ഇതി തേ കഥിതം വിപ്ര സുരാംശാശ്ച യഥാഭവന്
ബ്രാഹ്മണനേ, ദേവതകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്നത് ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞുതന്നു.
ജഗന്നാഥമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് സൂത ഉവാച ഭട്ടോജിസ്സ ച ശുദ്ധാത്മാ ശിവഭക്തിപരായണഃ । കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ നമസ്കൃത്യ വചോഽബ്രവീത് । । ൧ മഹാദേവോ ഗുരുഃ സ വൈ ശിവ ആത്മാ ശരീരിണാമ് । വിഷ്ണുര്ബ്രഹ്മാ ച തദ്ദാസൌ തര്ഹി തത്പൂജനേന കിമ് । । ൨ ഇതി ശ്രുത്വാ സ യജ്ഞാംശോ വിംശദബ്ദവയോവൃതഃ । വിഹസ്യാഹ സ ഭട്ടോജിം നായം ശമ്ഭുര്മഹേശ്വരഃ । । ൩ സമര്ഥോ ഭഗവാഞ്ഛമ്ഭുഃ കര്താ കിന്ന ശരീരിണാമ് । ന ഭര്താ ച വിനാ വിഷ്ണും സംഹര്തായം സദാ ശിവഃ । । ൪ ഏകമൂര്തിസ്ത്രിധാ ജാതാ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുര്മഹേശ്വരഃ । ശാക്തമാര്ഗേണ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ മോക്ഷപ്രദായകഃ । । ൫ വിഷ്ണുര്വൈഷ്ണവമാര്ഗേണ ജീവാനാം മോക്ഷദായകഃ । ശമ്ഭുര്വൈ ശൈവമാര്ഗേണ മോക്ഷദാതാ ശരീരിണാമ് । । ൬ ശാക്തഃ സദാശ്രമോ ഗേഹീ യജ്ഞഭുക്പിതൃദേവഗഃ । വാനപ്രസ്ഥാശ്രമീ യോ വൈ വൈഷ്ണവഃ കന്ദമൂലഭുക് । । ൭ യത്യാശ്രമഃ സദാ രൌദ്രൌ നിര്ഗുണഃ ശുദ്ധവിഗ്രഹഃ । ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമസ്തേഷാമനുഗാമീ മഹാശ്രമഃ । । ൮ ഇതി ശ്രുത്വാ ഗുരോര്വാക്യം ശിഷ്യോ ഭൂത്വാ സ വൈ ദ്വിജഃ । തൃതീയാങ്ഗം ച വേദാനാം വ്യാചഖ്യൌ പാണിനികൃതമ് । । ൯ തദാജ്ഞയാ ച സിദ്ധാന്തകൌമുദ്യാസ്സ ചകാര ഹ । തത്രോഷ്യ ദീക്ഷിതോ ധീമാന്കൃഷ്ണചൈതന്യസേവകഃ । । 3.4.20.൧൦ സൂത ഉവാച വരാഹമിഹിരോ ധീമാന്സ ച സൂര്യപരായണഃ । ദ്വാവിംശാബ്ദേ ച യജ്ഞാംശേ തമാഗത്യ വചോഽബ്രവീത് । । ൧൧ സൂര്യോഽയം ഭഗവാത്സാക്ഷാത്ത്രയോ ദേവാ യതോഽഭവന് । പ്രാതര്ബ്രഹ്മാ ച മധ്യാഹ്നേ വിഷ്ണുഃ സായം സദാശിവഃ । । ൧൨ അതോ രവേഃ ശുഭാ പൂജാ ത്രിദേവയജനേന കിമ് । ഇതി ശ്രുത്വാ സ യജ്ഞാംശോ വിഹസ്യാഹ ശുഭം വചഃ । । ൧൩ ദ്വിധാ ബഭൂവ പ്രകൃതിരപരാ ച പരാ തഥാ । നാമമാത്രാ തഥാ പുഷ്പമാത്രാ തന്മാത്രികാ തഥാ । । ൧൪ ശബ്ദമാത്രാ സ്പര്ശമാത്രാ രൂപമാത്രാ രസാ തഥാ । ഗംധമാത്രാ തഥാ ജ്ഞേയാ പരാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ । । ൧൫ അപരായാം ജീവഭൂതാ നിത്യശുദ്ധാ ജഗന്മയീ । ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ ഖം മനോബുദ്ധിരേവ ച । । അഹങ്കാര ഇതി ജ്ഞേയാ പ്രകൃതിശ്ചാപരാഷ്ടധാ । । ൧൬ വിഷ്ണുര്ബ്രഹ്മാ മഹാദേവോ ഗണേശോ യമരാഡ് ഗുഹഃ । കുബേരോ വിശ്വകര്മാ ച പരാ പ്രകൃതിദേവതാ । । ൧൭ സുമേരുര്വരുണോ വഹ്നിര്വായുശ്ചൈവ ധ്രുവസ്തഥാ । സോമോ രവിസ്തഥാ ശേഷോഽപരാ പ്രകൃതിദേവതാ । । ൧൮ അതഃ സോമപതീ രുദ്രോ രവിഃ സ്വാമീ വിധിഃ സ്വയമ് । ശേഷസ്വാമീ ഹരിഃ സാക്ഷാന്നമസ്തേഭ്യോ നമോ നമഃ । । ൧൯ ഇതി ശ്രുത്വാ തദാ വിപ്രഃ ശിഷ്യോ ഭൂത്വാ ച തദ്ഗുരോഃ । തദാജ്ഞയാ ചതുര്ഥാങ്ഗം ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം ചകാര ഹ । । 3.4.20.൨൦ വരാഹസംഹിതാ നാമ ബൃഹജ്ജാതകമേവ ഹി । ക്ഷുദ്രതന്ത്രാംസ്തഥാന്യാന്വൈ കൃത്വാ തത്ര സ ചാവസത് । । ൨൧ സൂത ഉവാച വാണീഭൂഷണ ഏവാപി ശിവഭക്തിപരായണഃ । കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ വചഃ പ്രാഹ വിനമ്രധീഃ । । ൨൨ വിഷ്ണുമായാ ജഗദ്ധാത്രീ സൈകാ പ്രകൃതിരുത്കൃതാ । തയാ ജാതമിദം വിശ്വം വിശ്വാദ്ദേവസമുദ്ഭവഃ । । ൨൩ വിശ്വേദേവസ്സ പുരുഷശ്ശക്തിജോ ബഹുധാഭവത് । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുര്ഹരശ്ചൈവ ദേവാഃ പ്രകൃതിസമ്ഭവാഃ । । അതോ ഭഗവതീ പൂജ്യാ തര്ഹി തത്പൂജനേന കിമ് । । ൨൪ ഇതി ശ്രുത്വാ സ യജ്ഞാംശോ വിഹസ്യാഹ ദ്വിജോത്തമമ് । ന വൈ ഭഗവതീ ശ്രേഷ്ഠാ ജഡരൂപാ ഗുണാത്മികാ । । ൨൫ ഏകാ സാ പ്രകൃതിര്മായാ രചിതുര്ജഗതാം ക്ഷമാ । പുരുഷസ്യ സഹായേന യോഷിതേവ നരസ്യ ച । । ൨൬ ദേവീഭാഗവതേ ശാസ്ത്രേ പ്രസിദ്ധേയം കഥാ ദ്വിജ । കദാചിത്പ്രകൃതിര്ദേവീ സ്വേച്ഛയേദം ജഗത്ഖലു । । ൨൭ നിര്മിതം ജഡഭൂതം തദ്ബഹുധാ ബോധിതം തദാ । ന ചൈതന്യമഭൂദ്വിപ്രാ വിസ്മിതാ പ്രകൃതിസ്തദാ । । ൨൮ ശൂന്യഭൂതം ച പുരുഷം ചൈതന്യം സമതോഷയത് । പ്രവിഷ്ടോ ഭഗവാന്ദേവീമായാജനിതഗോലകേ । । ൨൯ സ്വപ്നവദ്വാ സ്വയം ജാതശ്ചൈതന്യമഭവജ്ജഗത് । അതഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സ ഭഗവാന്പുരുഷോ നിര്ഗുണഃ പരഃ । । 3.4.20.൩൦ പ്രകൃത്യാം സ്വേച്ഛയാ ജാതോ ലിങ്ഗരൂപസ്തദാഽഭവത് । പുഁല്ലിങ്ഗപ്രകൃതൌ ജാതഃ പുഁല്ലിങ്ഗോഽയം സനാതനഃ । । ൩൧ സ്ത്രീല്ലിങ്ഗപ്രകൃതൌ ജാതഃ സ്ത്രീല്ലിങ്ഗോഽയം സനാതനഃ । നപുംസ്കപ്രകൃതൌ ജാതഃ ക്ലീബരൂപഃ സ വൈ പ്രഭുഃ । । ൩൨ അവ്യയപ്രകൃതൌ ജാതൌ നിര്ഗുണോഽയമധോക്ഷജഃ । നമസ്തസ്മൈ ഭഗവതേ ശൂന്യരൂപായ സാക്ഷിണേ । । ൩൩ ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം ശിഷ്യോ ഭൂത്വാ സ വൈ ദ്വിജഃ । ത്രിവിംശാബ്ദേ ച യജ്ഞാംശേ തത്ര വാസമകാരയത് । । ൩ ൪ ഛന്ദോഗ്രന്ഥം തു വേദാങ്ഗം സ്വനാമ്നാ തേന നിര്മിതമ് । രാധാകൃഷ്ണപരം നാമ ജപ്ത്വാ ഹര്ഷമവാപ്തവാന് । । ൩൫ സൂത ഉവാച ധന്വന്തരിര്ദ്വിജോ നാമ ബ്രഹ്മഭക്തിപരായണഃ । കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ നത്വാ വചനമബ്രവീത് । । ൩൬ ഭവാംസ്തു പുരുഷഃ ശ്രേഷ്ഠോ നിത്യശുദ്ധസ്സനാതനഃ । ജഡഭൂതാ ച തന്മായാ സമര്ഥോ ഭഗവാന്സ്വയമ് । । ൩൭ നിത്യോഽവ്യക്തഃ പരഃ സൂക്ഷ്മസ്തസ്മാത്പ്രകൃതിരുദ്ഭവഃ । അതഃ പൂജ്യസ്സ ഭഗവാന്പ്രകൃത്യാഃ പൂജനേന കിമ് । । ൩൮ ഇതി ശ്രുത്വാ വിഹസ്യാഹ യജ്ഞാംശസ്സര്വശാസ്ത്രഗഃ । നായം ശ്രേഷ്ഠസ്സ പുരുഷോ ന ക്ഷമഃ പ്രകൃതിം വിനാ । । ൩൯ പുരാണേ ചൈവ വാരാഹേ പ്രസിദ്ധേയം കഥാ ശുഭാ । കദാചിത്പുരുഷോ നിത്യോ നാമമാത്രഃ സ്വകേച്ഛയാ । । ബഭൂവ ബഹുധാ തത്ര യഥാ പ്രേതസ്തഥാ സ്വയമ് । । 3.4.20.൪൦ അസമര്ഥോ വിരചിതും ജഗന്തി പുരുഷഃ പരഃ । തുഷ്ടാവ പ്രകൃതിം ദേവീം ചിരകാലം സനാതനീമ് । । ൪൧ തദാ ദേവീ ച തം പ്രാപ്യ മഹത്തത്വം ചകാര ഹ । സോഽഹങ്കാരശ്ച മഹതോ ജാതസ്തന്മാത്രികാസ്തതഃ । । ൪൨ മഹാഭൂതാന്യതോഽപ്യാസംസ്തൈഃ സഞ്ജാതമിദം ജഗത് । । ൪൩ അതസ്സനാതനൌ ചോഭൌ പുരുഷാത്പ്രകൃതിഃ പരാ । പ്രകൃതേഃ പുരുഷശ്ചൈവ തസ്മാത്താഭ്യാം നമോ നമഃ । । ൪൪ ഇതി ധന്വന്തരിഃ ശ്രുത്വാ ശിഷ്യോ ഭൂത്വാ ച തദ്ഗുരോഃ । തത്രോഷ്യ ചൈവ വേദാങ്ഗം കല്പവേദം ചകാര ഹ । । സുശ്രുതാദപരേ ചാപി ശിഷ്യാ ധന്വന്തരേഃ സ്മൃതഃ । । ൪൫ സൂത ഉവാച ജയദേവസ്സ വൈ വിപ്രോ ബൌദ്ധമാര്ഗപരായണഃ । കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ പഞ്ചവിംശവയോവൃതമ് । । നത്വോവാച വചോ രമ്യം സ ച ശ്രേഷ്ഠ ഉഷാപതിഃ । । ൪൬ യസ്യ നാഭേരഭൂത്പദ്മം ബ്രഹ്മണാ സഹ നിര്ഗതമ് । അതസ്സ ബ്രഹ്മസൂര്നാമ സാമവേദേഷു ഗീയതേ । । ൪൭ വിശ്വോ നാരായണസ്സാക്ഷാദ്യസ്യ കേതൌ സമാസ്ഥിതഃ । വിശ്വ കേതുരതോ നാമ ന നിരുദ്ധോഽനിരുദ്ധകഃ । । ൪൮ ബ്രഹ്മവേലാ ച തത്പത്നീ നിത്യാ ചോഷാ മഹോത്തമാ । സ വൈ ലോകഹിതാര്ഥായ സ്വയമര്ചാവതാരകഃ । । ൪൯ ഇതി ശ്രുത്വാ വിഹസ്യാഹ യജ്ഞാംശസ്തം ദ്വിജോത്തമമ് । വേദോ നാരായണഃ സാക്ഷാത്പൂജനീയോ നരഃ സദാ । । 3.4.20.൫൦ തതഃ കാലസ്തതഃ കര്മ തതോ ധര്മഃ പ്രവര്തതേ । ധര്മാത്മകാമഃ സമുദ്ഭൂതഃ കാമപത്നീ രതിഃ സ്വയമ് । । ൫൧ രത്യാം കാമാത്സമുദ്ഭൂതോഽനിരുദ്ധോ നാമദേവതാ । ഉഷാ സാ തസ്യ ഭഗിനീ തേന സാര്ദ്ധം സമുദ്ഭവാ । । ൫൨ കാലോ നാമ സ വൈ കൃഷ്ണോ രാധാ തസ്യ സഹോദരാ । കര്മരൂപഃ സ വൈ ബ്രഹ്മാ നിയതിസ്തത്സഹോദരാ । । ൫൩ ധര്മരൂപോ മഹാദേവഃ ശ്രദ്ധാ തസ്യ സഹോദരാ । അനിരുദ്ധഃ കഥം ചേശോ ഭവതോക്തഃ സനാതനഃ । । ൫൪ ത്രിധാ സൃഷ്ടിശ്ച ബ്രഹ്മാണ്ഡേ സ്ഥൂലാ സൂക്ഷ്മാ ച കാരണാ । സ്ഥൂലസൃഷ്ട്യൈ സമുദ്ഭൂതോ ദേവോ നാരായണഃ സ്വയമ് । । ൫൫ നാരായണീ ച തച്ഛക്തിസ്തയോര്ജലസമുദ്ഭവഃ । ജലാജ്ജാതസ്സ വൈ ശേഷസ്തസ്യോപരി സമാസ്ഥിതൌ । । ൫൬ സുപ്തേ നാരായണേ ദേവേ നാഭേഃ പങ്കജമുത്തമമ് । അനന്തയോജനായാമമുദഭൂച്ച തതോ വിധിഃ । । ൫൭ വിധേഃ സ്ഥൂലമയീ സൃഷ്ടിര്ദേവതിര്യ്യങ്നരാദികാ । സൂക്ഷ്മസൃഷ്ട്യൈ സമുദ്ഭൂതഃ സോഽനിരുദ്ധ ഉഷാപതിഃ । । ൫൮ തതോ വീര്യമയം തോയം ജാതം ബ്രഹ്മാണ്ഡമസ്തകേ । വീര്യാജ്ജാതസ്സ വൈ ശേഷസ്തസ്യോപരി സ ചാസ്ഥിതഃ । । ൫൯ തസ്യ നാഭേസ്സമുദ്ഭൂതോ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । സൂക്ഷ്മസൃഷ്ടിസ്തതോ ജാതാ യഥാ സ്വപ്നേഽപി ദൃശ്യതേ । । 3.4.20.