പ്രജാപതിര്വാസ്തുയാഗേ മംഡപേ ചാപി പദ്മകേ
വാസ്തു യാഗത്തിലും മണ്ടപത്തിലും പദ്മത്തിലും പ്രജാപതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഗോദാനേ ച ഭവേദ്രുദ്രഃ കന്യാദാനേ തു ഗോഽജകഃ
പശുദാനത്തിൽ രുദ്രനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; കന്യാദാനത്തിൽ ഗോജകനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
വൃഷോത്സര്ഗേ ഭവേത്സൂര്യോഽവസാനാംതേ രവിഃ സ്മൃതഃ
വൃഷഭത്തെ വിടുമ്പോൾ സൂര്യനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ചടങ്ങിന്റെ അവസാനം രവിയെ ഓർക്കുന്നു.
ത്രാസനേ ച ഭവേത്കാലഃ ക്രവ്യാദഃ ശരദാഹനേ
ഭയപ്പെടുത്തലിൽ കാലനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ശവദാഹത്തിൽ ക്രവ്യാദനാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഗര്ഭാധാനേ ച മരുതഃ സീമംതേ പിംഗലഃ സ്മൃതഃ 2.1.17.
ഗർഭധാരണത്തിൽ മരുതാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; സീമന്തത്തിൽ പിംഗളനാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
നാമസംസ്ഥാപനേ ചൈവമുപന്യസ്തേ ച പാര്ഥിവഃ
പേരിടലിലും കുഞ്ഞിനെ സമർപ്പിക്കുന്നതിലും പാർഥിവനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഷഡാനനശ്ച ചൂഡായാം വ്രതാദേശേ സമുദ്ഭവഃ
ചൂഡാകർമ്മത്തിൽ ഷഡാനനനും വ്രതപ്രവേശത്തിൽ സമുദ്ഭവനും നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉദരേ ജഠരാഗ്നിശ്ച സമുദ്രേ വഡവാനലഃ
വയറ്റിൽ ജഠരാഗ്നിയും സമുദ്രത്തിൽ വഡവാനലവും നിലകൊള്ളുന്നു.
അശ്വാഗ്നിര്മംഥരോ നാമ രഥാഗ്നിര്ജാതവേദസഃ
കുതിരകളിലെ അഗ്നിയെ മന്തരൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു; രഥത്തിലെ അഗ്നി ജാതവേദസാണ്.
തോയാഗ്നിര്വരുണോനാമ ബ്രാഹ്മണാഗ്നിര്ഹവിര്ഭുജഃ
ജലത്തിലെ അഗ്നിയെ വരുണൻ എന്നു പറയുന്നു; ബ്രാഹ്മണരുടെ അഗ്നി ഹവിര്ഭുജ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ദീപാഗ്നിഃ പാവകോ നാമ ഗൃഹ്യാഗ്നിര്ധരണീപതിഃ
ദീപാഗ്നി എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഗ്നിയാണ് ഗൃഹസ്ഥരുടെ അഗ്നി; അതാണ് ഭൂമിയുടെ അധിപതിയും.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ മധ്യമപര്വണി പ്രഥമഭാഗേഽഗ്നിനാമവര്ണനംനാമ സപ്തദശോഽധ്യായഃ
ഇതോടെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യഭാഗത്തിലെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ അഗ്നികളുടെ പേരുകൾ വിവരിക്കുന്ന പതിനേഴാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീ ഗണേശായ നമഃ । । ഽ നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ നാരായണം നമസ്കൃത്യ നരം ചൈവ നരോത്തമമ് । ദേവീം സരസ്വതീം ചൈവ തതോ ജയമുദീരയേത് । । ൧ ജയതി പരാശരസൂനുഃ സത്യവതീഹൃദയനന്ദനോ വ്യാസഃ । യസ്യാസ്യകമലഗലിതം വാങ്മയമമൃതം ജഗത്പിബതി । । ൨ മൂകങ്കരോതി വാചാലം പങ്ഗു ലങ്ഘയതേ ഗിരിമ് । യത്കൃപാ തമഹം വന്ദേ പരമാനന്ദമാധവമ് । । ൩ പാരാശര്യവചഃ സരോജമമലം ഗീതാര്ഥഗന്ധോത്കടം, നാനാഖ്യാനകകേസരം ഹരികഥാസമ്ബോധനാബോധിതമ് । ലോകേ സജ്ജനഷട്പദൈരഹരഹഃ പേപീയമാനം മുദാ, ഭൂയാദ്ഭാരതപങ്കജം കലിമലപ്രധ്വംസി നഃ ശ്രേയസേ । । ൪ യോ ഗോശതം കനകശൃങ്ഗമയം ദദാതി, വിപ്രായ വേദവിദുഷേ ച ബഹുശ്രുതായ । പുണ്യാം ഭവിഷ്യസുകഥാം ശൃണുയാത്സമഗ്രാം, പുണ്യം സമം ഭവതി തസ്യ ച തസ്യ ചൈവ । । ൫ കൃത്വാ പുരാണാനി പരാശരാത്മജഃ സര്വാണ്യനേകാനി സുഖാവഹാനി । തത്രാത്മസൌഖ്യായ ഭവിഷ്യധര്മാന് കലൌ യുഗേ ഭാവി ലിലേഖ സര്വമ് । । ൬ തത്രാപി സര്വര്ഷിവരപ്രമുഖ്യൈഃ പരാശരാദ്യൈര്മുനിഭിഃ പ്രണീതാന് । സ്മൃത്യുക്തധര്മാഗമസംഹിതാര്ഥാന് വ്യാസഃ സമാസാദവദദ്ഭവിഷ്യമ് । । ൭ അല്പായുഷോ ലോകജനാന്സമീക്ഷ്യ വിദ്യാവിഹീനാന്പശുവത്സുചേഷ്ടാന് । തേഷാം സുഖാര്ഥം പ്രതിബോധനായ വ്യാസഃ പുരാണം പ്രഥിതം ചകാര । । ൮ ജയതി ഭുവനദീപോ ഭാസ്കരോ ലോകകര്ത്താ, ജയതി ച ശിതിദേഹഃ ശാര്ങ്ഗഃധന്വാ മുരാരിഃ । । ജയതി ച ശശിമൌലീ രുദ്രനാമാഭിധേയോ, ജയതി ച സ തു ദേവോ ഭാനുമാംശ്ചിത്രഭാനുഃ । । ൧ ശ്രിയാവൃതം തു രാജാനം ശതാനീകം മഹാബലമ് । അഭിജഗ്മുര്മഹാത്മാനഃ സര്വേ ദ്രഷ്ടും മഹര്ഷയഃ । । ൨ ഭൃഗുരത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । പരാശരസ്തഥാ വ്യാസഃ സുമന്തുര്ജൈമിനിസ്തഥാ । । ൩ മുനിഃ പൈലോ യാജ്ഞവല്ക്യോ ഗൌതമസ്തു മഹാതപാഃ । ഭാരദ്വാജോ മുനിര്ധീമാംസ്തഥാ നാരദപര്വതൌ । । ൪ വൈശമ്പായനോ മഹാത്മാ ശൌനകശ്ച മഹാതപാഃ । ദക്ഷോഽങ്ഗിരാസ്തഥാ ഗര്ഗോ ഗാലവശ്ച മഹാതപാഃ । । ൫ താനാഗതാനൃഷീന്ദൃഷ്ട്വാ ശതാനീകോ മഹീപതിഃ । വിധിവത്പൂജയാമാസ അഭിഗമ്യ മഹാമതിഃ । । ൬ പുരോഹിതം പുരസ്കൃത്യ അര്ധ്യം ഗാം സ്വാഗതേന ച । പൂജയിത്വാ തതഃ സര്വാന്പ്രണമ്യ ശിരസാ ഭൃശമ് । । ൭ സുഖാസീനാംസ്തതോ രാജാ നിരാതങ്കാന് ഗതക്ലമാന് । ഉവാച പ്രണതോ ഭൂത്വാ ബാഹുമുദ്ധൃത്യ ദക്ഷിണമ് । । ൮ ഇദാനീം സഫലം ജന്മ മന്യേഽഹം ഭുവി സത്തമാഃ । ആത്മനോ ദ്വിജശാര്ദൂലാ! തഥാ കീര്തിര്യശോ ബലമ് । । ൯ ധന്യോഽഹം പുണ്യകര്മാ ച യതോ മാം ദ്രഷ്ടുമാഗതാഃ । യേഷാം സ്മരണമാത്രേണ യുഷ്മാകം പൂയതേ നരഃ । । 1.1.൧൦ ശ്രോതുമിച്ഛാമ്യഹം കിഞ്ചിദ്ധര്മശാസ്ത്രമനുത്തമമ് । ആനൃശംസ്യം സമാശ്രിത്യ കഥയധ്വമ് മഹാബലാഃ! । । ൧൧ യേനാഹം ധര്മശാസ്ത്രം തു ശ്രുത്വാ ഗച്ഛേ പരാം ഗതിമ് । യഥാഗതോ മമ പിതാ ശ്രുത്വാ വൈ ഭാരതം പുരാ । । ൧൨ തഥോക്താസ്തേന രാജ്ഞാ വൈ ബ്രാഹ്മണാസ്തേ സമന്തതഃ । സമാഗമ്യ മിഥസ്തേ തു വിമൃശ്യ ച ൧ ഭൃശമ് തദാ । । ൧൩ പൂജയിത്വാ തതോ വ്യാസമിദം വചനമബ്രുവന് । വ്യാസം പ്രസാദയ വിഭോ! ഏഷ തേ കഥയിഷ്യതി । । ൧൪ തിഷ്ഠത്യസ്മിന്മഹാബാഹോ! വയം വക്തും ന ശക്നുമഃ । തിഷ്ഠമാനേ ഗുരൌ ശിഷ്യഃ കഥം വക്തി മഹാമതേ! । । ൧൫ ൨അയം ഗുരുഃ സദാസ്മാകം സാക്ഷാന്നാരായണസ്തഥാ । കൃപാലുശ്ച തഥാ ചായം തഥാ ദിവ്യവിധാനവിത് । । ൧൬ ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം പാവനായ മഹാത്മനാമ് । ധര്മശാസ്ത്രമനേനോക്തം ധര്മാദ്യൈഃ സുസമന്വിതമ് । । ൧൭ ബിഭേതി ഗഹനാച്ഛാസ്ത്രാല്ലോകോ വ്യാധിരിവൌഷധാത് । ഭാരതസ്യ ച വിസ്താരോ മുനിനാ വ്യാഹൃതഃ സ്വയമ് । । ൧൮ യഥാ സ്വാദു ച പഥ്യം ച ദദ്യാസ്ത്വം ഭിഷഗൌഷധമ് । തഥാ രമ്യം ച ശാസ്ത്രം ച ഭാരതം കൃതവാന്മുനിഃ । । ൧൯ ആസ്തിക്യാരോഹസോപാനമേതദ്ഭാരതമുച്യതേ । തച്ഛ്രുത്വാ സ്വര്ഗനരകൌ ലോകഃ സാക്ഷാദവേക്ഷതേ । । 1.1.൨൦ ദേവതാതീര്ഥതപസാം ഭാരതാദേവ നിശ്ചയഃ । ന ജന്യതേ നാസ്തികതാ തസ്യ മീമാംസകൈരപി । । ൨൧ വിഷ്ണൌ ൧ ദേവേഷു വേദേഷു ഗുരുഷു ബ്രാഹ്മണേഷു ച । ഭക്തിര്ഭവതി കല്യാണീ ഭാരതാദേവ ധീമതാമ് । । ൨൨ ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ഭരതാത്സിദ്ധിരേവ ഹി । അജിഹ്മോ ഭാരതഃ പന്ഥാ നിര്വാണപദഗാമിനാമ് । । ൨൩ മോക്ഷധര്മാര്ഥകാമാനാം പ്രപഞ്ചോ ഭാരതേ കൃതഃ । അനിത്യതാപസന്തപ്താ ഭവന്തി തസ്യ മുക്തയേ । । ൨൪ വിപത്തിം ഭാരതാച്ഛ്രുത്വാ വൃഷ്ണിപാണ്ഡവസമ്പദാമ് । ദുഃഖാവസാനാദ്രാജേന്ദ്ര! പുണ്യം ച സംശ്രയേദ്ബുധഃ । । ൨൫ ഏവംവിധം ഭാരതം വൈ പ്രോക്തം യേന മഹാത്മനാ । സോഽയം നാരായണഃ സാക്ഷാത് വ്യാസരൂപീ മഹാമുനിഃ । । ൨൬ സ തേഷാം വചനം ശ്രുത്വാ പ്രതാപീ യോ മഹീപതിഃ । പ്രസാദയാമാസ മുനിം വ്യാസം ശാസ്ത്രവിശാരദമ് । । ൨൭ ശതാനീക ഉവാച അഞ്ജലിഃ ശിരസാ ബ്രഹ്മന്! കൃതോഽയം പാദയോസ്തവ । ബ്രൂഹി മേ ധര്മശാസ്ത്രം ൫ തു യേനാ പൂതതാം വ്രജേ । । ൨൮ സമുദ്ധര ഭവാദസ്മാത്കീര്തയിത്വാ കഥാം ശുഭാമ് । യഥാ മമ പിതാ പൂര്വം കീര്തയിത്വാ തു ഭാരതമ് । । ൨൯ വ്യാസ ഉവാച തസ്യൈതദ്വചനം ശ്രുത്വാ വ്യാസോ വചനമബ്രവീത് । ഏഷ ശിഷ്യഃ സുമന്തുര്മേ കഥയിഷ്യതി തേ പ്രഭോ! । । 1.1.൩൦ യദിച്ഛസി മഹാബാഹോ! പ്രീതിദം ചാദ്ഭുതം ശുഭമ് । ശ്രവ്യം ഭരതശാര്ദൂല! സര്വപാപഭയാപഹമ് । । ൩൧ യഥാ വൈശമ്പായനേന പുരാ പ്രോക്തം പിതുസ്തവ । മഹാഭാരതവ്യാഖ്യാനം ബ്രഹ്മഹത്യാവ്യപോഹനമ് । । ൩൨ അഥ തമൃഷയഃ സര്വേ രാജാനമിദമബ്രുവന് । സാധു പ്രോക്തം മഹാബാഹോ! വ്യാസേനാമിതബുദ്ധിനാ । । ൩൩ സുമന്തും പൃച്ഛ രാജര്ഷേ! സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് । അസ്മാകമപി രാജേന്ദ്ര! ശ്രവണേ ജായതേ മതിഃ । അഥ വ്യാസോ മഹാതേജാഃ സുമന്തുമൃഷിമബ്രവീത് । । ൩൪ കഥയാസ്മൈ കഥാസ്താത! യാഃ ശ്രുത്വാ മോദതേ നൃപഃ । ഭാരതാദികഥാനാം തു യത്രാസ്യ രമതേ മനഃ । । ൩൫ അസാവപി മഹാതേജാഃ ശ്രുത്വാ ഭാവം മഹാമതേഃ । വ്യാസസ്യ ദ്വിജശാര്ദൂല! ഋഷീണാം ചാപി സര്വശഃ । । ൩൬ ചകാര വക്തും സ മനസ്തസ്മൈ രാജ്ഞേ മഹാമതിഃ । വ്യാസസ്യ ശാസനാദ്വിപ്ര! ഋഷീണാം ചൈവ സര്വശഃ । । ൩൭ അഥ രാജാ മഹാതേജാ ആജമീഢോ ദ്വിജോത്തമമ് । പ്രണമ്യ ശിരസാത്യര്ഥം പ്രവക്തുമുപചക്രമേ । । ൩൮ ശതാനീക ഉവാച പുണ്യാഖ്യാനം മമ ബ്രഹ്മന്! പാവനായ പ്രകീര്തയ । ശ്രുത്വാ യദ്ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ! മുച്യേഽഹം സര്വപാതകാത് । । ൩൯ സുമന്തുരുവാച നാനാവിധാനി ശാസ്ത്രാണി സന്തി പുഷ്പാനി ഭാരത । യാനി ശ്രുത്വാ നരോ രാജന്! മുച്യതേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । । 1.1.൪൦ കിമിച്ഛസി മഹാബാഹോ! ശ്രോതും യത്ത്വാം ബ്രവീമി വൈ । ഭാരതാദികഥാനാം തു യാസു ധര്മാദയഃ സ്ഥിതാഃ । । ൪൧ ശതാനീക ഉവാച മതാനി കാനി വിപ്രേന്ദ്ര ൧! ധര്മശാസ്ത്രാണി സുവ്രത! । യാനി ശ്രുത്വാ നരോ വിപ്ര! മുച്യതേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । । ൪൨ സുമന്തുരുവാച ശ്രൂയന്താം ധര്മശാസ്ത്രാണി മനുര്വിഷ്ണുര്യമോഽങ്ഗിരാഃ । വസിഷ്ഠദക്ഷസംവര്തശാതാതപപരാശരാഃ । । ൪൩ ആപസ്തമ്ബോഽഥ ഉശനാ കാത്യായനബൃഹസ്പതീ । ഗൌതമഃശങ്ഖലിഖിതൌ ഹാരീതോഽത്രിരഥാപി വാ । । ൪൪ ഏതാനി ധര്മശാസ്ത്രാണി ശ്രുത്വാ ജ്ഞാത്വാ ച ഭാരത! । വൃന്ദാരകപുരം ഗത്വാ മോദതേ നാത്ര സംശയഃ । । ൪൫ ശതാനീക ഉവാച യാന്യേതാനി ത്വയോക്താനി ധര്മശാസ്ത്രാണി സുവ്രത! । നേച്ഛാമി ശ്രോതും വിപ്രേന്ദ്ര! ൩ ശ്രുതാന്യേതാനി ഹി ദ്വിജ! । । ൪൬ ത്രയാണാമപി വര്ണാനാം പ്രോക്താനാമപി പണ്ഡിതൈഃ । ശ്രേയസേ ന തു ശൂദ്രാണാം തത്ര മേ വചനം ശൃണു । । ൪൭ ചതുര്ണാമിഹ വര്ണാനാം ശ്രേയസേ യാനി സുവ്രത! । ഭവന്തി ദ്വിജശാര്ദൂല! ശ്രുതാനി ഭുവനത്രയേ । । ൪൮ വിശേഷതശ്ചതുര്ഥസ്യ വര്ണസ്യ ദ്വിജസത്തമ! । । ൪൯ ബ്രാഹ്മണാദിഷു വര്ണേഷു ത്രിഷു വേദാഃ പ്രകല്പിതാഃ । മന്വാദീനി ച ശാസ്ത്രാണി തഥാങ്ഗാനി സമന്തതഃ । । 1.1.൫൦ ശൂദ്രാശ്ചൈവ ഭൃശം ദീനാഃ പ്രതിഭാന്തി ദ്വിജപ്രഭോ । ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷസ്യ ശസ്താഃ സ്യുരവനേ കഥമ് । । ൫൧ ആഗമേന വിഹീനാ ഹി അഹോ കഷ്ടം മതം മമ് । കശ്ചൈഷാമാഗമഃ പ്രോക്തഃ പുരാ ദ്വിജമനീഷിഭിഃ । । ത്രിവര്ഗപ്രാപ്തയേ ബ്രഹ്മഞ്ഛ്രേയസേ ച തഥോഭയോഃ । । ൫൨ സുമന്തുരുവാച സാധു സാധു മഹാബാഹോ! ശൃണു മേ പരമം വചഃ । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം യാനി പ്രോക്താനി ശ്രേയസേ । । ൫൩ ധര്മശാസ്ത്രാണി ൧ രാജേന്ദ്ര! ശൃണു താനി നൃപോത്തമ । വിശേഷതശ്ച ശൂദ്രാണാം പാവനാനി മനീഷിഭിഃ । । ൫൪ അഷ്ടാദശപുരാണാനി ചരിതം രാഘവസ്യ ച । രാമസ്യ കുരുശാര്ദൂല! ധര്മകാമാര്ഥസിദ്ധയേ । । ൫൫ തഥോക്തം ഭാരതം വീര! പാരാശര്യേണ ധീമതാ । വേദാര്ഥസകലം യോജ്യ൩ ധര്മശാസ്ത്രാണി ച പ്രഭോ! । । ൫൬ കൃപാലുനാ കൃതം ശാസ്ത്രം ചതുര്ണാമിഹ ശ്രേയസേ । വര്ണാനാം ഭവമഗ്നാനാം കൃതം പോതോ ഹ്യനുത്തമമ് । । ൫൭ അഷ്ടാദശപുരാണാനി അഷ്ടൌ വ്യാകരണാനി ച । ജ്ഞാത്വാ സത്യവതീസൂനുശ്ചക്രേ ഭാരതസംഹിതാമ് । । ൫൮ യാം ശ്രുത്വാ പുരുഷോ രാജന്! മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । പ്രഥമം പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മം ദ്വിതീയം ചൈന്ദ്രമുച്യതേ । । ൫൯ യാമ്യം പ്രോക്തം തതോ രൌദ്രം വായവ്യം വാരുണം തഥാ । സാവിത്രം ച തഥാ പ്രോക്തമഷ്ടമം വൈഷ്ണവം തഥാ । । 1.1.൬൦ ഏതാനി വ്യാകരണാനി പുരാണാനി നിബോധ മേ । ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവം ച ശൈവം ഭാഗവതം തഥാ । । ൬൧ തഥാന്യന്നാരദീയം ച മാര്കണ്ഡേയം ച സപ്തമമ് । ആഗ്നേയമഷ്ടമം വീര ഭവിഷ്യം നവമം സ്മൃതമ് । । ൬൨ ദശമം ബ്രഹ്മവൈവര്ത്തം ലൈങ്ഗമേകാദശം സ്മൃതമ് । വാരാഹം ദ്വാദശം പ്രോക്തം സ്കാന്ദം ചൈവ ത്രയോദശമ് । । ൬൩ ചതുര്ദശം വാമനം ച കൌര്മം പഞ്ചദശം സ്മൃതമ് । മാത്സ്യം ച ഗാരുഡം ചൈവ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ച തതഃ പരമ് । । ൬൪ ഏതാനി കുരുശാര്ദൂല ധര്മശാസ്ത്രാണി പണ്ഡിതൈഃ । സാധാരണാനി പ്രോക്താനി വര്ണാനാം ശ്രേയസേ സദാ । । ൬൫ ചതുര്ണാമിഹ രാജേന്ദ്ര ശ്രോതുമര്ഹാണി സുവ്രത । കിമിച്ഛസി മഹാബാഹോ ശ്രോതുമേഷാം നൃപോത്തമ । । ൬൬ ശതാനീക ഉവാച ഭാരതം തു ശ്രുതം വിപ്ര താതസ്യാങ്കഗതേന തു । രാമസ്യ ചരിതം ചാപി ശ്രുതം ബ്രഹ്മന്സമന്തതഃ । । ൬൭ പുരാണാനി ച വിപ്രേന്ദ്ര ഭവിഷ്യം ന തു സുവ്രത । പുരാണം വദ വിപ്രേന്ദ്ര! ഭവിഷ്യം കൌതുകം ഹി മേ । । ൬൮ സുമന്തുരുവാച സാധു സാധു മഹാബാഹോ സാധു പൃഷ്ടോഽസ്മി ൪ മാനദ । ശൃണു മേ വദതോ രാജന് പുരാണം നവമം മഹത് । । ൬൯ യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ മാനവോ നൃപ । അശ്വമേധഫലം പ്രാപ്യ ഗച്ഛേദ് ഭാനൌ ന സംശയഃ । । 1.1.൭൦ ഇദം തു ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തം ധര്മശാസ്ത്രമനുത്തമമ് । വിദുഷാ ബ്രാഹ്മണേനേദമധ്യേതവ്യം പ്രയത്നതഃ
൭൧ ശിഷ്യേഭ്യശ്ചൈവ വക്തവ്യം ചാതുര്വര്ണ്യേഭ്യ ഏവ ഹി । അധ്യേതവ്യം ന ചാന്യേന ബ്രാഹ്മണം ക്ഷത്രിയം വിനാ । । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രേണ നാധ്യേതവ്യം കദാചന
ഈ ശാസ്ത്രം പഠിക്കേണ്ടത് നാലു വർണ്ണങ്ങളിലേക്കാണ് മാത്രം എന്ന് ശിഷ്യന്മാരോട് വ്യക്തമാക്കണം. ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും കൂടാതെ മറ്റാരും പഠിക്കരുത്. ശൂദ്രന്മാർക്ക് കേൾക്കാം, പക്ഷേ ഒരിക്കലും പഠിക്കരുത്.
൧൦൫ തച്ഛ്രുത്വാ പുരുഷോ ഭക്ത്യാ ഇദം ഫലമവാപ്നുയാത് । ഋദ്ധിര്വൃദ്ധിസ്തഥാ ശ്രീശ്ച ഭവന്തി തസ്യ നിശ്ചിതമ് । । ൧൦൬ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹമേ പര്വണി കഥാപ്രസ്താവനേ പ്രഥമോഽധ്യായഃ
ഇത് ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവന് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
അഥ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ സൃഷ്ടിവര്ണനം പുരാണാനാം ബ്രഹ്മപഞ്ചമാസ്യാദുത്പത്തിവര്ണനഞ്ച സുമന്തുരുവാച ശൃണുഷ്വേദം മഹാബാഹോ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് । യച്ഛ്രുത്വാ മുച്യതേ രാജന്പുരുഷോ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । । ൧ പര്വാണി ചാത്ര വൈ പഞ്ച കീര്തിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ । പ്രഥമം കഥ്യതേ ബ്രാഹ്മം ദ്വിതീയം വൈഷ്ണവം സ്മൃതമ് । । ൨ തൃതീയം ശൈവമാഖ്യാതം ചതുര്ഥം ത്വാഷ്ട്രമുച്യതേ । പഞ്ചമം പ്രതിസര്ഗാഖ്യം സര്വലോകൈഃ സുപൂജിതമ് । । ൩ ഏതാനി താത പര്വാണി ലക്ഷണാനി നിബോധ മേ । സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । । ൪ വംശാനുചരിതം ചൈവ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് । ചതുര്ദശഭിര്വിദ്യാഭിര്ഭൂഷിതം കുരുനന്ദന । । ൫ അങ്ഗാനി ചതുരോ വേദാ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । പുരാണം ധര്മശാസ്ത്രം ച വിദ്യാ ഹ്യേതാശ്ചതുര്ദശ । । ൬ ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചൈവ തേ ത്രയഃ । അര്ഥശാസ്ത്രം ചതുര്ഥം തു വിദ്യാ ഹ്യഷ്ടാദശൈവ താഃ । । ൭ പ്രഥമം കഥ്യതേ സര്ഗോ ഭൂതാനാമിഹ സര്വശഃ । യച്ഛ്രുത്വാ പാപനിര്മുക്തോ യാതി ശാന്തിമനുത്തമാമ് । । ൮ ജഗദാസീത്പുരാ താത തമോഭൂതമലക്ഷണമ് । അവിജ്ഞേയമതര്ക്യം ച പ്രസുപ്തമിവ സര്വശഃ । । ൯ തതഃ സ ഭഗവാനീശോ ഹ്യവ്യക്തോ വ്യഞ്ജയന്നിദമ് । മഹാഭൂതാനി വൃത്തൌജാഃ പ്രോത്ഥിതസ്തമനാശനഃ
ഇപ്പോൾ രണ്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയും പുരാണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
1.2.൧൦ യോഽസാവതീന്ദ്രിയോഽഗ്രാഹ്യഃ സൂക്ഷ്മോഽവ്യക്തഃ സനാതനഃ । സര്വഭൂതമയോഽചിന്ത്യഃ സ ഏഷ സ്വയമുത്ഥിതഃ । । ൧൧ യോഽസൌ ഷഡ്വിംശകോ ലോകേ തഥാ യഃ പുരുഷോത്തമഃ । ഭാസ്കരശ്ച മഹാബാഹോ പരം ബ്രഹ്മ ച കഥ്യതേ । । ൧൨ സോഽഭിധ്യായ ശരീരാത്സ്വാത്സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ । അത ഏവ സസര്ജാദൌ താസു വീര്യമവാസൃജത് । । ൧൩ യസ്മാദുത്പദ്യതേ സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് । ബീജം ശുക്രം തഥാ രേത ഉഗ്രം വീര്യം ച കഥ്യതേ । । ൧൪ വീര്യസ്യൈതാനി നാമാനി കഥിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ । തദണ്ഡമഭവദ്ധൈമം ജ്വാലാമാലാകുലം വിഭോ । । ൧൫ യസ്മിഞ്ജജ്ഞേ സ്വയം ബ്രഹ്മാ സര്വലോകപിതാമഹഃ । സുരജ്യേഷ്ഠശ്ചതുര്വക്ത്രഃ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ । । ൧൬ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പുരുഷോ വേധാഃ ശമ്ഭുര്നാരായണസ്തഥാ । പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈരേവ ബ്രഹ്മാ പ്രകീര്ത്യതേ । । ൧൭ സദാ മനീഷിഭിസ്താത വിരഞ്ചിഃ കഞ്ജജസ്തഥാ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉറവിടമായ അനന്തവും സൂക്ഷ്മവുമായ അതിരറ്റ സത്ത്വം, പരബ്രഹ്മം എന്നാണു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
അഥ തൃതീയോഽധ്യായഃ ഗര്ഭാധാനാദാരഭ്യ സമാസാത്സര്വസംസ്കാരവര്ണനമാചമനാദിവിധിവര്ണനഞ്ച ശതാനീക ഉവാച ജാതകര്മാദിസംസ്കാരാന്വര്ണാനാമനുപൂര്വശഃ । ആശ്രമാണാം ച മേ ധര്മം കഥയസ്വ ദ്വിജോത്തമ । । ൧ സുമന്തുരുവാച ഗര്ഭാധാനം പുംസവനം സീമന്തോന്നയനം തഥാ । ജാതകര്മാന്നപ്രാശശ്ച ചൂഡാമൌഞ്ജീനിബന്ധനമ് । । ൨ ബൈജികം ഗാര്ഭികം ചൈനോ ദ്വിജാനാമപമൃജ്യതേ । സ്വാധ്യായേന വ്രതൈര്ഹോമൈസ്ത്രൈവിദ്യേനേജ്യയാ ശ്രുതൈഃ । । ൩ മഹായജ്ഞൈശ്ച ബ്രാഹ്മീയം യജ്ഞൈശ്ച ക്രിയതേ തനുഃ । ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്യഥാ സാ ക്രിയതേ തനുഃ । । ൪ പ്രാങ്നാഭികര്തനാത്പുംസോ ജാതകര്മ വിധീയതേ । മന്ത്രവത്പ്രാശനം ചാസ്യ ഹിരണ്യമധുസര്പിഷാമ് । । ൫ നാമധേയം ദശമ്യാം തു കേചിദിച്ഛന്തി പാര്ഥിവ । ദ്വാദശ്യാമപരേ രാജന്മാസി പൂര്ണേ തഥാ പരേ । । ൬ അഷ്ടാദശേഽഹനി തഥാഽന്യേ വദന്തി മനീഷിണഃ । പുണ്യേ തിഥൌ മുഹൂര്തേ ച നക്ഷത്രേ ച ഗുണാന്വിതേ । । ൭ മങ്ഗല്യം താത വിപ്രസ്യ ശിവശര്മേതി പാര്ഥിവ । രാജന്യസ്യ വിശിഷ്ടം ൧ തു ഇന്ദുവര്മേതി കഥ്യതേ
വൈശ്യന്റെ സമ്പത്ത് സമൃദ്ധിയോടെയാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ശൂദ്രന്റെ സമ്പത്ത് താഴ്ന്നതായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
നോച്ഛിഷ്ടം കസ്യചിദ്ദദ്യാന്നാദ്യാച്ചൈതത്തഥാന്തരാ । । ൩൯ യസ്ത്വന്നമന്തരാ കൃത്വാ ലോഭാദത്തി നൃപോത്തമ । വിനാശം യാതി സ നര ഇഹ ലോകേ പരത്ര ച । । യഥാഭവത്പുരാ വൈശ്യോ ധനവര്ദ്ധനസംജ്ഞിതഃ । । 1.3.൪൦ ശതാനീക ഉവാച സ കഥമന്തരം പൂര്വമന്നസ്യ ദ്വിജസത്തമ । കിമന്തരം തഥാന്നസ്യ കഥം വാ തത്കൃതം ഭവേത് । । ൪൧ സുമന്തുരുവാച പുരാ കൃതയുഗേ രാജന്വൈശ്യോ വസതി പുഷ്കരേ । ധനവര്ധനനാമാ വൈ സമൃദ്ധൌ ധനധാന്യതഃ । । ൪൨ നിദാഘകാലേ രാജേന്ദ്ര സ കൃത്വാ വൈശ്വദേവികമ് । സപുത്രഭ്രാതൃഭിഃ സാര്ധം തഥാ വൈ മിത്രബന്ധുഭിഃ । । ആഹാരം കുരുതേ രാജന്ഭക്ഷ്യഭോജ്യസമന്വിതമ്
മറ്റൊരാളുടെ ഉച്ചിഷ്ടം കഴിക്കരുത്. അതുപോലെ ഇടയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. ആരെങ്കിലും ഇടയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, അവൻ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നാശം നേരിടും.
