ശതായുര്ബ്രാഹ്മണോ ഭൂത്വാ ജ്ഞാനവാന്രോഗവര്ജിതഃ 3.4.8.
അവൻ നൂറുവർഷം ആയുസ്സുള്ള, ജ്ഞാനിയും രോഗമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണനായി.
കാര്തികേ മാസി ലക്ഷാബ്ദം പ്രകാശം കൃതവാന്നഭഃ
കാർത്തിക മാസത്തിൽ, ലക്ഷം വർഷം ആകാശം പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
പൂജയിത്വാ വിധാനേന പൂര്ണിമായാം ദദര്ശ ഹ
വിധിപ്രകാരം പൗർണ്ണമിയിൽ പൂജ നടത്തി, ദൈവത്തെ ദർശിച്ചു.
ഉവാച ശക്രം സ രവിര്ദേവകാര്യം കരോമ്യഹമ്
സൂര്യൻ ഇന്ദ്രനോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ദേവതകളുടെ ജോലി ചെയ്യുന്നു.'
ധാതുപാഠോ ന്യപഠിതോ ഭ്രംശാര്ഥഃ സ്വരവര്ണകഃ
ധാതുക്കളുടെ പാഠം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ സ്വരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ തെറ്റുണ്ടായി.
ഇത്യുക്ത്വാ സ ഗതഃ കാശ്യാം ഗേഹേ വൈ വേദശര്മണഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ കാശിയിൽ വേദശർമയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
ദ്വാദശാബ്ദവപുര്ഭൂത്വാ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
പതിനൊന്ന് വയസ്സുകാരന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടി.
ത്രിവര്ഷാന്തേ ച ഭഗവാംസ്തസ്മൈ ജ്ഞാനം മഹദ്ദദൌ
മൂന്ന് വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭഗവാൻ അവനു മഹത്തായ ജ്ഞാനം നൽകി.
ജ്ഞാതം കാര്യഗുണേനൈവ ദീക്ഷിതേന തദാ ഹൃദി
അന്ന് ദീക്ഷിതനായവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ പ്രവർത്തിയുടെ ഗുണംകൊണ്ട് അതറിയുന്നു.
വ്യക്തേഽഹംകാരഭൂതേ ച ബുദ്ധിര്ജ്ഞേയാ ബുധൈരജാ
അഹങ്കാരത്തിൽ വ്യക്തമായ ബുദ്ധിയെ പണ്ഡിതന്മാർ ജനനമില്ലാത്തതെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
അവ്യക്തം തു പരം ബ്രഹ്മ വ്യക്തം ശബ്ദമയം സ്മൃതമ് 3.4.8.
അവ്യക്തം പരബ്രഹ്മം ആണു; വ്യക്തം ശബ്ദരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നു.
വൃഷരൂപധരോ മുഖ്യോ നന്ദിയാനഃ സ്മൃതോ ബുധൈഃ
കാളയുടെ രൂപത്തിൽ പ്രധാനനായവനെ പണ്ഡിതന്മാർ നന്ദിയാനൻ എന്നു അറിയുന്നു.
സപ്തഹസ്തസ്ത്രിധാ ബദ്ധോ നിത്യശുദ്ധോ മുഖേ സ്ഥിതഃ
ഏഴു കൈകളും മൂന്നു വിധത്തിൽ ബന്ധിതനായി, എപ്പോഴും ശുദ്ധനായവൻ വായിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദ്വൌദ്വൌ ശൃംഗൌ ച ശിരസോര്നംദിയാനസ്യ വൈ സ്മൃതൌ
നന്ദിയാനന്റെ തലയിൽ രണ്ട് കൊമ്പുകളുണ്ടെന്ന് ഓർമ്മിക്കുന്നു.
രൂഢിശ്ച യോഗരൂഢിശ്ച ശബ്ദൌ തസ്യ ശിരോദ്വയമ്
രൂഢി, യോഗരൂഢി എന്നിങ്ങനെ അവന്റെ രണ്ട് തലകൾക്കുള്ള പേരുകളാണ്.
സംവംധശ്ചാധികാരശ്ച ഭുജാസ്തസ്യ വൃഷസ്യ വൈ
ബന്ധവും അധികാരവും ആ കാളയുടെ കൈകളായാണ് പറയുന്നത്.