൬൦ ഹേതുസൃഷ്ട്യൈ സമുദ്ഭൂതോ വേദാ നാരായണഃ സ്വയമ് । വേദാത്കാലസ്തതഃ കര്മ തതോ ധര്മാദയഃ സ്മൃതാഃ । । ൬൧ ത്വദ്ഗുരുശ്ച ജഗന്നാഥ ഉഡ്രദേശനിവാസകഃ । മയാ തത്രൈവ ഗന്തവ്യം സശിഷ്യേണാദ്യ ഭോ ദ്വിജാഃ । । ൬൨ ഇതി ശ്രുത്വാ തു വചനം കൃഷ്ണചൈതന്യകിങ്കരാഃ । സ്വാന്സ്വാഞ്ഛിഷ്യാന്സമാഹൂയ തത്പശ്ചാത്പ്രയയുശ്ച തേ । । ൬൩ ശാങ്കരാ ദ്വാദശഗണാ രാമാനുജമുപായയുഃ । നാമദേവാദയസ്തത്ര ഗണാസ്സപ്ത സമാഗതാഃ । । ൬൪ രാമാനന്ദം നമസ്കൃത്യ സംസ്ഥിതാസ്തസ്യ സേവകാ । രോപണശ്ച തദാഗത്യ സ്വശിഷ്യൈര്ബഹുഭിര്വൃതഃ । । ൬൫ കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ നമസ്കൃത്യ സ്ഥിതഃ സ്വയമ് । ജഗന്നാഥപുരീം തേ വൈ പ്രയയുര്ഭക്തിതത്പരാഃ । । ൬൬ നിധയഃ സിദ്ധയസ്തത്ര തേഷാം സേവാര്ഥമാഗതാഃ । സര്വേ ച ദശസാഹസ്രാ വൈഷ്ണവാഃ ശൈവശാക്തകൈഃ । । ൬൭ യജ്ഞാംശം ച പുരസ്കൃത്യ ജഗന്നാഥപുരീം യയുഃ । അര്ചാവതാരോ ഭഗവാനനിരുദ്ധ ഉഷാപതിഃ । । ൬൮ തദാഗമനമാലോക്യ ദ്വിജരൂപധരോ മുനിഃ । ജഗന്നാഥഃ സ്വയം പ്രാപ്തോ യത്ര യജ്ഞാംശകാദയഃ । । ൬൯ യജ്ഞാംശസ്തം സമാലോക്യ നത്വാ വചനമബ്രവീത് । കിം മതം ഭവതാ ജ്ഞാതം കലൌ പ്രാപ്തേ ഭയാനകേ । । 3.4.20.൭൦ തത്സര്വം കൃപയാ ബ്രൂഹി ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ । ഇതി ശ്രുത്വാ തു വചനം ജഗന്നാഥോ ഹരിഃ സ്വയമ് । । ഉവാച വചനം രമ്യം ലോകമങ്ഗലഹേതവേ । । ൭൧ മിശ്രദേശോദ്ഭവാ മ്ലേച്ഛാഃ കാശ്യപേനൈവ ശാസിതാഃ । സംസ്കൃതാ ശൂദ്രവര്ണേന ബ്രഹ്മവര്ണമുപാഗതാഃ । । ൭൨ ശിഖാസൂത്രം സമാധായ പഠിത്വാ വേദമുത്തമമ് । യജ്ഞൈശ്ച പൂജയാമാസുര്ദേവദേവം ശചീപതിമ് । । ൭൩ ദുഃഖിതോ ഭഗവാനിന്ദ്രഃ ശ്വേതദ്വീപമുപാഗതഃ । സ്തുത്യാ മാം ബോധയാമാസ ദേവമങ്ഗലഹേതവേ । । ൭൪ പ്രബുദ്ധം മാം വചഃ പ്രാഹ ശൃണു ദേവ ദയാനിധേ । ശൂദ്രസംസ്കൃതമന്നം ച ഖാദിതും ന ദ്വിജോഽര്ഹതി । । ൭൫ തഥാ ച ശൂദ്രജനിതൈര്യജ്ഞൈസ്തൃപ്തിം ന ചാപ്നുയാമ് । കാശ്യപേ സ്വര്ഗതേ പ്രാപ്തേ മാഗധേ രാജ്ഞി ശാസതി । । ൭൬ മമ ശത്രുര്ബലിര്ദൈത്യഃ കലിപക്ഷമുപാഗതഃ । നിസ്തേജാശ്ച യഥാഽഹം സ്യാം തഥാ വൈ കര്തുമുദ്യതഃ । । ൭൭ മിശ്രദേശോദ്ഭവേ മ്ലേച്ഛേ സാംസ്കൃതീ തേന സംസ്കൃതാ । ഭാഷാ ദേവവിനാശായ ദൈത്യാനാം വര്ദ്ധനായ ച । । ൭൮ ആര്യ്യേഷു പ്രാകൃതീ ഭാഷാ ദൂഷിതാ തേന വൈ കൃതാ । അതോ മാം രക്ഷ ഭഗവന്ഭവന്തം ശരണാഗതമ് । । ൭൯ ഇതി ശ്രുത്വാ തദാഹം വൈ ദേവരാജമുവാച ഹ । ഭവന്തോ ദ്വാദശാദിത്യാ ഗന്തുമര്ഹന്തി ഭൂതലേ । । 3.4.20.൮൦ അഹം ലോകഹിതാര്ഥായ ജനിഷ്യാമി കലൌ യുഗേ । പ്രവീണോ നിപുണോഽഭിജ്ഞഃ കുശലശ്ച കൃതീ സുഖീ । । ൮൧ നിഷ്ണാതഃ ശിക്ഷിതശ്ചൈവ സര്വജ്ഞഃ സുഗതസ്തഥാ । പ്രബുദ്ധശ്ച തഥാ ബുദ്ധ ആദിത്യാഃ ക്രമതോ ഭവാഃ
ജഗന്നാഥന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഭട്ടോജിസ്സെന്ന ശുദ്ധഹൃദയനും ശിവഭക്തനുമായ ഒരാൾ കൃഷ്ണചൈതന്യനെ സന്ദർശിച്ച് നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: മഹാദേവൻ ഗുരുവാണ്, ശിവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവാണ്. വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും അവന്റെ ദാസന്മാരാണ്. അപ്പോൾ അവരെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ എന്താണ് പ്രത്യേകത? അവൻ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടയുടൻ യജ്ഞാംശൻ എന്നയാൾ ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: ഈശ്വരൻ ശിവൻ അല്ല. ശിവൻ സർവ്വശക്തനാണ്, സൃഷ്ടിക്കുവാൻ കഴിയുന്നവനാണ്. എന്നാൽ വിഷ്ണുവിനെ കൂടാതെ ശിവൻ എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്. ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ഒരേ രൂപത്തിൽ നിന്നു മൂന്നു രൂപങ്ങളായി ജനിച്ചു. ശാക്തമാർഗ്ഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവാണ് മോക്ഷം നൽകുന്നത്. വൈഷ്ണവമാർഗ്ഗത്തിൽ വിഷ്ണു ജീവന്മാരെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ശൈവമാർഗ്ഗത്തിൽ ശിവൻ മോക്ഷം നൽകുന്നവനാണ്. ശാക്തൻ എപ്പോഴും ഗൃഹസ്ഥനാണ്, യജ്ഞങ്ങൾക്കും പിതൃദേവന്മാർക്കും അർപ്പണം ചെയ്യുന്നവനാണ്. വൈഷ്ണവൻ വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കിഴങ്ങും മൂലവും ഭക്ഷിക്കുന്നവനാണ്. യതിയാശ്രമം രൗദ്രമാർഗ്ഗത്തിലാണ്, അവൻ ഗുണരഹിതനും ശുദ്ധവിഗ്രഹവുമാണ്. ബ്രഹ്മചാര്യാശ്രമം ഇവർക്കിടയിൽ മഹാശ്രമമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ ശിഷ്യനായി, പാണിനിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വേദങ്ങളുടെ മൂന്നാം ഭാഗം വിശദീകരിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ സിദ്ധാന്തകൗമുദി എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു. അവിടെ ദീക്ഷയേറ്റ്, ധീരനായ കൃഷ്ണചൈതന്യഭക്തനായി താമസിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ധീരനും സൂര്യഭക്തനുമായ വരാഹമിഹിരൻ യജ്ഞാംശനെ സന്ദർശിച്ച് പറഞ്ഞു: സൂര്യൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ, അവനിൽ നിന്നാണ് മൂന്നു ദേവന്മാരും ജനിച്ചത്. രാവിലെ ബ്രഹ്മാവായി, മധ്യാഹ്നത്തിൽ വിഷ്ണുവായി, സായാഹ്നത്തിൽ ശിവനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ട് സൂര്യന്റെ ശുദ്ധമായ പൂജയാൽ തന്നെ ത്രിദേവാരാധനയുടെ ഫലമുണ്ട്. യജ്ഞാംശൻ ചിരിച്ച് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: പ്രകൃതി രണ്ടായി ഭേദിച്ചു — അപരയും പരയും. നാമം, പൂവ്, ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം — ഇവയാണ് പരാപ്രകൃതിയുടെ എട്ട് രൂപങ്ങൾ. അപരാപ്രകൃതിയിൽ ജീവഭാവം, ശുദ്ധത, ലോകമാകെയുള്ളതും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇവയാണ് അപരാപ്രകൃതിയുടെ എട്ട് ഭാഗങ്ങൾ. വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവ്, മഹാദേവൻ, ഗണപതി, യമൻ, ഗുഹൻ, കുബേരൻ, വിശ്വകർമ്മൻ — ഇവരാണ് പരാപ്രകൃതിദേവതകൾ. സുമേരു, വരുണൻ, അഗ്നി, വായു, ധ്രുവൻ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ശേഷൻ — ഇവരാണ് അപരാപ്രകൃതിദേവതകൾ. അതുകൊണ്ട് സോമപതി, രുദ്രൻ, രവി, വിധി, ശേഷസ്വാമി, ഹരി — ഇവർക്കും ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഗുരുവിന്റെ ശിഷ്യനായി, ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗം രചിച്ചു. വരാഹസംഹിത എന്ന വലിയ ജാതകഗ്രന്ഥവും മറ്റു ചെറുതന്ത്രങ്ങളും രചിച്ച് അവിടെ താമസിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: വാണീഭൂഷണൻ എന്ന ശിവഭക്തനും കൃഷ്ണചൈതന്യനെ സന്ദർശിച്ച് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുമായയാണ് ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ച പ്രകൃതി. അതിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം ജനിച്ചത്, ദേവന്മാരും അതിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. ദേവന്മാർ പുരുഷനും ശക്തിജന്യരും ആയി പലവിധം ജനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഹരൻ എന്നിവരും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. അതിനാൽ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കേണ്ടതുണ്ട്; എന്നാൽ അതിനാൽ മാത്രം മതിയാകുമോ? യജ്ഞാംശൻ ചിരിച്ച് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: ഭഗവതി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയല്ല; അവൾ ജഡരൂപവും ഗുണാത്മികയുമാണ്. അവൾ ഒരേ പ്രകൃതിയാണ്, മായയാണ്, സൃഷ്ടാവിന് അനുയോജ്യമായവളാണ്. പുരുഷനു സഹായിയായി സ്ത്രീയെന്നപോലെ. ദേവീഭാഗവതത്തിൽ ഈ കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഒരിക്കൽ പ്രകൃതിദേവി തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നാൽ അതു ജഡമായിരുന്നു, അതിൽ ബോധം ഉണ്ടായില്ല. പ്രകൃതി അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ശൂന്യമായ പുരുഷനെ ബോധം കൊണ്ട് സംതോഷിപ്പിച്ചു. ഭഗവാൻ ദേവീമായയിൽ പ്രവേശിച്ച് സ്വപ്നം പോലെ സ്വയം ജനിച്ചു; ലോകം ബോധം പ്രാപിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ പുരുഷൻ ഗുണരഹിതനും പരമനുമാണ്. പ്രകൃതിയിൽ സ്വയം ജനിച്ച് ലിംഗരൂപം സ്വീകരിച്ചു. പുരുഷപ്രകൃതിയിൽ ജനിച്ചാൽ പുരുഷലിംഗം, സ്ത്രീപ്രകൃതിയിൽ സ്ത്രീലിംഗം, നപുംസകപ്രകൃതിയിൽ ക്ലീബരൂപം, അവ്യയപ്രകൃതിയിൽ ഗുണരഹിതൻ. ശൂന്യരൂപനായ സാക്ഷിക്ക് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. അവിടെ ശിഷ്യനായി ബ്രാഹ്മണൻ താമസിച്ചു, ചൊവ്വയാം വയസ്സിൽ. തന്റെ പേരിൽ 'ഛന്ദോഗ്രന്ഥം' എന്ന വേദാംഗം രചിച്ചു. രാധാകൃഷ്ണനെ ഉദ്ധിഷ്ടമാക്കി ജപിച്ച് സന്തോഷം നേടി. