ഷഡ്വിംശത്കല്പസാഹസ്രൈര്മഹാകല്പോ ഹി യഃ സ്മൃതഃ 3.4.25.
ഇരുപത്താറായിരം കല്പങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് മഹാകല്പം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തദാ ബ്രഹ്മാ സുരൈഃ സാര്ദ്ധം ഭൂപം സ്വായംഭുവം ഗതഃ
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ദേവതകളും ചേർന്ന് സ്വായംഭുവ എന്ന രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
സ്വായംഭുവമനോര്മധ്യേ വാരാഹോഽഭൂത്സ വൈ ഭുവി
സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കാലത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ വാരാഹാവതാരം ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സ്വാരോചിഷമനോരന്തേ നൃസിംഹോഽഭൂത്സ വൈ ഭുവി
സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ കാലത്തിന്റെ അവസാനം നരസിംഹാവതാരം ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തദൌത്തമമനോര്മധ്യേ രുദ്രോഽഭൂത്സഗണോ ഭുവി
അന്നേരത്ത് ഉത്തമമനുവിന്റെ കാലത്ത്, രുദ്രനും അവന്റെ കൂട്ടുകാരും ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
താമസാന്തേഽഭവന്മത്സ്യഃ സ വൈ ഭുവി സനാതനഃ
താമസമനുവിന്റെ അവസാനം, ശാശ്വതനായ മത്സ്യൻ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
വൈവസ്വതമനോര്മധ്യേ കൃഷ്ണോഭൂദ്ഭുവി സ പ്രഭുഃ
വൈവസ്വതമനുവിന്റെ കാലത്ത്, കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവൻ പ്രഭുവാണ്.
രൈവതാന്തേഽഭവത്കൂര്മഃ സ വൈ ഭുവി സനാതനഃ
രൈവതമനുവിന്റെ അവസാനം, ശാശ്വതനായ കൂർമ്മൻ ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ചാക്ഷുഷാന്തേ ജാമദഗ്ന്യോഽഭവദ്രാമഃ സ വൈ ഭുവി
ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ അവസാനം, ജമദഗ്നിയുടെ മകൻ രാമൻ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
വൈവസ്വതമനോരാദൌ വാമനോഽഭൂത്സ വൈ ഭുവി
വൈവസ്വതമനുവിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വാമനൻ ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വൈവസ്വതമനോര്മധ്യേ കല്കീ നാമ്നാഹമാഗതഃ 3.4.25.
വൈവസ്വതമനുവിന്റെ കാലത്ത്, ഞാൻ കൽക്കിയായാണ് ഭൂമിയിൽ വന്നത്.
സാവര്ണികാദൌ ഭവിതാ ബുദ്ധോ നാമ്നാ സ വൈ ഭുവി
സാവർണികമനുവിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ബുദ്ധൻ എന്ന പേരിൽ ഭൂമിയിൽ ജനിക്കും.
വൈവസ്വതമനോര്മധ്യേ രാമോ ദാശരഥിര്ഭുവി
വൈവസ്വതമനുവിന്റെ കാലത്ത്, ദശരഥന്റെ മകൻ രാമൻ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
സര്വപൂജ്യാവതാരശ്ച ന ഭവേദ്വൈ കദാചന
എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്ന ഒരു അവതാരം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല.
ത്രയോഽവതാരാഃ കഥിതാസ്തഥാ നാന്യച്ചതുര്യുഗേ
മൂന്ന് അവതാരങ്ങൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നാലു യുഗങ്ങളിലും മറ്റൊന്നുമില്ല.
ദ്വാപരസ്യ തഥാ കൃഷ്ണഃ ശേഷേണ സഹ വൈ ഭുവി
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, കൃഷ്ണൻ ശേഷനോടൊപ്പം ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അതഃ ഖംഡഃ പവിത്രോഽയം നൃണാം പാതകനാശനഃ
അതുകൊണ്ട് ഈ ഭാഗം വിശുദ്ധമാണ്, മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
ജന്മ പ്രഭൃതി പാപാനി തസ്യ നശ്യംതി നാന്യഥാ
ജനനത്തോടുകൂടി പാപങ്ങൾ ഇതിലൂടെ നശിക്കും, വേറേതുകൊണ്ടല്ല.
