പുത്രഭേദേന താം നാരീം മത്വാ മായാം രുഷാന്വിതഃ
മകനോടുള്ള വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആ സ്ത്രീയെ മായയായി തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, അവൻ കോപത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തദാ ശനിശ്ച സാവര്ണിര്വിവസ്വതം രുഷാന്വിതമ്
അപ്പോൾ ശനിയും സാവർണിയും, ഇരുവരും കോപത്തോടെ, വിവസ്വാന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
കിയതോ ചൈവ കാലേന ഭഗ്നഭൂതൌ വിവസ്വതാ
കുറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വിവസ്വാൻ തകർന്നും വിഷമിച്ചും നിന്നു.
ത്രിവര്ഷാന്തേ ച സാ ദേവീ മഹാകാലീ സമാഗതാ
മൂന്നു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാകാളി ദേവി അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
പുനസ്തൌ ച സമാഗമ്യ യുയുധാതേ വിവസ്വതാ
പിന്നീട് അവർ വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു, വിവസ്വാനുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
തത്ര സ്ഥിതാ പ്രിയാ സംജ്ഞാ വഡവാരൂപധരിണീ
അവിടെ, പ്രിയയായ സംജ്ഞാ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
ഗത്വാ ദദര്ശ ഭഗവാന്സജ്ഞാം സംബോധകാരിണീമ്
അവിടെ ചെന്നു, ഭാഗവാൻ സംജ്ഞയെ, ബോധം നൽകുന്നവളെ, കണ്ടു.
പംചവര്ഷാന്തരേ സംജ്ഞാ ഗര്ഭം തസ്മാദ്ദധൌ സ്വയമ്
അഞ്ച് വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സംജ്ഞാ സ്വയം അവനിൽ നിന്ന് ഗർഭം ധരിച്ചു.
പിതുര്ദുഃഖം സമാലോക്യ ജഗ്മതൂ രവിമണ്ഡലമ് 3.4.18.
അവരുടെ അച്ഛന്റെ ദുഃഖം കണ്ടു, അവർ രവിയുടെ വട്ടത്തിലേക്ക് പോയി.
ബദ്ധ്വാ തൌ സ്വപിതുഃ പാര്ശ്വമ സംപ്രാപ്തൌ വഡവാസുതൌ
കുതിരയുടെ രണ്ടു മക്കളും അച്ഛന്റെ അരികിൽ എത്തി ചേർന്നു.
സംപീഡ്യ താഡയാമാസ ലോഹദംഡൈര്ഭയാനകൈഃ
അവൻ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകൾ കൊണ്ട് അവരെ അമർത്തിയും അടിച്ചുമാണ് ശിക്ഷിച്ചത്.
ആശ്വിനേയൌ സമാലോക്യ വചനം പ്രാഹ തൌ മുദാ ഏകനാമ്നാ യുവാം പ്രീതൌ നാസത്യൌ ച ഭവിഷ്യഥഃ
അശ്വിനികളായ ഇരുവരെയും കണ്ടു, അവൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ രണ്ടു പേരും ഒരേ പേരിൽ, സ്നേഹത്തോടെ, നാസത്യന്മാർ ആകും.'
സോമശക്തിരിഡാദേവീ ജ്യേഷ്ഠപത്നീ ഭവിഷ്യതി
സോമശക്തിയായ ഇഡാദേവി മൂത്ത ഭാര്യയാകും.
ഇഡാപതിസ്സ വൈ നാമ ദ്വിതീയഃ പിംഗലാപതിഃ തസ്യ ശാന്തികരോ ജ്യേഷ്ഠോ ഭവിഷ്യതി മഹീതലേ
അവളുടെ ഭർത്താവിന് ഇഡാപതി എന്ന പേരും, രണ്ടാമൻ പിംഗലാപതി എന്ന പേരും ഉണ്ടാകും; അവന്റെ മൂത്തമകൻ ഭൂമിയിൽ ശാന്തി വരുത്തും.
ദ്വിതീയശ്ച നൃണാം രാശേഃ സാവര്ണിര്ഭ്രമകാരകഃ
രണ്ടാമനായ സാവർണി മനുഷ്യരുടെ വംശങ്ങളിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കുന്നവനാകും.
ജന്മരാശിസ്ഥിതാ ദേവീ തപതീ താ പകാരിണീ
ജന്മരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദേവിയായ തപതി പാകം വരുത്തുന്നവളാകും.
ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ സുരവൈദ്യൌ ബഭൂവതുഃ തേഷാം തു പരിഹാരാര്ഥൌ ദസ്രൌ ചാശ്വിനിസംഭവൌ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവർ ദൈവവൈദ്യന്മാർ ആയി; അവർക്കുള്ള ആശ്വാസത്തിനായി, അശ്വിനികൾ ദസ്രന്മാരായി ജനിച്ചു.
സൂത ഉവാച സ്വാംശാന്മഹീതലേ ജാതൌ ശൂദ്രയോന്യാം രവേസ്തുതൌ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ അംശങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ, ശൂദ്രജാതിയിൽ, രവി വാഴ്ത്തിയവരായി ജനിച്ചു.
ചാണ്ഡാലസ്യ ഗൃഹേ ജാതശ്ഛാഗഹംതുരിഡാപതിഃ 3.4.18.
ചാണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ച, ആടുകളുടെ ഉടമയും ആടുകളെ കൊല്ലുന്നവനും അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ശാലിഗ്രാമശിലാതുല്യം ഛാഗമാംസം വിചിക്രിയേ
അവൻ ആടിന്റെ ഇറച്ചിയെ ശാലിഗ്രാമ ശിലയോടു തുല്യമായി കണക്കാക്കി.
സ തു സത്യനിധിഃ പൂര്വം ബ്രഹ്മണസ്തപ ആസ്ഥിതഃ രാജഗേഹേ കരസ്തസ്മാത്സധനസ്യ ലയം ഗതഃ
അവൻ മുമ്പ് സത്യത്തിന്റെ നിധിയായി ബ്രഹ്മാവിനായി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ദാസനായി, അവന്റെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ചര്മകാരഗൃഹേ ജാതോ ദ്വിതീയഃ പിംഗലാപതിഃ
രണ്ടാമത്തേത്, പിംഗലാപതി, ഒരു ചർമ്മക്കാരന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു.
പുരീം കാശീം സമാഗമ്യ കബീരം രാമതത്പരമ്
കാശി നഗരത്തിലെത്തിയ കബീർ, രാമഭക്തനായി.
തയോര്വിവാദോ സഭവദഹോരാത്രം മതാന്തരേ രാമാനന്ദമുപാഗമ്യ തസ്യ ശിഷ്യത്വമാഗതഃ
അവർക്കിടയിൽ സഭയിൽ ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ അഭിപ്രായഭേദം മൂലം വാദം ഉണ്ടായി. രാമാനന്ദനോട് സമീപിച്ച് അവന്റെ ശിഷ്യനായി.
ഇതി തേ കഥിതം വിപ്ര സുരാംശാശ്ച യഥാഭവന്
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണാ, ദേവതകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവെന്നു ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ചതുര്ഥചരണേ ജാതൈര്മനുജൈരേകവിംശതിഃ । അജീര്ണഭൂതാ നരകാ യാസ്യന്തി ച യമാലയമ് । । ൧ നമസ്തേ ധര്മരാജായ നശ്ച തൃപ്തികരായ ച । വചനം ശൃണു സര്വജ്ഞ നശ്ച ജാതമജീര്ണകമ് । । ൨ യഥാ ഭജാമ പ്രകൃതിം തഥാ കുരു സുരോത്തമ । ഇതി ശ്രുത്വാ ധര്മരാജശ്ചിത്രഗുപ്തേന സംയുതഃ । । ൩ ബ്രഹ്മാണം ച ഗമിഷ്യന്തി സന്ധ്യായാം ച കലൌ യുഗേ । ചതുരശ്ച യമാന്ദൃഷ്ട്വാ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ । । ൪ തദീരിതം സ്വയം ജ്ഞാത്വാ ക്ഷീരാബ്ധിം പ്രതി യാസ്യതി । പൂജയിത്യാ ജഗന്നാഥം ദേവദേവം വൃഷാകപിമ് । । ൫ സാങ്ഖ്യശാസ്ത്രമയൈഃ സ്തോത്രൈഃ സംസ്തോഷ്യതി പരമ് പ്രഭുമ് । । ൬ ജയ ജയ ജയ നിര്ഗുണ ഗുണധാരിന്രഗജഗജീവതത്ത്വശുഭകാരിന് । സാരഭൂതസദ്ഗുണമയ തത്ത്വൈര്ദേവാന്രചയതി പാതി ഗുണസത്ത്വൈഃ । । തസ്മൈ നമോ നമോ ഗുണരാശേ ദേവവൃന്ദഹൃദി കൃഷ്ണവികാശേ । । ൭ രജോഭൂതതത്ത്വേഭ്യ ഉതാശു വിരചതി ഭുവി ച നരാന്സ്വയമാശു । പാതി ഹന്തി യോ ദേവ ഉദാരസ്തസ്യ ശിരസി സംസ്ഥിതജഗഭാരഃ । । പാഹി നാഥ നോ ദൈത്യവിനാശിന്കാലജനിതലീലാഗുണഭാസിന് । । ൮ തേഷാമിതി വചനം പ്രഭുഃ ശ്രുത്വാ ഹ്യവനിമിവാശു । യഥാ ജനിഷ്യതി സ പ്രഭുസ്തച്ഛൃണു വൈ മന ആശു । । ൯ ? നമ്രീഭൂതാന്തുരാന്വിഷ്ണുര്നമോവാക്യേന താന്പ്രതി । വദിഷ്യതി വചോ രമ്യം ലോകമങ്ഗലഹേതവേ । । 3.4.25.൧൦ ഭോഃ സുരാഃ സമ്ഭലഗ്രാമേ കശ്യപോഽയം ജനിഷ്യതി । നാമ്നാ വിഷ്ണുയശാഃ ഖ്യാതോ വിഷ്ണുകീര്തിസ്തു തത്പ്രിയാ । । ൧൧ കൃഷ്ണലീലാമയം ഗ്രന്ഥം നരാംസ്താഞ്ഛ്രാവയിഷ്യതി । തദാ തേ നന്ദിനോ ഭൂത്വാ ചൈകീഭൂയ സമന്തതഃ । । ൧൨ തം ദ്വിജം വിഷ്ണുയശസം ഗൃഹീത്വാ നിഗഡൈര്ദൃഢൈഃ । ബദ്ധ്വാ സര്വേ സപത്നീകം കാരാഗാരേ ദൃഢായസേ । । ൧൩ കരിഷ്യന്തി മഹാധൂര്താ നാരകാ ഇവ ദാരുണാഃ । വിഷ്ണുകീര്ത്യാ സ ഭഗവാന്പൂര്ണോ നാരായണോ ഹരിഃ । । ൧൪ ജനിഷ്യതി മഹാവിഷ്ണുഃ സര്വലോകശിവങ്കരഃ । നിശീഥേ തമസോദ്ഭൂതേ മാര്ഗകൃഷ്ണാഷ്ടമീദിനേ । । ൧൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മങ്ഗലം കുര്വന്സുരാഃ പ്രാദുര്ഭവിഷ്യതി । ബ്രഹ്മ വിഷ്ണുര്ഹരശ്ചൈവ ഗണേശോ വാസവോ ഗുരുഃ । । ൧൬ വഹ്നിഃ പിതൃപതിഃ പക്ഷോ വരുണഃ സവിഭീഷണഃ । ചിത്രോ വായു്ര്ധ്രുവോ വിശ്വേ രവിഃ സോമഃ കുജോ ബുധഃ । । ൧൭ ഗുരുഃ ശുക്രഃ ശനിഃ രാഹുഃ കേതുസ്തത്ര ഗമിഷ്യതി । പദ്യൈകൈകേന തേ ദേവാഃ സ്തോഷ്യന്തി പരമേശ്വരമ് । । ൧൮ മഹത്തമാ മൂര്തിമയീ തവാജാ തദാസ്യ പൂര്വാജ്ജനിതോഹഽമാദൌ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ യതോ നമസ്തത്പുരുഷോത്തമായ । । ൧൯ അജസ്യ യാമ്യാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ വിഷ്ണുര്മഹാകല്പകരോഽധികാരീ । സ്വകീയനാമ്നാ തു മയാ തതം തദ്വിശ്വേ സദൈവം ച നമോ നമസ്തേ । । 3.4.25.൨൦ അവ്യക്തപാശ്ചാത്യമുഖാത്സുജന്മാ ശിവോഽഹമാദൌ സുരതത്ത്വകാരീ । മയാ മഹാകല്പകരസ്തൃതീയാ ത്വദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൧ പ്രധാനവക്ത്രോത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ ഗണേശഃ കില കല്പകര്താ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സദൈവ തസ്മൈ നമഃ കാരുണികോത്തമായ । । ൨൨ അജാര്ദ്ധവക്ത്രാജ്ജനിതോഽഹമാദൌ മരുന്മഹാകല്പകരോ മഹേന്ദ്രഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സ്വകല്പേ യദാജ്ഞയാ ദേവ നമോ നമസ്തേ । । ൨൩ പ്രഥാനഭാലാക്ഷിസമുദ്ഭവോഽഹം വഹ്നേര്മഹാകല്പകരോ ഗുഹാഖ്യഃ । വിനിര്മിതം വിശ്വമിദം മയാ തദ്യദാജ്ഞയാ നാഥ നമോ നമസ്തേ । । ൨൪ അജാമുഖാത്പൂര്വഗതാച്ച ജാതശ്ചാദൌ മഹാകല്പകരോഽഹമഗ്നിഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡമേതച്ച മയാ തതം വൈ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൫ അജാഭുജാദ്ദക്ഷിണതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകകരഃ സധര്മഃ । മയാ സദേവൈ രചിതം സമഗ്രം ലിങ്ഗാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൬ അജാഭുജാത്പശ്ചിമതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ സ യജ്ഞഃ । മയാ തതം വിശ്വമിദം സമഗ്രം മത്സ്യാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൭ പ്രധാനബാഹൂത്തരതോഽഹമാദൌ ജാതോ മഹാകല്പകരഃ പ്രചേതാഃ । മയാ തതം നാഥ തവാജ്ഞയേദം കര്മാഖ്യകല്പായ നമോ നമസ്തേ । । ൨൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡതമസോ ജാതസ്ത്വദ്ദാസോഽഹം വിഭീഷണഃ । മയാ തതം ത്രിലോകം ച നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൨൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡസദ്ഗുണാജ്ജാതശ്ചിത്തോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ തതം ച ത്രൈലോക്യം സ്വായമ്ഭുവ നമോഽസ്തു തേ । । 3.4.25.൩൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡരജസോ ജാതോ വായുര്മന്വന്തരം തതമ് । മയാ സ്വാരോചിഷം സ്വാമിന്നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡമനസോ ജാതോ ധ്രുവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയോത്തമം ച രചിതം നമസ്തേഽസ്തു തവാജ്ഞയാ । । ൩൨ ബ്രഹ്മാണ്ഡശ്രവണാജ്ജാതോ വിശ്വകര്മാഹമീശ്വരഃ । മയാ തതം രൈവതം ച നമോ ദേവ തവാജ്ഞയാ । । ൩൩ ബ്രഹ്മാണ്ഡദേഹതോ ജാതസ്സൂര്യോഽഹം ചാക്ഷുഷപ്രദഃ । തവാജ്ഞയാ തതം വിശ്വം മനുരൂപായ തേ നമഃ । । ൩൪ ബ്രഹ്മാണ്ഡനേത്രതോ ജാതഃ സോമോഽഹം തു മയാ തതമ് । വൈവസ്വതാന്തരം രമ്യം നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൩൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡരസനാജ്ജാതോ മോഹോഽഹം മനുകാരകഃ । നമസ്തേ മനുരൂപായ മയാ സാവര്ണികം തതമ് । । ൩൬ ബ്രഹ്മാണ്ഡഘ്രാണതോ ജാതോ ബുധോഽഹം നാഥ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം ബ്രഹ്മസാവര്ണം മയാ താത നമോ നമഃ । । ൩൭ ബ്രഹ്മാണ്ഡവക്ത്രതോ ജാതോ ജീവോഽഹം മനുകാരകഃ । മയാ വൈ ദക്ഷസാവര്ണം തതം തത്തേ നമോ നമഃ । । ൩൮ ബ്രഹ്മാണ്ഡകരതോ ജാതഃ ശുക്രോഹം തവ കിങ്കരഃ । നിര്മിതം രുദ്രസാവര്ണം മയാ തുഭ്യം നമോ നമഃ । । ൩൯ ബ്രഹ്മാണ്ഡപദതോ ജാതോമന്ദോഽഹം നാഥ തേഽനുഗഃ । തതം വൈ ധര്മസാവര്ണം പ്രഭാതേസ്മൈ നമോ നമഃ । । 3.4.25.