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ധന്വന്തരി എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മഭക്തനായിരുന്നു. കൃഷ്ണചൈതന്യനെ സന്ദർശിച്ച് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ പുരുഷൻ ശ്രേഷ്ഠനും ശുദ്ധനും ശാശ്വതനുമാണ്. മായ ജഡഭാവമുള്ളതും ഭഗവാൻ സ്വയം സർവ്വശക്തനുമാണ്. ഭഗവാൻ നിത്യനും, അവ്യക്തനും, സൂക്ഷ്മനും, അതിൽ നിന്നാണ് പ്രകൃതി ഉദ്ഭവിച്ചത്. അതിനാൽ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം; പ്രകൃതിയെ മാത്രം ആരാധിച്ചാൽ മതിയാകില്ല. യജ്ഞാംശൻ ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: പുരുഷൻ ശ്രേഷ്ഠനല്ല, പ്രകൃതിയില്ലാതെ അവനു കഴിയില്ല. പുരാണത്തിൽ വരാഹത്തിൽ ഈ കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഒരിക്കൽ പുരുഷൻ നാമമാത്രമായി, സ്വേച്ഛയാൽ പലതരത്തിൽ ജനിച്ചു. എന്നാൽ അവൻ പ്രേതനായി, സ്വയം അശക്തനായി. ലോകം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാതെ, ദീർഘകാലം പ്രകൃതിദേവിയെ സ്തുതിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവി അവനെ പ്രാപിച്ച് മഹത്ത്വം നൽകി. അതിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം, അതിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ, അതിൽ നിന്ന് മഹാഭൂതങ്ങൾ, അതിൽ നിന്ന് ലോകം ജനിച്ചു. അതിനാൽ പുരുഷനും പ്രകൃതിയും ശാശ്വതരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവർക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ധന്വന്തരി ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിഷ്യനായി, അവിടെ വേദാംഗമായ കല്പവേദം രചിച്ചു. സുശ്രുതാദി ശിഷ്യന്മാർ ധന്വന്തരിയുടെ ശിഷ്യന്മാരായി പ്രസിദ്ധരാണ്. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ജയദേവൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ബൗദ്ധമാർഗ്ഗത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനായിരുന്നു. കൃഷ്ണചൈതന്യനെ സന്ദർശിച്ച്, ഇരുപത്തഞ്ചാം വയസ്സിൽ, നമസ്കരിച്ചു മനോഹരമായി പറഞ്ഞു: ആരുടെ നാഭിയിൽ നിന്നാണ് പദ്മം പുറത്ത് വന്നതും അതിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചതും? അതിനാൽ ബ്രഹ്മസൂത്രം എന്നത് സാമവേദങ്ങളിൽ പാടപ്പെടുന്നു. വിശ്വം നാരായണനിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിനാൽ വിശ്വകേതു എന്ന പേരാണ്. അവൻ തടയപ്പെടാത്തവനും അനിരുദ്ധനും ആണ്. ബ്രഹ്മവേളയാണ് അവന്റെ ഭാര്യ, ഉഷയാണ് മഹത്തായ ഭാര്യ. ലോകഹിതത്തിനായി അവൻ സ്വയം അർച്ചാവതാരമായി അവതരിച്ചവനാണ്. യജ്ഞാംശൻ ചിരിച്ച് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: വേദം തന്നെയാണ് നാരായണൻ; മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും അവനെ ആരാധിക്കണം. അതിൽ നിന്ന് കാലം, അതിൽ നിന്ന് കര്മ്മം, അതിൽ നിന്ന് ധർമ്മം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് കാമം, കാമന്റെ ഭാര്യ രതിയാണ്. രതിയിലൂടെ കാമനിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധൻ എന്ന ദേവത ജനിച്ചു. ഉഷയാണ് അവന്റെ സഹോദരി, അവളോടൊപ്പം അവൻ ജനിച്ചു. കാലൻ എന്നത് കൃഷ്ണനാണ്, രാധയാണ് അവന്റെ സഹോദരി. കര്മ്മം ബ്രഹ്മാവാണ്, നിയമം അവന്റെ സഹോദരി. ധർമ്മം മഹാദേവനാണ്, ശ്രദ്ദ്ധ അവന്റെ സഹോദരി. അനിരുദ്ധൻ എങ്ങനെ ഈശ്വരനായി, ശാശ്വതനായി മാറി? സൃഷ്ടി മൂന്നു വിധമാണ്: സ്ഥൂലവും, സൂക്ഷ്മവും, കാരണവും. സ്ഥൂലസൃഷ്ടിക്ക് ദേവനായ നാരായണൻ സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ചു. നാരായണിയാണ് അവന്റെ ശക്തി, ഇരുവരും ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. ജലത്തിൽ നിന്ന് ശേഷൻ ജനിച്ചു, അതിന്റെ മേൽ ഇരുവരും വിശ്രമിച്ചു. നാരായണൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് അനന്തയോജനവ്യാപകമായ പദ്മം ഉദിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് സ്ഥൂലസൃഷ്ടി — ദേവതകൾ, പക്ഷികൾ, മനുഷ്യർ എന്നിവ—all ജനിച്ചു. സൂക്ഷ്മസൃഷ്ടിക്ക് അനിരുദ്ധൻ ഉഷാപതി ഉദിച്ചു. അതിൽ നിന്ന് വീര്യരൂപമായ ജലം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ മുകളിൽ ഉണ്ടായി. വീര്യത്തിൽ നിന്ന് ശേഷൻ ജനിച്ചു, അതിന്റെ മേൽ അവൻ ഇരുന്നു. അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ്, ലോകപിതാമഹൻ, ഉദിച്ചു. സൂക്ഷ്മസൃഷ്ടി സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ ഉദിച്ചു. കാരണസൃഷ്ടിക്ക് വേദം, നാരായണൻ സ്വയം ഉദിച്ചു. വേദത്തിൽ നിന്ന് കാലം, അതിൽ നിന്ന് കര്മ്മം, അതിൽ നിന്ന് ധർമ്മാദികൾ ഉദിച്ചു. നിന്റെ ഗുരു ജഗന്നാഥൻ ഉഡ്രദേശത്ത് താമസിക്കുന്നവനാണ്. ഞാൻ അവിടേക്ക് ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം പോകേണ്ടതുണ്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ. കൃഷ്ണചൈതന്യഭക്തർ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിഷ്യന്മാരെ വിളിച്ചു ചേർത്ത്, അവിടേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ശങ്കരാചാര്യരുടെ പന്ത്രണ്ടു സംഘങ്ങൾ രാമാനുജനെ സമീപിച്ചു. നാമദേവൻമാർ അടക്കമുള്ള ഏഴു സംഘങ്ങളും അവിടെ എത്തി. രാമാനന്ദനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ സേവകർ ആയി നിന്നു. രോപണനും തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി. കൃഷ്ണചൈതന്യനെ സന്ദർശിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, അവിടെ തന്നെ നിന്നു. അവർ ജഗന്നാഥപുരിയിലേക്ക് ഭക്തിയോടെ യാത്രയായി. നിധികൾ, സിദ്ധന്മാർ അവിടെ സേവനത്തിനായി എത്തിയിരുന്നു. പത്തായിരം വൈഷ്ണവരും ശൈവശാക്തരുമായി അവിടെ എത്തിയിരുന്നു. യജ്ഞാംശനെ മുൻനിർത്തി ജഗന്നാഥപുരിയിലേക്ക് പോയി. അർച്ചാവതാരമായ ഭഗവാൻ അനിരുദ്ധൻ ഉഷാപതി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ എത്തിയ മഹർഷി, ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ, ജഗന്നാഥൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി, യജ്ഞാംശനും മറ്റു മഹർഷികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. യജ്ഞാംശൻ അവനെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു ചോദിച്ചു: ഭയാനകമായ കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ ഭവാൻ എന്താണ് മനസ്സിലാക്കിയതെന്ന് ദയവായി പറയൂ, ഞാൻ അതിന്റെ സത്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജഗന്നാഥൻ, അതായത് ഹരിഃ, ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലോകക്ഷേമത്തിനായി മനോഹരമായി പറഞ്ഞു: മിശ്രദേശത്ത് ജനിച്ച മ്ലേച്ഛന്മാർ കാശ്യപന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിരുന്നു. അവർ ശൂദ്രവർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് സംസ്കൃതം പഠിച്ച് ബ്രാഹ്മണരായി. ശിഖയും പൂണൂലും ധരിച്ച് വേദം പഠിച്ചു, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി ദേവദേവനായ ഇന്ദ്രനെ ആരാധിച്ചു. ദു:ഖിതനായ ഇന്ദ്രൻ ശ്വേതദ്വീപിൽ എത്തി, എന്നെ ഉണർത്താൻ സ്തുതി ചെയ്തു. ഞാൻ ഉണർന്നപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ശൂദ്രസംസ്കൃതം ഉപയോഗിച്ച ഭക്ഷണം ബ്രാഹ്മണൻ കഴിക്കരുത്. അങ്ങനെ ശൂദ്രജനിതമായ യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് തൃപ്തി ലഭിക്കില്ല. കാശ്യപൻ സ്വർഗത്തിൽ പോയപ്പോൾ, മാഗധരാജാവ് ഭരിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ ശത്രുവായ ബലി ദാനവൻ കലിയുഗത്തിൽ അധികാരം നേടി. ഞാൻ ശക്തിഹീനനാകാൻ അവൻ ശ്രമിച്ചു. മിശ്രദേശത്ത് ജനിച്ച മ്ലേച്ഛൻ സംസ്കൃതം പഠിച്ചു, ദേവഭാഷ നശിപ്പിക്കാൻ, ദാനവന്മാരെ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഭാഷയെ ഉപയോഗിച്ചു. ആര്യന്മാരുടെ ഭാഷ പ്രാകൃതമായി ദൂഷിതമായി. അതിനാൽ ഭഗവാനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, ഞാൻ ഭവാന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ഞാൻ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാർ ഭൂമിയിൽ ജനിക്കണം. ഞാൻ ലോകക്ഷേമത്തിനായി കലിയുഗത്തിൽ ജനിക്കും. ഞാൻ പ്രാവീണ്യവും, കഴിവും, അറിവും, സൗഖ്യവും ഉള്ളവനാകും. ഞാൻ പഠിച്ചവനും സർവ്വജ്ഞനും സുഖിയായവനുമാകും. ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, ബുദ്ധിയും, ബുദ്ധതയും, ആദിത്യന്മാർ ക്രമമായി ജനിക്കും.
