സ തു സത്യനിധിഃ പൂര്വം ബ്രഹ്മണസ്തപ ആസ്ഥിതഃ രാജഗേഹേ കരസ്തസ്മാത്സധനസ്യ ലയം ഗതഃ
അവൻ മുമ്പ് സത്യത്തിന്റെ നിധിയായി ബ്രഹ്മാവിനായി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ദാസനായി, അവന്റെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ചര്മകാരഗൃഹേ ജാതോ ദ്വിതീയഃ പിംഗലാപതിഃ
രണ്ടാമത്തേത്, പിംഗലാപതി, ഒരു ചർമ്മക്കാരന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു.
പുരീം കാശീം സമാഗമ്യ കബീരം രാമതത്പരമ്
കാശി നഗരത്തിലെത്തിയ കബീർ, രാമഭക്തനായി.
തയോര്വിവാദോ സഭവദഹോരാത്രം മതാന്തരേ രാമാനന്ദമുപാഗമ്യ തസ്യ ശിഷ്യത്വമാഗതഃ
അവർക്കിടയിൽ സഭയിൽ ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ അഭിപ്രായഭേദം മൂലം വാദം ഉണ്ടായി. രാമാനന്ദനോട് സമീപിച്ച് അവന്റെ ശിഷ്യനായി.
ഇതി തേ കഥിതം വിപ്ര സുരാംശാശ്ച യഥാഭവന്
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണാ, ദേവതകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവെന്നു ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ചതുര്ഥചരണേ ജാതൈര്മനുജൈരേകവിംശതിഃ । അജീര്ണഭൂതാ നരകാ യാസ്യന്തി ച യമാലയമ് । । ൧ നമസ്തേ ധര്മരാജായ നശ്ച തൃപ്തികരായ ച । വചനം ശൃണു സര്വജ്ഞ നശ്ച ജാതമജീര്ണകമ് । । ൨ യഥാ ഭജാമ പ്രകൃതിം തഥാ കുരു സുരോത്തമ । ഇതി ശ്രുത്വാ ധര്മരാജശ്ചിത്രഗുപ്തേന സംയുതഃ । । ൩ ബ്രഹ്മാണം ച ഗമിഷ്യന്തി സന്ധ്യായാം ച കലൌ യുഗേ । ചതുരശ്ച യമാന്ദൃഷ്ട്വാ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ । । ൪ തദീരിതം സ്വയം ജ്ഞാത്വാ ക്ഷീരാബ്ധിം പ്രതി യാസ്യതി । പൂജയിത്യാ ജഗന്നാഥം ദേവദേവം വൃഷാകപിമ് । । ൫ സാങ്ഖ്യശാസ്ത്രമയൈഃ സ്തോത്രൈഃ സംസ്തോഷ്യതി പരമ് പ്രഭുമ് । । ൬ ജയ ജയ ജയ നിര്ഗുണ ഗുണധാരിന്രഗജഗജീവതത്ത്വശുഭകാരിന് । സാരഭൂതസദ്ഗുണമയ തത്ത്വൈര്ദേവാന്രചയതി പാതി ഗുണസത്ത്വൈഃ । । തസ്മൈ നമോ നമോ ഗുണരാശേ ദേവവൃന്ദഹൃദി കൃഷ്ണവികാശേ । । ൭ രജോഭൂതതത്ത്വേഭ്യ ഉതാശു വിരചതി ഭുവി ച നരാന്സ്വയമാശു । പാതി ഹന്തി യോ ദേവ ഉദാരസ്തസ്യ ശിരസി സംസ്ഥിതജഗഭാരഃ । । പാഹി നാഥ നോ ദൈത്യവിനാശിന്കാലജനിതലീലാഗുണഭാസിന് । । ൮ തേഷാമിതി വചനം പ്രഭുഃ ശ്രുത്വാ ഹ്യവനിമിവാശു । യഥാ ജനിഷ്യതി സ പ്രഭുസ്തച്ഛൃണു വൈ മന ആശു । । ൯ ? നമ്രീഭൂതാന്തുരാന്വിഷ്ണുര്നമോവാക്യേന താന്പ്രതി । വദിഷ്യതി വചോ രമ്യം ലോകമങ്ഗലഹേതവേ । । 3.4.25.