ദ്വിതീയോ യോ മഹാകല്പോ വിഷ്ണുകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
രണ്ടാമത്തെ മഹാകൽപം വിഷ്ണുകൽപം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ശതകോടിപ്രവിസ്താരോ വിഷ്ണുപൌരാണികസ്യ വൈ
വിഷ്ണുപുരാണത്തിന്റെ പരമ്പര ശതകോടി വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്.
പൂര്വാര്ദ്ധാദ്ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ .സര്വദേവസമന്വിതഃ 3.4.25.
ആദ്യപാദത്തിൽ, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ ദേവതകളും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തൃതീയോ യോ മഹാകല്പഃ ശിവകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
മൂന്നാമത്തെ മഹാകൽപം ശിവകൽപം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ശതകോടിപ്രവിസ്താരഃ ശിവപൌരാണികൈഃ സ്മൃതഃ
ശിവപുരാണം അറിയുന്നവർ പറയുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ വ്യാപ്തി നൂറുകോടിയോളം വലിയതാണ്.
ഗണേശസ്തത്ര ഭഗവാന്പുരാണപുരുഷാസനേ
അവിടെ, ആദിപുരുഷന്റെ പുരാതനാസനത്തിൽ മഹാഗണപതി ഇരിക്കുന്നു.
വിഷ്ണോര്നാഭിസമുദ്ഭൂതഃ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് പരമേഷ്ഠിയായ പിതാമഹൻ ഉദിച്ചുവന്നു.
പംചമോ യോ മഹാകല്പോ വായുകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
അഞ്ചാമത്തെ മഹാകല്പം വായുകല്പം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
മഹേന്ദ്രാദഭവത്പ്രാപ്തോ മഹേംദ്രാദിംദ്രിയാണി ച
അവൻ മഹേന്ദ്രന്റെ ശക്തികളും മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രാപിച്ചു.
ശനിര്ബുധോ രവിഃ ശുക്രോ വിശ്വ കര്മാ ബൃഹസ്പതിഃ
ശനി, ബുധൻ, രവി, ശുക്രൻ, വിശ്വകർമ്മ, ബൃഹസ്പതി—
സൃഷ്ടികര്താ സ വൈ ബ്രഹ്മാ ലിങ്ഗേന്ദ്രിയസമുദ്ഭവഃ । സൃഷ്ടിപാതാ സ വൈ വിഷ്ണുരവതാരിപദോദ്ഭവഃ । । ൧൦൮ ചതുര്വിംശതിതത്ത്വേഷു കല്പേകല്പേ പ്രഭുര്ഗതഃ । സനത്കുമാരോ ഹംസശ്ച വാരാഹോ നാരദസ്തഥാ । । ൧൦൯ നാരായണൌ ച കപിലാത്രേയൌ യജ്ഞാശ്വകണ്ടകൌ । വൃഷഭശ്ച പൃഥുര്മത്സ്യഃ കൂര്മോ ധന്വന്തരിസ്തഥാ । । 3.4.25.