സ്വായംഭുവാംതരേ യദ്വൈ ജാംതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ, ഓരോ യുഗത്തിലും ജനിച്ചവരൊക്കെയും അന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിനനുസരിച്ച് ജനിച്ചു.
ലക്ഷാബ്ദം വൈ സത്യയുഗേ ത്രേതായാമയുതാബ്ദകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ ആയുസ്സ് ലക്ഷം വർഷമായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ പത്തു ആയിരം വർഷം ആയിരുന്നു.
സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ ഐവ ജാതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വാരോചിഷമനുവർത്തി, ഓരോ ജനനവും നാലു യുഗങ്ങളിലും പിറന്നു എന്നു പറയുന്നു.
ത്രേതായാം ച തദര്ദ്ധാബ്ദം ദ്വാപരേ തു തദര്ദ്ധകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ ആയുസ്സ് അതിന്റെ പാതിയായിരുന്നു; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വീണ്ടും അതിന്റെ പാതി മാത്രമായിരുന്നു.
ഔത്തമസ്യാന്തരേ ചൈവ സത്യേ ഷഷ്ടിസഹസ്രകമ് 3.4.25.
ഉത്തമമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ അറുപതിനായിരം വർഷം ആയുസ്സ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കലൌ സാര്ദ്ധസഹസ്രാബ്ദം നൃണാമായുഃ പ്രകീര്തിതമ്
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് ആയിരത്തിയഞ്ചുനൂറ് വർഷം എന്നു പറയുന്നു.
നൃണാമായുഃ സത്യയുഗേ ത്രേതായാം ച തദര്ദ്ധകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് ഏറ്റവും കൂടുതലാണ്, ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതിയാണ്.
രൈവതാന്തരകേ ചൈവ സത്യേ ത്രിംശത്സഹസ്രകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ രൈവതയുഗത്തിനിടയിൽ മനുഷ്യർക്ക് മുപ്പതിനായിരം വർഷം ആയുസ്സ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കലൌ ചാഷ്ടശതാബ്ദായുര്നൃണാം വേദൈഃ പ്രകീര്തിതമ്
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് എൺപത് നൂറ് വർഷമാണ്, വേദങ്ങൾ അതാണ് പറയുന്നത്.
ത്രേതായാം ത്രിസഹസ്രാബ്ദം ദ്വാപരേ ദ്വിസഹസ്രകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ മൂവായിരം വർഷവും ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ടായിരം വർഷവുമാണ് മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ്.
വൈവസ്വതേന്തരേ ചൈവ സത്യേ തുര്യസഹസ്രകമ്
വൈവസ്വതന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ സത്യയുഗത്തില് നാലായിരം വര്ഷങ്ങളാണ്.
കലൌ ശതാബ്ദകം പ്രോക്തമായുര്വേദൈസ്തഥാ നൃണാമ്
കലിയുഗത്തില് മനുഷ്യരുടെ ആയുര് നൂറ് വര്ഷമാണെന്ന് വേദങ്ങള് പറയുന്നു.
ആയുഃ സത്യേ തദര്ദ്ധം തു ത്രേതായാം ച പ്രകീര്തിതമ്
സത്യയുഗത്തില് അതിന്റെ പാതി ആയുരാണ്, ത്രേതായുഗത്തും അതുപോലെയാണ്.
ബ്രഹ്മസാവര്ണികേ ചൈവ സത്യേ ദശസഹസ്രകമ്
ബ്രഹ്മസാവര്ണിയുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ സത്യയുഗത്തില് പത്ത് ആയിരം വര്ഷങ്ങളാണ്.
കലൌ ചൈവ തദര്ദ്ധാബ്ദം നൃണാമായുഃ പ്രകീര്തിതമ് 3.4.25.
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അതിന് മുമ്പ് പറഞ്ഞതിന്റെ പകുതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
രുദ്രസാവര്ണികേ ചൈവ സത്യേ ചാഷ്ടസഹസ്രകമ്
രുദ്രസാവർണിയിലും സത്യയുഗത്തിലും മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് എട്ടായിരം വർഷമാണ്.
കലൌ തദര്ദ്ധകം ജ്ഞേയം നൃണാമായുഃ പുരാതനേ
കലിയുഗത്തിൽ, പഴയകാല മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അതിന്റെ പകുതിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഭൌമ മന്വംതരേ ചൈവ സത്യേ തുര്യസഹസ്രകമ്
ഭൗമമന്വന്തരത്തിലും സത്യയുഗത്തിലും ആയുസ്സ് നാലായിരം വർഷമാണ്.
കലൌ തദര്ദ്ധകം ജ്ഞേയം നരായുശ്ചാര്ഷസമ്മതമ്
കലിയുഗത്തിൽ, മഹർഷിമാർ അംഗീകരിച്ച പ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അതിന്റെ പകുതിയാണെന്ന് അറിയണം.
ത്രേതായാം ത്രിശതാബ്ദം ച ദ്വാപരേ തു തദര്ദ്ധകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ ആയുസ്സ് മൂവായിരം വർഷമാണ്; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിന്റെ പകുതിയാണ്.
മന്വംതരേ തു യന്നാമ്നാ ഭൂപാശ്ചാസംശ്ചതുര്യുഗേ
ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും, നാലു യുഗങ്ങളിലും പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏവമന്യത്ര വൈ ജ്ഞേയം യുഗേ തുര്യേ മനൌ മനൌ
ഇങ്ങനെ, ഓരോ നാലാം യുഗത്തിലും, ഓരോ മനുവിന്റെ കാലത്തും ഇതേപോലെയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.
യുഗാംതേ കര്മഭൂമേശ്ച ലയഃ കല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
യുഗത്തിന്റെ അവസാനം, കര്മഭൂമിയുടെ ലയം കല്പം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പുരാണ പുരുഷസ്യൈവ ദിനാന്തേ പ്രലയോ ഹി യഃ
പുരാതനപുരുഷന്റെ ഒരു ദിവസത്തിന്റെ അവസാനം സംഭവിക്കുന്ന ലയമാണ് പ്രളയം.
ഷഡ്വിംശത്കല്പസാഹസ്രൈര്മഹാകല്പോ ഹി യഃ സ്മൃതഃ 3.4.25.
ഇരുപത്താറായിരം കല്പങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് മഹാകല്പം എന്ന് പറയുന്നു.
തദാ ബ്രഹ്മാ സുരൈഃ സാര്ദ്ധം ഭൂപം സ്വായംഭുവം ഗതഃ
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് സ്വായംഭുവൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയവര്ണനമ് സൂത ഉവാച വൈക്രമേ രാജ്യവിഗതേ ചതുഷ്ഷഷ്ട്യുത്തരം മുനേ । ദ്വാവിംശദബ്ദശതകം ഭൂതനന്ദിസ്തദാ നൃപഃ । । ൧ കുബേരയക്ഷകാന്മൌനാന്ധനധാന്യസമന്വിതാന് । സാര്ദ്ധലക്ഷാന്കലൈര്ഘോരൈര്ജിത്വാ താന്യുദ്ധകാരിണഃ । । ൨ കില്കിലായാം സ്വയം രാജ്യം നാഗവംശൈശ്ചകാര ഹ । ആഗ്നേയ്യാം ദിശി വിഖ്യാതാ പുണ്ഡരീകേണ നിര്മിതാ । । ൩ പുരീ കിലകിലാ നാമ തത്ര രാജാ ബഭൂവ ഹ । പുണ്ഡരീകാദയോ നാഗാസ്തസ്മിന്രാജ്യം പ്രശാസതി । । ൪ ഗേഹേ ഗേഹേ ജനൈസ്സര്വൈഃ പൂജനീയാ ബഭൂവിരേ । സ്വാഹാ സ്വധാ വഷട്കാരോ ദേവപൂജാ മഹീതലേ । । ൫ ത്യക്ത്വാ ദേവാനുപാഗമ്യ സംസ്ഥിതാ മേരുമൂര്ദ്ധനി । ശക്രാജ്ഞയാ കുബേരസ്തു ശൂകധാന്യം സമന്തതഃ । । ൬ യക്ഷൈഃ ഷഡംശാനാദായ ദേവേഭ്യഃ പ്രദദൌ പ്രഭുഃ । മണിസ്വര്ണാദിവസ്തൂനി മൌനരാജ്യേഷു യാനി വൈ । । ൭ ദത്താനി താനി കോശേഷു പുനര്ദേവശ്ചകാര ഹ । മണ്ഡലീകം പദം തേന സത്കൃതം ഭൂതനന്ദിനാ । । ൮ ശതാര്ദ്ധം തു തതോ രാജാ ശിശുനന്ദിര്ബഭൂവ ഹ । നാഗപൂജാം പുരസ്കൃത്യ തിരസ്കൃത്യ സുരാന്ഭുവി । । ൯ ചകാര രാജ്യം വിശാബ്ദം യശോനന്ദിസ്തതോഽനുജഃ । ഭ്രാത്രാസനം സ്വയം പ്രാപ്തോ നാഗപൂജാപരായണഃ । । 3.4.23.൧൦ പഞ്ചവിംശതിവര്ഷാണി സ ച രാജ്യമചീകരത് । തതസ്തത്തനയോ രാജാ സ ബഭൂവ പ്രവീരകഃ । । ൧൧ ഏകാദശാബ്ദം തദ്രാജ്യം കര്മഭൂമ്യാം പ്രകീര്തിതമ് । കദാചിത്സ ച ബാഹ്ലീകേ സേനയാ സാര്ദ്ധമാഗതഃ । । ൧൨ തത്ര തൈരഭവദ്യുദ്ധം പൈശാചൈര്മ്ലേച്ഛദാരുണൈഃ । മാസമാത്രാന്തരേ മ്ലേച്ഛാ ലക്ഷസംഖ്യാ മൃതിം ഗതാഃ । । ൧൩ തഥാ ഷഷ്ടിസഹസ്രാശ്ച നാഗഭക്താ ലയം ഗതാഃ । ബാദലോ നാമ തദ്രാജാ രോമജസ്ഥോ മഹാബലഃ । । ൧൪ യശോനന്ദിനമാഹൂയ ദദൌ ജാലവതീം സുതാമ് । ഗൃഹീത്വാ മ്ലേച്ഛരാജസ്യ സുതാം ഗേഹമുപാഗതഃ । । ൧൫ ഗര്ഭോ ജാതസ്തതസ്തസ്യാം ബഭൂവ തനയോ ബലീ । ബാഹ്ലീകോ നാമ വിഖ്യാതോ നാഗപൂജനതത്പരഃ । । ൧൬ തദന്വയേ നൃപാ ജാതാ ബാഹ്ലീകാശ്ച ത്രയോദശ । ചതുശ്ശതാനി വര്ഷാണി കൃത്വാ രാജ്യം മൃതിം ഗതാഃ । । ൧൭ അയോമുഖേ ച ബാഹ്ലീകേ രാജ്യമത്ര പ്രശാസതി । തദാ പിതൃഗണാസ്സര്വേ കൃഷ്ണചൈതന്യമായയുഃ । । ൧൮ നത്വോചുര്വചനം തത്ര ഭഗവഞ്ഛൃണു മേ വചഃ । വയം പിതൃഗണാ ഭൂപൈര്നാഗവംശ്യൈര്നിരാകൃതാഃ । । ൧൯ ശ്രാദ്ധതര്പണകര്മാണി തൈര്വയം വര്ദ്ധിതാസ്സദാ । പിതൃവൃദ്ധാത്സോമവൃദ്ധിസ്തതോ ദേവാശ്ച വര്ദ്ധനാഃ । । 3.4.23.