ശ്രമിക്കണം. എല്ലാ സഹപത്നിമാരോടും എപ്പോഴും അനുസരണയോടെ പെരുമാറണം; ഭർത്താവിനോടാണ് പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ. മറ്റൊരാളുടെ ജോലി ചെയ്യേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അതു ഭർത്താവിന് അറിയിക്കാതെ ചെയ്യരുത്. ഭർത്താവിന് അറിയാതെ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് അനുകൂലമാകണം. ധനം, വസ്ത്രം, ഭക്ഷണം, പാനീയങ്ങൾ, ഔഷധങ്ങൾ എന്നിവ ഭർത്താവിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കരുത്. വീട്ടുജോലികൾ, വൃത്തിയാക്കൽ മുതലായവ സ്ത്രീകൾക്ക് ചെയ്യാം. അഭ്യംഗം, ഉതർവ, കുളി, ഭക്ഷണം, അലങ്കാരം എന്നിവ ഭർത്താവിനും മക്കൾക്കും മനസ്സോടെ ചെയ്യണം. സ്വന്തം മക്കളെ പോലെ, മറ്റുള്ളവർക്കും ശ്രദ്ധിക്കണം; സ്വധനം ഉപയോഗിച്ച് അലങ്കാരം ചെയ്യാം. സ്ത്രീയുടെ ധനം ഭർത്താവിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; പഴയവയസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെ, പിന്നീട് ഉപയോഗിക്കാം. നല്ല പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് കൂടുതൽ പ്രശസ്തി നേടുന്നത്. ആരും ജന്മത്തിൽ തന്നെ ദുർഭാഗ്യവതിയോ സൗഭാഗ്യവതിയോ അല്ല; പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് ആ നില. ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കാതെ, അല്ലെങ്കിൽ അനുസരിക്കാതെ, ലോകത്തിന് വിരുദ്ധമായ പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് സ്ത്രീകൾ ദുർഭാഗ്യവതികളാകുന്നത്. മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും ഭർത്താവിന് ഇഷ്ടമായതെല്ലാം ചെയ്യണം; അവന്റെ മനസ്സനുസരിച്ച് പെരുമാറണം. ഭർത്താവിന് ഇഷ്ടമാകുന്നവരെ അവനോടൊപ്പം ചേർക്കണം; കോപിച്ചവരെ മനസ്സോടെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ പാദസേവനത്തിലും ശരീരം മസാജ് ചെയ്യുന്നതിലും കഴിവ് നേടണം. ശരീരാവയവങ്ങൾ അനുസരിച്ച് മൃദുവായോ മധ്യമായോ മസാജ് ചെയ്യണം; മുഖം, കൈ, കാലുകൾ മുതലായവയിൽ സൂക്ഷ്മതയോടെ ചെയ്യണം. ഉറക്കത്തിനും സ്നേഹത്തിനും അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ചെയ്യണം. ഇരിക്കുന്നവർക്കും കിടക്കുന്നവർക്കും ഉണർന്നവർക്കും മസാജ് ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് കൂടുതൽ സുഖം നൽകണം. ശരീരത്തിൽ പുളകവും, കണ്ണ് അടയ്ക്കലും, മാറ്റം കാണുമ്പോൾ അതിനനുസരിച്ച് ചെയ്യണം. ഉരുവിന്റെ വേരിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇങ്ങനെ സ്ത്രീധർമ്മം പാലിക്കുന്നവൾ ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളും (ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം) നേടും.
പ്രതിപത്കല്പവര്ണനമ് സുമന്തുരുവാച ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ സ്ത്രീലക്ഷണമശേഷതഃ । സദ്വൃത്തം ച തഥാ സ്ത്രീണാം ജഗാമ സ നിജാലയമ് । । ൧ ഋഷയശ്ച തഥാ ജഗ്മുഃ സ്വാനി ധിഷ്ണ്യാന്യശേഷതഃ । സ്ത്രീലക്ഷണം തഥാ വൃത്തം ശ്രുത്വാ കൃത്സ്നം മഹീപതേ । । ൨ ഇത്ഥം ലക്ഷണസമ്പന്നാം ഭാര്യാം പ്രാപ്യ മഹീപതേ । കര്തവ്യം യദ്ഗൃഹസ്ഥേന തദിദാനീം നിബോധ മേ । । ൩ ബൈവാഹികാഗ്നൌ കുര്വീത ഗൃഹ്യം കര്മ യഥാവിധി । പഞ്ചയജ്ഞവിധാനം തു പക്തിം കുര്യാത്സദാ ഗൃഹീ । ।൪ പഞ്ച സൂനാ ഗൃഹസ്ഥസ്യ തേന സ്വര്ഗം ന ഗച്ഛതി । കണ്ഡനീ പേഷണീ ചുല്ലീ ഉദകുമ്ഭീഃ പ്രമാര്ജനീ । । ൫ ആസാം ക്രമേണ സര്വാസാം വിശുദ്ധ്യര്ഥം മനീഷിഭിഃ । പഞ്ചോദ്ദിഷ്ടാ മഹായജ്ഞാഃ പ്രത്യഹം ഗൃഹമേധിനാമ് । । ൬ അധ്യാപനം ബ്രഹ്മയജ്ഞഃ പിതൃയജ്ഞശ്ച തര്പണമ് । ഹോമോ ദൈവോ ബലിര്ഭൌമസ്തഥാന്യോഽതിഥിപൂജനമ് । ।൭ പഞ്ചൈതാന്യോ മഹായജ്ഞാന്ന ഹാപയതി ശക്തിതഃ । സ ഗൃഹേഽപി വസന്നിത്യം സൂനോദോര്ഷൈര്ന ലിപ്യതേ । । ൮ ദേവതാതിഥിഭൃത്യാനാം പിതൄണാമാത്മനശ്ച യഃ । ന നിര്വപതി പഞ്ചാനാമുച്ഛ്വസന്ന ച ജീവതി । । ൯ ശതാനീക ഉവാച യസ്യ നാസ്തി ഗൃഹേ ത്വഗ്നിഃ സ മൃതോ നാത്ര സംശയഃ । ന സ പൂജയിതും ശക്തോ ദേവാദീന്ബ്രാഹ്മണോത്തമഃ । । 1.16.൧൦ നിരഗ്നികസ്യ വിപ്രസ്യ കഥം ദേവാദയോ ദ്വിജ. । പ്രീതാഃ സ്യുഃ ശാന്തയേ തസ്യ പരം കൌതൂഹലം മമ । । ൧൧ സുമന്തുരുവാച സാധു പൃഷ്ടോഽസ്മി രാജേന്ദ്ര ശ്രൂയതാം പരമം വചഃ। അനഗ്നയസ്തു യേ വിപ്രാസ്തേഷാം ശ്രേയോഽഭിധീയതേ । । ൧൨ വ്രതോപവാസനിയമൈര്നാനാദാനൈസ്തഥാ ൧ നൃപ । ദേവാദയോ ഭവന്ത്യേവ പ്രീതാസ്തേഷാം ന സംശയഃ । । ൧൩ വിശേഷാദുപവാസേന തിഥൌ കില മഹീപതേ । പ്രീതാ ദേവാദയസ്തേഷാം ഭവന്തി കുരുനന്ദന । । ൧൪ ശതാനീക ഉവാച ഭഗവംസ്ത്വം തിഥീന്ബ്രൂഹി തിഥീനാം ച വിധിം ഹി മേ । പ്രാശനം ഗൃഹ്യധര്മാംശ്ച ഉപവാസവിധീനപി । । ൧൫ മുച്യേമ യേന പാപൌഘാത്ത്വത്പ്രസാദ്ദ്വിജോത്തമ । സംസാരാച്ചാപി വിപ്രേന്ദ്ര ശ്രേയസേ ജഗതസ്തഥാ । । ൧൬ സുമന്തുരുവാച ശൃണു കൌരവ കര്മാണി തിഥിഗുഹ്യാശ്രിതാനി