ആവാര്യോ വത്സരാജശ്ച ശതഹസ്തിസമോ ബലേ
ആവാര്യ, വത്സരാജാവ്, ബലത്തിൽ നൂറ് ആനകളെ തുല്യമായവൻ.
ശതയത്തഃ സ്മൃതോ മ്ലേച്ഛഃ ശൂരോ വനരസാധിപഃ
ശതയത്തൻ വിദേശിയായും, വീരനായും, വാനരങ്ങളുടെ അധിപനായും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
താലവൃക്ഷപ്രമാണേന .ചോര്ധ്വവേഗോ ഹി തസ്യ വൈ
അവന്റെ മേലോട്ടുള്ള ശക്തി ഒരു താളവൃക്ഷത്തിന്റെ ഉയരത്തോട് സമാനമായിരുന്നു.
താഭ്യാം നൃപാഭ്യാം തദ്യുദ്ധമഭവല്ലോമഹര്ഷണമ് 3.3.4.
ആ രണ്ടു രാജാക്കന്മാരും തമ്മിൽ രോമാഞ്ചം വരുത്തുന്ന ഒരു യുദ്ധം നടന്നു.
തദാ മൈത്രീ കൃതാ താഭ്യാം താലനേന സമന്വിതാ
അപ്പോൾ അവർക്കിടയിൽ താളവൃക്ഷം സാക്ഷിയായി സൗഹൃദം ഉണ്ടായി.
അഗ്നിവര്ണനമ് യഥാവേദാനുസാരേണ യഥാഗ്രഹണ യോജനമ്
വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന വിധത്തിൽ, യഥാക്രമം എടുക്കുകയും ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയിൽ അഗ്നിയെ വിവരിക്കുന്നു.
ശതാര്ധേ വഹ്നിരുദ്ദിഷ്ടഃ ശതാര്ധേ കാശ്യപഃ സ്മൃതഃ
നൂറ്റിയർദ്ധത്തിൽ അഗ്നി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ നൂറ്റിയർദ്ധത്തിൽ കശ്യപനും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സഹസ്രേ ബ്രാഹ്മണോ നാമ അയുതേ ഹരിരുച്യതേ
ആയിരത്തിൽ ബ്രഹ്മണെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; പത്തായിരത്തിൽ ഹരിയെന്നു പറയുന്നു.
വരുണഃ ശാംതികേ ജ്ഞേയോ മാരണേ ഹ്യരുണഃ സ്മൃതഃ
ശാന്തിക ക്രിയയിൽ വരുണനാണ് അറിയേണ്ടത്; മാരണ ക്രിയയിൽ അരുണനാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
ലോഹിതശ്ചാന്നയജ്ഞേ യോ ഗ്രഹാണാം പ്രത്യനുക്രമാത്
അന്നയാഗത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ലോഹിതൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതിര്വാസ്തുയാഗേ മംഡപേ ചാപി പദ്മകേ
വാസ്തു യാഗത്തിലും മണ്ടപത്തിലും പദ്മത്തിലും പ്രജാപതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഗോദാനേ ച ഭവേദ്രുദ്രഃ കന്യാദാനേ തു ഗോഽജകഃ
പശുദാനത്തിൽ രുദ്രനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; കന്യാദാനത്തിൽ ഗോജകനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
വൃഷോത്സര്ഗേ ഭവേത്സൂര്യോഽവസാനാംതേ രവിഃ സ്മൃതഃ
വൃഷഭത്തെ വിടുമ്പോൾ സൂര്യനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ചടങ്ങിന്റെ അവസാനം രവിയെ ഓർക്കുന്നു.
ത്രാസനേ ച ഭവേത്കാലഃ ക്രവ്യാദഃ ശരദാഹനേ
ഭയപ്പെടുത്തലിൽ കാലനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ശവദാഹത്തിൽ ക്രവ്യാദനാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഗര്ഭാധാനേ ച മരുതഃ സീമംതേ പിംഗലഃ സ്മൃതഃ 2.1.17.
ഗർഭധാരണത്തിൽ മരുതാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; സീമന്തത്തിൽ പിംഗളനാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
നാമസംസ്ഥാപനേ ചൈവമുപന്യസ്തേ ച പാര്ഥിവഃ
പേരിടലിലും കുഞ്ഞിനെ സമർപ്പിക്കുന്നതിലും പാർഥിവനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഷഡാനനശ്ച ചൂഡായാം വ്രതാദേശേ സമുദ്ഭവഃ
ചൂഡാകർമ്മത്തിൽ ഷഡാനനനും വ്രതപ്രവേശത്തിൽ സമുദ്ഭവനും നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉദരേ ജഠരാഗ്നിശ്ച സമുദ്രേ വഡവാനലഃ
വയറ്റിൽ ജഠരാഗ്നിയും സമുദ്രത്തിൽ വഡവാനലവും നിലകൊള്ളുന്നു.
അശ്വാഗ്നിര്മംഥരോ നാമ രഥാഗ്നിര്ജാതവേദസഃ
കുതിരകളിലെ അഗ്നിയെ മന്തരൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു; രഥത്തിലെ അഗ്നി ജാതവേദസാണ്.
തോയാഗ്നിര്വരുണോനാമ ബ്രാഹ്മണാഗ്നിര്ഹവിര്ഭുജഃ
ജലത്തിലെ അഗ്നിയെ വരുണൻ എന്നു പറയുന്നു; ബ്രാഹ്മണരുടെ അഗ്നി ഹവിര്ഭുജ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ദീപാഗ്നിഃ പാവകോ നാമ ഗൃഹ്യാഗ്നിര്ധരണീപതിഃ
ദീപാഗ്നി എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഗ്നിയാണ് ഗൃഹസ്ഥരുടെ അഗ്നി; അതാണ് ഭൂമിയുടെ അധിപതിയും.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ മധ്യമപര്വണി പ്രഥമഭാഗേഽഗ്നിനാമവര്ണനംനാമ സപ്തദശോഽധ്യായഃ
ഇതോടെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യഭാഗത്തിലെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ അഗ്നികളുടെ പേരുകൾ വിവരിക്കുന്ന പതിനേഴാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീ ഗണേശായ നമഃ । । ഽ നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ നാരായണം നമസ്കൃത്യ നരം ചൈവ നരോത്തമമ് । ദേവീം സരസ്വതീം ചൈവ തതോ ജയമുദീരയേത് । । ൧ ജയതി പരാശരസൂനുഃ സത്യവതീഹൃദയനന്ദനോ വ്യാസഃ । യസ്യാസ്യകമലഗലിതം വാങ്മയമമൃതം ജഗത്പിബതി । । ൨ മൂകങ്കരോതി വാചാലം പങ്ഗു ലങ്ഘയതേ ഗിരിമ് । യത്കൃപാ തമഹം വന്ദേ പരമാനന്ദമാധവമ് । । ൩ പാരാശര്യവചഃ സരോജമമലം ഗീതാര്ഥഗന്ധോത്കടം, നാനാഖ്യാനകകേസരം ഹരികഥാസമ്ബോധനാബോധിതമ് । ലോകേ സജ്ജനഷട്പദൈരഹരഹഃ പേപീയമാനം മുദാ, ഭൂയാദ്ഭാരതപങ്കജം കലിമലപ്രധ്വംസി നഃ ശ്രേയസേ । । ൪ യോ ഗോശതം കനകശൃങ്ഗമയം ദദാതി, വിപ്രായ വേദവിദുഷേ ച ബഹുശ്രുതായ । പുണ്യാം ഭവിഷ്യസുകഥാം ശൃണുയാത്സമഗ്രാം, പുണ്യം സമം ഭവതി തസ്യ ച തസ്യ ചൈവ । । ൫ കൃത്വാ പുരാണാനി പരാശരാത്മജഃ സര്വാണ്യനേകാനി സുഖാവഹാനി । തത്രാത്മസൌഖ്യായ ഭവിഷ്യധര്മാന് കലൌ യുഗേ ഭാവി ലിലേഖ സര്വമ് । । ൬ തത്രാപി സര്വര്ഷിവരപ്രമുഖ്യൈഃ പരാശരാദ്യൈര്മുനിഭിഃ പ്രണീതാന് । സ്മൃത്യുക്തധര്മാഗമസംഹിതാര്ഥാന് വ്യാസഃ സമാസാദവദദ്ഭവിഷ്യമ് । । ൭ അല്പായുഷോ ലോകജനാന്സമീക്ഷ്യ വിദ്യാവിഹീനാന്പശുവത്സുചേഷ്ടാന് । തേഷാം സുഖാര്ഥം പ്രതിബോധനായ വ്യാസഃ പുരാണം പ്രഥിതം ചകാര । । ൮ ജയതി ഭുവനദീപോ ഭാസ്കരോ ലോകകര്ത്താ, ജയതി ച ശിതിദേഹഃ ശാര്ങ്ഗഃധന്വാ മുരാരിഃ । । ജയതി ച ശശിമൌലീ രുദ്രനാമാഭിധേയോ, ജയതി ച സ തു ദേവോ ഭാനുമാംശ്ചിത്രഭാനുഃ । । ൧ ശ്രിയാവൃതം തു രാജാനം ശതാനീകം മഹാബലമ് । അഭിജഗ്മുര്മഹാത്മാനഃ സര്വേ ദ്രഷ്ടും മഹര്ഷയഃ । । ൨ ഭൃഗുരത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । പരാശരസ്തഥാ വ്യാസഃ സുമന്തുര്ജൈമിനിസ്തഥാ । । ൩ മുനിഃ പൈലോ യാജ്ഞവല്ക്യോ ഗൌതമസ്തു മഹാതപാഃ । ഭാരദ്വാജോ മുനിര്ധീമാംസ്തഥാ നാരദപര്വതൌ । । ൪ വൈശമ്പായനോ മഹാത്മാ ശൌനകശ്ച മഹാതപാഃ । ദക്ഷോഽങ്ഗിരാസ്തഥാ ഗര്ഗോ ഗാലവശ്ച മഹാതപാഃ । । ൫ താനാഗതാനൃഷീന്ദൃഷ്ട്വാ ശതാനീകോ മഹീപതിഃ । വിധിവത്പൂജയാമാസ അഭിഗമ്യ മഹാമതിഃ । । ൬ പുരോഹിതം പുരസ്കൃത്യ അര്ധ്യം ഗാം സ്വാഗതേന ച । പൂജയിത്വാ തതഃ സര്വാന്പ്രണമ്യ ശിരസാ ഭൃശമ് । । ൭ സുഖാസീനാംസ്തതോ രാജാ നിരാതങ്കാന് ഗതക്ലമാന് । ഉവാച പ്രണതോ ഭൂത്വാ ബാഹുമുദ്ധൃത്യ ദക്ഷിണമ് । । ൮ ഇദാനീം സഫലം ജന്മ മന്യേഽഹം ഭുവി സത്തമാഃ । ആത്മനോ ദ്വിജശാര്ദൂലാ! തഥാ കീര്തിര്യശോ ബലമ് । । ൯ ധന്യോഽഹം പുണ്യകര്മാ ച യതോ മാം ദ്രഷ്ടുമാഗതാഃ । യേഷാം സ്മരണമാത്രേണ യുഷ്മാകം പൂയതേ നരഃ । । 1.1.൧൦ ശ്രോതുമിച്ഛാമ്യഹം കിഞ്ചിദ്ധര്മശാസ്ത്രമനുത്തമമ് । ആനൃശംസ്യം സമാശ്രിത്യ കഥയധ്വമ് മഹാബലാഃ! । । ൧൧ യേനാഹം ധര്മശാസ്ത്രം തു ശ്രുത്വാ ഗച്ഛേ പരാം ഗതിമ് । യഥാഗതോ മമ പിതാ ശ്രുത്വാ വൈ ഭാരതം പുരാ । । ൧൨ തഥോക്താസ്തേന രാജ്ഞാ വൈ ബ്രാഹ്മണാസ്തേ സമന്തതഃ । സമാഗമ്യ മിഥസ്തേ തു വിമൃശ്യ ച ൧ ഭൃശമ് തദാ । । ൧൩ പൂജയിത്വാ തതോ വ്യാസമിദം വചനമബ്രുവന് । വ്യാസം പ്രസാദയ വിഭോ! ഏഷ തേ കഥയിഷ്യതി । । ൧൪ തിഷ്ഠത്യസ്മിന്മഹാബാഹോ! വയം വക്തും ന ശക്നുമഃ । തിഷ്ഠമാനേ ഗുരൌ ശിഷ്യഃ കഥം വക്തി മഹാമതേ! । । ൧൫ ൨അയം ഗുരുഃ സദാസ്മാകം സാക്ഷാന്നാരായണസ്തഥാ । കൃപാലുശ്ച തഥാ ചായം തഥാ ദിവ്യവിധാനവിത് । । ൧൬ ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം പാവനായ മഹാത്മനാമ് । ധര്മശാസ്ത്രമനേനോക്തം ധര്മാദ്യൈഃ സുസമന്വിതമ് । । ൧൭ ബിഭേതി ഗഹനാച്ഛാസ്ത്രാല്ലോകോ വ്യാധിരിവൌഷധാത് । ഭാരതസ്യ ച വിസ്താരോ മുനിനാ വ്യാഹൃതഃ സ്വയമ് । । ൧൮ യഥാ സ്വാദു ച പഥ്യം ച ദദ്യാസ്ത്വം ഭിഷഗൌഷധമ് । തഥാ രമ്യം ച ശാസ്ത്രം ച ഭാരതം കൃതവാന്മുനിഃ । । ൧൯ ആസ്തിക്യാരോഹസോപാനമേതദ്ഭാരതമുച്യതേ । തച്ഛ്രുത്വാ സ്വര്ഗനരകൌ ലോകഃ സാക്ഷാദവേക്ഷതേ । । 1.1.൨൦ ദേവതാതീര്ഥതപസാം ഭാരതാദേവ നിശ്ചയഃ । ന ജന്യതേ നാസ്തികതാ തസ്യ മീമാംസകൈരപി । । ൨൧ വിഷ്ണൌ ൧ ദേവേഷു വേദേഷു ഗുരുഷു ബ്രാഹ്മണേഷു ച । ഭക്തിര്ഭവതി കല്യാണീ ഭാരതാദേവ ധീമതാമ് । । ൨൨ ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ഭരതാത്സിദ്ധിരേവ ഹി । അജിഹ്മോ ഭാരതഃ പന്ഥാ നിര്വാണപദഗാമിനാമ് । । ൨൩ മോക്ഷധര്മാര്ഥകാമാനാം പ്രപഞ്ചോ ഭാരതേ കൃതഃ । അനിത്യതാപസന്തപ്താ ഭവന്തി തസ്യ മുക്തയേ । । ൨൪ വിപത്തിം ഭാരതാച്ഛ്രുത്വാ വൃഷ്ണിപാണ്ഡവസമ്പദാമ് । ദുഃഖാവസാനാദ്രാജേന്ദ്ര! പുണ്യം ച സംശ്രയേദ്ബുധഃ । । ൨൫ ഏവംവിധം ഭാരതം വൈ പ്രോക്തം യേന മഹാത്മനാ । സോഽയം നാരായണഃ സാക്ഷാത് വ്യാസരൂപീ മഹാമുനിഃ । । ൨൬ സ തേഷാം വചനം ശ്രുത്വാ പ്രതാപീ യോ മഹീപതിഃ । പ്രസാദയാമാസ മുനിം വ്യാസം ശാസ്ത്രവിശാരദമ് । । ൨൭ ശതാനീക ഉവാച അഞ്ജലിഃ ശിരസാ ബ്രഹ്മന്! കൃതോഽയം പാദയോസ്തവ । ബ്രൂഹി മേ ധര്മശാസ്ത്രം ൫ തു യേനാ പൂതതാം വ്രജേ । । ൨൮ സമുദ്ധര ഭവാദസ്മാത്കീര്തയിത്വാ കഥാം ശുഭാമ് । യഥാ മമ പിതാ പൂര്വം കീര്തയിത്വാ തു ഭാരതമ് । । ൨൯ വ്യാസ ഉവാച തസ്യൈതദ്വചനം ശ്രുത്വാ വ്യാസോ വചനമബ്രവീത് । ഏഷ ശിഷ്യഃ സുമന്തുര്മേ കഥയിഷ്യതി തേ പ്രഭോ! । । 