൯൧ ബ്രാഹ്മസ്യ ജന്മനഃ കര്താ സ്വധര്മസ്യ ച ശാസിതാ । ബാലോഽപി വിപ്രോ വൃദ്ധസ്യ പിതാ ഭവതി ധര്മതഃ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ജനനത്തിന് കാരണവനും, അവന്റെ ധർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നവനും ഗുരുവാണ്. അതിനാൽ ഒരു കുട്ടിയെങ്കിലും ധർമ്മത്തിൽ അച്ഛനായി കണക്കാക്കപ്പെടും.
൧൦൮ മത്സകാശാത്പുനഃ ശ്രുത്വാ ലക്ഷണം പുരുഷസ്യ ച । യഥാധുനാ ഭവദ്ഭിസ്തു ശ്രുതം മത്തോ ദ്വിജോത്തമാഃ । । ൧൦൯ ലക്ഷണേഭ്യഃ പ്രശസ്തം തു സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തമുച്യതേ । സദ്വൃത്തമുക്ത്വാ യാ സ്ത്രീ സാ പ്രശസ്താ ന ച ലക്ഷണൈഃ । । 1.5.൧൧൦ ഈദൃഗ്ലക്ഷണസമ്പന്നാം സുകന്യാമുദ്വഹേത്തു യഃ । ഋദ്ധിര്വൃദ്ധിസ്തഥാ കീര്തിസ്തത്ര തിഷ്ഠതി നിത്യശഃ । । ൧൧൧ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീലക്ഷണവര്ണനം നാമ പഞ്ചമോഽധ്യായഃ
സുമന്തു പറഞ്ഞു: സ്ത്രീയുടെ നല്ല സ്വഭാവമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്; നല്ല സ്വഭാവം ഉള്ളവളാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്. നല്ല ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നവന് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും പ്രശസ്തിയും സ്ഥിരമായിരിക്കും.
സ്ത്രീലക്ഷണസദ്വൃത്തവര്ണനമ് ശതാനീകഉവാച സദ്വൃത്തം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദേവസ്ത്രീണാം സുവിസ്തരാത് । ഉത്തമാധമമധ്യം ച സമ്ബന്ധേ സ്ത്രീകൃതേ യഥാ । । ൧ സുമന്തുരുവാച ശതാനീക മഹാബാഹോ ബ്രഹ്മലോകേ പിതാമഹഃ । ഉക്ത്വാ സ ലക്ഷണം സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തം ചോക്തവാന്പുനഃ
൪൪ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സ്ത്രീലക്ഷണസദ്വൃത്തവര്ണനം നാമ ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ
നരകത്തിലെ കഠിനമായ വേദന സഹിക്കുന്നതും നല്ലതാണ്; പക്ഷേ, സ്വന്തം വീട്ടിൽ കുട്ടികളും ഭാര്യയും വിശപ്പിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കാണേണ്ടിവരുന്നതിനെക്കാൾ അതു നല്ലതാണ്.
ശ്രീഗണേശായയ്ക്ക് നമസ്കാരം. ഭഗവാൻ വാസുദേവനെയും നമസ്കരിക്കുന്നു. നാരായണനും ഉത്തമനായ മനുഷ്യനും സരസ്വതിദേവിയെയും ആദരിച്ച് വിജയത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കണം.
൭൨ ദേവാര്ചാം പുരതഃ ൧ കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച നൃപോത്തമ । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രൈശ്ച തഥാന്യൈശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ । । ൭൩ ശ്രൌതം സ്മാര്തം ഹി വൈ ധര്മം പ്രോക്തമസ്മിന്നൃപോത്തമ । തസ്മാച്ഛൂദ്രൈര്വിനാ വിപ്രാന്ന ശ്രോതവ്യം കഥഞ്ചന । ൭൪ ഇദം ശാസ്ത്രമധീയാനോ ബ്രാഹ്മണഃ സംശിതവ്രതഃ । മനോവാഗ്ദേഹജൈര്നിത്യം കര്മദോഷൈര്ന ലിമ്പതേ । । ൭൫ ശൃണ്വന്തി ചാപി യേ രാജന് ഭക്ത്യാ വൈ ബ്രാഹ്മണാദയഃ । മുച്യന്തേ പാതകൈഃ സര്വൈര്ഗച്ഛന്തി ച ദിവം പ്രഭോ । । ൭൬ ശ്രാവയേച്ചാപി യോ വിപ്രഃ സര്വാന്വര്ണാന്നൃപോത്തമ । സ ഗുരുഃ പ്രോച്യതേ താത വര്ണാനാമിഹ സര്വശഃ । । ൭൭ സ പൂജ്യഃ സര്വകാലേഷു സര്വൈര്വര്ണൈര്നരാധിപ । പൃഥിവീം ച തഥൈവേമാം കൃത്സ്നാമേകോഽപി സോഽര്ഹതി । । ൭൮ ഇദം സ്വസ്ത്യയനം ശ്രേഷ്ഠമിദം ബുദ്ധിവിവര്ധനമ് । ഇദം യശസ്യം സതതമിദം നിഃശ്രേയസം പരമ് । । ൭൯ അസ്മിന്ധര്മോഽഖിലേനോക്തോ ഗുണദോഷൌ ച കര്മണാമ് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാമാചാരശ്ചാപി ശാശ്വതഃ । । 1.1.൮൦ ആചാരഃ പ്രഥമോ ധര്മഃ ശ്രുത്യുക്തശ്ച നരോത്തമ । തസ്മാദസ്മിന്സമായുക്തോ നിത്യം സ്യാദാത്മവാന്ദ്വിജഃ । । ൮൧ ആചാരാദ്വിച്യുതോ വിപ്രോ ന വേദഫലമശ്നുതേ । ആചാരേണ ച സംയുക്തഃ സമ്പൂര്ണഫലഭാക്സ്മൃതഃ । । ൮൨ ഏവമാചാരതോ ദൃഷ്ട്വാ ധര്മസ്യ മുനയോ ഗതിമ് । സര്വസ്യ തപസോ മൂലമാചാരം ജഗൃഹുഃ പരമ് । । ൮൩ അന്യേ ച മാനവാ രാജന്നാചാരം സംശ്രിതാ സദാ । ഏവമസ്മിന്പുരാണേ തു ആചാരസ്യ തു കീര്തനമ് । । ൮൪ വൃത്താന്താനി ച രാജേന്ദ്ര തഥാ ചോക്താനി പണ്ഡിതൈഃ । ത്രിലോക്യാസ്തു സമുത്പത്തിഃ സംസ്കാരവിധിരുത്തമഃ । । ശ്രവണം ചേതിഹാസസ്യ വിധാനം കഥ്യതേ നൃപ । । ൮൫ തഥാസ്മിന്കഥ്യതേ രാജന്മാഹാത്മ്യം വാചകസ്യ തു । വ്രതചര്യാശ്രമാചാരാഃ സ്നാതകസ്യ പരോ വിധിഃ । । ൮൬ ദാരാദിഗമനം ചൈവ വിവാഹാനാം ച ലക്ഷണമ് । പുംസാം ച ലക്ഷണം രാജന്യോഷിതാം ചാത്ര കഥ്യതേ । । ൮൭ മഹായജ്ഞവിധാനം ച ശാസ്ത്രകല്പം ച ശാശ്വതമ് । പൃഥിവ്യാ ലക്ഷണം താത ദേവാര്ചായാഃ സുലക്ഷണമ് । । ൮൮ വൃത്തീനാം ലക്ഷണം ചൈവ സ്നാതകസ്യ വ്രതാനി ച । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം ച ശൌചം ച ദ്രവ്യാണാം ശുദ്ധിരേവ ച । । ൮൯ സ്ത്രീധര്മയോഗസ്താപസ്യം മോക്ഷഃ സംന്യാസ ഏവ ച । രാജ്ഞശ്ച ധര്മോ ഹ്യഖിലഃ കാര്യാണാം ച വിനിര്ണയഃ । । 1.1.൯൦ മാഹാത്മ്യം സവിതുശ്ചാത്ര തീര്ഥാനാം ച വിശാമ്പതേ । നാരായണസ്യ മാഹാത്മ്യം തഥാ രുദ്രസ്യ കഥ്യതേ । । ൯൧ മഹാഭാഗ്യം ച വിപ്രാണാം മാഹാത്മ്യം പുസ്തകസ്യ ച । ദുര്ഗാദേവ്യാസ്തഥാ ചോക്തം സത്യസ്യ ച മഹാമതേ । । ൯൨ സംക്ഷിപ്തം ൧ സംവിധാനം ച ധര്മം സ്ത്രീപുംസയോരപി । വിഭാഗം ധര്മദ്യൂതം ച കഥകാനാം ച ശോധനമ് । । ൯൩ വൈശ്യശൂദ്രോപചാരം ച സംകീര്ണാനാം ച സംഭവമ് । ആപദ്ധര്മം ച വര്ണാനാം പ്രായശ്ചിത്തവിധിം തഥാ । । ൯൪ സംധ്യാവിധിം പ്രേതശുദ്ധിം സ്നാനതര്പണയോര്വിധിമ് । വൈശ്വദേവവിധിം ചാപി തഥാ ഭോജ്യവിധിം നൃപ । । ൯൫ ലക്ഷണം ദന്തകാഷ്ഠസ്യ ചരണവ്യൂഹമുത്തമമ് । സംസാരഗമനം ചൈവ ത്രിവിധം കര്മസമ്ഭവമ് । । ൯൬ നൈഃശ്രേയസം കര്മണാം ച ഗുണദോഷപരീക്ഷണമ് । ദാരാണാം ലക്ഷണം പ്രോക്തം തഥാ പാത്രപരീക്ഷണമ് । । ൯൭ പ്രസൂതിം ചാപി ഗര്ഭസ്യ തഥാ കര്മഫലം നൃപ । ജാതിധര്മാന്കുലധര്മാന്വേദധര്മാംശ്ച ൧ പാര്ഥിവ । । ൯൮ വൈതാനവ്രതികാനാം ച തഥാസൌ പ്രോക്തവാന്വിഭുഃ । ബ്രഹ്മാ കുരുകുലശ്രേഷ്ഠ ശംകരായ മഹാത്മനേ । । ൯൯ ശംകരേണ തഥാ വിഷ്ണോഃ കഥിതം കുരുനന്ദന । വിഷ്ണുനാപി പുനഃ പ്രോക്തം നാരദായ മഹീപതേ । । 1.1.൧൦൦ നാരദാത്പ്രാപ്തവാഞ്ഛക്രഃ ശക്രാദപി പരാശരഃ । പരാശരാത്തതോ വ്യാസോ വ്യാസാദപി മയാ വിഭോ । । ൧൦൧ ഏവം പരമ്പരാപ്രാപ്തം പുരാണമിദമുത്തമമ് । ശൃണു ത്വമപി രാജേന്ദ്ര മത്സകാശാത്പരം ഹിതമ് । । ൧൦൨ സര്വാണ്യേവ പുരാണാനി സംജ്ഞേയാനി നരര്ഷഭ । ദ്വാദശൈവ സഹസ്രാണി പ്രോക്താനീഹ മനീഷിഭിഃ । । ൧൦൩ പുനര്വൃദ്ധിം ഗതാനീഹ ആഖ്യാനൈര്വിവിധൈര്വൃഷ । യഥാ സ്കാന്ദം തഥാ ചേദം ഭവിഷ്യം കുരുനന്ദന । । ൧൦൪ സ്കാന്ദം ശതസഹസ്രം തു ലോകാനാം ജ്ഞാതമേവ ഹി । ഭവിഷ്യമേതദൃഷിണാ ലക്ഷാര്ദ്ധം സംഖ്യയാ കൃതമ്
ദേവതാരാധനയ്ക്ക് മുമ്പ് രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കണം. ശൂദ്രന്മാരും മറ്റു ദ്വിജന്മാരും ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിൽ പറയുന്ന ധർമ്മങ്ങൾ ശൂദ്രന്മാർക്ക് ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂടിയല്ലാതെ കേൾക്കാൻ പാടില്ല. ഈ ശാസ്ത്രം ഭക്തിയോടെ പഠിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിലൂടെ, വാക്കിലൂടെ, ശരീരത്തിലൂടെ ചെയ്യുന്ന പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടും. ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി സ്വർഗത്തിൽ എത്തും. എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും ഈ ശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ ഗുരുവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്തരം ഗുരു എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടണം. ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ശുഭഫലവും വിജ്ഞാനവൃദ്ധിയും നൽകുന്നു. ഇതിൽ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും ശാശ്വതമായ ആചാരങ്ങൾ വിശദമായി പറയുന്നുണ്ട്. ആചാരമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ധർമ്മം. അതിനാൽ ആചാരത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൻ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവനാവണം. ആചാരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നവൻ ഫലം ലഭിക്കില്ല. ആചാരത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൻ പൂർണ്ണഫലമുണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ തപസ്സിന്റെയും അടിസ്ഥാനം ആചാരമാണെന്ന് മുനിമാർ അംഗീകരിച്ചു. ഈ പുരാണത്തിൽ ആചാരത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയുന്നു. ഇതിൽ ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, ശുദ്ധീകരണവിധികൾ, പുരാണകഥകൾ കേൾക്കേണ്ട വിധി, വാചകന്റെ മഹത്വം, വ്രതങ്ങൾ, വിവാഹലക്ഷണങ്ങൾ, പുരുഷന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും സ്വഭാവം, മഹായജ്ഞങ്ങൾ, ഭൂമിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യ-അഭക്ഷ്യങ്ങൾ, സ്ത്രീധർമ്മം, സന്യാസം, രാജാവിന്റെ ധർമ്മം, ദേവതകളുടെയും തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹത്വം, പുസ്തകത്തിന്റെ മഹത്വം, സത്യത്തിന്റെ മഹത്വം, സ്ത്രീപുരുഷധർമ്മം, ധർമ്മ-ജൂതം, വൈശ്യ-ശൂദ്രോപചാരം, അപദ്ധർമ്മം, പ്രായശ്ചിത്തം, സംധ്യാവിധി, പ്രേതശുദ്ധി, സ്നാനതർപ്പണം, വൈശ്വദേവവിധി, ഭക്ഷ്യവിധി, ദന്തകഷ്ടം, ശരീരശുദ്ധി, ജനനധർമ്മം, വംശധർമ്മം, വേദധർമ്മം എന്നിവയും വിശദമായി പറയുന്നു. ഈ ശാസ്ത്രം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ശംകരൻ, വിഷ്ണു, നാരദൻ, ഇന്ദ്രൻ, പരാശരൻ, വ്യാസൻ, പിന്നെ ഞാനെന്നിങ്ങനെ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചതാണ്. എല്ലാ പുരാണങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്. ഈ ഭവിഷ്യപുരാണം ഒരു ലക്ഷത്തിരണ്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്.