തു । ശ്രുതാനി ഘ്നന്തി പാപാനി ഉപോഷിതഫലാനി ച । । ൧൭ പ്രതിപദി ക്ഷീരപ്രാശനം ദ്വിതീയായാം ലവണവര്ജനമ് । തൃതീയായാം തിലാന്നം പ്രാശ്നീയാച്ചതുര്ഥ്യാം ക്ഷീരാശനശ്ച പഞ്ചമ്യാമ് । । ഫലാശനഃ സദാ ഷഷ്ഠ്യാം ശാകാശനഃ സപ്തമ്യാം ബില്വാഹാരോഷ്ടമ്യാം തു । । ൧൮ പിഷ്ടാശനോ നവമ്യാമനഗ്നിപാകാഹാരോ ദശമ്യാമേകാദശ്യാം ഘൃതാഹാരോ ദ്വാദശ്യാം പായസാഹാരഃ । ത്രയോദശ്യാം ഗോമൂത്രാഹാരശ്ചതുര്ദശ്യാം യവാന്നാഹാരഃ । । ൧൯ കുശോദകപ്രാശനഃ പൌര്ണമാസ്യാം ഹവിഷ്യാഹാരോഽമാവാസ്യായാമ് । ഏഷ പ്രാശനവിധിസ്തിഥീനാമേവ ചാനേന വിധിനാ പക്ഷമേകം യോ വര്തയതി । । 1.16.൨൦ സോഽശ്വമേധഫലം ദശഗുണഫലമവാപ്നോതി । സ്വര്ഗേ മന്വന്തരാണി യാവത്പ്രതിവസതി । । ൨൧ ഉപഗീയമാനോപ്സരോഗന്ധര്വൈര്മാസത്രയചതുഷ്ടയമ് । സോശ്വമേധരാജസൂയാനാം ശതഗുണമവാപ്നോതി । । ൨൨ സ്വര്ഗേ ഉപഗീയമാനോപ്സരോഗന്ധര്വൈശ്ചതുര്യുഗാനാം ദശശതീര്യാവത്പ്രതിവസതി । തഥാഷ്ടമാസപാരണേ രാജസൂയാശ്വമേധാഭ്യാം സഹസ്രഗുണഫലമവാപ്നോതി । । ൨൩ സ്വര്ഗേ ചതുര്ദശ മന്വതരാണി യാവത്പ്രതിവസതി । ഉപഗീയമാനോപ്സരോഗന്ധര്വൈര്യ ഏവം നിയമമാസ്ഥായ വര്ഷമേകം വര്തയതി । । ൨൪ സ സവിതുര്ലോകേ കാലം മന്വന്തരം പ്രതിവസതി । । ൨൫ യ ഏവം നിയമാന്രാജന്നാശ്വയുജനവമ്യാം മാഘമാസസ്യ സപ്തമ്യാം വൈശാഖതൃതീയായാം കാര്തികപൌര്ണമാസ്യാം തിഥിവ്രതാനി ഗൃദൃണാതി ബ്രഹ്മചാരീ ഗൃഹസ്ഥോ വനസ്ഥോ നാരീ നരോ വാ ശൂദ്രഃ പ്രയതമാനസഃ ദീര്ഘായുഷ്യം സവിതുഃ സാലോക്യം വ്രജതി।।൨൬ യൈശ്ചാപി പുരാ രാജന്നനേന വിധിനാ ഏതാസു തിഥിഷ്വന്യജന്മാന്തരേ ഉപവാസവിധിഃ കൃതഃ ദാനാനി ദത്താനി വിവിധപ്രകാരാണി ബ്രാഹ്മണാനാം തപസ്വിജനേഷു വാ । । ൨൭ ത്രിരാത്രോപവാസിനാം തീര്ഥയാത്രാതപോഗുരുമാതാപിതൃശുശ്രൂശാനിരതാനാം തേഷാം സ്വര്ഗാദിഭോഗവാസനാദിഹാഗതാനാം ഫലനിഷ്പത്തിചിഹ്നാനി മനുഷ്യലോകേ പ്രത്യക്ഷത ഏവ ദൃശ്യന്തേ । । ൨൮ ഹസ്ത്യശ്വയാനയുഗ്യധനരത്നകനകഹിരണ്യകടകകേയൂരഗ്രൈവേയകകടിസൂത്രകര്ണാലങ്കാരമുകുടവരവസ്ത്രവരനാരീ-വരവിലേപനസുരൂപഗുണദീര്ഘായുഷോ വിഗതാധിവ്യാധയോ ദാനോപവാസരതാനാം ഫലാന്യേതാനി നൃത്യഗീത-വാദിത്രമങ്ഗലപാഠകശബ്ദൈരിഹാദ്യാപി പുണ്യകൃതോ ബോധ്യമാനാ ദൃശ്യന്ത ഇതി । । ൨൯ തഥാകൃതോപവാസാ അപി ഹി ദൃശ്യന്തേ । । 1.16.