നായം നലസ്തവ പതിര്ബ്രാഹ്മണോയം സുമോഹിതഃ
ഇവൻ നളൻ അല്ല, നിന്റെ ഭർത്താവുമല്ല; ഇവൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, വളരെ ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹാസരസ്വതീം ദേവീം തുഷ്ടാവ സ തു മോഹിതഃ
അവൻ ഭ്രമിച്ചവനായി, മഹാസരസ്വതീദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.
സ്വമുഖാത്സ്വാംശമുത്പാദ്യ സംജാതസ്തു തതോ വസുഃ
തന്റെ വായിൽനിന്ന് തനിക്കുള്ള ഭാഗം സൃഷ്ടിച്ച്, അവിടെ വസു ജനിച്ചു.
രംകണോ നാമ വിഖ്യാതോ ലക്ഷ്മീദത്തസ്യ വൈ സുതഃ
അവൻ ലക്ഷ്മീദത്തന്റെ മകനായി രങ്കണൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി.
യംകണാ നാമ തത്പത്നീ ബഭൂവ ച പതിവ്രതാ 3.4.16.
അവന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് യംകണാ എന്നായിരുന്നു പേര്. അവൾ ഭർത്താവിനോടു അത്യന്തം ഭക്തിയുള്ളവളായിരുന്നു.
കാഷ്ഠമാനീയ വിക്രീയ ബുഭുജാതേ പരസ്പരമ്
അവർ കാടിൽ നിന്ന് മരക്കൊമ്പുകൾ കൊണ്ടുവന്ന് വിൽക്കുകയും, അതിനാൽ തമ്മിൽ ചേർന്ന് ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ പ്രതിസര്ഗപര്വണി ചതുര്യുഗഖംഡാപരപര്യായേ കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയേ വസുമാഹാത്മ്യേ രംകണ വൈശ്യോത്പത്തിവര്ണനോ നാമ ഷോഡശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ഭൂമിയുടെ മഹത്വത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഭാഗത്തും കലിയുഗത്തിലെ കഥകളുടെ സമാഹാരത്തിലും ചതുര്യുഗത്തിന്റെ വിഭാഗത്തിലും പ്രതിസര്ഗ്ഗപര്വ്വത്തിലും രങ്കണ വൈശ്യന്റെ ഉത്ഭവം വിവരിക്കുന്ന പതിനാറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
സംഹതൌ തു ദിതിര്ജ്ഞാത്വാ കശ്യപം സമപൂജയത്
വിളക്കെടുപ്പിന്റെ സമയത്ത് ദിതി എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി കശ്യപനെ ആദരത്തോടെ ആരാധിച്ചു.
ദ്വാദശാബ്ദാംതരേ സ്വാമീ കശ്യപോ ഭഗവാനൃഷിഃ സാ തു ശ്രുത്വാ നമസ്കൃത്യ വചനം പ്രാഹ ഹര്ഷിതാ
പന്ത്രണ്ടു വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം മഹര്ഷിയായ കശ്യപന് ആധിപത്യം നേടി; അവള് അത് കേട്ട് നമസ്കരിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിച്ചു.
അദിതിര്മമ യാ ദേവീ സപത്നീ പുത്രസംയുതാ
എന്റെ സഹപത്നിയായ അതിതിക്ക് മക്കളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ജീവിക്കുന്നത്.
തദവര്യസുതേ നൈവ വിഷ്ണുനാ സുരപാലിനാ
അവളുടെ താഴ്ന്ന മക്കളെ ദേവന്മാരുടെ രക്ഷകനായ വിഷ്ണു സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല.
ദേഹി മേ തനയം സ്വാമിന്ദ്വാദശാദിത്യനാശനമ്
സ്വാമി, പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മകനെ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതൌ ലോകേ ധര്മാധര്മൌ പരാപരൌ
ബ്രഹ്മാവു സൃഷ്ടിച്ച ലോകത്ത് ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും, ഉന്നതതയും താഴ്മയും നിലനില്ക്കുന്നു.
അധര്മപക്ഷാസ്തു നരാ വൈരിണസ്തസ്യ ധീമതഃ
അധര്മ്മത്തിന്റെ പക്ഷം പിന്തുടരുന്ന മനുഷ്യര് ആ ജ്ഞാനിയുടെ ശത്രുക്കളാണ്.