൧൧൦ മോഹിനീ ച നൃസിംഹശ്ച വാമനോ ഭാര്ഗവസ്തഥാ । രാമോ വ്യാസോ ബലഃ കൃഷ്ണോ ബുദ്ധഃ കല്കീ സ്വതത്ത്വഗഃ । । ൧൧൧ ഗുഹ്യജന്മാ മഹാദേവഃ സൃഷ്ടിദൈത്യവിനാശകഃ । ഏവം ജാതാസ്ത്രയോ ദേവാ മഹാകല്പേ ച പഞ്ചമേ । । ൧൧൨ ഷഷ്ഠോ യസ്തു മഹാകല്പോ വഹ്നികല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ । സ്കന്ദസ്തത്രൈവ ഭഗവാന്പുരാണപുരുഷാസനേ । । ൧൧൩ പുരുഷാവ്യയതഃ സ്കന്നഃ സ്കന്ദസ്തസ്മാന്മഹാര്ചിമാന് । സൂര്യരൂപാ മഹാര്ചിര്യാ തസ്യാം ജാതോ ഹരിഃ സ്വയമ് । । ൧൧൪ വഹ്നിരൂപാ മഹാര്ചിര്യാ തസ്യാം ജാതഃ പിതാമഹഃ । ചന്ദ്രരൂപാ മഹാര്ചിര്യാ തസ്യാം ജാതഃ സ വൈ ഹരഃ । । ൧൧൫ ഋഷയോ മുനയോ വര്ണാ ലോകാ ജാതാഃ പിതാമഹാത് । ആദിത്യാ വിശ്വവസവസ്തുഷിതാ ഭാസ്വരാനിലാഃ । । ൧൧൬ മഹാരാജികസാധ്യാശ്ച ദേവാ വിഷ്ണുസമുദ്ഭവാഃ । യക്ഷരാക്ഷസഗന്ധര്വാഃ പിശാചാഃ കിന്നരാദയഃ । । ൧൧൭ ദൈത്യാശ്ച ദാനവാ ഭൂതാസ്താമസാ രുദ്രസമ്ഭവാഃ । കല്പേ കല്പേ സമുദ്ഭൂതമേവം ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോചരേ । । ൧൧൮ സപ്തമോ യോ മഹാകല്പഃ സ വൈ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പകഃ । പാവകസ്തത്ര ഭഗവാന്പുരാണപുരുഷാസനേ । । ൧൧൯ അചിന്ത്യതേജസസ്തസ്മാത്പുരുഷാദ്വഹ്നിരുദ്ഭവഃ । തതോ ജാതോ മഹാബ്ധിശ്ച തസ്മാജ്ജാതം വിരാണ്മയമ് । । 3.4.25.൧൨൦ രോമ്ണി രോമ്ണി തതസ്തസ്യ ബ്രഹ്മാണ്ഡാഃ കോടിശോഽഭവന് । ബ്രഹ്മാണ്ഡാദഭവദ്ബ്രഹ്മാ സര്വലോകപിതാമഹഃ । । ൧൨൧ തസ്മാജ്ജാതോ വിഭുര്വിഷ്ണുസ്തസ്മാജ്ജാതോ ഹരഃ സ്വയമ് । ശതകോടിപ്രവിസ്താരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യപുരാണകേ । । ൧൨൨ ത്രിനേത്രം പഞ്ചവക്ത്രം ച ദശബാഹുര്ഭവസ്യ ച । അഷ്ടാദശാനാം കല്പാനാം വായുര്വൈ വൈദികൈഃ സ്മൃതഃ । । ൧൨൩ മഹാകല്പേഽഭവന്സര്വേ ദ്വിസഹസ്രാഃ ക്ഷയം ഗതാഃ । അഷ്ടമോ യോ മഹാകല്പോ ലിങ്ഗകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ । । ൧൨൪ തത്രൈവ ഭഗവാന്ധര്മഃ പുരാണപുരുഷാസനേ । അചിന്ത്യാവ്യക്തരൂപശ്ച ജാതോ ധര്മഃ സനാതനഃ । । ൧൨൫ ധര്മാത്കാമഃ സമുദ്ഭൂതഃ കാമാല്ലിങ്ഗസ്ത്രിധാഭവത് । പുംല്ലിങ്ഗഃ ക്ലീബലിങ്ഗശ്ച സ്ത്രീലിങ്ഗശ്ച സുരോത്തമ । । ൧൨൬ പുഁല്ലിങ്ഗാദഭവദ്വിഷ്ണുഃ സ്ത്രീലിങ്ഗാച്ച മഹേന്ദിരാ । ക്ലീബലിങ്ഗാത്സ വൈ ശേഷസ്തസ്യോപരി സ ച സ്ഥിതഃ । । ൧൨൭ ത്രിഭ്യസ്തമോമയേഭ്യശ്ച