വൈശ്യസ്യ ധനസംയുക്തം ശൂദ്രസ്യ ച ജുഗുപ്സിതമ് । ധനവര്ധനേതി വൈശ്യസ്യ സര്വദാസേതി ഹീനജേ । । ൯ മനുനാ ച തഥാ പ്രോക്തം നാമ്നോ ലക്ഷണമുത്തമമ് । ശര്മവദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ സ്യാദ്രാജ്ഞോ രക്ഷാസമന്വിതമ് । । 1.3.൧൦ വൈശ്യസ്യ പുഷ്ടിസംയുക്തം ശൂദ്രസ്യ പ്രേഷ്യസംയുതമ് । സ്ത്രീണാം സുഖോദ്യമക്രൂരം വിസ്പഷ്ടാര്ഥമനോരമമ് । । ൧൧ മങ്ഗല്യം ദീര്ഘവര്ണാന്തമാശീര്വാദാഭിധാനവത് । ദ്വാദശേഽഹനി രാജേന്ദ്ര ശിശോര്നിഷ്കമണം ഗൃഹാത് । । ൧൨ ചതുര്ഥേ മാസി കര്ത്തവ്യം തഥാന്യേഷാം മതം വിഭോ । ഷഷ്ഠേഽന്നപ്രാശനം മാസി യഥേഷ്ടം മങ്ഗലം കുലേ । । ൧൩ ചൂഡാകര്മ ദ്വിജാതീനാം സര്വേഷാമനുപൂര്വശഃ । പ്രഥമേഽബ്ദേ തൃതീയേ വാ കര്തവ്യം കുരുനന്ദന । । ൧൪ ഗര്ഭാഷ്ടമേഽബ്ദേ കുര്വീത ബ്രാഹ്മണസ്യോപനായനമ് । ഗര്ഭാദേകാദശേ രാജന്ക്ഷത്രിയസ്യ വിനിര്ദിശേത് । । ൧൫ ദ്വാദശേഽബ്ദേഽപി ഗര്ഭാത്തു വൈശ്യസ്യ വ്രതമാദിശേത് । ബ്രഹ്മവര്ചസകാമേന കാര്യം വിപ്രസ്യ പഞ്ചമേ । । ൧൬ ബലാര്ഥിനാ തഥാ രാജ്ഞഃ ഷഷ്ഠേ ഽബ്ദേ കാര്യമേവ ഹി । അര്ഥകാമേന വൈശ്യസ്യ അഷ്ടമേ കുരുനന്ദന । । ൧൭ ആഷോഡശാദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ സാവിത്രീ നാതിവര്തതേ । ദ്വാവിംശതേഃ ക്ഷത്രബന്ധോരാചതുര്വിംശതേര്വിശഃ । । ൧൮ അത ഊര്ധ്വം തു യേ രാജന്യഥാകാലമസംസ്കൃതാഃ । സാവിത്രീപതിതാ വ്രാത്യാ വ്രാത്യസ്തോമാദൃതേ ൩ ക്രതോഃ । । ൧൯ ന ചാപ്യേഭിരപൂതൈസ്തു ആപദ്യപി ഹി കര്ഹിചിത് । ബ്രാഹ്മം യൌനം ച സമ്ബന്ധമാചരേദ്ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ । । 1.3.൨൦ ഭവന്തി രാജംശ്ചര്മാണി വ്രതിനാം ത്രിവിധാനി ച । കാര്ഷ്ണരൌരവവാസ്താനി ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശാം നൃപ । । ൨൧ വശീരംശ്ചാനുപൂര്വ്യേണ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി തു । ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശോ രാജഞ്ഛാണക്ഷൌമാദികാനി ച । । ൨൨ മൌഞ്ജീ ത്രിവൃത്സമാ ശ്ലക്ഷ്ണാ കാര്യാ വിപ്രസ്യ മേഖലാ । ക്ഷത്രിയസ്യ ച മൌര്വീജ്യാ വൈശ്യസ്യ ശണതാന്തവീ । । ൨൩ മുഞ്ജാലാഭേ തു കര്തവ്യാ കുശാശ്മന്തകബല്വജൈഃ । ത്രിവൃത്താ ഗ്രന്ഥിനൈകേന ത്രിഭിഃ പഞ്ചഭിരേവ ച । । ൨൪ കാര്പാസമുപവീതം സ്യാദ്വിപ്രസ്യോര്ധ്വവൃതം ത്രിവൃത് । ശണസൂത്രമയം രാജ്ഞോ വൈശ്യസ്യാവികസൌത്രികമ് । । ൨൫ പുഷ്കരാണി തഥാ ചൈഷാം ഭവന്തി ത്രിവിധാനി തു । ബ്രഹ്മണോ ബൈല്വപാലാശൌ തൃതീയം പ്ലക്ഷജം നൃപ । । ൨൬ വാടഖാദിരൌ ക്ഷത്രിയസ്തു തഥാന്യം വേതസോദ്ഭവമ് । പൈലവോദുമ്ബരൌ വൈശ്യസ്തഥാശ്വത്ഥജമേവ ഹി । । ൨൭ ദണ്ഡാനേതാന്മഹാബാഹോ ധര്മതോഽര്ഹന്തി ധാരിതുമ് । കേശാന്തികോ ബ്രാഹ്മണസ്യ ദണ്ഡഃ കാര്യഃ പ്രമാണതഃ । । ൨൮ ലലാടസമ്മിതോ രാജ്ഞഃ സ്യാത്തു നാസാന്തികോ വിശഃ । ഋജവസ്തേ തൂ സര്വേ സ്യുര്ബ്രാഹ്മണാഃ സൌമ്യദര്ശനാഃ । । ൨൯ അനുദ്വേഗകരാ നൄണാം സത്വചോ നാഗ്നിദൂഷിതാഃ । പ്രഗൃഹ്യ ചേപ്സിതം ദണ്ഡമുപസ്ഥായ ച ഭാസ്കരമ് । । 1.3.൩൦ സമ്യഗ്ഗുരും തഥാ പൂജ്യ ചരേദ്ഭൈക്ഷ്യം യഥാവിധി । ഭവത്പൂര്വം ചരേദ്ഭൈക്ഷ്യമുപനീതോ ദ്വിജോത്തമഃ । । ൩൧ ഭവന്മധ്യം തു രാജന്യോ വൈശ്യസ്യ ഭവദുത്തരമ് । മാതരം വാ സ്വസാരം വാ മാതുര്വാ ഭഗിനീം നിജാമ് । । ൩൨ ഭിക്ഷേത ഭൈക്ഷ്യം പ്രഥമം യാ ചൈനം നാവമാനയേത് । സുവര്ണം രജതം ചാന്നം സാ പാത്രേഽസ്യ വിനിര്ദിശേത് । । ൩൩ സമാഹൃത്യ തതോ ഭൈക്ഷ്യം യാവദര്ഥമമായയാ । നിവേദ്യ ഗുരവേഽശ്നീയാദാചമ്യ പ്രാങ്മുഖഃ ശുചിഃ । । ൩൪ ആയുഷ്യം പ്രാങ്മുഖോ ഭുങ്ക്തേ യശസ്യം ദക്ഷിണാമുഖഃ । ശ്രിയം പ്രത്യങ്മുഖോ ഭുങ്ക്തേ ഋതം ൧ ഭുങ്ക്തേ ഉദങ്മുഖഃ । । ൩൫ ഉപസ്പൃശ്യ ദ്വിജോ രാജന്നന്നമദ്യാത്സമാഹിതഃ । ഭുക്ത്വാ ചോപസ്പൃശേത്സമ്യഗദ്ഭിഃ ഖാനി ച സംസ്പൃശേത് । । ൩൬ തഥാന്നം പൂജയേന്നിത്യമദ്യാച്ചൈതദകുത്സയന് । ദര്ശനാത്തസ്യ ഹഷ്യേദ്വൈ പ്രസീദേച്ചാപി ഭാരത। । ൩൭ അഭിനന്ദ്യ തതോഽശ്നീയാദിത്യേവം മനുരബ്രവീത് । പൂജിതം ത്വശനം നിത്യം ബലമോജശ്ച യച്ഛതി। । ൩൮ അപൂജിതം തു തദ്ഭുക്തമുഭയം നാശയേദിദമ്
വൈശ്യന് സമ്പത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേരും, ശൂദ്രന് താഴ്ന്നതായ പേരും കൊടുക്കണം. 'ധനവർധനൻ' എന്നത് വൈശ്യന്, 'സർവദാസൻ' എന്നത് താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരന് എന്നും ഉചിതമാണ്. മനു പറഞ്ഞതുപോലെ, നല്ല പേരിന് ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ വേണം: ബ്രാഹ്മണന് 'ശർമ' എന്നത് അവസാനം വരണം; രാജാവിന് സംരക്ഷണം സൂചിപ്പിക്കണം; വൈശ്യന് സമൃദ്ധി; ശൂദ്രന് സേവനം. സ്ത്രികൾക്ക് പേരുകൾ മധുരവും, സുതാര്യമായ അർത്ഥവും, മനോഹാരിതയും, ദീർഘസ്വരാന്തവും, ആശീർവാദം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാകണം. പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം രാജാവേ, കുഞ്ഞിനെ വീട് വിട്ട് പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം; ചിലർ നാലാം മാസത്തിൽ വേണം എന്ന് പറയുന്നു. ആറാം മാസം കുടുംബത്തിൽ പതിവുപോലെ അന്നപ്രാശനം നടത്തണം. രണ്ടാമതും മൂന്നാമതും ജനിച്ചവർക്കെല്ലാം ചൂഡാകർമ്മം ഒന്നാം അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നാം വയസ്സിൽ നടത്തണം, കുരുവംശജനായ രാജാവേ. ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് എട്ടാം വയസ്സിൽ, ക്ഷത്രിയന്റെ പതിനൊന്നാം വയസ്സിൽ, വൈശ്യന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ നടത്തണം. ബ്രാഹ്മണന് ആത്മതേജസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, രാജാവിന് ബലം വേണമെങ്കിൽ ആറാം വയസ്സിൽ, വൈശ്യന് സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എട്ടാം വയസ്സിൽ ചെയ്യണം. ബ്രാഹ്മണന് പതിനാറാം വയസ്സിന് മുകളിൽ ഉപനയനം വൈകരുത്; ക്ഷത്രിയന് ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിന് മുകളിൽ, വൈശ്യന് ഇരുപത്തിനാലാം വയസ്സിന് മുകളിൽ വൈകരുത്. ഇതിന് ശേഷം സമയത്ത് സംസ്കാരം ചെയ്യാത്തവർ സാവിത്രിയിൽ നിന്ന് വീണവരായി കണക്കാക്കപ്പെടും; അവർക്ക് വ്രാത്യസ്തോമയാഗം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ഉണ്ട് എന്ന് പറയാനാവില്ല. ഇവ സംസ്ക്കാരം ചെയ്യാത്തവർക്ക്, എത്രയും കഷ്ടപ്പാടിലായാലും, ബ്രാഹ്മണന്മാരുമായി വിവാഹം അല്ലെങ്കിൽ ലൈംഗികബന്ധം ഉണ്ടാക്കാൻ പാടില്ല. വ്രതം പാലിക്കുന്നവരുടെ കെട്ടുകൾ മൂന്നു തരമാണ്: ബ്രാഹ്മണന് കരിമാൻതോൽ, ക്ഷത്രിയന് റുരുമാൻതോൽ, വൈശ്യന് ആടിന്റെ രോമം. വസ്ത്രങ്ങൾ അനുസരിച്ച്: ബ്രാഹ്മണന് മഞ്ഞൾമുള്, ക്ഷത്രിയന് ചാണ, വൈശ്യന് ശാണം മുതലായവ. ബ്രാഹ്മണന്റെ മേഖല മൂഞ്ച് പുല്ലിൽ നിന്നുള്ള മൂന്ന് മൃദുലമായ നൂലിൽ ഉണ്ടാക്കണം; ക്ഷത്രിയന് മൗർവി നാരിൽ; വൈശ്യന് ശാണനൂലിൽ. മൂഞ്ച് കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ, കുശ, അശ്മന്തക, ബാല്വജ മുതലായ പുല്ലിൽ നിന്ന്, മൂന്ന്, ഒന്ന്, മൂന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു കണികൾ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ യജ്ഞോപവീതം മൂന്നു നൂലിൽ ഉള്ള കരിമ്പ് നൂൽ; ക്ഷത്രിയന് ശാണനൂൽ; വൈശ്യന് ആടിന്റെ രോമം അല്ലെങ്കിൽ ആടിന്റെ നൂൽ. അവരുടെ ദണ്ഡങ്ങളും മൂന്നു തരമാണ്: ബ്രാഹ്മണന് ബില്വം അല്ലെങ്കിൽ പലാശം; മൂന്നാമത്തേത് പ്ലക്ഷം; രാജാവേ. ക്ഷത്രിയന് വടം അല്ലെങ്കിൽ ഖദിരം, അല്ലെങ്കിൽ വേതസത്തിൽ നിന്ന്; വൈശ്യന് പീലു അല്ലെങ്കിൽ ഉദുംബരം, അല്ലെങ്കിൽ അശ്വത്തം. ഈ ദണ്ഡങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം വഹിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ ദണ്ഡം തലമുടി അറ്റം വരെ, ക്ഷത്രിയന് നെറ്റി വരെ, വൈശ്യന് മൂക്കിന്റെ അറ്റം വരെ എത്തണം. എല്ലാവരും നേരായതും, സുമുഖമായതും, ആളുകളെ ഭയപ്പെടുത്താത്തതും, മൃദുലമായതും, തീയിൽ വാടാത്തതുമായിരിക്കണം. ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദണ്ഡം എടുത്ത് സൂര്യനെ നോക്കി, ഗുരുവിനെ ആരാധിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ഭിക്ഷയെടുക്കണം. ദ്വിജന്മാർ ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ് ആദ്യം സ്വന്തം വീട്ടിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷയെടുക്കണം; ക്ഷത്രിയന് വീട്ടിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന്; വൈശ്യന് പുറകിൽ നിന്ന്. അവൻ ആദ്യം അമ്മയോടോ സഹോദരിയോടോ അമ്മയുടെ സഹോദരിയോടോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം അമ്മാവന്റെ മകളോടോ ഭിക്ഷയെടുക്കണം—തനിക്കു അപമാനം ചെയ്യാത്തവളിൽ നിന്ന്. അവൾ സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, അല്ലെങ്കിൽ അന്നം കൊടുക്കണം; അതാണ് ഭിക്ഷാഭാണ്ഡം. ആവശ്യത്തിന് ഭിക്ഷ ശേഖരിച്ച്, വഞ്ചനയില്ലാതെ, ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ച്, ശേഷം വെള്ളം കഴിച്ച്, കിഴക്കോട്ട് നോക്കി ശുദ്ധമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. കിഴക്കോട്ട് നോക്കി കഴിച്ചാൽ ദീർഘായുസ്സ്; തെക്കോട്ട് നോക്കി പ്രശസ്തി; പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കി ഐശ്വര്യം; വടക്കോട്ട് നോക്കി സത്യം. ദ്വിജൻ വെള്ളം കഴിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം വീണ്ടും വെള്ളം കഴിച്ച്, ശരീരത്തിലെ ദ്വാരങ്ങൾ തൊടണം. ഭക്ഷ്യത്തെ എപ്പോഴും ആദരിക്കണം, അവഹേളിക്കാതെ കഴിക്കണം; അതിനെ കണ്ടാൽ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും ലഭിക്കും, ഭാരത. ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ശേഷം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഇങ്ങനെ മനു പറഞ്ഞു. ആദരിച്ച ഭക്ഷണം എപ്പോഴും ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നൽകും. ആദരമില്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, അതു ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നശിപ്പിക്കും.
സുസമൌ ചരണൌ കൃത്വാ തഥാ ബദ്ധശിഖോ നൃപ । । ൫൮ ന തിഷ്ഠന്ന ച സംജല്പംസ്തഥാ ചാനവലോകയന് । ന ത്വരന്കുപിതോ വാപി ത്യക്ത്വാ രാജന്സുദൂരതഃ । । ൫൯ പ്രസന്നാഭിസ്തഥാദ്ഭിസ്തു ആചാന്തഃ ശുചിതാമിയാത് । നോഷ്ണാഭിര്ന സഫേനാഭിര്യുക്താഭിഃ കലുഷേണ ച । । 1.3.൬൦ വര്ണേന രസഗന്ധാഭ്യാം ഹീനാഭിര്ന ച ഭാരത । സബുദ്ബുദാഭിശ്ച തഥാ നാചാമേത്പണ്ഡിതോ നൃപ । । ൬൧ പഞ്ചതീര്ഥാനി വിപ്രസ്യ ശ്രൂയന്തേ ദക്ഷിണേ കരേ । ദേവതീര്ഥം പിതൃതീര്ഥം ബ്രഹ്മതീര്ഥം ച മാനദ । । ൬൨ പ്രാജാപത്യം തഥാ ചാന്യത്തഥാന്യത്സൌമ്യമുച്യതേ । അങ്ഗുഷ്ഠമൂലോത്തരതോ യേയം രേഖാ മഹീപതേ । । ൬൩ ബ്രാഹ്മം തീര്ഥം വദന്ത്യേതദ്വസിഷ്ഠാദ്യാ ദ്വിജോത്തമാഃ । കായം കനിഷ്ഠികാമൂലേ അങ്ഗുല്യഗ്രേ തു ദൈവതമ് । । ൬൪ തര്ജന്യങ്ഗുഷ്ഠയോരന്തഃ പിത്ര്യം തീര്ഥമുദാഹൃതമ് । കരമധ്യേ സ്ഥിതം സൌമ്യം പ്രശസ്തം ദേവകര്മണി । । ൬൫ ദേവാര്ചാബലിഹരണം പ്രവിക്ഷപണമേവ ച । ഏതാനി ദേവതീര്ഥേന കുര്യാത്കുരുകുലോദ്വഹ । । ൬൬ അന്നനിര്വപണം രാജംസ്തഥാ സപവനം ൧ നൃപ । ലാജാഹോമം തഥാ സൌമ്യം പ്രാജാപത്യേന കാരയേത് । । ൬൭ കമണ്ഡലൂപസ്പര്ശനം ദധിപ്രാശനമേവ ച । സൌമ്യതീര്ഥേന രാജേന്ദ്ര സദാ കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ । । ൬൮ പിതൄണാം തര്പണം കാര്യം പിതൃതീര്ഥേന ധീമതാ । ബ്രാഹ്മേണ ചാപി തീര്ഥേന സദോഷസ്പര്ശനം പരമ് । । ൬൯ ൨ഘനാങ്ഗുലികരം കൃത്വാ ഏകാഗ്രഃ സുമനാ ദ്വിജഃ । ത്രിഃ കൃത്വാ യഃ പിബേദാപോ മുഖശബ്ദവിവര്ജിതഃ । । 1.3.൭൦ ശൃണു യത്ഫലമാപ്നോതി പ്രീണാതി ച യഥാ സുരാന് । പ്രഥമം യത്പിബേദാപ ഋഗ്വേദസ്തേന തൃപ്യതി । । ൭൧ യദ്ദ്വിതീയം യജുര്വേദസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । യത്തൃതീയം സാമവേദസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । । ൭൨ പ്രഥമം യന്മൃജേദാസ്യം ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠമൂലതഃ । അഥര്വവേദഃ പ്രീണാതി തേന രാജന്നസംശയഃ । । ൭൩ ഇതിഹാസപുരാണാനി യദ്ദ്വിതീയം പ്രമാര്ജതി । യന്മൂര്ധാനം ഹി രാജേന്ദ്ര അഭിഷിഞ്ചതി വൈ ദ്വിജഃ । । ൭൪ തേന പ്രീണാതി വൈ രുദ്രം ശിഖാമാലഭ്യ വൈ ഋഷീന് । യദക്ഷിണീ ചാലഭതേ രവിഃ പ്രീണാതി തേന വൈ । । ൭൫ നാസികാലമ്ഭനാദ്വായും പ്രീണാത്യേവ ന സംശയഃ । യച്ഛ്രോത്രമാലഭേദ്വിപ്രോ ദിശഃ പ്രീണാതി തേന വൈ । । ൭൬ യമം കുബേരം വരുണം വാസവം ചാഗ്നിമേവ ച । യദ്ബാഹുമന്വാലഭതേ ഏതാന്പ്രീണാതി തേന ൧ വൈ । । ൭൭ യന്നാഭിമന്വാലഭതേ പ്രാണാനാം ഗ്രന്ഥിമേവ ച । തേന പ്രീണാതി രാജേന്ദ്ര ഇതീയം വൈദികീ ശ്രുതിഃ । । ൭൮ അഭിഷിഞ്ചതി യത്പാദൌ വിഷ്ണും പ്രീണാതി തേന വൈ । യദ്ഭൂമ്യാച്ഛാദകം വാരി വിസര്ജയതി മാനദ । । ൭൯ വാസുകിപ്രമുഖാന്നാഗാംസ്തേന പ്രീണാതി ഭാരത । യദ്ബിന്ദവോഽന്തരേ ഭൂമൌ പതന്തീഹ നരാധിപ । । 1.3.൮൦ ഭൂതഗ്രാമം തതസ്തസ്തു പ്രീണന്തീഹ ചതുര്വിധമ് । അങ്ഗുഷ്ഠേന പ്രദേശിന്യാ ലഭേത ചാക്ഷിണീ നൃപ । । ൮൧ അനാമികാങ്ഗുഷ്ഠികാഭ്യാം നാസികാമാലഭേന്നൃപ । മധ്യമാങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം മുഖം സംസ്പൃശേദ്ഭരതര്ഷഭ । । ൮൨ കനിഷ്ഠികാങ്ഗുഷ്ഠകാഭ്യാം കര്ണമാലഭതേ നൃപ । അങ്ഗുലീഭിസ്തഥാ ബാഹുമങ്ഗുഷ്ഠേന തു മങ്ഗലമ് । । ൮൩ thumb|300px|അങ്ഗുലയഃ thumb|300px|പുരാണേഷു അങ്ഗുലിവിന്യാസഃ thumb|300px|സാമവേദേ അങ്ഗുലിവിന്യാസഃ നാഭിം കുരുകുലശ്രേഷ്ഠ ശിരഃ സര്വാഭിരേവ ച । അങ്ഗുഷ്ഠോഗ്നിര്മഹാബാഹോ പ്രോക്തോ വായുഃ പ്രദേശിനീ । । ൮൪ അനാമികാ തഥാ സൂര്യഃ കനിഷ്ഠാ മാഘവാ വിഭോ । പ്രജാപതിര്മധ്യമാ ജ്ഞേയാ തസ്മാദ്ഭരതസത്തമ । । ൮൫ ഏവമാചമ്യ വിപ്രസ്തു പ്രീണാതി സതതം ജഗത് । സര്വാശ്ച ദേവതാസ്താത ലോകാംശ്ചാപി ന സംശയഃ । । ൮൬ തസ്മാത്പൂജ്യഃ സദാ വിപ്രഃ സര്വദേവമയോ ഹി സഃ । ബ്രാഹ്മേണ വിപ്രതീര്ഥേന നിത്യകാലമുപസ്പൃശേത് । । ൮൭ കായത്രൈദേശികാഭ്യാം വാ ന പിത്ര്യേണ കദാചന । ഹൃദ്ഗാഭിഃ പൂയതേ വിപ്രഃ കണ്ഠഗാഭിസ്തു ഭൂമിപഃ । । ൮൮ വൈശ്യോദ്ഭിഃ പ്രാശിതാഭിസ്തു ശൂദ്രഃ സ്പൃഷ്ടാഭിരന്തതഃ । ഉദ്ധൃതേ ദക്ഷിണേ പാണാവുപവീത്യുച്യതേ ബുധഃ । । ൮൯ സവ്യേന പ്രാചീനാവീതീ നിവീതീ കണ്ഠസംജ്ഞിതേ । മേഖലാമജിനം ദണ്ഡമുപവീതം കമണ്ഡലുമ് । । 1.3.൯൦ അസ്തു പ്രാസ്യ വിനഷ്ടാനി ഗൃഹ്ണീതാന്യാനി മന്ത്രവിത് । ഉപവീത്യാചമേന്നിത്യമന്തര്ജാനു മഹീപതേ । । ൯൧ ഏവം തു വിപ്രോ ഹ്യാചാന്തഃ ശുചിതാം യാതി ഭാരത । യാസ്ത്വേതാഃ കരമധ്യേ തു രേഖാ വിപ്രസ്യ ഭാരത । । ൯൨ ഗങ്ഗാദ്യാഃ സരിതഃ സര്വാ ജ്ഞേയാ ഭാരതസത്തമ । യാന്യങ്ഗുലിഷു പര്വാണി ഗിരയസ്താനി വിദ്ധി വൈ । । ൯൩ സര്വദേവമയോ രാജന്കരോ വിപ്രസ്യ ദക്ഷിണഃ । ഹസ്തോപസ്പര്ശനവിധിസ്തവാഖ്യാതോ മഹീപതേ । । ൯൪ ഏഷു സര്വേഷു ലോകേഷു യേനാചാന്തോ ദിവം വ്രജേത് । । ൯൫ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹ്മേ പര്വണ്യുപസ്പര്ശനവിധിവര്ണനം നാമ തൃതീയോഽധ്യായഃ
നല്ല നിലയിൽ ഇരുന്നു, ശിഖ പിണഞ്ഞ്, ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ദോഷകരമായ ചിന്തകളും പ്രവർത്തികളും ഒഴിവാക്കി, ശുദ്ധമായ ജലത്തിൽ ആചമനം ചെയ്യണം. ചൂടായതോ, അഴുക്കായതോ, കഫം കലർന്നതോ, നിറം, രുചി, ഗന്ധം കുറഞ്ഞതോ, ബുധ്ബുദം ഉള്ളതോ ആയ ജലം ഉപയോഗിക്കരുത്. വലതുകൈയിൽ അഞ്ച് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്: ദേവതീർത്ഥം, പിതൃതീർത്ഥം, ബ്രഹ്മതീർത്ഥം, പ്രാജാപത്യതീർത്ഥം, സൗമ്യതീർത്ഥം. ഓരോ വിരലിലും ഓരോ തീർത്ഥം. ദേവതാരാധന, പിതൃതർപ്പണം, ബ്രഹ്മതർപ്പണം, പ്രാജാപത്യകർമ്മങ്ങൾ, സൗമ്യകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവക്ക് യോജിച്ച വിധത്തിൽ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം. മൂന്ന് പ്രാവശ്യം ജലം കുടിച്ചാൽ, ഓരോ വേദവും സംതൃപ്തമാകും. മുഖം കഴുകുമ്പോൾ അഥർവ്വവേദം സംതൃപ്തമാകും. തലയിൽ ജലം തളിക്കുമ്പോൾ, രുദ്രനും, കണ്ണിൽ തളിക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും, മൂക്കിൽ തളിക്കുമ്പോൾ വായുവും, ചെവിയിൽ തളിക്കുമ്പോൾ ദിശകളും, കൈയിൽ തളിക്കുമ്പോൾ യമൻ, കുബേരൻ, വരുണൻ, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി എന്നിവരും സംതൃപ്തരാകും. കാലിൽ തളിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണുവും സംതൃപ്തനാകും. അങ്ങനെ ആചമനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ദേവതകളും സംതൃപ്തരാകും. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലായ്പ്പോഴും പൂജ്യനാണ്.