1.1.൩൦ യദിച്ഛസി മഹാബാഹോ! പ്രീതിദം ചാദ്ഭുതം ശുഭമ് । ശ്രവ്യം ഭരതശാര്ദൂല! സര്വപാപഭയാപഹമ് । । ൩൧ യഥാ വൈശമ്പായനേന പുരാ പ്രോക്തം പിതുസ്തവ । മഹാഭാരതവ്യാഖ്യാനം ബ്രഹ്മഹത്യാവ്യപോഹനമ് । । ൩൨ അഥ തമൃഷയഃ സര്വേ രാജാനമിദമബ്രുവന് । സാധു പ്രോക്തം മഹാബാഹോ! വ്യാസേനാമിതബുദ്ധിനാ । । ൩൩ സുമന്തും പൃച്ഛ രാജര്ഷേ! സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് । അസ്മാകമപി രാജേന്ദ്ര! ശ്രവണേ ജായതേ മതിഃ । അഥ വ്യാസോ മഹാതേജാഃ സുമന്തുമൃഷിമബ്രവീത് । । ൩൪ കഥയാസ്മൈ കഥാസ്താത! യാഃ ശ്രുത്വാ മോദതേ നൃപഃ । ഭാരതാദികഥാനാം തു യത്രാസ്യ രമതേ മനഃ । । ൩൫ അസാവപി മഹാതേജാഃ ശ്രുത്വാ ഭാവം മഹാമതേഃ । വ്യാസസ്യ ദ്വിജശാര്ദൂല! ഋഷീണാം ചാപി സര്വശഃ । । ൩൬ ചകാര വക്തും സ മനസ്തസ്മൈ രാജ്ഞേ മഹാമതിഃ । വ്യാസസ്യ ശാസനാദ്വിപ്ര! ഋഷീണാം ചൈവ സര്വശഃ । । ൩൭ അഥ രാജാ മഹാതേജാ ആജമീഢോ ദ്വിജോത്തമമ് । പ്രണമ്യ ശിരസാത്യര്ഥം പ്രവക്തുമുപചക്രമേ । । ൩൮ ശതാനീക ഉവാച പുണ്യാഖ്യാനം മമ ബ്രഹ്മന്! പാവനായ പ്രകീര്തയ । ശ്രുത്വാ യദ്ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ! മുച്യേഽഹം സര്വപാതകാത് । । ൩൯ സുമന്തുരുവാച നാനാവിധാനി ശാസ്ത്രാണി സന്തി പുഷ്പാനി ഭാരത । യാനി ശ്രുത്വാ നരോ രാജന്! മുച്യതേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । । 1.1.൪൦ കിമിച്ഛസി മഹാബാഹോ! ശ്രോതും യത്ത്വാം ബ്രവീമി വൈ । ഭാരതാദികഥാനാം തു യാസു ധര്മാദയഃ സ്ഥിതാഃ । । ൪൧ ശതാനീക ഉവാച മതാനി കാനി വിപ്രേന്ദ്ര ൧! ധര്മശാസ്ത്രാണി സുവ്രത! । യാനി ശ്രുത്വാ നരോ വിപ്ര! മുച്യതേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । । ൪൨ സുമന്തുരുവാച ശ്രൂയന്താം ധര്മശാസ്ത്രാണി മനുര്വിഷ്ണുര്യമോഽങ്ഗിരാഃ । വസിഷ്ഠദക്ഷസംവര്തശാതാതപപരാശരാഃ । । ൪൩ ആപസ്തമ്ബോഽഥ ഉശനാ കാത്യായനബൃഹസ്പതീ । ഗൌതമഃശങ്ഖലിഖിതൌ ഹാരീതോഽത്രിരഥാപി വാ । । ൪൪ ഏതാനി ധര്മശാസ്ത്രാണി ശ്രുത്വാ ജ്ഞാത്വാ ച ഭാരത! । വൃന്ദാരകപുരം ഗത്വാ മോദതേ നാത്ര സംശയഃ । । ൪൫ ശതാനീക ഉവാച യാന്യേതാനി ത്വയോക്താനി ധര്മശാസ്ത്രാണി സുവ്രത! । നേച്ഛാമി ശ്രോതും വിപ്രേന്ദ്ര! ൩ ശ്രുതാന്യേതാനി ഹി ദ്വിജ! । । ൪൬ ത്രയാണാമപി വര്ണാനാം പ്രോക്താനാമപി പണ്ഡിതൈഃ । ശ്രേയസേ ന തു ശൂദ്രാണാം തത്ര മേ വചനം ശൃണു । । ൪൭ ചതുര്ണാമിഹ വര്ണാനാം ശ്രേയസേ യാനി സുവ്രത! । ഭവന്തി ദ്വിജശാര്ദൂല! ശ്രുതാനി ഭുവനത്രയേ । । ൪൮ വിശേഷതശ്ചതുര്ഥസ്യ വര്ണസ്യ ദ്വിജസത്തമ! । । ൪൯ ബ്രാഹ്മണാദിഷു വര്ണേഷു ത്രിഷു വേദാഃ പ്രകല്പിതാഃ । മന്വാദീനി ച ശാസ്ത്രാണി തഥാങ്ഗാനി സമന്തതഃ । । 1.1.൫൦ ശൂദ്രാശ്ചൈവ ഭൃശം ദീനാഃ പ്രതിഭാന്തി ദ്വിജപ്രഭോ । ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷസ്യ ശസ്താഃ സ്യുരവനേ കഥമ് । । ൫൧ ആഗമേന വിഹീനാ ഹി അഹോ കഷ്ടം മതം മമ് । കശ്ചൈഷാമാഗമഃ പ്രോക്തഃ പുരാ ദ്വിജമനീഷിഭിഃ । । ത്രിവര്ഗപ്രാപ്തയേ ബ്രഹ്മഞ്ഛ്രേയസേ ച തഥോഭയോഃ । । ൫൨ സുമന്തുരുവാച സാധു സാധു മഹാബാഹോ! ശൃണു മേ പരമം വചഃ । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാം യാനി പ്രോക്താനി ശ്രേയസേ । । ൫൩ ധര്മശാസ്ത്രാണി ൧ രാജേന്ദ്ര! ശൃണു താനി നൃപോത്തമ । വിശേഷതശ്ച ശൂദ്രാണാം പാവനാനി മനീഷിഭിഃ । । ൫൪ അഷ്ടാദശപുരാണാനി ചരിതം രാഘവസ്യ ച । രാമസ്യ കുരുശാര്ദൂല! ധര്മകാമാര്ഥസിദ്ധയേ । । ൫൫ തഥോക്തം ഭാരതം വീര! പാരാശര്യേണ ധീമതാ । വേദാര്ഥസകലം യോജ്യ൩ ധര്മശാസ്ത്രാണി ച പ്രഭോ! । । ൫൬ കൃപാലുനാ കൃതം ശാസ്ത്രം ചതുര്ണാമിഹ ശ്രേയസേ । വര്ണാനാം ഭവമഗ്നാനാം കൃതം പോതോ ഹ്യനുത്തമമ് । । ൫൭ അഷ്ടാദശപുരാണാനി അഷ്ടൌ വ്യാകരണാനി ച । ജ്ഞാത്വാ സത്യവതീസൂനുശ്ചക്രേ ഭാരതസംഹിതാമ് । । ൫൮ യാം ശ്രുത്വാ പുരുഷോ രാജന്! മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । പ്രഥമം പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മം ദ്വിതീയം ചൈന്ദ്രമുച്യതേ । । ൫൯ യാമ്യം പ്രോക്തം തതോ രൌദ്രം വായവ്യം വാരുണം തഥാ । സാവിത്രം ച തഥാ പ്രോക്തമഷ്ടമം വൈഷ്ണവം തഥാ । । 1.1.൬൦ ഏതാനി വ്യാകരണാനി പുരാണാനി നിബോധ മേ । ബ്രാഹ്മം പാദ്മം വൈഷ്ണവം ച ശൈവം ഭാഗവതം തഥാ । । ൬൧ തഥാന്യന്നാരദീയം ച മാര്കണ്ഡേയം ച സപ്തമമ് । ആഗ്നേയമഷ്ടമം വീര ഭവിഷ്യം നവമം സ്മൃതമ് । । ൬൨ ദശമം ബ്രഹ്മവൈവര്ത്തം ലൈങ്ഗമേകാദശം സ്മൃതമ് । വാരാഹം ദ്വാദശം പ്രോക്തം സ്കാന്ദം ചൈവ ത്രയോദശമ് । । ൬൩ ചതുര്ദശം വാമനം ച കൌര്മം പഞ്ചദശം സ്മൃതമ് । മാത്സ്യം ച ഗാരുഡം ചൈവ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ച തതഃ പരമ് । । ൬൪ ഏതാനി കുരുശാര്ദൂല ധര്മശാസ്ത്രാണി പണ്ഡിതൈഃ । സാധാരണാനി പ്രോക്താനി വര്ണാനാം ശ്രേയസേ സദാ । । ൬൫ ചതുര്ണാമിഹ രാജേന്ദ്ര ശ്രോതുമര്ഹാണി സുവ്രത । കിമിച്ഛസി മഹാബാഹോ ശ്രോതുമേഷാം നൃപോത്തമ । । ൬൬ ശതാനീക ഉവാച ഭാരതം തു ശ്രുതം വിപ്ര താതസ്യാങ്കഗതേന തു । രാമസ്യ ചരിതം ചാപി ശ്രുതം ബ്രഹ്മന്സമന്തതഃ । । ൬൭ പുരാണാനി ച വിപ്രേന്ദ്ര ഭവിഷ്യം ന തു സുവ്രത । പുരാണം വദ വിപ്രേന്ദ്ര! ഭവിഷ്യം കൌതുകം ഹി മേ । । ൬൮ സുമന്തുരുവാച സാധു സാധു മഹാബാഹോ സാധു പൃഷ്ടോഽസ്മി ൪ മാനദ । ശൃണു മേ വദതോ രാജന് പുരാണം നവമം മഹത് । । ൬൯ യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ മാനവോ നൃപ । അശ്വമേധഫലം പ്രാപ്യ ഗച്ഛേദ് ഭാനൌ ന സംശയഃ । । 1.1.൭൦ ഇദം തു ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തം ധര്മശാസ്ത്രമനുത്തമമ് । വിദുഷാ ബ്രാഹ്മണേനേദമധ്യേതവ്യം പ്രയത്നതഃ
൭൧ ശിഷ്യേഭ്യശ്ചൈവ വക്തവ്യം ചാതുര്വര്ണ്യേഭ്യ ഏവ ഹി । അധ്യേതവ്യം ന ചാന്യേന ബ്രാഹ്മണം ക്ഷത്രിയം വിനാ । । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രേണ നാധ്യേതവ്യം കദാചന
ഈ ശാസ്ത്രം പഠിക്കേണ്ടത് നാലു വർണ്ണങ്ങളിലേക്കാണ് മാത്രം എന്ന് ശിഷ്യന്മാരോട് വ്യക്തമാക്കണം. ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും കൂടാതെ മറ്റാരും പഠിക്കരുത്. ശൂദ്രന്മാർക്ക് കേൾക്കാം, പക്ഷേ ഒരിക്കലും പഠിക്കരുത്.
൧൦൫ തച്ഛ്രുത്വാ പുരുഷോ ഭക്ത്യാ ഇദം ഫലമവാപ്നുയാത് । ഋദ്ധിര്വൃദ്ധിസ്തഥാ ശ്രീശ്ച ഭവന്തി തസ്യ നിശ്ചിതമ് । । ൧൦൬ ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ശതാര്ദ്ധസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ബ്രാഹമേ പര്വണി കഥാപ്രസ്താവനേ പ്രഥമോഽധ്യായഃ
ഇത് ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവന് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.
അഥ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ സൃഷ്ടിവര്ണനം പുരാണാനാം ബ്രഹ്മപഞ്ചമാസ്യാദുത്പത്തിവര്ണനഞ്ച സുമന്തുരുവാച ശൃണുഷ്വേദം മഹാബാഹോ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് । യച്ഛ്രുത്വാ മുച്യതേ രാജന്പുരുഷോ ബ്രഹ്മഹത്യയാ । । ൧ പര്വാണി ചാത്ര വൈ പഞ്ച കീര്തിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ । പ്രഥമം കഥ്യതേ ബ്രാഹ്മം ദ്വിതീയം വൈഷ്ണവം സ്മൃതമ് । । ൨ തൃതീയം ശൈവമാഖ്യാതം ചതുര്ഥം ത്വാഷ്ട്രമുച്യതേ । പഞ്ചമം പ്രതിസര്ഗാഖ്യം സര്വലോകൈഃ സുപൂജിതമ് । । ൩ ഏതാനി താത പര്വാണി ലക്ഷണാനി നിബോധ മേ । സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । । ൪ വംശാനുചരിതം ചൈവ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ് । ചതുര്ദശഭിര്വിദ്യാഭിര്ഭൂഷിതം കുരുനന്ദന । । ൫ അങ്ഗാനി ചതുരോ വേദാ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । പുരാണം ധര്മശാസ്ത്രം ച വിദ്യാ ഹ്യേതാശ്ചതുര്ദശ । । ൬ ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചൈവ തേ ത്രയഃ । അര്ഥശാസ്ത്രം ചതുര്ഥം തു വിദ്യാ ഹ്യഷ്ടാദശൈവ താഃ । । ൭ പ്രഥമം കഥ്യതേ സര്ഗോ ഭൂതാനാമിഹ സര്വശഃ । യച്ഛ്രുത്വാ പാപനിര്മുക്തോ യാതി ശാന്തിമനുത്തമാമ് । । ൮ ജഗദാസീത്പുരാ താത തമോഭൂതമലക്ഷണമ് । അവിജ്ഞേയമതര്ക്യം ച പ്രസുപ്തമിവ സര്വശഃ । । ൯ തതഃ സ ഭഗവാനീശോ ഹ്യവ്യക്തോ വ്യഞ്ജയന്നിദമ് । മഹാഭൂതാനി വൃത്തൌജാഃ പ്രോത്ഥിതസ്തമനാശനഃ
ഇപ്പോൾ രണ്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയും പുരാണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
1.2.൧൦ യോഽസാവതീന്ദ്രിയോഽഗ്രാഹ്യഃ സൂക്ഷ്മോഽവ്യക്തഃ സനാതനഃ । സര്വഭൂതമയോഽചിന്ത്യഃ സ ഏഷ സ്വയമുത്ഥിതഃ । । ൧൧ യോഽസൌ ഷഡ്വിംശകോ ലോകേ തഥാ യഃ പുരുഷോത്തമഃ । ഭാസ്കരശ്ച മഹാബാഹോ പരം ബ്രഹ്മ ച കഥ്യതേ । । ൧൨ സോഽഭിധ്യായ ശരീരാത്സ്വാത്സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ । അത ഏവ സസര്ജാദൌ താസു വീര്യമവാസൃജത് । । ൧൩ യസ്മാദുത്പദ്യതേ സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് । ബീജം ശുക്രം തഥാ രേത ഉഗ്രം വീര്യം ച കഥ്യതേ । । ൧൪ വീര്യസ്യൈതാനി നാമാനി കഥിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ । തദണ്ഡമഭവദ്ധൈമം ജ്വാലാമാലാകുലം വിഭോ । । ൧൫ യസ്മിഞ്ജജ്ഞേ സ്വയം ബ്രഹ്മാ സര്വലോകപിതാമഹഃ । സുരജ്യേഷ്ഠശ്ചതുര്വക്ത്രഃ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ । । ൧൬ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പുരുഷോ വേധാഃ ശമ്ഭുര്നാരായണസ്തഥാ । പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈരേവ ബ്രഹ്മാ പ്രകീര്ത്യതേ । । ൧൭ സദാ മനീഷിഭിസ്താത വിരഞ്ചിഃ കഞ്ജജസ്തഥാ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉറവിടമായ അനന്തവും സൂക്ഷ്മവുമായ അതിരറ്റ സത്ത്വം, പരബ്രഹ്മം എന്നാണു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