൩൦ തഥാ അദത്തദാനാ അകൃതപുണ്യാശ്ച പ്രത്യക്ഷത ഏവ ദൃശ്യന്തേ । । ൩൧ തദ്യഥാ കാണകുഷ്ഠിബധിരജഡമൂകവ്യങ്ഗാ രോഗദാരിദ്ര്യോപസര്ഗവ്യാധിഹതായുഷശ്ച ദൃശ്യംതേഽദ്യാപി മാനവാഃ । । ൩൨ ശതാനീക ഉവാച ദ്വിജേന്ദ്ര തിഥയഃ പ്രോക്താഃ സമാസേന ത്വയാ ബുധ । വിസ്തരേണൈവ മേ ഭൂയഃ പ്രബ്രൂഹി ദ്വിജസത്തമ । । ൩൩ രഹസ്യം യത്തിഥീനാം തു ദേവാനാം ച വിചേഷ്ടിതമ് । യാനീഷ്ടാനി ച ദേവാനാം ഭോജ്യാനി നിയമാസ്തഥാ । । ൩൪ താനി മേ വദ ധര്മജ്ഞ യേന പൂതോ ഭവേന്വഹമ് । നിര്ദ്വന്ദ്വോ ഹി യഥാ വിപ്ര ലഭേ യാഗഫലാനി തു । । ൩൫ സുമന്തുരുവാച രഹസ്യം യത്തിഥീനാം ച ഭോജനം ഫലമേവ തു । യാവച്ച യേന നിയമോ വിശേഷാത്സ്ത്രീജനസ്യ ച । । ൩൬ ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാമോ രഹസ്യം തന്നിബോധ മേ । യന്മയാ നോക്തപൂര്വം ഹി കസ്യചിത്സുപ്രിയസ്യ ഹി । । ൩൭ തത്തേഽഹം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി യസ്യ ദേവസ്യ യാ തിഥിഃ । ദേവതാനാം രഹസ്യാനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ । । ൩൮ താഞ്ഛൃണുഷ്വ മഹാബാഹോ ഗദതോ മമ നാരദ । സൃഷ്ടിം പൂര്വം വദിഷ്യാമി സംക്ഷേപേണ തിഥിം പ്രതി । । ൩൯ തമോഭൂതമിദം ത്വാസീദലഭ്യമവിതര്കിതമ് । ജഗദ്ബ്രഹ്മാ സമാഗത്യാസൃജദാത്മാനമാത്മനാ । । 1.16.൪൦ സംഭൂതാത്മൈവ ആത്മാസാവണ്ഡമധ്യാദ്വിനിഃസൃതഃ । ആത്മനൈവാത്മനോ ഹ്യണ്ഡം സൃഷ്ട്വാ സ വിഭുരാദിതഃ । । ൪൧ ബ്രഹ്മാ നാരായണാഖ്യോഽസൌ സൃഷ്ടിം കര്തും സമുദ്യതഃ । താഭ്യാം സോണ്ഡകപാലാഭ്യാം ദിവം ഭൂമിം ച നിര്മമേ । । ൪൨ ദിശശ്ചൈവോപദിശശ്ചൈവ ദേവാദീന്ദാനവാംസ്തഥാ । തിഥിം പൂര്വാമിമാം രാജംശ്ചകാരാഥ വിഭുഃ സ്വയമ് । । ൪൩ തിഥീനാം പ്രവരാ യസ്മാദ്ബ്രഹ്മണാ സമുദാഹൃതാ । പ്രതിപാദിതാ പരേ പൂര്വേ പ്രതിപത്തേന തൂച്യതേ । । ൪൪ അസ്മാത്പദാത്തു തിഥയോ യസ്മാത്ത്വന്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ । അസ്യാന്തേ കഥയിഷ്യാമി ഉപവാസവിധിം പരമ് । । ൪൫ കാര്ത്തിക്യാം മാഘസപ്തമ്യാം വൈശാഖസ്യ യുഗാദിഷു । നിയമോപവാസം പ്രഥമം ഗ്രാഹയേത വിധാനവിത്
ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സ്ത്രീകളുടെ ലക്ഷണവും നല്ല പെരുമാറ്റവും വിശദമായി പറഞ്ഞശേഷം തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. ഋഷിമാരും തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. സ്ത്രീകളുടെ ലക്ഷണവും പെരുമാറ്റവും മുഴുവനായി കേട്ട രാജാവേ, ഇങ്ങനെ നല്ല ഭാര്യയെ ലഭിച്ചാൽ ഗൃഹസ്ഥൻ ചെയ്യേണ്ടതെന്താണെന്ന് ഞാൻ പറയാം. വിവാഹാഗ്നിയിൽ വിധിപ്രകാരം