൪൦ ബ്രഹ്മാണ്ഡലിങ്ഗതോ ജാതോ രാഹുശ്ചാഹം തവ പ്രിയഃ । മയാ ഭൌമം കൃതം നാഥ നമസ്തേ മനുരൂപിണേ । । ൪൧ ബ്രഹ്മാണ്ഡഗുഹ്യതോ ജാതഃ കേതുശ്ചാഹം തവാനുഗഃ । ഭൌതം മന്വതരം സൃഷ്ടം തസ്മൈ ദേവായ തേ നമഃ । । ൪൨ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തേഷാം സ്തവാന്സ്വാമീ ശ്രുത്വാ ദേവാന്വദിഷ്യതി । വരം ബ്രൂഹീതി വചനം തതം പ്രതി മനുഃ ക്രമാത് । ।൪ ൩ ഇതി കൃത്വാ തു തേ ദേവാ ബാലരൂപം ഹരിം സ്വയമ് । നമസ്കൃത്യ വദിഷ്യന്തി വാഞ്ഛിതം ലോകഹേതവേ । । കേയം ഭവാന്ബ്രൂഹി ലോകാനാം കല്പേ കല്പേ തമുദ്ഭവമ് । തഥാ മന്വന്തരേ ചൈവ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ് । ।൪൫ കല്ക്യുവാച അഷ്ടാദശ മഹാകല്പാഃ പ്രകൃതേശ്ച തനൌ സ്ഥിതാഃ । ആദ്യോ ബ്രഹ്മമഹാകല്പസ്തത്ര ബ്രഹ്മാ പരഃ പുമാന് । ।൪൬ തത്പൂര്വാര്ദ്ധാത്സമുദ്ഭൂതാസ്ത്രയസ്ത്രിംശച്ച ദേവതാഃ । പരാര്ദ്ധാദ്ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ യോഗിധ്യേയോ നിരഞ്ജനഃ । ।൪൭ തസ്മിന്കല്പേ തു യാ ലീലാ ബ്രഹ്മപൌരാണികൈഃ സ്മൃതാ । ശതകോടിപ്രവിസ്താരോ ബ്രഹ്മപൌരാണികസ്യ വൈ । ।൪൮ പുരാണപുരുഷസ്യാന്തേ മഹാകല്പഃ സ്മൃതോ ബുധൈഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡപ്രലയേ കല്പോ യുഗദൈവസഹസ്രകഃ । ।൪ ൯ കല്പാശ്ചാഷ്ടാദശ ഖ്യാതാസ്തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു । കൂര്മകല്പോ മത്സ്യ കല്പഃ ശ്വേതവാരാഹകല്പകഃ । । 3.4.25.൫൦ നൃസിംഹകല്പശ്ച തഥാ തഥാ വാമനകല്പകഃ । സ്കന്ദകല്പോ രാമകല്പഃ കല്പോ ഭാഗവതസ്തഥാ । । ൫൧ തഥാ മാര്കണ്ഡകല്പശ്ച തഥാ ഭവിഷ്യകല്പകഃ । ലിങ്ഗകല്പസ്തഥാ ജ്ഞേയസ്തഥാ ബ്രഹ്മാണ്ഡകല്പകഃ । । ൫൨ അഗ്നികല്പോ വായുകല്പഃ പദ്മകല്പസ്തഥൈവ ച । ശിവകല്പോ വിഷ്ണുകല്പോ ബ്രഹ്മകല്പസ്തഥാ ക്രമാത് । । ൫൩ ദ്വിസഹസ്രമിതാവര്തൈരേഷാം കല്പോ മഹാന്സ്മൃതഃ । സഹസ്രയുഗപര്യന്തം ബ്രഹ്മാണ്ഡായുഃ പ്രകീര്തിതമ് । । ൫൪ യന്നാമ്നാ ച സ്മൃതഃ കല്പസ്തസ്മാജ്ജാതോ വിരാഡയമ്
സ്വായംഭുവാംതരേ യദ്വൈ ജാംതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.
ലക്ഷാബ്ദം വൈ സത്യയുഗേ ത്രേതായാമയുതാബ്ദകമ്
സത്യയുഗത്തിൽ ആയുസ്സ് ഒരു ലക്ഷം വർഷമായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ പത്ത് ആയിരം വർഷം.
സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ ഐവ ജാതംജാതം ചതുര്യുഗമ്
സ്വാരോചിഷമന്വന്തരത്തിലും ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.
ത്രേതായാം ച തദര്ദ്ധാബ്ദം ദ്വാപരേ തു തദര്ദ്ധകമ്
ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതി ആയുസ്സ്; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിന്റെ പാതി.
കലിയുഗത്തിലെ ചരിത്രത്തിന്റെ സമാഹാരത്തെക്കുറിച്ച് വിവരണം: സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ഓരോ ചതുര്യുഗവും യഥാക്രമം ജനിച്ചു.