അതോ ധര്മപ്രിയേ ശുദ്ധം കുരു തസ്മാന്മഹാബലഃ
അതിനാല് ധര്മ്മത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവളേ, നീ ശുദ്ധിയോടെ ഇരിക്കണം, കാരണം അവന് വലിയ ശക്തിയുണ്ട്.
ഇതി ശ്രുത്വാ ദിതിര്ദേവീ കശ്യപാദ്ഗര്ഭമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ കേട്ട ദേവിയായ ദിതി കശ്യപനില്നിന്ന് ഉത്തമമായ ഗര്ഭം സ്വീകരിച്ചു.
തസ്യാ ഗര്ഭഗതേ പുത്രേ മഹേന്ദ്രശ്ച ഭയാന്വിതഃ 3.4.17.
അവളുടെ ഗര്ഭത്തില് മകന് പ്രവേശിച്ചപ്പോള് മഹേന്ദ്രന് ഭയം തോന്നി.
സപ്തമാസി സ്ഥിതേ ഗര്ഭേ ശക്രമായാവിമോഹിതാ
ഏഴാം മാസം ഗര്ഭം എത്തിയപ്പോള് ശക്രന് മായയിലൂടെ അവളെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു.
അംഗുഷ്ഠമാത്രോ ഭഗവാന്മഹേന്ദ്രോ വജ്രസംയുതഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ള മഹേന്ദ്രന് ഒരു വിരലിന്റെ വലിപ്പം മാത്രമായി മാറി.
ജീവഭൂതാനതിബലാന്ദൃഷ്ട്വാ സപ്ത മഹാരിപൂന്
ജീവന് ഉള്ളതും അത്ര ശക്തിയില്ലാത്തതുമായ ഏഴു വലിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടു.
നമ്രീഭൂതശ്ച താന്ദൃഷ്ട്വാ മഹേന്ദ്രസ്തൈഃ സമന്വിതഃ
അവരെ താഴ്ത്തപ്പെട്ടവരായി കണ്ട മഹേന്ദ്രന് അവരോടൊപ്പം ചേര്ന്നു.
പ്രസന്നാ സാ ദിതിര്ദേവാന്മഹേന്ദ്രായ ച താന്ദദൌ
സന്തോഷംകൊണ്ട ദേവിയായ ദിതി ആ ദേവന്മാരെ മഹേന്ദ്രന് നല്കി.
ഇലോ നാമ സ വേദജ്ഞോ യഥേലോ നൃപതിസ്തദാ
വേദങ്ങളില് പ്രാവീണ്യമുള്ള യഥേല എന്ന പേരിലുള്ള ഇല എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു.
ഏകദാ ബലവാന്രാജാ മനുപുത്ര ഇലഃ സ്വയമ്
ഒരു ദിവസം ശക്തിയുള്ള രാജാവായ മനുവിന്റെ മകന് ഇല സ്വയം പ്രവര്ത്തിച്ചു.
മേരോരധഃ സ്ഥിതഃ ഖണ്ഡഃ സ്വര്ണഗര്ഭോ ഹരിപ്രിയഃ
മേറുവിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്വർണഗർഭം എന്ന പ്രദേശം ഹരിക്ക് പ്രിയമാണ്.
ഇലേനാവൃതമേവാപി കൃതം തത്ര സ്ഥലേ സുരാഃ
അവിടെ ആ ഭൂമി ഇലയുടെ ചുറ്റുപാടിൽ ആകയാൽ, ദേവന്മാർ അതിനെ സ്ഥാപിച്ചു.
ഭാരതേ യേ സ്ഥിതാ ലോകാ ഇലാവൃതമുപാഗതാഃ 3.4.17.
ഭാരതത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ എല്ലാം ഇലാവൃതത്തിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ആരോഹണം നരൈസ്തസ്മിത്കൃതം സ്വര്ണമയം ശുഭമ്
അവിടെ മനുഷ്യർ ഒരു പൊന്നുപോലുള്ള, ശുഭമായ കയറ്റം നടത്തി.
താന്ദൃഷ്ട്വാ മനുജാന്പ്രാപ്താന്സദേഹാന്സ്വര്ഗമണ്ഡലേ
സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ശരീരത്തോടെ എത്തിയ ആ മനുഷ്യരെ കണ്ടു,
ജ്ഞാത്വാ സ ഭഗവാന്രുദ്രോ ഭവാന്യാ സഹ ശംകരഃ
ഇത് അറിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ രുദ്രനും ഭവാനിയോടൊപ്പം ശംകരനും