അഥ തൃതീയോഽധ്യായഃ ഗര്ഭാധാനാദാരഭ്യ സമാസാത്സര്വസംസ്കാരവര്ണനമാചമനാദിവിധിവര്ണനഞ്ച ശതാനീക ഉവാച ജാതകര്മാദിസംസ്കാരാന്വര്ണാനാമനുപൂര്വശഃ । ആശ്രമാണാം ച മേ ധര്മം കഥയസ്വ ദ്വിജോത്തമ । । ൧ സുമന്തുരുവാച ഗര്ഭാധാനം പുംസവനം സീമന്തോന്നയനം തഥാ । ജാതകര്മാന്നപ്രാശശ്ച ചൂഡാമൌഞ്ജീനിബന്ധനമ് । । ൨ ബൈജികം ഗാര്ഭികം ചൈനോ ദ്വിജാനാമപമൃജ്യതേ । സ്വാധ്യായേന വ്രതൈര്ഹോമൈസ്ത്രൈവിദ്യേനേജ്യയാ ശ്രുതൈഃ । । ൩ മഹായജ്ഞൈശ്ച ബ്രാഹ്മീയം യജ്ഞൈശ്ച ക്രിയതേ തനുഃ । ശൃണുഷ്വൈകമനാ രാജന്യഥാ സാ ക്രിയതേ തനുഃ । । ൪ പ്രാങ്നാഭികര്തനാത്പുംസോ ജാതകര്മ വിധീയതേ । മന്ത്രവത്പ്രാശനം ചാസ്യ ഹിരണ്യമധുസര്പിഷാമ് । । ൫ നാമധേയം ദശമ്യാം തു കേചിദിച്ഛന്തി പാര്ഥിവ । ദ്വാദശ്യാമപരേ രാജന്മാസി പൂര്ണേ തഥാ പരേ । । ൬ അഷ്ടാദശേഽഹനി തഥാഽന്യേ വദന്തി മനീഷിണഃ । പുണ്യേ തിഥൌ മുഹൂര്തേ ച നക്ഷത്രേ ച ഗുണാന്വിതേ । । ൭ മങ്ഗല്യം താത വിപ്രസ്യ ശിവശര്മേതി പാര്ഥിവ । രാജന്യസ്യ വിശിഷ്ടം ൧ തു ഇന്ദുവര്മേതി കഥ്യതേ
വൈശ്യന്റെ സമ്പത്ത് സമൃദ്ധിയോടെയാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ശൂദ്രന്റെ സമ്പത്ത് താഴ്ന്നതായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
ശ്രീഗണേശായയ്ക്ക് നമസ്കാരം. ഭഗവാൻ വാസുദേവനെയും നമസ്കരിക്കുന്നു. നാരായണനും ഉത്തമനായ മനുഷ്യനും സരസ്വതിദേവിയെയും ആദരിച്ച് വിജയത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കണം.
൭൨ ദേവാര്ചാം പുരതഃ ൧ കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച നൃപോത്തമ । ശ്രോതവ്യമേവ ശൂദ്രൈശ്ച തഥാന്യൈശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ । । ൭൩ ശ്രൌതം സ്മാര്തം ഹി വൈ ധര്മം പ്രോക്തമസ്മിന്നൃപോത്തമ । തസ്മാച്ഛൂദ്രൈര്വിനാ വിപ്രാന്ന ശ്രോതവ്യം കഥഞ്ചന । ൭൪ ഇദം ശാസ്ത്രമധീയാനോ ബ്രാഹ്മണഃ സംശിതവ്രതഃ । മനോവാഗ്ദേഹജൈര്നിത്യം കര്മദോഷൈര്ന ലിമ്പതേ । । ൭൫ ശൃണ്വന്തി ചാപി യേ രാജന് ഭക്ത്യാ വൈ ബ്രാഹ്മണാദയഃ । മുച്യന്തേ പാതകൈഃ സര്വൈര്ഗച്ഛന്തി ച ദിവം പ്രഭോ । । ൭൬ ശ്രാവയേച്ചാപി യോ വിപ്രഃ സര്വാന്വര്ണാന്നൃപോത്തമ । സ ഗുരുഃ പ്രോച്യതേ താത വര്ണാനാമിഹ സര്വശഃ । । ൭൭ സ പൂജ്യഃ സര്വകാലേഷു സര്വൈര്വര്ണൈര്നരാധിപ । പൃഥിവീം ച തഥൈവേമാം കൃത്സ്നാമേകോഽപി സോഽര്ഹതി । । ൭൮ ഇദം സ്വസ്ത്യയനം ശ്രേഷ്ഠമിദം ബുദ്ധിവിവര്ധനമ് । ഇദം യശസ്യം സതതമിദം നിഃശ്രേയസം പരമ് । । ൭൯ അസ്മിന്ധര്മോഽഖിലേനോക്തോ ഗുണദോഷൌ ച കര്മണാമ് । ചതുര്ണാമപി വര്ണാനാമാചാരശ്ചാപി ശാശ്വതഃ । । 1.1.൮൦ ആചാരഃ പ്രഥമോ ധര്മഃ ശ്രുത്യുക്തശ്ച നരോത്തമ । തസ്മാദസ്മിന്സമായുക്തോ നിത്യം സ്യാദാത്മവാന്ദ്വിജഃ । । ൮൧ ആചാരാദ്വിച്യുതോ വിപ്രോ ന വേദഫലമശ്നുതേ । ആചാരേണ ച സംയുക്തഃ സമ്പൂര്ണഫലഭാക്സ്മൃതഃ । । ൮൨ ഏവമാചാരതോ ദൃഷ്ട്വാ ധര്മസ്യ മുനയോ ഗതിമ് । സര്വസ്യ തപസോ മൂലമാചാരം ജഗൃഹുഃ പരമ് । । ൮൩ അന്യേ ച മാനവാ രാജന്നാചാരം സംശ്രിതാ സദാ । ഏവമസ്മിന്പുരാണേ തു ആചാരസ്യ തു കീര്തനമ് । । ൮൪ വൃത്താന്താനി ച രാജേന്ദ്ര തഥാ ചോക്താനി പണ്ഡിതൈഃ । ത്രിലോക്യാസ്തു സമുത്പത്തിഃ സംസ്കാരവിധിരുത്തമഃ । । ശ്രവണം ചേതിഹാസസ്യ വിധാനം കഥ്യതേ നൃപ । । ൮൫ തഥാസ്മിന്കഥ്യതേ രാജന്മാഹാത്മ്യം വാചകസ്യ തു । വ്രതചര്യാശ്രമാചാരാഃ സ്നാതകസ്യ പരോ വിധിഃ । । ൮൬ ദാരാദിഗമനം ചൈവ വിവാഹാനാം ച ലക്ഷണമ് । പുംസാം ച ലക്ഷണം രാജന്യോഷിതാം ചാത്ര കഥ്യതേ । । ൮൭ മഹായജ്ഞവിധാനം ച ശാസ്ത്രകല്പം ച ശാശ്വതമ് । പൃഥിവ്യാ ലക്ഷണം താത ദേവാര്ചായാഃ സുലക്ഷണമ് । । ൮൮ വൃത്തീനാം ലക്ഷണം ചൈവ സ്നാതകസ്യ വ്രതാനി ച । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം ച ശൌചം ച ദ്രവ്യാണാം ശുദ്ധിരേവ ച । । ൮൯ സ്ത്രീധര്മയോഗസ്താപസ്യം മോക്ഷഃ സംന്യാസ ഏവ ച । രാജ്ഞശ്ച ധര്മോ ഹ്യഖിലഃ കാര്യാണാം ച വിനിര്ണയഃ । । 1.1.