ജാതമേകാര്ണവം ജഗത് । സുപ്തേ നാരായണേ ദേവേ നാഭേഃ പങ്കജമുത്തമമ് । । ൧൨൮ ജാതം തസ്മാത്സ വൈ ബ്രഹ്മാ തസ്മാജ്ജാതോ വിരാഡയമ് । ശതകോടിപ്രവിസ്താരൈര്ലിങ്ഗപൌരാണികൈഃ കഥാ । । ൧൨൯ ഗീതാ ചൈവ വിധേരഗ്രേ തസ്യ സാരോഽയമുത്തമഃ । നവമോ യോ മഹാകല്പോ മത്സ്യകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ । । 3.4.25.൧൩൦ കുബേരസ്തത്ര ഭഗവാന്പുരാണപുരുഷാസനേ । അവ്യയാച്ച സമുദ്ഭൂതോ ധൂലിവൃന്ദോ മഹാംസ്തഥാ । । ൧൩൧ രജോഭൂതാച്ച തസ്മാച്ച കുബേരസ്യ സമുദ്ഭവഃ । കുബേരാദുദ്ഭവന്മത്സ്യോ വേദമൂര്തിശ്ച സദ്ഗുണഃ । । ൧൩൨ മത്സ്യോദരാത്സമുദ്ഭൂതോ വിഷ്ണുര്നാരായണോ ഹരിഃ । വിഷ്ണോര്നാഭേഃ സമുദ്ഭൂതോ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । । ൧൩൩ ബ്രഹ്മണശ്ചോദ്ഭവം ദൈവം ദൈവാദ്ദേവാ ബഭൂവിരേ । ചതുര്വിംശതിതത്ത്വാനി തൈര്ദേവൈര്ജനിതാനി വൈ । । ൧൩൪ കല്പേകല്പേ ക്രമാദേവം കല്പനാമാന്യകാരയത് । മത്സ്യകല്പേ തു മത്സ്യശ്ച മഹാമത്സ്യാത്സമുദ്ഭവഃ । । ൧൩൫ തന്മത്സ്യാദ്ഭഗവാന്വിഷ്ണുസ്തതോ ബ്രഹ്മണ ഉദ്ഭവഃ । കൂര്മകല്പേ മഹാമത്സ്യാത്കൂര്മോ ജാതഃ സ കച്ഛപഃ । । ൧൩൬ കൂര്മാച്ച ഭഗവാന്വിഷ്ണുസ്തതോ ബ്രഹ്മാ തതോ വിരാട് । ശ്വേതവാരാഹകല്പേ ച വരാഹാദ്വിഷ്ണുരുദ്ഭവഃ । । ൧൩൭ വിഷ്ണോര്നാഭേശ്ച സ ബ്രഹ്മാ തതോ ജാതോ വിരാഡയമ് । ഏവം സര്വേ ച വൈ കല്പാ ജ്ഞേയാഃ സര്വത്ര വൈ ബുധൈഃ । । ൧൩൮ ദശമോ യോ മഹാകല്പഃ കൂര്മകല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ । അചേതാസ്തത്ര ഭഗവാന്പുരാണപുരുഷാസനേ । । ൧൩൯ പ്രകൃതേശ്ച പരോ യോ വൈ തുരീയോഽവ്യയ ഏവ ച । ശൂന്യഭൂതാത്തതോ ജാതഃ പ്രചേതാ ഭഗവാന്സ്വയമ് । । 3.4.25.൧൪൦ തസ്മാജ്ജാതോ മഹാനബ്ധിസ്തത്ര സുഷ്വാപ സ പ്രഭുഃ । നാരായണ ഇതി ഖ്യാതഃ സ വൈ ജലപതിഃ സ്വയമ് । । ൧൪൧ തദര്ദ്ധാച്ച മഹാകൂര്മസ്തതഃ ശേഷോ മഹാനഭൂത് । ത്രിധാഽഭവത്സ വൈ ശേഷോ ഭൂമാ ശേഷശ്ച ഭൌമനീ । । ൧൪൨ ഭൂമാ സ വൈ വിരാഡ് ജ്ഞേയഃ ശേഷോപരി സ ചാസ്ഥിതഃ । ഭൌമനീ ച മഹാലക്ഷ്മീഃ സാ ഭൂമ്നോ ഹൃദി സംസ്ഥിതാ । । ൧൪൩ ഭൂമ്നോ ജാതഃ സ വൈ ബ്രഹ്മാ സൃഷ്ടിസ്ഥിതിവിനാശകഃ । ത്രിധാമൂര്തിഃ സ വൈ ബ്രഹ്മാ കല്പേകല്പേ ക്രമാദയമ് ।। ൧൪൪ പടം സുഷുപ്തഭൂതം യത്പുരാണപുരുഷാസനമ് । യത്ര ഗത്വേന്ദ്രിയാണ്യേവ തൃപ്തിം പ്രാപ്യ ക്ഷയന്തി വൈ ।। ൧൪൫ അഹങ്കാരസ്തദാഗത്യ ചൈതന്യം മനസി സ്ഥിതമ് । വഞ്ചയിത്വാ പുനര്ലോകം കരോതി സ്മ സ്വലീലയാ ।। ൧൪൬ തുരീയശക്തിര്യാ ജ്ഞേയാ മഹാകാലീ സനാതനീ । മഹാകല്പശ്ച തൈഃ സര്വൈസ്തദങ്ഗം ശ്രുതിഭിഃ സ്മൃതമ് ।। ൧൪൭ നമസ്തസ്യൈ മഹാകാല്യൈ മമ മാത്രേ നമോ നമഃ । യതഃ പുരാണപുരുഷാ ഭവന്തി ച ലിയന്തി ച ।। ൧൪൮ ദശൈവ ച മഹാകല്പാ വ്യതീതാ ഇഹ ഭോഃ സുരാഃ । സാമ്പ്രതം വര്തതേ യോ വൈ മഹാകല്പോ ഭവിഷ്യകഃ ।। ൧൪൯ തദുത്പത്തിം ശൃണുധ്വം ഭോ ദേവാഃ സര്പിഗണാ മമ । അചിന്ത്യമക്ഷരം യത്തു തുരീയം ച സദാ സ്ഥിതമ് ।। 3.4.25.൧൫൦ യദ്ഗത്വാ ന നിവര്തന്തേ നരാസ്തത്രൈവ തത്പദമ് । അനേകസൃഷ്ടിരചനാഃ സന്തി തസ്യൈവ ലീലയാ ।। ൧൫൧ തസ്യാന്തം ന വിദുര്ദേവാഃ കഥം ജാനന്തി വൈ നരാഃ । ഭൂതോ ഭൂതോ മഹാകല്പോ ദൃഷ്ടോ വൈദേസ്തദീരിതഃ ।। ൧൫൨ ഭാവ്യാ യേ തു മഹാകല്പാ ന വൈ ജാനന്തി തേ സദാ । ത്രയസ്ത്രിംശന്മഹാകല്പാഃ കൈശ്ചിദ്വേദൈരുദീരിതാഃ ।। ൧൫൩ അഷ്ടാദശ മഹാകല്പാഃ പൃഥങ് നാമ്നോപവര്ണിതാഃ । ഏകാദശ മഹാകല്പാഃ കൈശ്ചിത്പ്രോക്താഃ പുരാതനൈഃ ।। ൧൫൪ അതോഽഹം നിശ്ചയേനാദ്യ ഭാവ്യകല്പേഷു ഭോഃ സുരാഃ । വേദാനാം വചനം സത്യം നാന്യഥാ ച ഭവേത്ക്വചിത് ।। ൧൫൫ തദവ്യയാത്സമുദ്ഭൂതോ രാധാകൃഷ്ണഃ സനാതനഃ । ഏകീഭൂതം ദ്വയോരങ്ഗം രാധാകൃഷ്ണോ ബുധൈഃ സ്മൃതഃ ।। ൧൫൬ സഹസ്രയുഗപര്യന്തം യത്തേപേ പരമം തപഃ । തദാ സ ച ദ്വിധാ ജാതോ രാധാകൃഷ്ണഃ പൃഥക്പൃഥക് ।। ൧൫൭ സഹസ്രയുഗപര്യന്തം തേപതുസ്തൌ പരം തപഃ । തയോരങ്ഗാത്സമുദ്ഭൂതാ ജ്യോത്സ്നാ തമനാശിനീ । । ൧൫൮ തജ്യോത്സ്നാഭിഃ സമുദ്ഭൂതം ദിവ്യം വൃന്ദാവനം ശുഭമ് । ഏകവിംശത്പ്രകൃതയോ യോജനേ യോജനേ സ്മൃതാഃ । । ൧൫൯ ദിവ്യം വൃന്ദാവനം ജാതം ചതുരാശീതിസമ്മിതേ । ക്രോശായാമം മഹാരമ്യം തല്ലിങ്ഗം ശൃണു മേ പ്രഭോ । । 3.4.25.൧൬൦ ഇന്ദ്രിയപ്രകൃതീനാം ച ദശാനാം ഗ്രാമതദ്ദശ
സൃഷ്ടികർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവാണ്; അവൻ ലിംഗവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കൊണ്ടാണ് ജനിച്ചത്. സംരക്ഷകൻ വിഷ്ണുവാണ്; അവൻ അവതാരപഥത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. ഓരോ കല്പത്തിലും, ഈ ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളിൽ, പ്രഭു നിലകൊള്ളുന്നു.