൨൦ ദേവവൃദ്ധാല്ലോകവൃദ്ധിസ്തസ്മാദ്ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ । ബ്രഹ്മവൃദ്ധാത്പരം ഹര്ഷം ഗേഹേ ഗേഹേ ജനേ ജനേ । । ൨൧ അതോഽസ്മാന്രക്ഷ ഭഗവന്പ്രജാഃ പാഹി സനാതനീഃ । ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാം യജ്ഞാംശോ ഭഗവാന്ഹരിഃ । । ൨൨ പുഷ്യമിത്രം ധര്മപരമാര്യവശവിവര്ദ്ധനമ് । । ൨൩ ജാതമാത്രഃ സ വൈ ബാലഃ ഷോഡശാര്ദ്ധവയോഽഭവത് । അയോനിര്യോനിഭൂതാംസ്താനയോമുഖ പുരസ്സരാന് । । ൨൪ ജിത്വാ ദേശാന്നിരാകൃത്യ സ്വയം രാജ്യം ഗൃഹീതവാന് । യഥാ ശിവാംശതോ ജാതോ വിക്രമോ നാമ ഭൂപതിഃ । । ൨൫ ശകാന്ഗന്ധര്വപക്ഷീയാഞ്ജിത്വാ പൂജ്യോ ബഭൂവ ഹ । നാഗപക്ഷാംസ്തഥാ ഭൂപാന്ഗോലകാസ്യാന്ഭയങ്കരാന് । । ൨൬ പുഷ്യമിത്രസ്തദാ ജിത്വാ സര്വപൂജ്യോഽഭവദ്ഭുവി । സപ്തവിംശച്ഛതം വര്ഷം ദ്വിസപ്തത്യുത്തരം തഥാ । । ൨൭ രാജ്യം വിക്രമതോ ജാതം സമാപ്തിമഗമത്തദാ । പുഷ്യമിത്രേ രാജ്യപദം പ്രാപ്തേ സമഭവത്തദാ । । ൨൮ ശതവര്ഷം രാജ്യപദം തേന ധര്മാത്മനാ ധൃതമ് । അയോധ്യാ മഥുരാ മായാ കാശീ കാഞ്ചീ ഹ്യവന്തികാ । । ൨൯ പുരീ ദ്വാരവതീ തേന രാജ്ഞാ ച പുനരുദ്ധൃതാഃ । കുരുസൂകരപദ്മാനി ക്ഷേത്രാണി വിവിധാനി ച । । 3.4.23.൩൦ നൈമിഷോത്പലവൃന്ദാനാം വനക്ഷേത്രാണി ഭൂതലേ । നാനാതീര്ഥാനി തേനൈവ സ്ഥാപിതാനി സമന്തതഃ । । ൩൧ തദാ കലിഃ സ ഗന്ധര്വോ ദേവതാപിതൃദൂഷകഃ । ബ്രാഹ്മണം വപുരാസ്ഥായ പുഷ്യമിത്രമുപാഗമത് । । ൩൨ നത്വോവാച പ്രിയം വാക്യം ശൃണു ഭൂപ ദയാപര । ആര്യദേശേ പിതൃഗണാഃ പൂജാര്ഹാഃ ശ്രാദ്ധതര്പണൈഃ । । ൩൩ അജ്ഞാനമിതി തജ്ജ്ഞേയ ഭുവി യത്പിതൃപൂജനമ് । മൃതാ യേ തു നരാ ഭൂമൌ പൂര്വകര്മവശാനുഗാഃ । । ൩൪ ഭവന്തി ദേഹവന്തസ്തേ ചതുരാശീതിലക്ഷധാ । ഛദ്മനാ മയദേവേന പിതൃപൂജാ വിനിര്മിതാ । । ൩൫ വൃഥാ ശ്രമം വൃഥാ കര്മ നൃണാം ച പിതൃപൂജനമ് । ഇതി ശ്രുത്വാ വചോ ഘോരം വിഹസ്യാഹ മഹീപതിഃ । । ൩൬ ഭവാന്മൂര്ഖോ മഹാമൂഢോ ന ജാനീഷ പരം ഫലമ് । ഭുവര്ലോകേ ന യേ ദൃഷ്ടാഃ ശൂന്യഭൂതാശ്ച ഭാസ്വരാഃ । । ൩൭ യേ തു തേ വൈ പിതൃഗണാഃ പിണ്ഡരൂപവിമാനഗാഃ । സത്പുത്രൈശ്ച വിധാനേന പിണ്ഡദാനം ച യത്കൃതമ് । । ൩൮ തദ്വിമാനം നഭോജാതം സര്വാനന്ദപ്രദായകമ് । അബ്ദമാത്രം സ്ഥിതിസ്തേഷാം പിണ്ഡപായസരൂപിണാമ് । । ൩൯ ഗീതാഷ്ടാദശകാധ്യായൈഃ സപ്തശത്യാശ്ചരിത്രകൈഃ । പാവിതം യത്തു വൈ പിണ്ഡം ത്രിശതാബ്ദം ച തത്സ്ഥിതിഃ । । 3.4.23.൪൦ ശ്രാദ്ധതര്പണഹീനാ യേ ദൃശ്യന്തേ മാനവാ ഭുവി । തേ സര്വേ നാരകാ ജ്ഞേയാഃ കുലമേകോത്തരം ശതമ് । । ൪൧ ശ്രാദ്ധകര്മ മഹാന്ധര്മഃ ശ്രാദ്ധോഽയം സര്വകാരണമ് । ഇതി ശ്രുത്വാ സ ഗന്ധര്വഃ കലീരാജോഽത്ര ദേഹിനാമ് । । ൪൨ നത്വോവാച നൃപശ്രേഷ്ഠം പ്രസന്നവദനോ ഹി സഃ । സദാ ഭവ മമാശു ത്വം തവാഹം നൃപ കിങ്കരഃ । । ൪൩ കലിമിത്രഃ പുഷ്യമിത്രോ ഭവാന്ഭുവി ഭവേത്സദാ । യഥാ വിക്രമരാജസ്യ വൈതാലസ്യ ച വൈ സഖാ ।।൪൪ സര്വകാര്യകരോഽഹം വൈ തഥാ തവ ന സംശയഃ । ഇത്യുക്ത്യാ ച നൃപം ധീരം സമാദായ സ വൈ കലിഃ ।।൪൫ സപ്തദ്വീപാംസ്തഥാ ഖണ്ഡാന്നഭോമാര്ഗാനനേകശഃ । സ്വപൃഷ്ഠസ്ഥായ രാജ്ഞേ ച ദര്ശയാമാസ വീര്യവാന് ।।൪൬ ആര്യധര്മം കലൌ സ്ഥാപ്യ നഷ്ടഭൂതം സ വൈ നൃപഃ । ത്യക്ത്വാ പ്രാണാംശ്ച യജ്ഞാംശേ തേജസ്തസ്യ സമാഗമത് ।।൪൭ ആന്ധ്രദേശോദ്ഭവോ രാജാ സുഗദോ നാമ വീര്യവാന് । വിനാ ഭൂപം ച തം ദേശം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്യമചീകരത് ।।൪൮ വിംശദബ്ദം പദം തേന കര്മഭൂമ്യാം ച സത്കൃതമ് । തദന്വയേ ഷഷ്ടിനൃപാ ബഭൂവുര്ബഹുമാര്ഗിണഃ ।।൪൯ പുഷ്യമിത്രഗതേ രാജ്യേ ദശോത്തരശതത്രയമ് । തസ്മിന്കാലേ ലയം ജഗ്മുശ്ചാന്ധ്രദേശനിവാസിനഃ ।।3.4.23.൫൦ ശതാര്ദ്ധാബ്ദം തതോ ഭൂമിര്വിനാ രാജ്ഞാ ബഭൂവ ഹ । തദാ ക്ഷുദ്രാ നരാ ലുബ്ധാ ലുണ്ഠിതാശ്ചൌരദാരുണൈഃ ।।൫ ൧ ദാരിദ്രമഗമന്ഘോരം വിനാ സ്വര്ണം ച ഭൂരഭൂത് । പുനര്ദേവശ്ച ഭഗവാന്പ്രാര്ഥിതസ്താനുവാച ഹ ।।൫൨ ദേശേ കൌശലകേ ജാതഃ സൂര്യ്യാംശാച്യ മഹീപതിഃ । രാക്ഷസാരിരിതി ഖ്യാതോ ദേവമാര്ഗപരായണഃ ।।൫൩ മമാജ്ഞയാ സ വൈ രാജാ ഭവിഷ്യതി മഹീതലേ । ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ വിഷ്ണുര്ദേവലോകാനുപാഗമത് ।।൫൪ രാക്ഷസാരിമയോധ്യായാം സ്ഥാപയാമാസുരേവ തമ് । ആന്ധ്രരാഷ്ട്രേ ച യദ്ദ്രവ്യം രാക്ഷസൈശ്ച സമാഹൃതമ് ।।൫൫ തദ്ദ്രവ്യം രാക്ഷസാഞ്ജിത്വാ ഗ്രാമേ ഗ്രാമേ ചകാര സഃ । താരധാതോരഷ്ടമൂല്യം സുവര്ണം ഭുവി തത്കൃതമ് ।।൫൬ ആരധാ(ധ?)തോഃ ശതം മൂല്യം രാജതം തേന വൈ കൃതമ് । താമ്രധാതോഃ പഞ്ചമൂല്യമാരധാതോശ്ച തത്കൃതമ് ।।൫൭ നാഗധാതോഃ പഞ്ചമൂല്യം ഭുവി തേനൈവ നിര്മിതമ് । താമ്രം പവിത്രമധികം നാഗോ വങ്ഗസ്തഥോത്തമഃ । । ൫൮ ലൌഹധാതോഃ ശതം മൂല്യം വങ്ഗോഽസൌ തേന സത്കൃതഃ । ശതാര്ദ്ധാബ്ദം മഹീം ഭുക്ത്വാ സൂര്യലോകമുപായയൌ । । ൫൯ തദന്വയേ ഷഷ്ടിനൃപാ ജാതാ വേദപരായണാഃ । പുഷ്യമിത്രഗതേ രാജ്യേ ചാബ്ദേ സപ്തശതേ ഗതേ । । 3.4.23.൬൦ കൌശലാന്വയസമ്ഭൂതാ ഭൂപാഃ സ്വര്ഗമുപായയുഃ । ശതാര്ദ്ധാബ്ദം തതോ ഭൂമിര്മണ്ഡലീകം നൃപം വിനാ । । ൬൧ ക്ഷുദ്രഭൂപാശ്ച ബുഭുജേ ദേശേ ദേശേ ച ഭാര്ഗവഃ । തതോ ബൈദരദേശീയോ നാമ്നാ ഭൂപോ വിശാരദഃ । । ൬൨ ആര്യദേശമുപാഗമ്യ ലക്ഷസൈന്യസമന്വിതഃ । ക്ഷുദ്രഭൂപാന്വശീകൃത്യ മണ്ഡലീകോ ബഭൂവ ഹ । । ൬൩ നാനാകലൈശ്ച കര്മാണി വിചിത്രാണി മഹീതലേ । ഗ്രാമേ ഗ്രാമേ നരാശ്ചകുര്വര്ണസങ്കരകാരകാഃ । । ൬൪ ബ്രഹ്മക്ഷത്രമയോ വര്ണോ നാമമാത്രേണ ദൃശ്യതേ । വൈശ്യപ്രായാ നരാ ആര്യാഃ ശൂദ്രപ്രായാശ്ച കാരിണഃ । । ൬൫ തദ്രാഷ്ട്രേ മനുജാശ്ചാസന്നാമമാത്രം സുരാര്ചകാഃ । ഷഷ്ടിവര്ഷം പദം തേന കര്മഭൂമ്യാം ച സത്കൃതമ് । । ൬൬ തതോ നൃപാ മഹീം പ്രാപ്താഃ ഷട്സങ്ഖ്യാസ്തു തദന്വയാഃ । പുഷ്യമിത്രഗതേ രാഷ്ട്രേ ശതഷോഡശഹായനീ । । ൬൭ വൈദൂരാ നിധനം ജഗ്മുഃ കലികാലേ ഭയാനകേ । ചതുശ്ശതാനി വര്ഷാണി ക്ഷുദ്രരൂപാ ച ഭൂരഭൂത് । । ൬൮ തത്പശ്ചാന്നൈഷധേ രാഷ്ട്രം കാലമാലീ നൃപോഽഭവത് । ക്ഷുദ്രഭൂപാന്വശീകൃത്യ സ്വയം രാജാ ബഭൂവ വൈ । । ൬൯ യമാഭൂയാ ഭുവി ത്വഷ്ട്രാ നഗരീ യമുനാതടേ । നിര്മിതാ യോജനായാതു കാലകാലേതി വിശ്രുതാ । । 3.4.23.൭൦ തത്രാര്യദേശ ഭൂപാനാം പൂജ്യോ രാജാ സ ചാഭവത് । ദേവാന്പിതൄംസ്തിരസ്കൃത്യ പ്രേതപൂജാം ജനേ ജനേ । । ൭൧ കാലമാലീ ച കൃതവാന്ദേശനൈഷധസംസ്ഥിതഃ । ദ്വാത്രിംശദ്വര്ഷരാജ്യം തദ്ബഭൂവ ജനപീഡനമ് । । ൭൨ തദന്വയേ ഷഷ്ടിനൃപാ ബഭൂവുഃ പ്രേതപൂജകാഃ । ശതാബ്ദാംതമഭൂദ്രാജ്യം തേഷാം നൈഷധദേശിനാമ് । । ൭൩ സഹസ്രാബ്ദം തു തത്പശ്ചാത്ക്ഷുദ്രഭൂപാ മഹീ ഹ്യഭൂത് । സുരാര്ചനം വേദമാര്ഗഃ ശ്രുതമാത്രശ്ച ദൃശ്യതേ । । ൭൪ പുഷ്യമിത്രഗതേ രാജ്യേ ചൈകത്രിംശച്ഛതേ കലൌ । ദ്വാത്രിംശദുത്തരേ ചൈവ തദാ ദേവാശ്ച ദുഃഖിതാഃ । । ൭൫ കൃഷ്ണചൈതന്യമാഗമ്യ നത്വോചുര്വചനം പ്രിയമ് । ഭഗവന്കലികാലേഽദ്യ വര്ണാശ്ചത്വാരിഭൂതലേ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, വൈക്രമേ രാജാവ് രാജ്യം വിട്ട് പോയതിനു ശേഷം അറുപത്തിയേഴാം വർഷം, ഇരുപത്തിരണ്ടു നൂറ്റാണ്ട് ഭൂതനന്ദി എന്ന രാജാവാണ് ഭരിച്ചത്. അപ്പോൾ കുബേരനും യക്ഷന്മാരും ധന്യവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ മൗനന്മാരും ചേർന്ന്, അർദ്ധലക്ഷം ഭയങ്കരമായ കലികൾക്ക് യുദ്ധം നടത്തി ജയിച്ചു. കില്കിലാ എന്ന നഗരത്തിൽ, സ്വയം രാജാവായി, നാഗവംശക്കാരോടൊപ്പം ഭരിച്ചിരുന്നതാണ്. അഗ്നിദിശയിൽ പ്രശസ്തനായ പുണ്ഡരീകൻ നിർമ്മിച്ച നഗരമായ കില്കിലായിൽ, പുണ്ഡരീകനും മറ്റു നാഗന്മാരും രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നു. ഓരോ വീട്ടിലും എല്ലാവരും ഇവരെ ആരാധ്യരാക്കി. സ്വാഹാ, സ്വധാ, വഷട് എന്നീ ദേവതാപൂജകൾ ഭൂമിയിൽ നടന്നു. ദേവന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ ചെന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ today കുബേരൻ യക്ഷന്മാരിൽ നിന്ന് ആറിൽ ഒരു ഭാഗം വാങ്ങി ദേവന്മാർക്ക് നൽകി. മൗനരാജ്യങ്ങളിൽ നൽകിയിരുന്ന മണി, പൊന്നു മുതലായ വസ്തുക്കൾ വീണ്ടും ദേവന്മാർക്ക് തിരികെ നൽകി. ഭൂതനന്ദി മഹാരാജാവ് മഹത്വത്തോടെ മണ്ടലിക പദവി നേടി. അതിനുശേഷം നൂറരദ്ധം വർഷം ശിശുനന്ദി എന്ന രാജാവാണ് ഭരിച്ചത്. നാഗപൂജയെ മുൻനിർത്തി, ദേവന്മാരെ അവഗണിച്ച്, ഭൂമിയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചു. അതിനുശേഷം യശോനന്ദി എന്ന സഹോദരൻ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുത്തു; അവനും നാഗപൂജയിൽ ആസ്വാദനമായിരുന്നു. ഇരുപത്തഞ്ച് വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. പിന്നെ അവന്റെ മകനായ പ്രഭാവൻ രാജാവായി. പതിനൊന്ന് വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ, ഒരിക്കൽ ബാഹ്ലീക ദേശത്ത് സൈന്യവുമായി ചെന്നു. അവിടെ പൈശാചന്മാരുമായും മ്ലേഛന്മാരുമായും യുദ്ധം നടന്നു. ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് മ്ലേഛന്മാർ മരിച്ചു. അങ്ങനെ അറുപതിനായിരം നാഗഭക്തരും നശിച്ചു. ബാദലോ എന്ന ബാഹ്ലീക രാജാവിന്റെ മകൾ ജാലവതിയെ യശോനന്ദിക്ക് നൽകി. അവളെ വിവാഹം കഴിച്ചു വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്നു. അവളിൽ നിന്ന് ഒരു ശക്തനായ മകൻ ജനിച്ചു; അവനാണ് പ്രശസ്തനായ ബാഹ്ലീകൻ, നാഗപൂജയിൽ ആസ്വാദനമായവൻ. അവന്റെ വംശത്തിൽ പതിമൂന്ന് ബാഹ്ലീക രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു; നാലുനൂറ് വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ച് മരിച്ചുപോയി. അയോമുഖൻ എന്ന ബാഹ്ലീകൻ രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ പിതൃഗണങ്ങൾ കൃഷ്ണചൈതന്യമായി അവിടെ എത്തി. അവർ കൈമുതലായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഞങ്ങൾ പിതൃഗണങ്ങൾ, നാഗവംശക്കാരായ രാജാക്കന്മാർ നമ്മെ അവഗണിച്ചു. അവർ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധതർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ വളർന്നത്. പിതൃഗണങ്ങൾ വളർന്നാൽ സോമവൃദ്ധി, അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കും വർദ്ധന, ദേവവർദ്ധനാൽ ലോകവർദ്ധി, അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവും പ്രജാപതിയും. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വർദ്ധനയാൽ ഓരോ വീട്ടിലും സന്തോഷം. അതിനാൽ, ഭഗവൻ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം.' അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടു, യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഭഗവാൻ ഹരി, ധർമ്മപരനായ പുഷ്യമിത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. ജനിച്ച ഉടനെ ആ ബാലൻ പതിനാറര വയസ്സിൽ രാജാവായി. അയോമുഖനും കൂട്ടരും ജയിച്ച്, ദേശങ്ങൾ കീഴടക്കി സ്വയം രാജ്യം ഭരിച്ചു. ശിവാംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച വിക്രമൻ എന്ന ഭൂപതി പോലെ, ശകന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും പക്ഷിമാരെയും ജയിച്ച്, ആരാധ്യനായി. നാഗപക്ഷക്കാരെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാജാക്കന്മാരെയും ജയിച്ച്, പുഷ്യമിത്രൻ ഭൂമിയിൽ എല്ലാവർക്കും ആരാധ്യനായി. ഇരുപത്തിരണ്ടു നൂറ്റാണ്ട് എഴുപത്തിരണ്ടു വർഷം വിക്രമന്റെ രാജ്യം നിലനിന്നു. പുഷ്യമിത്രൻ രാജപദം ഏറ്റപ്പോൾ, നൂറ് വർഷം ധർമ്മാത്മാവായി ഭരിച്ചു. അയോധ്യ, മഥുര, മായാ, കാശി, കാഞ്ചി, അവന്തിക, ദ്വാരക എന്നീ നഗരങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയർത്തി. കുരുക്കളും സൂകരപദ്മങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ കൃഷിഭൂമികളും, നൈമിഷോത്പലവൃന്ദങ്ങളുടെ വനഭൂമികളും, പല തീർത്ഥങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു. അപ്പോൾ കലി എന്ന ഗന്ധർവൻ, ദേവതാപിതൃദ്രോഹിയായവൻ, ബ്രാഹ്മണ വേഷം ധരിച്ച് പുഷ്യമിത്രനോട് എത്തി. 'ഭൂമിയിലെ പിതൃഗണങ്ങൾ ശ്രാദ്ധതർപ്പണങ്ങൾക്കായാണ് ആരാധ്യരാകുന്നത്. എന്നാൽ, പിതൃപൂജ അജ്ഞാനമാണ്. മരിച്ചവർ മുൻകർമഫലത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. മായാവശാൽ പിതൃപൂജ ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. അതിൽ ഫലമില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞു. രാജാവ് കേട്ടു ചിരിച്ചു: 'നീ അജ്ഞാനിയാണ്. പിതൃഗണങ്ങൾ പിണ്ഡദാനത്തിലൂടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു വർഷം മാത്രം അവർക്ക് അവിടെ വാസം. ഗീതയുടെ അദ്ധ്യായങ്ങൾ, ചരിത്രങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ശുദ്ധമായ പിണ്ഡം നൽകിയാൽ, മൂവായിരം വർഷം അവർക്ക് അവിടെ വാസം. ശ്രാദ്ധതർപ്പണം ഇല്ലാത്തവർ നരകത്തിൽ പോകും. ശ്രാദ്ധം മഹാദർമ്മമാണ്.' എന്ന് പറഞ്ഞു. കലി രാജാവ് പുഷ്യമിത്രനോട്: 'ഞാൻ നിന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്. ഞാൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യും.' എന്ന് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ കലി രാജാവ് പുഷ്യമിത്രനെ കൂട്ടി ഏഴു ദ്വീപുകളും, ഭൂമണ്ഡലവും, ആകാശമാർഗ്ഗങ്ങളും കാണിച്ചു. ആര്യധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നതായി രാജാവ് സ്ഥാപിച്ചു. ജീവൻ വിട്ട് യജ്ഞഭാഗത്തിൽ അവന്റെ തേജസ് ചേർന്നു. ആന്ധ്രദേശത്ത് സുഗദൻ എന്ന ധീരനായ രാജാവ് ജനിച്ചു. രാജാവില്ലാതെ ആ ദേശം ഭരിച്ചു. ഇരുപത് വർഷം ഭരിച്ച ശേഷം, അവന്റെ വംശത്തിൽ അറുപത് രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. പുഷ്യമിത്രൻ രാജ്യം വിട്ടശേഷം, നൂറ് പത്തിരണ്ട് വർഷം ആന്ധ്രദേശവാസികൾ ഇല്ലാതായി. അതിനുശേഷം ഭൂമി രാജാവില്ലാതെ നൂറരദ്ധം വർഷം കഴിഞ്ഞു. അപ്പോൾ ചെറുനരന്മാർ, കള്ളന്മാർ, കള്ളന്മാർ, ദാരിദ്ര്യം, സ്വർണ്ണമില്ലായ്മ എന്നിവയാൽ ഭൂമി ദുരിതത്തിലായി. പിന്നെ ഭഗവാൻ ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ടു. കൗശലദേശത്ത് സൂര്യാംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാരാജാവ് രാക്ഷസാരിയാണ് ദേവമാർഗ്ഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. എന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ ഭരിക്കും. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിഷ്ണു ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി. രാക്ഷസാരിയെ അയോധ്യയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ആന്ധ്രരാജ്യത്തിൽ രാക്ഷസന്മാർ സമാഹരിച്ച ധനം ഗ്രാമങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്തു. താറധാതുവിന് എട്ട് മൂല്യത്തിൽ സ്വർണ്ണം, താറധാതുവിന് നൂറ് മൂല്യത്തിൽ വെള്ളി, താമ്രധാതുവിന് അഞ്ച് മൂല്യത്തിൽ അരധാതു, നാഗധാതുവിന് അഞ്ച് മൂല്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ചു. താമ്രം ശുദ്ധവും, നാഗം വംഗവും ഉത്തമം. ഇരുമ്പിന് നൂറ് മൂല്യത്തിൽ വംഗം നൽകി. നൂറരദ്ധം വർഷം ഭരിച്ച് സൂര്യലോകത്തേക്ക് പോയി. അവന്റെ വംശത്തിൽ അറുപത് രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ വേദപഠനത്തിൽ ആസ്വാദനമായവർ. പുഷ്യമിത്രൻ രാജ്യം വിട്ടശേഷം, ഏഴു നൂറ്റാണ്ട് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കൗശലവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാക്കന്മാർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ചേർന്നു. അതിനുശേഷം, ഭൂമി മണ്ടലിക രാജാവില്ലാതെ നൂറരദ്ധം വർഷം കഴിഞ്ഞു. ചെറുരാജാക്കന്മാർ ദേശം ദേശം ഭരിച്ചു. പിന്നെ ബൈദരദേശത്തിൽ നിന്നൊരു പണ്ഡിതനായ രാജാവ് ആയിരം സൈന്യവുമായി ആര്യദേശത്ത് എത്തി. ചെറുരാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി, മണ്ടലികനായായി. വിവിധ കലകളിൽ, ഗ്രാമങ്ങളിൽ വർണ്ണസംകരണം നടന്നു. ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയർ പേരിൽ മാത്രം; ആര്യർ വൈശ്യപ്രായരും, പ്രവർത്തകർ ശൂദ്രപ്രായരും. ആ രാജ്യത്തിൽ പേരിൽ മാത്രം ദേവാരാധകർ. അറുപത് വർഷം ഭരിച്ച ശേഷം, ആ വംശത്തിൽ ആറു രാജാക്കന്മാർ ഭരിച്ചു. പുഷ്യമിത്രൻ രാജ്യം വിട്ടശേഷം, പതിനാറു വർഷം വൈദൂരരാജാക്കന്മാർ ഭരിച്ചു; അവർ കലി കാലഭയത്തിൽ നശിച്ചു. നാലുനൂറ് വർഷം ചെറുരൂപത്തിൽ ഭൂമി നിലനിന്നു. അതിനുശേഷം, നൈഷധരാജ്യത്തിൽ കാലമാലി എന്ന രാജാവ് ഭരിച്ചു; ചെറുരാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി സ്വയം രാജാവായി. യമൻ രൂപത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ ത്വഷ്ടാവു യമുനാതീരത്ത് നിർമ്മിച്ച നഗരമായ കാലകാ എന്നതിൽ രാജാവ് ആയിരുന്നു. അവിടെ ആര്യദേശരാജാക്കന്മാർക്ക് ആരാധ്യനായി. ദേവന്മാരെയും പിതൃഗണങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ജനങ്ങൾ പ്രേതാരാധന ആരംഭിച്ചു. കാലമാലി നൈഷധദേശത്ത് ഇരുപത്തിരണ്ട് വർഷം ഭരിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു. അവന്റെ വംശത്തിൽ അറുപത് രാജാക്കന്മാർ പ്രേതാരാധകർ ആയി; അവരുടെ രാജ്യം നൂറ് വർഷം നിലനിന്നു. ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ചെറുരാജാക്കന്മാർ ഭൂമിയിൽ ഭരിച്ചു; ദേവാരാധനയും വേദമാർഗ്ഗവും കേൾക്കുന്നതിൽ മാത്രം നിലനിന്നു. പുഷ്യമിത്രൻ രാജ്യം വിട്ടശേഷം, കാലിയിൽ മൂന്നൊന്നു നൂറ്റാണ്ട്, ഇരുപത്തിരണ്ട് വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ദുഃഖത്തോടെ കൃഷ്ണചൈതന്യമായി എത്തി, പ്രിയവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, കലിയുഗത്തിൽ ഇന്ന് ഭൂമിയിൽ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ...'
കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ചതുര്ഥചരണേ ജാതൈര്മനുജൈരേകവിംശതിഃ । അജീര്ണഭൂതാ നരകാ യാസ്യന്തി ച യമാലയമ് । । ൧ നമസ്തേ ധര്മരാജായ നശ്ച തൃപ്തികരായ ച । വചനം ശൃണു സര്വജ്ഞ നശ്ച ജാതമജീര്ണകമ് । । ൨ യഥാ ഭജാമ പ്രകൃതിം തഥാ കുരു സുരോത്തമ । ഇതി ശ്രുത്വാ ധര്മരാജശ്ചിത്രഗുപ്തേന സംയുതഃ । । ൩ ബ്രഹ്മാണം ച ഗമിഷ്യന്തി സന്ധ്യായാം ച കലൌ യുഗേ । ചതുരശ്ച യമാന്ദൃഷ്ട്വാ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ । । ൪ തദീരിതം സ്വയം ജ്ഞാത്വാ ക്ഷീരാബ്ധിം പ്രതി യാസ്യതി । പൂജയിത്യാ ജഗന്നാഥം ദേവദേവം വൃഷാകപിമ് । । ൫ സാങ്ഖ്യശാസ്ത്രമയൈഃ സ്തോത്രൈഃ സംസ്തോഷ്യതി പരമ് പ്രഭുമ് । । ൬ ജയ ജയ ജയ നിര്ഗുണ ഗുണധാരിന്രഗജഗജീവതത്ത്വശുഭകാരിന് । സാരഭൂതസദ്ഗുണമയ തത്ത്വൈര്ദേവാന്രചയതി പാതി ഗുണസത്ത്വൈഃ । । തസ്മൈ നമോ നമോ ഗുണരാശേ ദേവവൃന്ദഹൃദി കൃഷ്ണവികാശേ । । ൭ രജോഭൂതതത്ത്വേഭ്യ ഉതാശു വിരചതി ഭുവി ച നരാന്സ്വയമാശു । പാതി ഹന്തി യോ ദേവ ഉദാരസ്തസ്യ ശിരസി സംസ്ഥിതജഗഭാരഃ । । പാഹി നാഥ നോ ദൈത്യവിനാശിന്കാലജനിതലീലാഗുണഭാസിന് । । ൮ തേഷാമിതി വചനം പ്രഭുഃ ശ്രുത്വാ ഹ്യവനിമിവാശു । യഥാ ജനിഷ്യതി സ പ്രഭുസ്തച്ഛൃണു വൈ മന ആശു । । ൯ ? നമ്രീഭൂതാന്തുരാന്വിഷ്ണുര്നമോവാക്യേന താന്പ്രതി । വദിഷ്യതി വചോ രമ്യം ലോകമങ്ഗലഹേതവേ । । 3.4.25.൧൦ ഭോഃ സുരാഃ സമ്ഭലഗ്രാമേ കശ്യപോഽയം ജനിഷ്യതി । നാമ്നാ വിഷ്ണുയശാഃ ഖ്യാതോ വിഷ്ണുകീര്തിസ്തു തത്പ്രിയാ । । ൧൧ കൃഷ്ണലീലാമയം ഗ്രന്ഥം നരാംസ്താഞ്ഛ്രാവയിഷ്യതി । തദാ തേ നന്ദിനോ ഭൂത്വാ ചൈകീഭൂയ സമന്തതഃ । । ൧൨ തം ദ്വിജം വിഷ്ണുയശസം ഗൃഹീത്വാ നിഗഡൈര്ദൃഢൈഃ । ബദ്ധ്വാ സര്വേ സപത്നീകം കാരാഗാരേ ദൃഢായസേ । । ൧൩ കരിഷ്യന്തി മഹാധൂര്താ നാരകാ ഇവ ദാരുണാഃ । വിഷ്ണുകീര്ത്യാ സ ഭഗവാന്പൂര്ണോ നാരായണോ ഹരിഃ । । ൧൪ ജനിഷ്യതി മഹാവിഷ്ണുഃ സര്വലോകശിവങ്കരഃ । നിശീഥേ തമസോദ്ഭൂതേ മാര്ഗകൃഷ്ണാഷ്ടമീദിനേ । । ൧൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മങ്ഗലം കുര്വന്സുരാഃ പ്രാദുര്ഭവിഷ്യതി । ബ്രഹ്മ വിഷ്ണുര്ഹരശ്ചൈവ ഗണേശോ വാസവോ ഗുരുഃ । । ൧൬ വഹ്നിഃ പിതൃപതിഃ പക്ഷോ വരുണഃ സവിഭീഷണഃ । ചിത്രോ വായു്ര്ധ്രുവോ വിശ്വേ രവിഃ സോമഃ കുജോ ബുധഃ । । ൧൭ ഗുരുഃ ശുക്രഃ ശനിഃ രാഹുഃ കേതുസ്തത്ര ഗമിഷ്യതി । പദ്യൈകൈകേന തേ ദേവാഃ സ്തോഷ്യന്തി പരമേശ്വരമ് । । ൧൮ മഹത്തമാ മൂര്തിമയീ തവാജാ തദാസ്യ പൂര്വാജ്ജനിതോഹഽമാദൌ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ യതോ നമസ്തത്പുരുഷോത്തമായ । । ൧൯ അജസ്യ യാമ്യാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ വിഷ്ണുര്മഹാകല്പകരോഽധികാരീ । സ്വകീയനാമ്നാ തു മയാ തതം തദ്വിശ്വേ സദൈവം ച നമോ നമസ്തേ । । 3.4.25.൨൦ അവ്യക്തപാശ്ചാത്യമുഖാത്സുജന്മാ ശിവോഽഹമാദൌ സുരതത്ത്വകാരീ । മയാ മഹാകല്പകരസ്തൃതീയാ ത്വദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൧ പ്രധാനവക്ത്രോത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ ഗണേശഃ കില കല്പകര്താ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ തസ്മൈ നമഃ കാരുണികോത്തമായ । । ൨൨ അജാര്ദ്ധവക്ത്രാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ മരുന്മഹാകല്പകരോ മഹേന്ദ്രഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സ്വകല്പേ യദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൩ പ്രഥാനഭാലാക്ഷിസമുദ്ഭവോഽഹം വഹ്നേര്മഹാകല്പകരോ ഗുഹാഖ്യഃ । വിനിര്മിതം വിശ്വമിദം മയാ തദ്യദാജ്ഞയാ നാഥ നമോ നമസ്തേ । । ൨൪ അജാമുഖാത്പൂര്വഗതാച്ച ജാതശ്ചാദൌ മഹാകല്പകരോഽഹമഗ്നിഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡമേതച്ച മയാ തതം വൈ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൫ അജാഭുജാദ്ദക്ഷിണതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകകരഃ സധര്മഃ । മയാ സദേവൈ രചിതം സമഗ്രം ലിങ്ഗാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൬ അജാഭുജാത്പശ്ചിമതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ സ യജ്ഞഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സമഗ്രം മത്സ്യാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൭ പ്രധാനബാഹൂത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ പ്രചേതാഃ । മയാ തതം നാഥ തവാജ്ഞയേദം കര്മാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡതമസോ ജാതസ്ത്വദ്ദാസോഽഹം വിഭീഷണഃ । മയാ തതം ത്രിലോകം ച നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൨൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡസദ്ഗുണാജ്ജാതശ്ചിത്തോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ തതം ച ത്രൈലോക്യം സ്വായമ്ഭുവ നമോഽസ്തു തേ । । 3.4.25.൩൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡരജസോ ജാതോ വായുര്മന്വന്തരം തതമ് । മയാ സ്വാരോചിഷം സ്വാമിന്നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡമനസോ ജാതോ ധ്രുവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയോത്തമം ച രചിതം നമസ്തേഽസ്തു തവാജ്ഞയാ । । ൩൨ ബ്രഹ്മാണ്ഡശ്രവണാജ്ജാതോ വിശ്വകര്മാഹമീശ്വരഃ । മയാ തതം രൈവതം ച നമോ ദേവ തവാജ്ഞയാ । । ൩൩ ബ്രഹ്മാണ്ഡദേഹതോ ജാതസ്സൂര്യോഽഹം ചാക്ഷുഷപ്രദഃ । തവാജ്ഞയാ തതം വിശ്വം മനുരൂപായ തേ നമഃ । । ൩൪ ബ്രഹ്മാണ്ഡനേത്രതോ ജാതഃ സോമോഽഹം തു മയാ തതമ് । വൈവസ്വതാന്തരം രമ്യം നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡരസനാജ്ജാതോ മോഹോഽഹം മനുകാരകഃ । നമസ്തേ മനുരൂപായ മയാ സാവര്ണികം തതമ് । । ൩൬ ബ്രഹ്മാണ്ഡഘ്രാണതോ ജാതോ ബുധോഽഹം നാഥ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം ബ്രഹ്മസാവര്ണം മയാ താത നമോ നമഃ । । ൩൭ ബ്രഹ്മാണ്ഡവക്ത്രതോ ജാതോ ജീവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ വൈ ദക്ഷസാവര്ണം തതം തത്തേ നമോ നമഃ । । ൩൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡകരതോ ജാതഃ ശുക്രോഹം തവ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം രുദ്രസാവര്ണം മയാ തുഭ്യം നമോ നമഃ । । ൩൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡപദതോ ജാതോമന്ദോഽഹം നാഥ തേഽനുഗഃ । തതം വൈ ധര്മസാവര്ണം പ്രഭാതേസ്മൈ നമോ നമഃ । । 