൯൦ മാഹാത്മ്യം സവിതുശ്ചാത്ര തീര്ഥാനാം ച വിശാമ്പതേ । നാരായണസ്യ മാഹാത്മ്യം തഥാ രുദ്രസ്യ കഥ്യതേ । । ൯൧ മഹാഭാഗ്യം ച വിപ്രാണാം മാഹാത്മ്യം പുസ്തകസ്യ ച । ദുര്ഗാദേവ്യാസ്തഥാ ചോക്തം സത്യസ്യ ച മഹാമതേ । । ൯൨ സംക്ഷിപ്തം ൧ സംവിധാനം ച ധര്മം സ്ത്രീപുംസയോരപി । വിഭാഗം ധര്മദ്യൂതം ച കഥകാനാം ച ശോധനമ് । । ൯൩ വൈശ്യശൂദ്രോപചാരം ച സംകീര്ണാനാം ച സംഭവമ് । ആപദ്ധര്മം ച വര്ണാനാം പ്രായശ്ചിത്തവിധിം തഥാ । । ൯൪ സംധ്യാവിധിം പ്രേതശുദ്ധിം സ്നാനതര്പണയോര്വിധിമ് । വൈശ്വദേവവിധിം ചാപി തഥാ ഭോജ്യവിധിം നൃപ । । ൯൫ ലക്ഷണം ദന്തകാഷ്ഠസ്യ ചരണവ്യൂഹമുത്തമമ് । സംസാരഗമനം ചൈവ ത്രിവിധം കര്മസമ്ഭവമ് । । ൯൬ നൈഃശ്രേയസം കര്മണാം ച ഗുണദോഷപരീക്ഷണമ് । ദാരാണാം ലക്ഷണം പ്രോക്തം തഥാ പാത്രപരീക്ഷണമ് । । ൯൭ പ്രസൂതിം ചാപി ഗര്ഭസ്യ തഥാ കര്മഫലം നൃപ । ജാതിധര്മാന്കുലധര്മാന്വേദധര്മാംശ്ച ൧ പാര്ഥിവ । । ൯൮ വൈതാനവ്രതികാനാം ച തഥാസൌ പ്രോക്തവാന്വിഭുഃ । ബ്രഹ്മാ കുരുകുലശ്രേഷ്ഠ ശംകരായ മഹാത്മനേ । । ൯൯ ശംകരേണ തഥാ വിഷ്ണോഃ കഥിതം കുരുനന്ദന । വിഷ്ണുനാപി പുനഃ പ്രോക്തം നാരദായ മഹീപതേ । । 1.1.൧൦൦ നാരദാത്പ്രാപ്തവാഞ്ഛക്രഃ ശക്രാദപി പരാശരഃ । പരാശരാത്തതോ വ്യാസോ വ്യാസാദപി മയാ വിഭോ । । ൧൦൧ ഏവം പരമ്പരാപ്രാപ്തം പുരാണമിദമുത്തമമ് । ശൃണു ത്വമപി രാജേന്ദ്ര മത്സകാശാത്പരം ഹിതമ് । । ൧൦൨ സര്വാണ്യേവ പുരാണാനി സംജ്ഞേയാനി നരര്ഷഭ । ദ്വാദശൈവ സഹസ്രാണി പ്രോക്താനീഹ മനീഷിഭിഃ । । ൧൦൩ പുനര്വൃദ്ധിം ഗതാനീഹ ആഖ്യാനൈര്വിവിധൈര്വൃഷ । യഥാ സ്കാന്ദം തഥാ ചേദം ഭവിഷ്യം കുരുനന്ദന । । ൧൦൪ സ്കാന്ദം ശതസഹസ്രം തു ലോകാനാം ജ്ഞാതമേവ ഹി । ഭവിഷ്യമേതദൃഷിണാ ലക്ഷാര്ദ്ധം സംഖ്യയാ കൃതമ്
ദേവതാരാധനയ്ക്ക് മുമ്പ് രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കണം. ശൂദ്രന്മാരും മറ്റു ദ്വിജന്മാരും ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിൽ പറയുന്ന ധർമ്മങ്ങൾ ശൂദ്രന്മാർക്ക് ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂടിയല്ലാതെ കേൾക്കാൻ പാടില്ല. ഈ ശാസ്ത്രം ഭക്തിയോടെ പഠിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിലൂടെ, വാക്കിലൂടെ, ശരീരത്തിലൂടെ ചെയ്യുന്ന പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടും. ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി സ്വർഗത്തിൽ എത്തും. എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും ഈ ശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ ഗുരുവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അത്തരം ഗുരു എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടണം. ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ശുഭഫലവും വിജ്ഞാനവൃദ്ധിയും നൽകുന്നു. ഇതിൽ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും ശാശ്വതമായ ആചാരങ്ങൾ വിശദമായി പറയുന്നുണ്ട്. ആചാരമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ധർമ്മം. അതിനാൽ ആചാരത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൻ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവനാവണം. ആചാരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നവൻ ഫലം ലഭിക്കില്ല. ആചാരത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവൻ പൂർണ്ണഫലമുണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ തപസ്സിന്റെയും അടിസ്ഥാനം ആചാരമാണെന്ന് മുനിമാർ അംഗീകരിച്ചു. ഈ പുരാണത്തിൽ ആചാരത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയുന്നു. ഇതിൽ ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, ശുദ്ധീകരണവിധികൾ, പുരാണകഥകൾ കേൾക്കേണ്ട വിധി, വാചകന്റെ മഹത്വം, വ്രതങ്ങൾ, വിവാഹലക്ഷണങ്ങൾ, പുരുഷന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും സ്വഭാവം, മഹായജ്ഞങ്ങൾ, ഭൂമിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യ-അഭക്ഷ്യങ്ങൾ, സ്ത്രീധർമ്മം, സന്യാസം, രാജാവിന്റെ ധർമ്മം, ദേവതകളുടെയും തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹത്വം, പുസ്തകത്തിന്റെ മഹത്വം, സത്യത്തിന്റെ മഹത്വം, സ്ത്രീപുരുഷധർമ്മം, ധർമ്മ-ജൂതം, വൈശ്യ-ശൂദ്രോപചാരം, അപദ്ധർമ്മം, പ്രായശ്ചിത്തം, സംധ്യാവിധി, പ്രേതശുദ്ധി, സ്നാനതർപ്പണം, വൈശ്വദേവവിധി, ഭക്ഷ്യവിധി, ദന്തകഷ്ടം, ശരീരശുദ്ധി, ജനനധർമ്മം, വംശധർമ്മം, വേദധർമ്മം എന്നിവയും വിശദമായി പറയുന്നു. ഈ ശാസ്ത്രം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ശംകരൻ, വിഷ്ണു, നാരദൻ, ഇന്ദ്രൻ, പരാശരൻ, വ്യാസൻ, പിന്നെ ഞാനെന്നിങ്ങനെ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചതാണ്. എല്ലാ പുരാണങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്. ഈ ഭവിഷ്യപുരാണം ഒരു ലക്ഷത്തിരണ്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്.