പ്രണവാര്ഥസാവിത്രീമാഹാത്മ്യോപനയനവിധിവര്ണനഞ്ച സുമന്തുരുവാച കേശാന്തഃ ഷോഡശേ വര്ഷേ ബ്രാഹ്മണസ്യ വിധീയതേ । രാജന്യബന്ധോര്ദ്വാവിംശേ വൈശ്യസ്യ ത്ര്യധികേ തതഃ । । ൧ അമന്ത്രികാ സദാ കാര്യാ സ്ത്രീണാം ചൂഡാ മഹീപതേ । സംസ്കാരഹേതോഃ കായസ്യ യഥാകാലം വിഭാഗശഃ । । ൨ വൈവാഹികോ വിധിഃ സ്ത്രീണാം സംസ്കാരോ നൈഗമഃ സ്മൃതഃ । നിവസേദ്വാ ഗുരോര്വാപി ഗൃഹേ വാഗ്നിപരിക്രിയാ । । ൩ ഏഷ തേ കഥിതോ രാജന്നൌപനായനികോ വിധിഃ । ദ്വിജാതീനാം മഹാബാഹോ ഉത്പത്തിവ്യഞ്ജകഃ പരഃ । । ൪ കര്മയോഗമിദാനീം തേ കഥയാമി മഹാബല । ഉപനീയ ഗുരുഃ ശിഷ്യം പ്രഥമം ശൌചമാദിശേത് । । ൫ ആചാരമഗ്നികാര്യം ച സന്ധ്യോപാസനമേവ ച । അധ്യാപയേത്തു സച്ഛിഷ്യാന്സദാചാന്ത ഉദങ്മുഖഃ । । ൬ ബ്രഹ്മാഞ്ജലികരോ നിത്യമധ്യാപ്യോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ । ലഘുവാസാസ്തഥൈകാഗ്രഃ സുമനാ സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ । । ൭ ബ്രഹ്മാരമ്ഭേഽവസാനേ ച പാദൌ പൂജ്യൌ ഗുരോഃ സദാ । സംഹത്യ ഹസ്താവധ്യേയം സ ഹി ബ്രഹ്മാഞ്ജലിഃ സ്മൃതഃ । । ൮ വ്യത്യസ്തപാണിനാ കാര്യമുപസങ്ഗ്രഹണം ഗുരോഃ । സവ്യേന സവ്യഃ സ്പ്രഷ്ടവ്യോ ദക്ഷിണേന തു ദക്ഷിണഃ । । ൯ അധ്യേഷ്യമാണം തു ഗുരുര്നിത്യകാലമതന്ദ്രിതഃ । അധീഷ്വ ഭോ ഇതി ബ്രൂയാദ്വിരാമോഽസ്ത്വിതി വാരയേത് । । 1.4.൧൦ ബ്രഹ്മണഃ പ്രണവം കുര്യാദാദാവന്തേ ച സര്വദാ । സ്രവത്യനോങ്കൃതം പൂര്വം പരസ്താച്ച വിശീര്യതേ । । ൧൧ ശ്രൂയതാം ചാപി രാജേന്ദ്ര യഥോങ്കാരം ദ്വിജോഽര്ഹതി । പ്രാക്കൂലാന്പര്യുപാസീനഃ പവിത്രൈശ്ചൈവ പാവിതഃ । । ൧൨ പ്രാണായാമൈസ്ത്രിഭിഃ പൂതസ്തതസ്ത്വോങ്കാരമര്ഹതി । ഓംകാരലക്ഷണം ചാപി ശൃണുഷ്വ കുരുനന്ദന । । ൧൩ അകാരം ചാപ്യുകാരം ച മകാരം ച പ്രജാപതിഃ । വേദത്രയാത്തു നിര്ഗൃഹ്യ ഭൂര്ഭുവഃ സ്വരിതീതി ച । । ൧൪ ത്രിഭ്യ ഏവ തു വേദേഭ്യഃ പാദംപാദമദൂദുഹത് । തദിത്യൃചോഽസ്യാഃ സാവിത്ര്യാഃ പരമേഷ്ഠീ പ്രജാപതിഃ । । ൧൫ ഏതദക്ഷരമേതാം ച ജപന്വ്യാഹൃതിപൂര്വികാമ് । സന്ധ്യയോരുഭയോര്വിപ്രോ വേദ പുണ്യേന യുജ്യതേ । । ൧൬ സഹസ്രകൃത്വസ്ത്വഭ്യസ്യ ബഹിരേതത്ത്രികം ദ്വിജഃ । മഹതോഽപ്യേനസോ മാസാത്ത്വചേവാഹിര്വിമുച്യതേ । । ൧൭ ഏതയര്ചാ വിസംയുക്തഃ കാലേ ച ക്രിയയാ സ്വയാ । വിപ്രക്ഷത്രിയവിഡ്യോനിര്ഗര്ഹണാം യാതി സാധുഷു । । ൧൮ ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്പരമം ബ്രഹ്മണോ മുഖമ് । ഓംകാരപൂര്വികാസ്തിസ്രോ മഹാവ്യാഹൃതയോഽവ്യയാഃ । । ൧൯ ത്രിപദാ ചൈവ സാവിത്രീ വിജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മണോ മുഖമ് । യോഽധീതേഽഹന്യഹന്യേതാം ത്രീണി വര്ഷാണ്യതന്ദ്രിതഃ । । 1.4.൨൦ സ ബ്രഹ്മ പരമഭ്യേതി വായുഭൂതഃ ഖമൂര്തിമാന് । ഏകാക്ഷരം പരം ബ്രഹ്മ പ്രാണായാമഃ പരന്തപ । । ൨൧ സാവിത്ര്യാസ്തു പരം നാസ്തി മൌനാത്സത്യം വിശിഷ്യതേ । തപഃ കിയാ ഹോമക്രിയാ തഥാ ദാനക്രിയാ നൃപ । । ൨൨ അക്ഷയാന്താഃ സദാ രാജന്യഥാഹ ഭഗവാന്മനുഃ । അവരം സ്വക്ഷരം ജ്ഞേയം ബ്രഹ്മ ചൈവ പ്രജാപതിഃ । । ൨൩ വിധിയജ്ഞാത്സദാ രാജഞ്ജപയജ്ഞോ വിശിഷ്യതേ । നാനാവിധൈര്ഗുണോദ്ദേശൈഃ സൂക്ഷ്മാഖ്യാതൈര്നൃപോത്തമ । । ൨൪ പാംശുഃ സ്യാല്ലക്ഷഗുണഃ സഹസ്രോ മാനസഃ സ്മൃതഃ । യേ പാകയജ്ഞാശ്ചത്വാരോ വിധിയജ്ഞേന ചാന്വിതാഃ । । ൨൫ സര്വേ തേ ജപയജ്ഞസ്യ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് । ജപാദേവ തു സംസിധ്യേദ്ദ്ബ്രാഹ്മണോ നാത്ര സംശയഃ । । ൨൬ കുര്യാദന്യന്ന വാ കുര്യാന്മൈത്രോ ബ്രാഹ്മണ ഉച്യതേ । പൂര്വാം സന്ധ്യാം ജപംസ്തിഷ്ഠേത്സാവിത്രീമാര്കദര്ശനാത് । । ൨൭ പശ്ചിമാം തു സമാസീനഃ സമ്യഗൃക്ഷവിഭാവനാത് । ദിനസ്യാദൌ ഭവേത്പൂര്വാ ശര്വര്യാദൌ തഥാ പരാ । । ൨൮ സനക്ഷത്രാ പരാ ജ്ഞേയാ അപരാ സദിവാകരാ । ജപംസ്തിഷ്ഠന്പരാം സന്ധ്യാം നൈശമേനോ വ്യപോഹതി । । ൨൯ അപരാം തു സമാസീനോ മലം ഹന്തി ദിവാകൃതമ് । നോപതിഷ്ഠതി യഃ പൂര്വാം നോപാസ്തേ പശ്ചിമാം നൃപ । । 1.4.൩൦ സ ശൂദ്രവദ്ബഹിഷ്കാര്യഃ സര്വസ്മാദ്ദ്വിജകര്മണഃ । അപാം സമീപേ നിയതോ നൈത്യകം വിധിമാസ്ഥിതഃ । । ൩൧ സാവിത്രീമപ്യധീയീത ഗത്യാഽരണ്യം സമാഹിതഃ । വേദോപകരണേ രാജന്സ്വാധ്യായേ ചൈവ നൈത്യകേ । । ൩൨ നാത്ര ദോഷോസ്ത്യനധ്യായേ ഹോമമന്ത്രേഷു വാ വിഭോ । നൈത്യകേ നാസ്ത്വനധ്യായോ ബ്രഹ്മസത്രം ഹി തത്കൃതമ് । । ൩൩ ബ്രഹ്മാഹുതിഹുതം പുഷ്യമനധ്യായവഷട്കൃതമ് । ഋഗേകാം യസ്ത്വധീയീത വിധിനാ നിയതോ ദ്വിജഃ । । ൩൪ തസ്യ നിത്യം ക്ഷരത്യേഷാ പയോ മേധ്യം ഘൃതം മധു । അഗ്നിശുശ്രൂഷണം ഭൈക്ഷമധഃ ശയ്യാം ഗുരോര്ഹിതമ് । । ൩൫ ആസമാവര്തനാത്കുര്യാത്കൃതോപനയനോ ദ്വിജഃ । ആചാര്യപുത്രശുശ്രൂഷാം ജ്ഞാനദോ ധാര്മികഃ ശുചിഃ । । ൩൬ ആപ്തഃ ശക്തോന്നദഃ സാധുഃ സ്വാധ്യാപ്യാ ദശ ധര്മതഃ । നാപൃഷ്ടഃ കസ്യചിദ്ബ്രൂയാന്ന ചാന്യായേന പൃച്ഛതഃ । । ൩൭ ജാനന്നപി ഹി മേധാവീ ജഡവല്ലോക ആചരേത് । അധര്മേണ ച യഃ പ്രാഹ യശ്ചാധര്മേണ പൃച്ഛതി । । ൩൮ തയോരന്യതരഃ പ്രൈതി വിദ്വേഷം വാ നിഗച്ഛതി । ധര്മാര്ഥൌ യത്ര ന സ്യാതാം ശുശ്രൂഷാ ചാപി തദ്വിധാ । । ന തത്ര വിദ്യാ വപ്തവ്യാ ശുഭം ബീജമിവോഷരേ । । ൩൯ വിദ്യയൈവ സമം കാമം മര്തവ്യം ബ്രഹ്മവാദിനാ । ആപദ്യപി ഹി ഘോരായാം ന ത്വേനാമീരിണേ വപേത് । ।1.4.൪ ൦ വിദ്യാ ബ്രാഹ്മണമിത്യാഹ ശേവധിസ്തേഽസ്മി രക്ഷ മാമ് । അസൂയകായ മാ പ്രാദാസ്തഥാ സ്യാം വീര്യവത്തമാ । ।൪ ൧ ശേവം സുഖമുശന്തീഹ കേചിജ്ജ്ഞാനം പ്രചക്ഷതേ । തൌ ധാരയതി വൈ യസ്മാച്ഛേവധിസ്തേന സോച്യതേ । ।൪൨ യമേവ തു ശുചിം വിദ്യാന്നിയതം ബ്രഹ്മചാരിണമ് । തസ്മൈ മാം ബ്രൂഹി വിപ്രായ നിധിപായാപ്രമാദിനേ । ।൪ ൩ ബ്രഹ്മ യസ്ത്വനനുജ്ഞാതമധീയാനാദവാപ്നുയാത് । । ൪൪ ലൌകികം വൈദികം വാപി തഥാധ്യാത്മികമേവ ച । സ യാതി നരകം ഘോരം രൌരവം ഭീമദര്ശനമ് । । ൪൫ അണുമാത്രാത്മകം ദേഹം ഷോഡശാര്ധമിതി സ്മൃതമ് । ആദദീത യതോ ജ്ഞാനം തം പൂര്വമഭിവാദയേത് । । ൪൬ സാവിത്രീസാരമാത്രോഽപി വരോ വിപ്രഃ സുയന്ത്രിതഃ । നായന്ത്രിതസ്ത്രിവേദോഽപി സര്വാശീ സര്വവിക്രയീ । । ൪൭ ശയ്യാസനേധ്യാചരിതേ ശ്രേയസാ ന സമാവിശേത് । ശയ്യാസനസ്ഥശ്ചൈവേനം പ്രത്യുത്ഥായാഭിവാദയേത് । । ൪൮ ഊര്ധ്വം പ്രാണാ ഹ്യുത്ക്രാമന്തി യൂനഃ സ്ഥവിര ആഗതേ । പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദാഭ്യാം പുനസ്താന്പ്രതിപദ്യതേ । । ൪൯ അഭിവാദനശീലസ്യ നിത്യം വൃദ്ധോപസേവിനഃ । ചത്വാരി സമ്യഗ്വര്ധന്തേ ആയുഃ പ്രജ്ഞാ യശോ ബലമ് । । 1.4.