൧൦ ഭോഃ സുരാഃ സമ്ഭലഗ്രാമേ കശ്യപോഽയം ജനിഷ്യതി । നാമ്നാ വിഷ്ണുയശാഃ ഖ്യാതോ വിഷ്ണുകീര്തിസ്തു തത്പ്രിയാ । । ൧൧ കൃഷ്ണലീലാമയം ഗ്രന്ഥം നരാംസ്താഞ്ഛ്രാവയിഷ്യതി । തദാ തേ നന്ദിനോ ഭൂത്വാ ചൈകീഭൂയ സമന്തതഃ । । ൧൨ തം ദ്വിജം വിഷ്ണുയശസം ഗൃഹീത്വാ നിഗഡൈര്ദൃഢൈഃ । ബദ്ധ്വാ സര്വേ സപത്നീകം കാരാഗാരേ ദൃഢായസേ । । ൧൩ കരിഷ്യന്തി മഹാധൂര്താ നാരകാ ഇവ ദാരുണാഃ । വിഷ്ണുകീര്ത്യാ സ ഭഗവാന്പൂര്ണോ നാരായണോ ഹരിഃ । । ൧൪ ജനിഷ്യതി മഹാവിഷ്ണുഃ സര്വലോകശിവങ്കരഃ । നിശീഥേ തമസോദ്ഭൂതേ മാര്ഗകൃഷ്ണാഷ്ടമീദിനേ । । ൧൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മങ്ഗലം കുര്വന്സുരാഃ പ്രാദുര്ഭവിഷ്യതി । ബ്രഹ്മ വിഷ്ണുര്ഹരശ്ചൈവ ഗണേശോ വാസവോ ഗുരുഃ । । ൧൬ വഹ്നിഃ പിതൃപതിഃ പക്ഷോ വരുണഃ സവിഭീഷണഃ । ചിത്രോ വായു്ര്ധ്രുവോ വിശ്വേ രവിഃ സോമഃ കുജോ ബുധഃ । । ൧൭ ഗുരുഃ ശുക്രഃ ശനിഃ രാഹുഃ കേതുസ്തത്ര ഗമിഷ്യതി । പദ്യൈകൈകേന തേ ദേവാഃ സ്തോഷ്യന്തി പരമേശ്വരമ് । । ൧൮ മഹത്തമാ മൂര്തിമയീ തവാജാ തദാസ്യ പൂര്വാജ്ജനിതോഹഽമാദൌ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ യതോ നമസ്തത്പുരുഷോത്തമായ । । ൧൯ അജസ്യ യാമ്യാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ വിഷ്ണുര്മഹാകല്പകരോഽധികാരീ । സ്വകീയനാമ്നാ തു മയാ തതം തദ്വിശ്വേ സദൈവം ച നമോ നമസ്തേ । । 3.4.25.൨൦ അവ്യക്തപാശ്ചാത്യമുഖാത്സുജന്മാ ശിവോഽഹമാദൌ സുരതത്ത്വകാരീ । മയാ മഹാകല്പകരസ്തൃതീയാ ത്വദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൧ പ്രധാനവക്ത്രോത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ ഗണേശഃ കില കല്പകര്താ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ തസ്മൈ നമഃ കാരുണികോത്തമായ । । ൨൨ അജാര്ദ്ധവക്ത്രാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ മരുന്മഹാകല്പകരോ മഹേന്ദ്രഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സ്വകല്പേ യദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൩ പ്രഥാനഭാലാക്ഷിസമുദ്ഭവോഽഹം വഹ്നേര്മഹാകല്പകരോ ഗുഹാഖ്യഃ । വിനിര്മിതം വിശ്വമിദം മയാ തദ്യദാജ്ഞയാ നാഥ നമോ നമസ്തേ । । ൨൪ അജാമുഖാത്പൂര്വഗതാച്ച ജാതശ്ചാദൌ മഹാകല്പകരോഽഹമഗ്നിഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡമേതച്ച മയാ തതം വൈ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൫ അജാഭുജാദ്ദക്ഷിണതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകകരഃ സധര്മഃ । മയാ സദേവൈ രചിതം സമഗ്രം ലിങ്ഗാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൬ അജാഭുജാത്പശ്ചിമതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ സ യജ്ഞഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സമഗ്രം മത്സ്യാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൭ പ്രധാനബാഹൂത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ പ്രചേതാഃ । മയാ തതം നാഥ തവാജ്ഞയേദം കര്മാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡതമസോ ജാതസ്ത്വദ്ദാസോഽഹം വിഭീഷണഃ । മയാ തതം ത്രിലോകം ച നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൨൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡസദ്ഗുണാജ്ജാതശ്ചിത്തോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ തതം ച ത്രൈലോക്യം സ്വായമ്ഭുവ നമോഽസ്തു തേ । । 