വൈശ്യസ്യ ധനസംയുക്തം ശൂദ്രസ്യ ച ജുഗുപ്സിതമ് । ധനവര്ധനേതി വൈശ്യസ്യ സര്വദാസേതി ഹീനജേ । । ൯ മനുനാ ച തഥാ പ്രോക്തം നാമ്നോ ലക്ഷണമുത്തമമ് । ശര്മവദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ സ്യാദ്രാജ്ഞോ രക്ഷാസമന്വിതമ് । । 1.3.൧൦ വൈശ്യസ്യ പുഷ്ടിസംയുക്തം ശൂദ്രസ്യ പ്രേഷ്യസംയുതമ് । സ്ത്രീണാം സുഖോദ്യമക്രൂരം വിസ്പഷ്ടാര്ഥമനോരമമ് । । ൧൧ മങ്ഗല്യം ദീര്ഘവര്ണാന്തമാശീര്വാദാഭിധാനവത് । ദ്വാദശേഽഹനി രാജേന്ദ്ര ശിശോര്നിഷ്കമണം ഗൃഹാത് । । ൧൨ ചതുര്ഥേ മാസി കര്ത്തവ്യം തഥാന്യേഷാം മതം വിഭോ । ഷഷ്ഠേഽന്നപ്രാശനം മാസി യഥേഷ്ടം മങ്ഗലം കുലേ । । ൧൩ ചൂഡാകര്മ ദ്വിജാതീനാം സര്വേഷാമനുപൂര്വശഃ । പ്രഥമേഽബ്ദേ തൃതീയേ വാ കര്തവ്യം കുരുനന്ദന । । ൧൪ ഗര്ഭാഷ്ടമേഽബ്ദേ കുര്വീത ബ്രാഹ്മണസ്യോപനായനമ് । ഗര്ഭാദേകാദശേ രാജന്ക്ഷത്രിയസ്യ വിനിര്ദിശേത് । । ൧൫ ദ്വാദശേഽബ്ദേഽപി ഗര്ഭാത്തു വൈശ്യസ്യ വ്രതമാദിശേത് । ബ്രഹ്മവര്ചസകാമേന കാര്യം വിപ്രസ്യ പഞ്ചമേ । । ൧൬ ബലാര്ഥിനാ തഥാ രാജ്ഞഃ ഷഷ്ഠേ ഽബ്ദേ കാര്യമേവ ഹി । അര്ഥകാമേന വൈശ്യസ്യ അഷ്ടമേ കുരുനന്ദന । । ൧൭ ആഷോഡശാദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ സാവിത്രീ നാതിവര്തതേ । ദ്വാവിംശതേഃ ക്ഷത്രബന്ധോരാചതുര്വിംശതേര്വിശഃ । । ൧൮ അത ഊര്ധ്വം തു യേ രാജന്യഥാകാലമസംസ്കൃതാഃ । സാവിത്രീപതിതാ വ്രാത്യാ വ്രാത്യസ്തോമാദൃതേ ൩ ക്രതോഃ । । ൧൯ ന ചാപ്യേഭിരപൂതൈസ്തു ആപദ്യപി ഹി കര്ഹിചിത് । ബ്രാഹ്മം യൌനം ച സമ്ബന്ധമാചരേദ്ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ । । 1.3.൨൦ ഭവന്തി രാജംശ്ചര്മാണി വ്രതിനാം ത്രിവിധാനി ച । കാര്ഷ്ണരൌരവവാസ്താനി ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശാം നൃപ । । ൨൧ വശീരംശ്ചാനുപൂര്വ്യേണ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി തു । ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശോ രാജഞ്ഛാണക്ഷൌമാദികാനി ച । । ൨൨ മൌഞ്ജീ ത്രിവൃത്സമാ ശ്ലക്ഷ്ണാ കാര്യാ വിപ്രസ്യ മേഖലാ । ക്ഷത്രിയസ്യ ച മൌര്വീജ്യാ വൈശ്യസ്യ ശണതാന്തവീ । । ൨൩ മുഞ്ജാലാഭേ തു കര്തവ്യാ കുശാശ്മന്തകബല്വജൈഃ । ത്രിവൃത്താ ഗ്രന്ഥിനൈകേന ത്രിഭിഃ പഞ്ചഭിരേവ ച । । ൨൪ കാര്പാസമുപവീതം സ്യാദ്വിപ്രസ്യോര്ധ്വവൃതം ത്രിവൃത് । ശണസൂത്രമയം രാജ്ഞോ വൈശ്യസ്യാവികസൌത്രികമ് । । ൨൫ പുഷ്കരാണി തഥാ ചൈഷാം ഭവന്തി ത്രിവിധാനി തു । ബ്രഹ്മണോ ബൈല്വപാലാശൌ തൃതീയം പ്ലക്ഷജം നൃപ । । ൨൬ വാടഖാദിരൌ ക്ഷത്രിയസ്തു തഥാന്യം വേതസോദ്ഭവമ് । പൈലവോദുമ്ബരൌ വൈശ്യസ്തഥാശ്വത്ഥജമേവ ഹി । । ൨൭ ദണ്ഡാനേതാന്മഹാബാഹോ ധര്മതോഽര്ഹന്തി ധാരിതുമ് । കേശാന്തികോ ബ്രാഹ്മണസ്യ ദണ്ഡഃ കാര്യഃ പ്രമാണതഃ । । ൨൮ ലലാടസമ്മിതോ രാജ്ഞഃ സ്യാത്തു നാസാന്തികോ വിശഃ । ഋജവസ്തേ തൂ സര്വേ സ്യുര്ബ്രാഹ്മണാഃ സൌമ്യദര്ശനാഃ । । ൨൯ അനുദ്വേഗകരാ നൄണാം സത്വചോ നാഗ്നിദൂഷിതാഃ । പ്രഗൃഹ്യ ചേപ്സിതം ദണ്ഡമുപസ്ഥായ ച ഭാസ്കരമ് । । 1.3.൩൦ സമ്യഗ്ഗുരും തഥാ പൂജ്യ ചരേദ്ഭൈക്ഷ്യം യഥാവിധി । ഭവത്പൂര്വം ചരേദ്ഭൈക്ഷ്യമുപനീതോ ദ്വിജോത്തമഃ । । ൩൧ ഭവന്മധ്യം തു രാജന്യോ വൈശ്യസ്യ ഭവദുത്തരമ് । മാതരം വാ സ്വസാരം വാ മാതുര്വാ ഭഗിനീം നിജാമ് । । ൩൨ ഭിക്ഷേത ഭൈക്ഷ്യം പ്രഥമം യാ ചൈനം നാവമാനയേത് । സുവര്ണം രജതം ചാന്നം സാ പാത്രേഽസ്യ വിനിര്ദിശേത് । । ൩൩ സമാഹൃത്യ തതോ ഭൈക്ഷ്യം യാവദര്ഥമമായയാ । നിവേദ്യ ഗുരവേഽശ്നീയാദാചമ്യ പ്രാങ്മുഖഃ ശുചിഃ । । ൩൪ ആയുഷ്യം പ്രാങ്മുഖോ ഭുങ്ക്തേ യശസ്യം ദക്ഷിണാമുഖഃ । ശ്രിയം പ്രത്യങ്മുഖോ ഭുങ്ക്തേ ഋതം ൧ ഭുങ്ക്തേ ഉദങ്മുഖഃ । । ൩൫ ഉപസ്പൃശ്യ ദ്വിജോ രാജന്നന്നമദ്യാത്സമാഹിതഃ । ഭുക്ത്വാ ചോപസ്പൃശേത്സമ്യഗദ്ഭിഃ ഖാനി ച സംസ്പൃശേത് । । ൩൬ തഥാന്നം പൂജയേന്നിത്യമദ്യാച്ചൈതദകുത്സയന് । ദര്ശനാത്തസ്യ ഹഷ്യേദ്വൈ പ്രസീദേച്ചാപി ഭാരത। । ൩൭ അഭിനന്ദ്യ തതോഽശ്നീയാദിത്യേവം മനുരബ്രവീത് । പൂജിതം ത്വശനം നിത്യം ബലമോജശ്ച യച്ഛതി। । ൩൮ അപൂജിതം തു തദ്ഭുക്തമുഭയം നാശയേദിദമ്
വൈശ്യന് സമ്പത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേരും, ശൂദ്രന് താഴ്ന്നതായ പേരും കൊടുക്കണം. 'ധനവർധനൻ' എന്നത് വൈശ്യന്, 'സർവദാസൻ' എന്നത് താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരന് എന്നും ഉചിതമാണ്. മനു പറഞ്ഞതുപോലെ, നല്ല പേരിന് ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ വേണം: ബ്രാഹ്മണന് 'ശർമ' എന്നത് അവസാനം വരണം; രാജാവിന് സംരക്ഷണം സൂചിപ്പിക്കണം; വൈശ്യന് സമൃദ്ധി; ശൂദ്രന് സേവനം. സ്ത്രികൾക്ക് പേരുകൾ മധുരവും, സുതാര്യമായ അർത്ഥവും, മനോഹാരിതയും, ദീർഘസ്വരാന്തവും, ആശീർവാദം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമാകണം. പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം രാജാവേ, കുഞ്ഞിനെ വീട് വിട്ട് പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം; ചിലർ നാലാം മാസത്തിൽ വേണം എന്ന് പറയുന്നു. ആറാം മാസം കുടുംബത്തിൽ പതിവുപോലെ അന്നപ്രാശനം നടത്തണം. രണ്ടാമതും മൂന്നാമതും ജനിച്ചവർക്കെല്ലാം ചൂഡാകർമ്മം ഒന്നാം അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നാം വയസ്സിൽ നടത്തണം, കുരുവംശജനായ രാജാവേ. ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപനയനം ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് എട്ടാം വയസ്സിൽ, ക്ഷത്രിയന്റെ പതിനൊന്നാം വയസ്സിൽ, വൈശ്യന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ നടത്തണം. ബ്രാഹ്മണന് ആത്മതേജസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, രാജാവിന് ബലം വേണമെങ്കിൽ ആറാം വയസ്സിൽ, വൈശ്യന് സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എട്ടാം വയസ്സിൽ ചെയ്യണം. ബ്രാഹ്മണന് പതിനാറാം വയസ്സിന് മുകളിൽ ഉപനയനം വൈകരുത്; ക്ഷത്രിയന് ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിന് മുകളിൽ, വൈശ്യന് ഇരുപത്തിനാലാം വയസ്സിന് മുകളിൽ വൈകരുത്. ഇതിന് ശേഷം സമയത്ത് സംസ്കാരം ചെയ്യാത്തവർ സാവിത്രിയിൽ നിന്ന് വീണവരായി കണക്കാക്കപ്പെടും; അവർക്ക് വ്രാത്യസ്തോമയാഗം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ഉണ്ട് എന്ന് പറയാനാവില്ല. ഇവ സംസ്ക്കാരം ചെയ്യാത്തവർക്ക്, എത്രയും കഷ്ടപ്പാടിലായാലും, ബ്രാഹ്മണന്മാരുമായി വിവാഹം അല്ലെങ്കിൽ ലൈംഗികബന്ധം ഉണ്ടാക്കാൻ പാടില്ല. വ്രതം പാലിക്കുന്നവരുടെ കെട്ടുകൾ മൂന്നു തരമാണ്: ബ്രാഹ്മണന് കരിമാൻതോൽ, ക്ഷത്രിയന് റുരുമാൻതോൽ, വൈശ്യന് ആടിന്റെ രോമം. വസ്ത്രങ്ങൾ അനുസരിച്ച്: ബ്രാഹ്മണന് മഞ്ഞൾമുള്, ക്ഷത്രിയന് ചാണ, വൈശ്യന് ശാണം മുതലായവ. ബ്രാഹ്മണന്റെ മേഖല മൂഞ്ച് പുല്ലിൽ നിന്നുള്ള മൂന്ന് മൃദുലമായ നൂലിൽ ഉണ്ടാക്കണം; ക്ഷത്രിയന് മൗർവി നാരിൽ; വൈശ്യന് ശാണനൂലിൽ. മൂഞ്ച് കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ, കുശ, അശ്മന്തക, ബാല്വജ മുതലായ പുല്ലിൽ നിന്ന്, മൂന്ന്, ഒന്ന്, മൂന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു കണികൾ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ യജ്ഞോപവീതം മൂന്നു നൂലിൽ ഉള്ള കരിമ്പ് നൂൽ; ക്ഷത്രിയന് ശാണനൂൽ; വൈശ്യന് ആടിന്റെ രോമം അല്ലെങ്കിൽ ആടിന്റെ നൂൽ. അവരുടെ ദണ്ഡങ്ങളും മൂന്നു തരമാണ്: ബ്രാഹ്മണന് ബില്വം അല്ലെങ്കിൽ പലാശം; മൂന്നാമത്തേത് പ്ലക്ഷം; രാജാവേ. ക്ഷത്രിയന് വടം അല്ലെങ്കിൽ ഖദിരം, അല്ലെങ്കിൽ വേതസത്തിൽ നിന്ന്; വൈശ്യന് പീലു അല്ലെങ്കിൽ ഉദുംബരം, അല്ലെങ്കിൽ അശ്വത്തം. ഈ ദണ്ഡങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം വഹിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ ദണ്ഡം തലമുടി അറ്റം വരെ, ക്ഷത്രിയന് നെറ്റി വരെ, വൈശ്യന് മൂക്കിന്റെ അറ്റം വരെ എത്തണം. എല്ലാവരും നേരായതും, സുമുഖമായതും, ആളുകളെ ഭയപ്പെടുത്താത്തതും, മൃദുലമായതും, തീയിൽ വാടാത്തതുമായിരിക്കണം. ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദണ്ഡം എടുത്ത് സൂര്യനെ നോക്കി, ഗുരുവിനെ ആരാധിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ഭിക്ഷയെടുക്കണം. ദ്വിജന്മാർ ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ് ആദ്യം സ്വന്തം വീട്ടിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷയെടുക്കണം; ക്ഷത്രിയന് വീട്ടിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന്; വൈശ്യന് പുറകിൽ നിന്ന്. അവൻ ആദ്യം അമ്മയോടോ സഹോദരിയോടോ അമ്മയുടെ സഹോദരിയോടോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം അമ്മാവന്റെ മകളോടോ ഭിക്ഷയെടുക്കണം—തനിക്കു അപമാനം ചെയ്യാത്തവളിൽ നിന്ന്. അവൾ സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, അല്ലെങ്കിൽ അന്നം കൊടുക്കണം; അതാണ് ഭിക്ഷാഭാണ്ഡം. ആവശ്യത്തിന് ഭിക്ഷ ശേഖരിച്ച്, വഞ്ചനയില്ലാതെ, ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ച്, ശേഷം വെള്ളം കഴിച്ച്, കിഴക്കോട്ട് നോക്കി ശുദ്ധമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. കിഴക്കോട്ട് നോക്കി കഴിച്ചാൽ ദീർഘായുസ്സ്; തെക്കോട്ട് നോക്കി പ്രശസ്തി; പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കി ഐശ്വര്യം; വടക്കോട്ട് നോക്കി സത്യം. ദ്വിജൻ വെള്ളം കഴിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം വീണ്ടും വെള്ളം കഴിച്ച്, ശരീരത്തിലെ ദ്വാരങ്ങൾ തൊടണം. ഭക്ഷ്യത്തെ എപ്പോഴും ആദരിക്കണം, അവഹേളിക്കാതെ കഴിക്കണം; അതിനെ കണ്ടാൽ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും ലഭിക്കും, ഭാരത. ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ശേഷം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഇങ്ങനെ മനു പറഞ്ഞു. ആദരിച്ച ഭക്ഷണം എപ്പോഴും ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നൽകും. ആദരമില്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, അതു ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നശിപ്പിക്കും.