൫൦ അഭിവാദപരോ വിപ്രോ ജ്യായാംസമഭിവാദയേത് । അസൌ നാമാഹമസ്മീതി സ്വനാമ പരികീര്തയേത് । । ൫൧ നാമധേയസ്യ യേ കേചിദഭിവാദം ന ജാനതേ । താന്പ്രാജ്ഞോഽഹമിതി ബ്രൂയാത്സ്ത്രിയഃ സര്വാസ്തഥൈവ ച । । ൫൨ ഭോഃ ശബ്ദം കീര്തയേദന്തേ സ്വസ്യ നാമ്നോഭിവാദനേ । നാമ്നഃ സ്വരൂപഭാവോ ഹി ഭോ ഭാവ ഋഷിഭിഃ സ്മൃതഃ । । ൫൩ ആയുഷ്മാന്ഭവ സൌമ്യേതി വാച്യോ വിപ്രോഽഭിവാദനേ । അകാരശ്ചാസ്യ നാമ്നോഽന്തേ വാച്യഃ പൂര്വാക്ഷരഃ പ്ലുതഃ । । ൫൪ യോ ന വേത്ത്യഭിവാദസ്യ വിപ്രഃ പ്രത്യഭിവാദനമ് । നാഭിവാദ്യഃ സ വിദുഷാ യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ । । ൫൫ അഭിവാദേ കൃതേ യസ്തു ന കരോത്യഭിവാദനമ് । ആശീര്വാ കുരുശാര്ദൂല സ യാതി നരകം ധ്രുവമ് । । ൫൬ അഭീതി ഭഗവാന്വിഷ്ണുാര്വാദയാമീതി ശങ്കരഃ । ദ്വാവേവ പൂജിതൌ തേന യഃ കരോത്യഭിവാദനമ് । । ൫൭ ബ്രാഹ്മണം കുശലം പൃച്ഛേത്ക്ഷത്രബന്ധുമനാമയമ് । വൈശ്യം ക്ഷേമം സമാഗമ്യ ശൂദ്രമാരോഗ്യമേവ തു । । ൫൮ ന വാച്യോ ദീക്ഷിതോ നാമ്നാ യവീയാനപി യോ ഭവേത് । ഭോ ഭവത്പൂര്വകത്വേന ഇതി സ്വായമ്ഭുവോഽബ്രവീത് । ൫൯ പരപത്നീ തു യാ രാജന്നസമ്ബദ്ധാ തു യോനിതഃ । വക്തവ്യാ ഭവതീത്യേവം സുഭഗേ ഭഗനീതി ച । । 1.4.൬൦ പിതൃവ്യാന്മാതുലാന്രാജഞ്ഛ്വശുരാനൃത്വിജോ ഗുരൂന് । അസാവഹമിതി ബ്രൂയാത്പ്രത്യുത്ഥായ ജഘന്യജഃ । । ൬൧ മാതൃഷ്വസാ മാതുലാനീ ശ്വശ്രൂരഥ പിതൃഷ്വസാ । സമ്പൂജ്യാ ഗുരുപത്നീ ച സമാസ്താ ഗുരുഭാര്യയാ । । ൬൨ ജ്യേഷ്ഠസ്യ ഭ്രാതുര്യാ ഭാര്യാ സവര്ണാഹന്യഹന്യപി । ൨പൂജയന്പ്രയതോ വിപ്രോ യാതി വിഷ്ണുസദോ നൃപ । । ൬൩ പ്രവാസാദേത്യ സമ്പൂജ്യാ ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധിയോഷിതഃ । പിതുര്യാ ഭഗിനീ രാജന്മാതുശ്ചാപി വിശാമ്പതേ । । ൬൪ ആത്മനോ ഭഗിനീ യാ ച ജ്യേഷ്ഠാ കുരുകുലോദ്വഹ । സദാ സ്വമാതൃവദ്ധൃത്തിമാതിഷ്ഠേദ്ഭാരതോത്തമ । । ൬൫ ഗരീയസീ തതസ്താഭ്യോ മാതാ ജ്ഞേയാ നരാധിപ । പുത്രമിത്രഭാഗിനേയാ ദ്രഷ്ടവ്യാ ഹ്യാത്മനാ സമാഃ । । ൬൬ ദശാബ്ദാഖ്യം പൌരസഖ്യം പഞ്ചാബ്ദാഖ്യം കലാഭൃതാമ് । അബ്ദപൂര്വം ശ്രോത്രിയാണാം സ്വല്പേനാപി സ്വയോനിഷു । । ൬൭ ബ്രാഹ്മണം ദശവര്ഷം ച ശതവര്ഷം ച ഭൂമിപമ് । പിതാപുത്രൌ വിജാനീയാദ്ബ്രാഹ്മണസ്തു തയോഃ പിതാ । । ൬൮ ഇത്യേവം ക്ഷത്രിയപിതാ വൈശ്യസ്യാപി പിതാമഹഃ । പ്രപിതാമഹശ്ച ശൂദ്രസ്യ പ്രോക്തോ വിപ്രോ മനീഷിഭിഃ । । ൬൯ വിത്തം ബന്ധുര്വയഃ കര്മ വിദ്യാ ഭവതി പഞ്ചമീ । ഏതാനി മാന്യസ്ഥാനാനി ഗരീയോ യദ്യദുത്തരമ് । । 1.4.൭൦ പഞ്ചാനാം ത്രിഷു വര്ഗേഷു ഭൂയാംസി ഗുണവന്തി ച । യസ്യ സ്യുഃ സോഽത്ര മാനാര്ഹഃ ശൂദ്രോഽപി ദശമീം ഗതഃ । । ൭൧ ചക്രിണോ ദശമീസ്ഥസ്യ രോഗിണോ ഭാരിണഃ ൧ സ്ത്രിയാഃ । സ്നാതകസ്യ തു രാജ്ഞശ്ച പന്ഥാ ദേയോ വരസ്യ ച । । ൭൨ ഏഷാം സമാഗമേ താത പൂജ്യൌ സ്നാതകപാര്ഥിവൌ । ആഭ്യാം സമാഗമേ രാജന്സ്നാതകോ നൃപമാനഭാക് । । ൭൩ അധ്യാപയേദ്യസ്തു ശിഷ്യം കൃത്വോപനയനം ദ്വിജഃ । സരഹസ്യം സകല്പം ച വേദം ഭരതസത്തമ । । തമാചാര്യം മഹാബാഹോ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । । ൭൪ ഏകദേശം തു വേദസ്യ വേദാങ്ഗാന്യപി വാ പുനഃ । യോഽധ്യാപയതി വൃത്ത്യര്ഥമുപാധ്യായഃ സ ഉച്യതേ । । ൭൫ നിഷേകാദീനി കാര്യാണി യഃ കരോതി നൃപോത്തമ । അധ്യാപയതി ചാന്യേന സ വിപ്രോ ഗുരുരുച്യതേ । । ൭൬ അഗ്ന്യാധേയം പാകയജ്ഞാനഗ്നിഷ്ടോമാദികാന്മഖാന് । യഃ കരോതി വൃതോ യസ്യ സ തസ്യര്ത്വിഗിഹോച്യതേ । । ൭൭ യ ആവൃണോത്യവിതഥം ബ്രഹ്മണാ ശ്രവണാവുഭൌ । സ മാതാ സ പിതാ ജ്ഞേയസ്തം ന ദ്രുഹ്യേത്കഥഞ്ചന
സുമന്തു പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം പതിനാറാം വയസ്സിൽ നടത്തണം. ക്ഷത്രിയന്റെത് ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിലും, വൈശ്യന്റെത് അതിന് ശേഷം. സ്ത്രീകൾക്ക് ചൂഡാകർമ്മം മന്ത്രം ഇല്ലാതെ ചെയ്യണം. ശുദ്ധീകരണത്തിനായി ശരീരത്തിന് യോജിച്ച രീതിയിൽ വേണം. വിവാഹം സ്ത്രീകളുടെ പ്രധാന സംസ്കാരമാണ്. ഉപനയനം പൂർത്തിയായ ശേഷം ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ വസിക്കണം. ഉപനയനം കഴിഞ്ഞാൽ ശിഷ്യന് ആദ്യം ശുദ്ധതയും ആചാരങ്ങളും അഗ്നികാര്യവും സംധ്യാവന്ദനവും പഠിപ്പിക്കണം. ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ ആദരിക്കണം. ബ്രഹ്മാഞ്ജലി എന്നത് രണ്ട് കൈകളും ചേർത്ത് ഗുരുവിനെ ആദരിക്കുന്നതാണ്. പഠനത്തിന് മുമ്പും അവസാനം ബ്രഹ്മപ്രണവം ഉച്ചരിക്കണം. പ്രാണായാമം ചെയ്തശേഷം ഒംകാരവും സാവിത്രി മന്ത്രവും ജപിക്കണം. സാവിത്രി മന്ത്രം ദിവസവും ജപിച്ചാൽ മഹത്തായ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ജപയജ്ഞം എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിൽനിന്നും ഉത്തമമാണ്. സംധ്യാവന്ദനം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം. ഗുരുവിനെ ആദരിച്ച്, അച്ഛനും അമ്മയും ഗുരുവിനേക്കാൾ വലിയവരാണെന്നു മനസ്സിലാക്കണം. വിദ്യയെ ശരിയായ രീതിയിൽ പഠിക്കണം, തെറ്റായ രീതിയിൽ പഠിച്ചാൽ പാപം ലഭിക്കും.
൭൮ ഉപാധ്യായാന്ദശാചാര്യം ആചാര്യാണാം ശതം പിതാ । സഹസ്രേണ പിതുര്മാതാ ഗൌരവേണാതിരിച്യതേ । । ൭൯ ഉത്പാദകബ്രഹ്മദാത്രോര്ഗരീയാന്ബ്രഹ്മദഃ പിതാ । ബ്രഹ്മജന്മ ഹി വിപ്രസ്യ പ്രേത്യ ചേഹ ച ശാശ്വതമ് । । 1.4.൮൦ കാമാന്മാതാ പിതാ ചൈനം യദുത്പാദയതോ മിഥഃ । സമ്ഭൂതിം തസ്യ താം വിദ്യാദ്യദ്യോനാവഭിജായതേ । । ൮൧ ആചാര്യസ്തസ്യ താം ജാതിം വിധിദ്വേദപാരഗഃ । ഉത്പാദയതി സാവിത്ര്യാ സാ സത്യാ സാഽജരാമരാ । । ൮൨ ഉപാധ്യായമാദിതഃ കൃത്വാ യേ പൂജ്യാഃ കഥിതാസ്തവ । മഹാഗുരുര്മഹാബാഹോ സര്വേഷാമധികഃ സ്മൃതഃ । । ൮൩ സഹസ്രശതസംഖ്യോഽസാവാചാര്യാണാമിദം മതമ് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം സ മഹാഗുരുരുച്യതേ । । ൮൪ ശതാനീക ഉവാച യ ഏതേ ഭവതാ പ്രോക്താ ഉപാധ്യായമുഖാ ദ്വിജാഃ । വിദിതാ ഏവ മേ സര്വേ ന മഹാഗുരുരേവ ഹി । । ൮൫ സുമന്തുരുവാച ജയോപജീവീ യോ വിപ്രഃ സ മഹാഗുരുരുച്യതേ । അഷ്ടാദശപുരാണാനി രാമസ്യ ചരിതം തഥാ । । ൮൬ വിഷ്ണുധര്മാദയോ ധര്മാഃ ശിവധര്മാശ്ച ഭാരത । കാര്ഷ്ണം വേദം പഞ്ചമം തു യന്മഹാഭാരതം സ്മൃതമ് । । ൮൭ ശ്രൌതാ ൧ ധര്മാശ്ച രാജേന്ദ്ര നാരദോക്താ മഹീപതേ । ജയേതി നാമ ഏതേഷാം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । । ൮൮ ഏവം വിപ്രകദമ്ബസ്യ ധാരകഃ൨ പ്രവരഃ സ്മൃതഃ । യസ്ത്വേതാനി സമസ്താനി പുരാണാനീഹ വിന്ദതി । । ൮൯ ഭാരതം ച മഹാബാഹോ സ സര്വജ്ഞോ മതോ നൃണാമ് । തസ്മാത്സ പൂജ്യോ രാജേന്ദ്ര വര്ണൈര്വിപ്രാദിഭിഃ സദാ । । 1.4.൯൦ കിം ത്വയാ ന ശ്രുതം വാക്യം യദാഹ ഭഗവാന്വിഭുഃ । അല്പം വാ ബഹു വാ യസ്യ ശ്രുതസ്യോപകരോതി യഃ । । തമപീഹ ഗുരും വിദ്യാച്ഛ്രുതോപക്രിയയാ തയാ
ഉപാധ്യായനെക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് ഗുരു വലിയവനാണ്. ഗുരുക്കളെക്കാൾ നൂറു മടങ്ങ് അച്ഛൻ വലിയവനാണ്. അച്ഛനേക്കാൾ ആയിരം മടങ്ങ് അമ്മ വലിയവളാണ്. ബ്രാഹ്മണന്റെ ജനനം ശാശ്വതമാണ്. അച്ഛനും അമ്മയും ചേർന്ന് ജനിപ്പിച്ചാലും, ആ വിദ്യയിലൂടെ ഗുരു ആ ജനനം നൽകുന്നു. അതാണ് സത്യവും അമരത്വവും. എല്ലാ ഗുരുക്കളിലും മഹാഗുരുവാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ. അഷ്ടാദശപുരാണങ്ങളും രാമചരിതവും, വിഷ്ണു-ശിവധർമ്മങ്ങളും, മഹാഭാരതവും പഠിപ്പിക്കുന്നവനാണ് മഹാഗുരു. കുറച്ച് പഠിപ്പിച്ചാലും ഉപകാരമുണ്ടാക്കുന്നവനെയും ഗുരുവായി കണക്കാക്കണം.