3.4.25.൩൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡരജസോ ജാതോ വായുര്മന്വന്തരം തതമ് । മയാ സ്വാരോചിഷം സ്വാമിന്നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡമനസോ ജാതോ ധ്രുവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയോത്തമം ച രചിതം നമസ്തേഽസ്തു തവാജ്ഞയാ । । ൩൨ ബ്രഹ്മാണ്ഡശ്രവണാജ്ജാതോ വിശ്വകര്മാഹമീശ്വരഃ । മയാ തതം രൈവതം ച നമോ ദേവ തവാജ്ഞയാ । । ൩൩ ബ്രഹ്മാണ്ഡദേഹതോ ജാതസ്സൂര്യോഽഹം ചാക്ഷുഷപ്രദഃ । തവാജ്ഞയാ തതം വിശ്വം മനുരൂപായ തേ നമഃ । । ൩൪ ബ്രഹ്മാണ്ഡനേത്രതോ ജാതഃ സോമോഽഹം തു മയാ തതമ് । വൈവസ്വതാന്തരം രമ്യം നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡരസനാജ്ജാതോ മോഹോഽഹം മനുകാരകഃ । നമസ്തേ മനുരൂപായ മയാ സാവര്ണികം തതമ് । । ൩൬ ബ്രഹ്മാണ്ഡഘ്രാണതോ ജാതോ ബുധോഽഹം നാഥ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം ബ്രഹ്മസാവര്ണം മയാ താത നമോ നമഃ । । ൩൭ ബ്രഹ്മാണ്ഡവക്ത്രതോ ജാതോ ജീവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ വൈ ദക്ഷസാവര്ണം തതം തത്തേ നമോ നമഃ । । ൩൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡകരതോ ജാതഃ ശുക്രോഹം തവ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം രുദ്രസാവര്ണം മയാ തുഭ്യം നമോ നമഃ । । ൩൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡപദതോ ജാതോമന്ദോഽഹം നാഥ തേഽനുഗഃ । തതം വൈ ധര്മസാവര്ണം പ്രഭാതേസ്മൈ നമോ നമഃ । । 3.4.25.൪൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡലിങ്ഗതോ ജാതോ രാഹുശ്ചാഹം തവ പ്രിയഃ । മയാ ഭൌമം കൃതം നാഥ നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൪൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡഗുഹ്യതോ ജാതഃ കേതുശ്ചാഹം തവാനുഗഃ । ഭൌതം മന്വതരം സൃഷ്ടം തസ്മൈ ദേവായ തേ നമഃ । । ൪൨ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തേഷാം സ്തവാന്സ്വാമീ ശ്രുത്വാ ദേവാന്വദിഷ്യതി । വരം ബ്രൂഹീതി വചനം തതം പ്രതി മനുഃ ക്രമാത് । ।൪ ൩ ഇതി കൃത്വാ തു തേ ദേവാ ബാലരൂപം ഹരിം സ്വയമ് । നമസ്കൃത്യ വദിഷ്യന്തി വാഞ്ഛിതം ലോകഹേതവേ । । കേയം ഭവാന്ബ്രൂഹി ലോകാനാം കല്പേ കല്പേ തമുദ്ഭവമ് । തഥാ മന്വന്തരേ ചൈവ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ് । ।