ഗൃഹ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; പഞ്ചയജ്ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും നിർവഹിക്കണം. ഗൃഹസ്ഥന്റെ അഞ്ചു പാപസ്ഥലങ്ങൾ: അരയ്ക്കൽ, ചതയ്ക്കൽ, അടുപ്പ്, വെള്ളപ്പാത്രം, വൃത്തിയാക്കൽ. ഇവയെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ ഗൃഹസ്ഥൻ ദിവസേന ചെയ്യണം. ബ്രഹ്മയജ്ഞം അദ്ധ്യാപനം, പിതൃയജ്ഞം തൃപ്തിപ്പെടുത്തൽ, ദൈവയജ്ഞം ഹോമം, ഭൂതയജ്ഞം ബലി, അതിഥി പൂജ. ഈ അഞ്ച് മഹായജ്ഞങ്ങൾ കഴിവതും വിട്ടുകൂടരുത്; അങ്ങനെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചാലും പാപത്തിൽ അകപ്പെടില്ല. ദേവതകൾക്കും അതിഥികൾക്കും ഭൃത്യന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും സ്വയം ഈ അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യാതെ ജീവിക്കുന്നവൻ പാപത്തിൽ അകപ്പെടും. ശതാനീകൻ ചോദിച്ചു: വീട്ടിൽ അഗ്നി ഇല്ലാത്തവൻ മരിച്ചവനാണ്; അങ്ങനെ ദേവതകളെ പൂജിക്കാൻ കഴിയില്ല. അഗ്നിയില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദേവതകൾ എങ്ങനെ സന്തോഷിക്കും? സുമന്തു പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നല്ല ചോദ്യം. അഗ്നിയില്ലാത്തവർക്ക് വ്രതം, ഉപവാസം, ദാനം മുതലായവയിലൂടെ ദേവതകൾ സന്തോഷിക്കും. പ്രത്യേകിച്ച് ഉപവാസം ചെയ്താൽ ദേവതകൾ സന്തോഷിക്കും. ശതാനീകൻ ചോദിച്ചു: ദൈവതിഥികൾ, അവയുടെ നിയമങ്ങൾ, ഗൃഹ്യധർമ്മങ്ങൾ, ഉപവാസവിധികൾ എന്നിവ വിശദമായി പറയണം. സുമന്തു പറഞ്ഞു: കൌരവ, തിഥികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കര്മ്മങ്ങൾ കേൾക്കൂ. തിഥികളിൽ കൃത്യമായി ഉപവാസം ചെയ്താൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കും. പ്രതിപദയിൽ പാൽ മാത്രം, ദ്വിതീയയിൽ ഉപ്പ് ഒഴിവാക്കണം, തൃതീയയിൽ എള്ള് ഭക്ഷണം, ചതുര്ഥിയിൽ പാൽ, പഞ്ചമിയിൽ പഴം, ഷഷ്ഠിയിൽ പച്ചക്കറി, സപ്തമിയിൽ ബിൽവം, അഷ്ടമിയിൽ പിഷ്ടം, നവമിയിൽ അഗ്നിയിൽ പാകമില്ലാത്തത്, ദശമിയിൽ, ഏകാദശിയിൽ നെയ്യ്, ദ്വാദശിയിൽ പായസം, ത്രയോദശിയിൽ ഗോമൂത്രം, ചതുര്ദശിയിൽ യവം, പൗർണമിയിൽ ദർഭജലം, അമാവാസ്യയിൽ ഹവിഷ്. ഈ വിധത്തിൽ ഒരു പക്ഷം ഉപവാസം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ പത്ത് മടങ്ങ് ഫലം ലഭിക്കും; സ്വർഗത്തിൽ മന്വന്തരങ്ങൾ കഴിയാം. മൂന്ന് നാലു മാസങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ അശ്വമേധ, രാജസൂയയാഗങ്ങളിൽ നൂറു മടങ്ങ് ഫലം ലഭിക്കും; സ്വർഗത്തിൽ ചതുര്യുഗങ്ങൾ കഴിയാം. എട്ട് മാസം ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആയിരം മടങ്ങ് ഫലം; ഒരു വർഷം ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ദീർഘായുസും സവിതൃലോകത്തിൽ താമസവും ലഭിക്കും. ഈ വിധത്തിൽ തിഥികളിൽ വ്രതം, ദാനം മുതലായവ ചെയ്തവർക്ക് ഈ ലോകത്തും അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ കാണാം. ആന, കുതിര, വണ്ടി, ധനം, സ്വർണ്ണം, ആഭരണം, നല്ല വസ്ത്രം, നല്ല ഭാര്യ, ദീർഘായുസ്, രോഗമില്ലായ്മ—ഇവയൊക്കെ ദാനം, ഉപവാസം മുതലായവയുടെ ഫലമാണ്. നൃത്തം, ഗാനം, വാദ്യം, മംഗളശബ്ദം എന്നിവയിലൂടെ ഈ ലോകത്തും പുണ്യഫലങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, ദാനം ചെയ്യാത്തവരും പുണ്യം ചെയ്യാത്തവരും കാഴ്ചയ്ക്ക് തന്നെ ദാരിദ്ര്യവും രോഗവും അനുഭവിക്കുന്നു. കാഴ്ചയ്ക്ക് തന്നെ കുരുടൻ, കുഷ്ഠരോഗി, ബധിരൻ, മന്ദബുദ്ധി, മൂകൻ, വൈകല്യമുള്ളവർ, രോഗികൾ, ദാരിദ്ര്യപീഡിതർ, ചുരുങ്ങിയ ആയുസുള്ളവർ—ഇവരും കാണാം. ശതാനീകൻ ചോദിച്ചു: തിഥികൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു; വിശദമായി പറയണം. ദേവതകൾക്ക് ഇഷ്ടമായതും, ഭക്ഷ്യവും, നിയമങ്ങളും പറയണം. സുമന്തു പറഞ്ഞു: തിഥികളുടെ രഹസ്യവും ഭക്ഷണവും ഫലവും, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്ക് വേണ്ടിയുള്ള നിയമങ്ങളും ഞാൻ പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കം ഞാൻ പറയാം. ആദ്യം എല്ലാം അഗ്നിയില്ലാതെ ഇരുണ്ടതായിരുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചുവന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ, സൃഷ്ടിക്കായി ആണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു. അവൻ സ്വയം ആണ്ടിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ്, നാരായണൻ, സൃഷ്ടിക്കായി ആണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിന്നു ഭൂമിയും ആകാശവും സൃഷ്ടിച്ചു. ദിശകളും ദേവതകളും ദാനവന്മാരും സൃഷ്ടിച്ചു. തിഥികളെ ആദ്യം ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ചു. തിഥികൾക്ക് പ്രാധാന്യം ബ്രഹ്മാവ് തന്നെയാണ് നൽകിയത്. ഈ തിഥികളുടെ അവസാനം ഉപവാസവിധി പറയാം. കാർത്തിക, മാഘസപ്തമി, വൈശാഖ, കാർത്തികപൗർണമി തുടങ്ങിയ തിഥികളിൽ ഉപവാസം ആരംഭിക്കണം.