സ്ത്രീണാം ശുഭാശുഭലക്ഷണവര്ണനമ് സുമന്തുരുവാച ഷട്ത്രിംശദാബ്ദികം ചര്യം ഗുരൌ ത്രൈവേദികം വ്രതമ് । തദര്ധികം പാദികം വാ ഗ്രഹണാന്തികമേവ ച । । ൧ വേദാനധീത്യ വേദൌ വാ വേദം വാപി നൃപോത്തമ । അവിപ്ലുതബ്രഹ്മചര്യോ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമമാവസേത് । । ൨ തം പ്രതീതം സ്വധര്മേണ ബ്രഹ്മദായഹരം പിതുഃ । സ്രഗ്വിണം തല്പ ൧ ആസീനമര്ഹയേത്പ്രഥമം ഗവാ । । ൩ ഗുരുണാ സമനുജ്ഞാതഃ സമാവൃത്തൌ യഥാവിധി । ഉദ്വഹേത ദ്വിജോ ഭാര്യാം സവര്ണാം ലക്ഷണാന്വിതാമ് । । ൪ ശതാനീക ഉവാച ലക്ഷണം ദ്വിജശാര്ദൂല സ്ത്രീണാം വദ മഹാമുനേ । കീദൃഗ്ലക്ഷണസംയുക്താ ൧ കന്യാ സ്യാത്സുഖദാ നൃപ । । ൫ സുമന്തുരുവാച യദുക്തം ബ്രാഹ്മണാ പൂര്വം സ്ത്രീലക്ഷണമനുത്തമമ് । ശ്രേയസേ സര്വലോകാനാം ശുഭാശുഭഫലപ്രദമ് । । ൬ തത്തേ വച്മി മഹാബാഹോ ശൃണുഷ്വൈകമനാ നൃപ । ശ്രുതേന യേന ജാനീഷേ കന്യാം ശോഭനലക്ഷണാമ് । । ൭ സുഖാസീനം സുരശ്രേഷ്ഠമഭിഗമ്യ മഹര്ഷയഃ । പപ്രച്ഛുര്ലക്ഷണം സ്ത്രീണാം യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാധുനാ । । ൮ പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവമിദം വചനമബ്രുവന് । ഭഗവന്ബ്രൂഹി നഃ സര്വം സ്ത്രീണാം ലക്ഷണമുത്തമമ് । । ൯ ശ്രേയസേ സര്വലോകാനാം ശുഭാശുഭഫലപ്രദമ് । പ്രശസ്താമപ്രശാസ്താം ച ജാനീമോ യേന കന്യകാമ് । । 1.5.൧൦ തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വിരിഞ്ചോ വാക്യമബ്രവീത് । ശൃണുധ്വം ദ്വിജശാര്ദൂലാ വച്മി യുഷ്മാസ്വശേഷതഃ । । ൧൧ പ്രതിഷ്ഠിതതലൌ സമ്യഗ്രതാമ്ഭോജസമപ്രഭൌ । ഈദൃശൌ ചരണൌ ധന്യൌ യോഷിതാം ഭോഗവര്ധനൌ । । ൧൨ കരാലൈരതിനിര്മാസൈ രൂക്ഷൈരര്ധശിരാന്വിതൈഃ । ദാരിദ്ര്യം ദുര്ഭഗത്വം ച പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ । । ൧൩ അങ്ഗുല്യഃ സംഹതാ വൃത്താഃ സ്നിഗ്(?)ധാഃ സൂക്ഷ്മനഖാസ്തഥാ । കുര്വന്ത്യത്യന്തമൈശ്വര്യം രാജഭാവം ച യോഷിതഃ । । ൧൪ ഹ്രസ്വാഃ സുജീവിതം ഹ്രസ്വാ വിരലാ വിത്തഹാനയേ । ദാരിദ്ര്യം മൂലമഗ്നാസു പ്രേഷ്യം ച പൃഥുലാസു ച । । ൧൫ പരസ്പരസമാരൂഢൈസ്തനുഭിര്വൃത്തപര്വഭിഃ । ബഹൂനപി പതീന്ഹത്വാ ദാസീ ഭവതി വൈ ദ്വിജാഃ । । ൧൬ അങ്ഗുഷ്ഠോന്നതപര്വാണസ്തുങ്ഗാഗ്രാഃ കോമലാന്വിതാഃ । രത്നകാഞ്ചനലാഭായ വിപരീതാ വിപത്തയേ । । ൧൭ സുഭഗത്വം നഖൈഃ സ്നിഗ്ധൈരാതാമ്രൈശ്ച ധനാദ് യതാ । പുത്രാഃ സ്യുരുന്നതൈരേഭിഃ സുസൂക്ഷ്മൈശ്ചാപി രാജതാ । । ൧൮ പാണ്ഡുരൈഃ സ്ഫുടിതൈ രൂക്ഷൈര്നീലൈര്ധൂമ്രൈസ്തഥാ ഖരൈഃ
സുമന്തു പറഞ്ഞു: സ്ത്രീകൾക്ക് മുപ്പത്താറാം വയസ്സുവരെ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ വേദപാഠം ചെയ്യാം. അതിന് പകുതിയോ നാലിലൊന്നോ മാത്രം പഠിച്ചാലും മതിയാകും. വേദം മുഴുവൻ പഠിക്കാതിരുന്നാലും, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൾ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിക്കാം. അച്ഛനു വേണ്ടി ബ്രഹ്മദാനവും, ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ വിവാഹവും നടത്തണം. സ്ത്രീയുടെ നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ എന്താണെന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചു. സുമന്തു പറഞ്ഞു: പുരാതനകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞ സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു. നല്ല ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളവളാണ് നല്ല ഭാര്യ. മഹർഷിമാർ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഈ സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ ചോദിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: സമമായതും സുന്ദരവുമായ കാലുകൾ ഉള്ളവളാണ് ഭാഗ്യവതിയായ സ്ത്രീ. കഠിനമായ, ഉണങ്ങിയ, അർദ്ധശിരയുള്ള കാലുകൾ ദാരിദ്ര്യത്തിനും ദുർഭാഗ്യത്തിനും കാരണമാകും. വിരലുകൾ വട്ടമായതും മൃദുവായതും സുന്ദരമായ നഖങ്ങളുമുള്ളവൾ ഐശ്വര്യവും രാജഭാവവും നേടും. ഹ്രസ്വവിരലുകൾ ആയവൾക്ക് ദീർഘായുസ്സും, വിരലുകൾ വിരലായവൾക്ക് സമ്പത്ത് നഷ്ടവും, പത്തിരുപതായവൾ ദാസിയായി മാറും. ഉയർന്ന അംഗുഷ്ഠവും മൃദുവായതുമായവൾക്ക് രത്നവും പൊന്നും ലഭിക്കും. നല്ല നഖങ്ങൾ ഉള്ളവൾക്ക് ഭാഗ്യവും, ഉയർന്നവളെക്കാൾ മൃദുവായവളെക്കാൾ പുത്രസമ്പത്തും ലഭിക്കും.
ശതാനീകൻ ചോദിച്ചു: ദേവനേ, സ്ത്രീകളുടെ നല്ല സ്വഭാവം വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉത്തമം, മധ്യമായത്, അധമം എന്നിങ്ങനെ ബന്ധത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയെന്ന് വിശദമായി പറയണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സുമന്തു പറഞ്ഞു: ശതാനീക മഹാബാഹുവേ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പിതാമഹൻ സ്ത്രീകളുടെ ലക്ഷണവും നല്ല സ്വഭാവവും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
൨ യഥോക്തം ബ്രഹ്മണാം തേഷാമൃഷീണാം കുരുനന്ദന । സ പ്രേയോ വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മാ വചനമബ്രവീത് । । ൩ ശൃണുധ്വം ദ്വിജശാര്ദൂലാഃ സ്ത്രീണാം സദ്വൃത്തമാദിതഃ । വക്ഷ്യേ യുഷ്മാനശേഷം വൈ ലോകാനുഗ്രഹകാമ്യയാ । । ൪ ത്രിവര്ഗപ്രാപ്തയേ വക്ഷ്യേ സ്ത്രീവൃത്തം ഗൃഹമേധിനാമ് । പ്രാഗ്വിദ്യാദീനുപാദായ തൈരര്ഥാംശ്ച യഥാക്രമമ് । । വിന്ദേത സദൃശീം ഭാര്യാം ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന കര്മണാ । । ൫ ഗൃഹാശ്രമോ ഹി നിഃസ്വാനാം മഹത്യേഷാ വിഡമ്ബനാ । തസ്മാത്പൂര്വമുപാദേയം വിത്തമേവ ഗൃഹൈഷിണാ । । ൬ വരം സോഢാ മനുഷ്യേണ തീവ്രാ നരകവേദനാ । ന ത്വേവ ച ഗൃഹേ ദൃഷ്ടം പുത്രദാരക്ഷുധാര്ദിതമ് । । ൭ അസമ്ഭവേ ശിശും ദൃഷ്ട്വാ രുദന്തം പ്രാര്ഥനാപരമ് । വജ്രസാരമയം മന്യേ ഹദയം യന്ന ദീര്യതേ । । ൮ സാധ്വീം ഭാര്യാം പ്രിയാം ദൃഷ്ട്വാ കുചൈലാം ക്ഷുത്കൃശീകൃതാമ് । അസ്യ ദുഃഖസ്യ തന്നാസ്തി സുഖം യത്സമതാം വ്രജേത് । । ൯ രൂക്ഷാന്വിവര്ണാന്ക്ഷുധിതാന്ഭൂമിപ്രസ്തരശായിനഃ । പുത്രദാരാന്നിജാന്ദൃഷ്ട്വാ കിമകാര്യം ഭവേന്നൃണാമ് । । 1.6.൧൦ ബാഹൂത്തരീയം ക്ഷുത്ക്ഷാമം ദൃഷ്ട്വാ ദീനമുഖം സുതമ് । മൃത്യുരേവോത്സവഃ പുംസാം വ്യസനം ജീവിതം ദ്വിജാഃ । । ൧൧ പരിസീദത്സ്വപത്യേഷു ദൃഷ്ട്വാ ദീനമുഖോ പ്രിയാമ് । വജ്രകാര്യശരീരാസ്തേ യേ ന യാന്തി സഹസ്രധാ । । ൧൨ തസ്മാദര്ഥവിഹീനസ്യ പുംസോ ദാരപരിഗ്രഹാത് । കുതസ്ത്രിവര്ഗ സംസിദ്ധിര്യാതനൈവ ഹി തസ്യ സാ । । ൧൩ അഭാര്യസ്യാധികാരോഽസ്തി ന ദ്വിതീയാശ്രമേ യഥാ । തദ്വദര്ഥവിഹീനാനാം സര്വത്ര നാധികരിതാ । । ൧൪ കേചിത്ത്വപത്യമേവാഹുസ്ത്രിവര്ഗാവാപ്തിസാധനമ് । പുംസാമര്ഥഃ കലത്രം ച യേഽന്യേ നീതിവിദോ വിദുഃ । । ൧൫ ധര്മോഽപി ദ്വിവിധോ യസ്മാദിഷ്ടാപൂര്തക്രിയാത്മകഃ । സ ച ദാരാത്മകഃ സര്വം ജ്ഞേയമര്ഥൈകസാധനമ് । । ൧൬ നിജേനാപി ൧ ദരിദ്രേണ ലോകോ ലജ്ജതി ബന്ധുനാ । പരോഽപി ഹി മനുഷ്യാണാമൈശ്വര്യാത്സ്വജനായതേ । । ൧൭ ന ദരിദ്രം സമീപേഽപി സ്ഥിതവന്തം പ്രപശ്യതി । ദൂരസ്ഥമപി വിത്താഢ്യമാദരാദ്ഭജതേ ജനഃ । । ൧൮ തസ്മാത്പ്രയത്നതഃ പൂര്വമര്ഥമേവ പ്രസാധയേത । സ ഹി മൂലം ത്രിവര്ഗസ്യ ഗുണാനാം ഗൌരവസ്യ ച । । ൧൯ സര്വേഽപി ഹി ഗുണാ വിദ്യാകുലശീലാദയോ നൃണാമ് । സന്തി തസ്മിന്നസന്തോഽപി സന്തി സന്തോഽപി നാസതി । । 1.6.൨൦ ശാസ്ത്രം ശില്പം കലാഃ കര്മ യച്ചാന്യദപി ചേഷ്ടിതമ് । സാധനം സര്വമര്ഥാനാമര്ഥാ ധര്മാദിസാധനാഃ । । ൨൧ സാധനാനാം ത്രിവര്ഗോഽസ്തി തം വിനാ കേവലം നൃണാമ് । അജാഗലസ്തനസ്യേവ നിധനായൈവ സംഭവഃ । । ൨൨ പ്രാക്പുണ്യൈര്വിപുലാ സമ്പദ്ധര്മകാമാദിഹേതുജാ । ഭൂയോ ധര്മേണ സാമുത്ര തയാ൩ താവിതി ൪ ച ക്രമഃ. । । ൨൩ ഏകചക്രകമേതദ്ധി പ്രോക്തമന്യോന്യഹേതുകമ് । പൂര്വപശ്ചിമബാഹുഭ്യാമുത്തരാധരമധ്യമാഃ । । ൨൪ വിജ്ഞായ മതിമാനേവം യസ്ത്രിവര്ഗം നിഷേവതേ । സംഖ്യാശതസമായുക്തൈരവാപ്നോത്യുത്തരോത്തരമ് । । ൨൫ നാഭാര്യസ്യാധികാരോഽസ്തി ത്രിവര്ഗേ നിര്ധനസ്യ വാ । നാ ഭാര്യായാമതഃ പൂര്വമര്ഥമൈവ പ്രസാധയേത് । । ൨൬ തസ്മാത്ക്രമാഗതൈരര്ഥേഃ സ്വയം വാധിഗതൈര്യുതഃ । ക്രിയായോഗ്യൈഃ സമര്ഥശ്ച കുര്യാദ്ദാരപരിഗ്രഹമ് । । ൨൭ അനുരൂപേ കുലേ ജാതാം ശ്രുതവിത്തക്രിയാദിഭിഃ । ലഭേതാനിന്ദിതാം കന്യാം മനോജ്ഞാം ധര്മസാധനാമ് । । ൨൮ പുമാനര്ധപുമാംസ്താവദ്യാവദ്ഭാര്യാം ന വിദന്തി । തസ്മാദ്യഥാക്രമം കാലേ കുര്യാദ്ദാരപരിഗ്രഹമ് । । ൨൯ ഏകചക്രോ രഥോ യദ്വദേകപക്ഷോ യഥാ ഖഗഃ । അഭാര്യോഽപി ൧നരസ്തദ്വദയോഗ്യഃ സര്വകര്മസു । । 1.6.൩൦ പത്നീപരിഗ്രഹാദ്ധര്മസ്തഥാര്ഥോ ബഹുലാഭതഃ । സത്പ്രീതിയോഗാത്കാമോഽപി ത്രയമസ്യാം വിദുര്ബുധാഃ । । ൩൧ ത്രിധാ വിവാഹസമ്ബന്ധോ ഹീനതുല്യാധികൈഃ സഹ । തുല്യൈഃ സഹ സമസ്തേഷാമിതരൌ നീചമധ്യമൌ । । ൩൨ അസമൈര്നിന്ദ്യതേ സദ്ഭിരുത്തമൈഃ പരിഭൂയതേ । തുല്യൈഃ പ്രശസ്യതേ യസ്മാത്തസ്മാത്സാധുതമോ മതഃ । । ൩൩ കൃത്വൈവാധികസമ്ബന്ധമപമാനം സമശ്നുതേ । ന ചൈഷാമാനതിം ഗച്ഛേന്നൈവ നീചൈഃ സഹേഷ്യതേ
കുരുകുലത്തിലെ വംശജനായോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട ഋഷിമാരുടെ പ്രിയമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്ത്രീകളുടെ നല്ല പെരുമാറ്റം ആദ്യം മുതൽ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. ലോകത്തിന് ഉപകാരമാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇതെല്ലാം പറയുന്നത്. ഗൃഹസ്ഥർക്ക് വേണ്ടിയുള്ള trivarga-ലഭനത്തിനായി സ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. വിദ്യയോ മറ്റോ നേടാതെ, അർത്ഥം യഥാക്രമം സമ്പാദിച്ച്, ശാസ്ത്രം കാണിച്ച രീതിയിൽ, തനിക്കു യോജിച്ച ഭാര്യയെ കണ്ടെത്തണം.'