൪൫ കല്ക്യുവാച അഷ്ടാദശ മഹാകല്പാഃ പ്രകൃതേശ്ച തനൌ സ്ഥിതാഃ । ആദ്യോ ബ്രഹ്മമഹാകല്പസ്തത്ര ബ്രഹ്മാ പരഃ പുമാന് । ।൪൬ തത്പൂര്വാര്ദ്ധാത്സമുദ്ഭൂതാസ്ത്രയസ്ത്രിംശച്ച ദേവതാഃ । പരാര്ദ്ധാദ്ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ യോഗിധ്യേയോ നിരഞ്ജനഃ । ।൪൭ തസ്മിന്കല്പേ തു യാ ലീലാ ബ്രഹ്മപൌരാണികൈഃ സ്മൃതാ । ശതകോടിപ്രവിസ്താരോ ബ്രഹ്മപൌരാണികസ്യ വൈ । ।൪൮ പുരാണപുരുഷസ്യാന്തേ മഹാകല്പഃ സ്മൃതോ ബുധൈഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡപ്രലയേ കല്പോ യുഗദൈവസഹസ്രകഃ । ।൪ ൯ കല്പാശ്ചാഷ്ടാദശ ഖ്യാതാസ്തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । കൂര്മകല്പോ മത്സ്യ കല്പഃ ശ്വേതവാരാഹകല്പകഃ । । 3.4.25.൫൦ നൃസിംഹകല്പശ്ച തഥാ തഥാ വാമനകല്പകഃ । സ്കന്ദകല്പോ രാമകല്പഃ കല്പോ ഭാഗവതസ്തഥാ । । ൫൧ തഥാ മാര്കണ്ഡകല്പശ്ച തഥാ ഭവിഷ്യകല്പകഃ । ലിങ്ഗകല്പസ്തഥാ ജ്ഞേയസ്തഥാ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പകഃ । । ൫൨ അഗ്നികല്പോ വായുകല്പഃ പദ്മകല്പസ്തഥൈവ ച । ശിവകല്പോ വിഷ്ണുകല്പോ ബ്രഹ്മകല്പസ്തഥാ ക്രമാത് । । ൫൩ ദ്വിസഹസ്രമിതാവര്തൈരേഷാം കല്പോ മഹാന്സ്മൃതഃ । സഹസ്രയുഗപര്യന്തം ബ്രഹ്മാണ്ഡായുഃ പ്രകീര്തിതമ് । । ൫൪ യന്നാമ്നാ ച സ്മൃതഃ കല്പസ്തസ്മാജ്ജാതോ വിരാഡയമ്
സ്വായംഭുവാംതരേ യദ്വൈ ജാംതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.
ലക്ഷാബ്ദം വൈ സത്യയുഗേ ത്രേതായാമയുതാബ്ദകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ ആയുസ്സ് ഒരു ലക്ഷം വർഷമായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ പത്ത് ആയിരം വർഷം.
സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ ഐവ ജാതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വാരോചിഷമന്വന്തരത്തിലും ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.
ത്രേതായാം ച തദര്ദ്ധാബ്ദം ദ്വാപരേ തു തദര്ദ്ധകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതി ആയുസ്സ്; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതി.
ഔത്തമസ്യാന്തരേ ചൈവ സത്യേ ഷഷ്ടിസഹസ്രകമ് 3.4.25.
ഔത്തമസമന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ അറുപതിനായിരം വർഷം ആയുസ്സ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കലൌ സാര്ദ്ധസഹസ്രാബ്ദം നൃണാമായുഃ പ്രകീര്തിതമ്
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് ആയിരത്തിരണ്ടായിരം വർഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
നൃണാമായുഃ സത്യയുഗേ ത്രേതായാം ച തദര്ദ്ധകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ; ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതി.