താഭ്യാം ബദ്ധശ്ച സ വൃഷോ നന്ദിയാനാഥ തേ നമഃ
അവ രണ്ടിനാലാണ് ആ കാള ബന്ധിതനായത്; നന്ദിയാനാ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജാതശ്ച വൃഷലിംഗാഭ്യാം സോഽഹംകാരോ ഹരിഃ സ്വയമ്
കാളയുടെ രണ്ട് രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം ജനിക്കുന്നു; അതാണ് ഹരിയെന്നു തന്നെ.
ഇതി ജ്ഞാനം ഹൃദി പ്രാപ്യ തദാ സിദ്ധാന്തകൌമുദീമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ജ്ഞാനം ഹൃദയത്തിൽ പ്രാപിച്ചാൽ, സിദ്ധാന്തകൗമുദി ലഭിക്കുന്നു.
ഏകദാ ഗണകോ ധീമാന്സത്യദത്തമുവാച ഹ ഹാടം കുരു മഹാരാജ സാംപ്രതം ബഹുവൃത്തിദമ് ।। 3.4.8.
ഒരു ദിവസം ജ്യോതിഷി സത്യദത്തനോടു പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, ഇപ്പോൾ പലവിധ ലാഭം നൽകുന്ന ഒരു ചന്ത സ്ഥാപിക്കണം.
ഇതി ശ്രുത്വാ തഥാ കൃത്വാ ഡിംഡിമധ്വനിനാ പുരേ
അത് കേട്ട് അതുപോലെ ചെയ്തപ്പോൾ നഗരത്തിൽ മൃദംഗധ്വനി മുഴങ്ങി.
അക്രീതം യസ്യ വൈ വസ്തു ഹാടേഽസ്മിന്വൈശ്യകോവിദൈഃ
ഈ ചന്തയിൽ വിദഗ്ധമായ വ്യാപാരികൾ വിറ്റഴിക്കാത്ത വസ്തുക്കൾ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ—
ഇതി ശ്രുത്വാ ശൂദ്രജനാശ്ചക്രുര്നാനാവിധം വസു
അത് കേട്ടശേഷം ശൂദ്രർ വിവിധ തരം സമ്പത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
ഏകദാ ലോഹകാരശ്ച ദാരിദ്രം ലോഹരൂപിണമ്
ഒരു ദിവസം ഒരു ഇരുമ്പുകാരൻ, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ഇരുമ്പുപോലെയുള്ളവൻ—
അക്രീതം പുരുഷം രാജാ ജ്ഞാത്വാ ലോഹദരിദ്രകമ് കോശാഗാരേ തദാ രാജ്ഞാ സ്ഥാപിതോഭൂദ്ദരിദ്രകഃ
രാജാവ്, വിറ്റഴിക്കപ്പെടാത്തവനും ഇരുമ്പിൽ ദരിദ്രനുമായ ആ മനുഷ്യനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, രാജധാനിയിലെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ അവനെ സ്ഥാപിച്ചു.
നിശീഥേ തമ ഉദ്ഭൂതേ കര്മ ധര്മശ്ച മാ തഥാ
അർദ്ധരാത്രിയിൽ ഇരുണ്ടപ്പോൾ, കര്മ്മത്തിലും ധർമ്മത്തിലും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
തത്പശ്ചാത്സത്യപുരുഷോ രാജാനമിദമബ്രവീത് കര്മണാ രഹിതോ ധര്മോ ഭൂതലേ ന സ്ഥിരോ ഭവേത്
അതിനുശേഷം സത്യവാനായ ആ പുരുഷൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: പ്രവർത്തനമില്ലാതെ ധർമ്മം ഭൂമിയിൽ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
ധര്മേണ രഹിതാ ലക്ഷ്മീര്ന ശോഭേത കദാചന
ധർമ്മം ഇല്ലാതെ സമൃദ്ധി ഒരിക്കലും മനോഹരമായി തോന്നില്ല.
ഇത്യുക്ത്വാ ഗന്തുമിച്ഛംതം ഗൃഹീത്വാ കരയോര്നൃപഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അവൻ പോകാൻ ഉദ്ദേശിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് അവന്റെ കൈകൾ പിടിച്ചു.
ന ത്യാജ്യോ ഹി മയാ ദേവ ഭവാന്കിങ്ഗന്തുമര്ഹതി 3.4.8.
പ്രഭോ, ഞാൻ നിങ്ങളെ വിട്ടുപോകാൻ കഴിയില്ല; നിങ്ങൾക്ക് പോകാൻ എന്തിനാണ് ഇഷ്ടം?