3.4.25.൪൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡലിങ്ഗതോ ജാതോ രാഹുശ്ചാഹം തവ പ്രിയഃ । മയാ ഭൌമം കൃതം നാഥ നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൪൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡഗുഹ്യതോ ജാതഃ കേതുശ്ചാഹം തവാനുഗഃ । ഭൌതം മന്വതരം സൃഷ്ടം തസ്മൈ ദേവായ തേ നമഃ । । ൪൨ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തേഷാം സ്തവാന്സ്വാമീ ശ്രുത്വാ ദേവാന്വദിഷ്യതി । വരം ബ്രൂഹീതി വചനം തതം പ്രതി മനുഃ ക്രമാത് । ।൪ ൩ ഇതി കൃത്വാ തു തേ ദേവാ ബാലരൂപം ഹരിം സ്വയമ് । നമസ്കൃത്യ വദിഷ്യന്തി വാഞ്ഛിതം ലോകഹേതവേ । । കേയം ഭവാന്ബ്രൂഹി ലോകാനാം കല്പേ കല്പേ തമുദ്ഭവമ് । തഥാ മന്വന്തരേ ചൈവ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ് । ।൪൫ കല്ക്യുവാച അഷ്ടാദശ മഹാകല്പാഃ പ്രകൃതേശ്ച തനൌ സ്ഥിതാഃ । ആദ്യോ ബ്രഹ്മമഹാകല്പസ്തത്ര ബ്രഹ്മാ പരഃ പുമാന് । ।൪൬ തത്പൂര്വാര്ദ്ധാത്സമുദ്ഭൂതാസ്ത്രയസ്ത്രിംശച്ച ദേവതാഃ । പരാര്ദ്ധാദ്ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ യോഗിധ്യേയോ നിരഞ്ജനഃ । ।൪൭ തസ്മിന്കല്പേ തു യാ ലീലാ ബ്രഹ്മപൌരാണികൈഃ സ്മൃതാ । ശതകോടിപ്രവിസ്താരോ ബ്രഹ്മപൌരാണികസ്യ വൈ । ।൪൮ പുരാണപുരുഷസ്യാന്തേ മഹാകല്പഃ സ്മൃതോ ബുധൈഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡപ്രലയേ കല്പോ യുഗദൈവസഹസ്രകഃ । ।൪ ൯ കല്പാശ്ചാഷ്ടാദശ ഖ്യാതാസ്തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । കൂര്മകല്പോ മത്സ്യ കല്പഃ ശ്വേതവാരാഹകല്പകഃ । । 3.4.25.൫൦ നൃസിംഹകല്പശ്ച തഥാ തഥാ വാമനകല്പകഃ । സ്കന്ദകല്പോ രാമകല്പഃ കല്പോ ഭാഗവതസ്തഥാ । । ൫൧ തഥാ മാര്കണ്ഡകല്പശ്ച തഥാ ഭവിഷ്യകല്പകഃ । ലിങ്ഗകല്പസ്തഥാ ജ്ഞേയസ്തഥാ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പകഃ । । ൫൨ അഗ്നികല്പോ വായുകല്പഃ പദ്മകല്പസ്തഥൈവ ച । ശിവകല്പോ വിഷ്ണുകല്പോ ബ്രഹ്മകല്പസ്തഥാ ക്രമാത് । । ൫൩ ദ്വിസഹസ്രമിതാവര്തൈരേഷാം കല്പോ മഹാന്സ്മൃതഃ । സഹസ്രയുഗപര്യന്തം ബ്രഹ്മാണ്ഡായുഃ പ്രകീര്തിതമ് । । ൫൪ യന്നാമ്നാ ച സ്മൃതഃ കല്പസ്തസ്മാജ്ജാതോ വിരാഡയമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: നാലാം ഭാഗത്തിൽ ജനിച്ച മനുഷ്യരിൽ ഇരുപത്തൊന്നു പേർ അയോഗ്യരായി യമലോകത്തും നരകത്തും പോകും. ധർമ്മരാജാവേ, നമസ്കാരം, ഞങ്ങൾക്കു തൃപ്തി നൽകുന്നവനേ, ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഞങ്ങൾ ജനിച്ചതും അജീർണ്ണമായതും പറയാം. ഞങ്ങൾ പ്രകൃതിയെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കുമോ, അങ്ങനെ ചെയ്യണം ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനേ. ഇങ്ങനെ കേട്ട ധർമ്മരാജാവ്, ചിത്രഗുപ്തനോടൊപ്പം, ബ്രഹ്മാവിനെയും സന്ദർശിക്കാൻ കലിയുഗത്തിൽ സന്ധ്യാകാലത്ത് പോകും. നാലു യമന്മാരെയും കണ്ടു, പരമേശ്വരനായ പിതാമഹൻ അവരോട് സംസാരിക്കും. അങ്ങനെ അറിയുമ്പോൾ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകും. ലോകനാഥനായ ദേവദേവനായ വൃഷാകപിയെ ആരാധിച്ച്, സാംഖ്യശാസ്ത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പരമപ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കും. 'ജയ ജയ ജയ, ഗുണരഹിതനായും ഗുണധാരിയായും, രാജഗജജീവതത്ത്വങ്ങൾക്കു ശുഭം വരുത്തുന്നവനേ! സാരമായ സദ്ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, തത്ത്വങ്ങൾ കൊണ്ട് ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഗുണസത്ത്വം കൊണ്ട് സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനേ! ആ ഗുണങ്ങളുടെ സമാഹാരമായ ദേവനേ, ദേവതകളുടെ ഹൃദയത്തിൽ കൃഷ്ണപ്രകാശം നിറക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം! രാജോഗുണത്തിൽ നിന്നുള്ള തത്ത്വങ്ങൾ കൊണ്ടു ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരെ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദയാവാനായ ദേവനേ, ലോകഭാരം ചുമക്കുന്നവനേ, നിന്റെ കിരീടത്തിൽ നമസ്കാരം! രക്ഷിക്കണമേ, ദൈവം, ദൈത്യവിനാശകനേ, കാലജനിതമായ ലീലാഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുന്നവനേ!' ഇങ്ങനെ പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഭൂമിയെ പോലെ ഉടൻ ജനിക്കും. ആ പ്രഭു എങ്ങനെ ജനിക്കും എന്ന് മനസ്സോടെ കേൾക്കൂ. വിനീതരായി വിഷ്ണു അവരെ നോക്കി, മനോഹരമായ വാക്കുകൾ ലോകക്ഷേമത്തിനായി പറയും. 'ദേവന്മാരേ, സംഭളഗ്രാമത്തിൽ കശ്യപൻ ജനിക്കും; വിഷ്ണുയശസ് എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാകും; വിഷ്ണുകീർത്തി അവന്റെ പ്രിയയായിരിക്കും. കൃഷ്ണലീലകൾ നിറഞ്ഞ ഗ്രന്ഥം മനുഷ്യരെ കേൾപ്പിക്കും. അപ്പോൾ നിങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ഒരുമിച്ച് ചേരും. ആ ദ്വിജനെ, വിഷ്ണുയശസിനെ, ഭാര്യയോടൊപ്പം ഇരുകൈകൾ കെട്ടി牢യിൽ ഇടും. മഹാ ദുഷ്ടന്മാർ നരകവാസികളെപ്പോലെ ക്രൂരമായി പെരുമാറും. വിഷ്ണുകീർത്തിയാൽ ഭഗവാൻ നാരായണൻ, ഹരിയായ മഹാവിഷ്ണു, സർവ്വലോകക്ഷേമത്തിനായി ജനിക്കും. രാത്രിയിൽ, കറുത്ത അഷ്ടമി ദിനത്തിൽ, അന്ധകാരം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ മംഗളം വരുത്തി ദേവന്മാർക്ക് പ്രത്യക്ഷനാകും. ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ഗണപതിയും ഇന്ദ്രനും ഗുരുവും അഗ്നിയും പിതൃപതിയും പർവ്വതരാജാവും വരുണനും വംശം, വിഭീഷണൻ, ചിത്രൻ, വായു, ധ്രുവൻ, വിശ്വദേവന്മാർ, രവി, ചന്ദ്രൻ, അങ്ങനെയെല്ലാവരും അവിടെ എത്തും. ഓരോരുത്തരും ഒരു പദ്യത്തിൽ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിക്കും. 'നിന്റെ രൂപം മഹത്താണ്; ആദിയിൽ ഞാൻ ജനിച്ചു; എന്റെ വഴി കൊണ്ട് ഈ ലോകം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, പുരുഷോത്തമനേ, നമസ്കാരം.' അങ്ങനെ ഓരോ ദേവനും തങ്ങളുടെ ജനനവും പ്രവർത്തിയും സ്തുതിക്കും. ഈ സ്തോത്രങ്ങൾ കേട്ട്, സ്വാമി ദേവന്മാരോട്, 'വരമാവശ്യപ്പെടൂ' എന്ന് പറയും. അങ്ങനെ ദേവന്മാർ ബാലരൂപിയായ ഹരിയെ നമസ്കരിച്ച് ലോകക്ഷേമത്തിനായി ആഗ്രഹം പറയും. 'നീ ആരാണ്, ലോകങ്ങൾ ഓരോ കല്പത്തിലും എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു, മന്വന്തരങ്ങളിൽ എങ്ങനെ, അതെല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' എന്ന് ചോദിക്കും. കല്കി പറഞ്ഞു: 'പതിനെട്ടു മഹാകല്പങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ആദ്യം ബ്രഹ്മമഹാകല്പം, അതിൽ ബ്രഹ്മാവാണ് പരമപുരുഷൻ. അതിന്റെ പൂർവാർദ്ധത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവതകൾ ജനിച്ചു; പരാർദ്ധത്തിൽ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ, നിർഞ്ജനൻ. ആ കല്പത്തിൽ നടന്ന ലീലകൾ ബ്രഹ്മപൗരാണികർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശതകോടികൾ വ്യാപിച്ച ബ്രഹ്മപൗരാണികം. പുരാണപുരുഷന്റെ അവസാനം മഹാകല്പം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്. ബ്രഹ്മാണ്ഡപ്രളയത്തിൽ കല്പം, ആയിരം ദൈവയുഗങ്ങൾ. പതിനെട്ടു കല്പങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്; അവയുടെ പേരുകൾ കേൾക്കൂ: കൂർമകല്പം, മത്സ്യകല്പം, ശ്വേതവാരാഹകല്പം, നരസിംഹകല്പം, വാമനകല്പം, സ്കന്ദകല്പം, രാമകല്പം, ഭാഗവതകല്പം, മാർക്കണ്ടേയകല്പം, ഭവിഷ്യകല്പം, ലിംഗകല്പം, ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പം, അഗ്നികല്പം, വായുകല്പം, പദ്മകല്പം, ശിവകല്പം, വിഷ്ണുകല്പം, ബ്രഹ്മകല്പം. ഇവയുടെ രണ്ടു ആയിരം ആവർത്തനങ്ങൾകൊണ്ടാണ് മഹാകല്പം. ആയിരം യുഗങ്ങൾക്കാലം ബ്രഹ്മാണ്ഡായുസ്സാണ്. അതിന്റെ പേരിൽ കല്പം അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് വിരാട് ജനിച്ചത്.'