രൈവതാന്തരകേ ചൈവ സത്യേ ത്രിംശത്സഹസ്രകമ്
രൈവതമന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ മുപ്പതിനായിരം വർഷം ആയുസ്സ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കലൌ ചാഷ്ടശതാബ്ദായുര്നൃണാം വേദൈഃ പ്രകീര്തിതമ്
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് വേദങ്ങളിൽ എട്ടുനൂറ് വർഷം എന്ന് പറയുന്നു.
ത്രേതായാം ത്രിസഹസ്രാബ്ദം ദ്വാപരേ ദ്വിസഹസ്രകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ മൂവായിരം വർഷം; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ടായിരം വർഷം ആയുസ്സ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
വൈവസ്വതേന്തരേ ചൈവ സത്യേ തുര്യസഹസ്രകമ്
വൈവസ്വത മാന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് നാലായിരം വർഷമായിരുന്നു.
കലൌ ശതാബ്ദകം പ്രോക്തമായുര്വേദൈസ്തഥാ നൃണാമ്
കലിയുഗത്തിൽ ആയുര്വേദം പ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് നൂറ് വർഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ആയുഃ സത്യേ തദര്ദ്ധം തു ത്രേതായാം ച പ്രകീര്തിതമ്
സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അത്രയായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മസാവര്ണികേ ചൈവ സത്യേ ദശസഹസ്രകമ്
ബ്രഹ്മസാവർണി മാന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് പത്തായിരം വർഷമായിരുന്നു.
കലൌ ചൈവ തദര്ദ്ധാബ്ദം നൃണാമായുഃ പ്രകീര്തിതമ് 3.4.25.
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അതിന്റെ പാതി വർഷങ്ങളാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
രുദ്രസാവര്ണികേ ചൈവ സത്യേ ചാഷ്ടസഹസ്രകമ്
രുദ്രസാവർണി മാന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് എട്ടായിരം വർഷമായിരുന്നു.
കലൌ തദര്ദ്ധകം ജ്ഞേയം നൃണാമായുഃ പുരാതനേ
കലിയുഗത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് അതിന്റെ പാതിയായിരുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഭൌമ മന്വംതരേ ചൈവ സത്യേ തുര്യസഹസ്രകമ്
ഭൗമ മാന്വന്തരത്തിൽ സത്യയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് നാലായിരം വർഷമായിരുന്നു.
കലൌ തദര്ദ്ധകം ജ്ഞേയം നരായുശ്ചാര്ഷസമ്മതമ്
കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ്, മഹർഷിമാർ അംഗീകരിച്ചതുപോലെ, അതിന്റെ പാതിയാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ത്രേതായാം ത്രിശതാബ്ദം ച ദ്വാപരേ തു തദര്ദ്ധകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് മൂവായിരം വർഷമാണ്; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതിയാണ്.
മന്വംതരേ തു യന്നാമ്നാ ഭൂപാശ്ചാസംശ്ചതുര്യുഗേ
ഓരോ മാന്വന്തരത്തിലും നാലു യുഗങ്ങളിലും ഭരിച്ചിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ പേരുകൾ പ്രകാരം അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏവമന്യത്ര വൈ ജ്ഞേയം യുഗേ തുര്യേ മനൌ മനൌ
ഇതുപോലെ തന്നെ, മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും നാലാമത്തെ യുഗത്തിൽ ഓരോ മനുവിന്റെ കാലത്തും ഇതേ നിയമം ബാധകമാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
യുഗാംതേ കര്മഭൂമേശ്ച ലയഃ കല്പഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
ഒരു യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ കര്മ്മഭൂമിയുടെ ലയം 'കല്പം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
പുരാണ പുരുഷസ്യൈവ ദിനാന്തേ പ്രലയോ ഹി യഃ
പുരാതനപുരുഷന്റെ ഒരു ദിവസത്തിന്റെ അവസാനം ഉണ്ടാകുന്ന ലയമാണ് 'പ്രളയം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
കലിയുഗത്തിലെ ചരിത്രത്തിന്റെ സമാഹാരത്തെക്കുറിച്ച് വിവരണം: സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.