ഋഷിര്നാരായണശ്ഛന്ദഃ പംക്തിരീശോഽഥ ദേവതാ
മഹർഷി നാരായണൻ, ഛന്ദസ്സായി പങ്ക്തി, ദേവതയായി ഈശ്വരൻ.
അവേക്ഷ്യ ഈശമാരഭ്യ ദക്ഷിണാവര്തകേന തു
ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് വലതുവശത്തേക്ക് ചലിപ്പിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കണം.
പരിവേഷ്യാജ്യസ്ഥാലീം ച ത്രിഃ സകൃദ്വാ സമാഹിതഃ
ഘൃതപാത്രം മൂന്ന് പ്രാവശ്യം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രാവശ്യം സമാധാനത്തോടെ സേവിക്കണം.
ഋഷിഃ സ്യാജ്ജമദഗ്നിശ്ച ഗായത്രീ ഛന്ദ ഈരിതമ്
മഹർഷി ജമദഗ്നി, ഛന്ദസ്സായി ഗായത്രി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഘൃതസ്യ ച തഥാ ത്വം നോ ബ്രഹ്മാ വൈ തൃപ്യതാമിതി
ഘൃതത്തിനായി, 'നമ്മുക്ക് വേണ്ടി ബ്രഹ്മാ, തൃപ്തനാകണം' എന്ന് പറയണം.
ത്രിരാത്രം തു മഹായോഗേ സകൃദന്യത്ര സത്തമാഃ
മഹായാഗത്തിൽ മൂന്നു രാത്രി, മറ്റിടങ്ങളിൽ ഒരു പ്രാവശ്യം മാത്രം, മഹാന്മാരേ.
അഗ്രാന്മൂലം പുനഃ കുര്യാത്സംപൂജ്യ ച പുനഃ പുനഃ
അവൻ വീണ്ടും അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് മൂലത്തിൽ വരെ ചെയ്യണം, വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജിച്ച്.
ഭുവം പുനഃ പ്രതപ്യാഥ പ്രോക്ഷണ്യുത്തരതോ ന്യസേത്
ഭുവം വീണ്ടും ചൂടാക്കി, ശേഷം പ്രോക്ഷണപാത്രം വടക്കോട്ട് വെക്കണം.
അംഗുഷ്ഠേ ദ്വേ അനാമേ തു ഗൃഹ്ണീയാത്തത്പവിത്രകമ് 2.2.13.
അംഗുഷ്ഠവും അനാമികയും ഉപയോഗിച്ച് ആ പവിച്രം എടുക്കണം.
പാതാലേ ത്രിസ്തഥാകാശേ അവേക്ഷ്യാജ്യം തതസ്ത്രിഭിഃ
പാതാളത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം, അതുപോലെ ആകാശത്തിലും, ഘൃതം ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി, പിന്നെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചെയ്യണം.
തതഃ പായസമാദായ ഉത്ഥായ ച സമന്ത്ര കമ്
അതിനുശേഷം പായസം എടുത്ത്, മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, അവൻ എഴുന്നേൽക്കുന്നു.
സപവിത്രം ദക്ഷകരേ ഗൃഹീത്വാ പ്രോക്ഷണീയകമ്
ശുദ്ധീകരണ തന്തു വലതുകൈയിൽ പിടിച്ച്, അവൻ ചിതറാനുള്ള പാത്രം കൈകൊണ്ടെടുക്കുന്നു.
അഗ്നിം പര്യുക്ഷയേത്പശ്ചാദ്ദക്ഷിണാവര്തകേന ച
പിന്നീട്, വലതുകൈയിലൂടെ അഗ്നിയെ ദക്ഷിണവട്ടത്തിൽ ചിതറണം.
സംയാവാര്ഥം ച ഭോ വിപ്രാ അഗ്നിവത്തത്ര ദേശികഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സമ്യാവാർത്തത്തിനായി, ആ ഗുരു അഗ്നിയ്ക്ക് സമീപം ശ്രദ്ധിക്കണം.
കമംഡലും പരേ ഹസ്തേ തതോ ദക്ഷകരേണ തു
വെള്ളപ്പാത്രം മറ്റുകൈയിൽ വച്ച്, പിന്നെ വലതുകൈ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അംതേ ച ദേവതോദ്ദേശം പ്രാജാപത്യം സമീരയന്
അവസാനത്തിൽ, ദേവതകളെ വിളിച്ച്, പ്രജാപത്യ ഹോമം ഉണർത്തുന്നു.
വായുകോണം സമാരഭ്യ വഹ്നികോണാന്തകേന തു
വായു കോണിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, അഗ്നി കോണിൽ അവസാനിപ്പിക്കുന്നു.
അഗ്നീഷോമാത്മകം ചൈവ ജുഹുയാദ്രാക്ഷസാദിതഃ
അഗ്നിയും സോമവും ചേർന്ന ഹോമം, ദുഷ്ടശക്തികളെ അകറ്റാൻ അർപ്പിക്കണം.
പശ്ചാത്സ്വിഷ്ടം തതോ ദദ്യാദ്ദദ്യാച്ച മതിഭിസ്തഥാ 2.2.13.
പിന്നീട്, സ്വിഷ്ട ഹോമം അർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ വിവേകത്തോടെ ചെയ്യണം.
ഉദ്വാഹ ഇതി മംത്ര സ്യ അഥര്വണ ഋഷിഃ സ്മൃതഃ
'ഉദ്വാഹ' എന്ന മന്ത്രം അതർവണ ഋഷിക്ക് അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രകൃതേ യോജയേന്മന്ത്രീ സ്തുതൌ ചാപി നിയോജയേത് ഛംദശ്ച ബൃഹതീ ഖ്യാതം തദേവാഗ്നിഃ പ്രകീര്തിതഃ
പൂജാരൻ ആ മന്ത്രം കര്മ്മത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുകയും, സ്തുതിയിൽ ചേർക്കുകയും വേണം; ബ്രിഹതി എന്ന ചന്ദസാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, അതാണ് അഗ്നി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഇഡോ ഗതമിതി മന്ത്രസ്യ ഋഷിഃ കോ ഗുഹ്യസംജ്ഞകഃ
'ഇഡോ ഗതം' എന്ന മന്ത്രത്തിന് ഗുഹ്യ എന്ന ഋഷിയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഉദ്വര്തന ഇതി മംത്രസ്യ ഋഷിഃ കോ നു പ്രകീര്തിതഃ
'ഉദ്വർതന' എന്ന മന്ത്രത്തിന് ഏത് ഋഷിയാണ് പ്രസിദ്ധമായത്?
മഖവിധാനവര്ണനമ് കുശകണ്ഡീം സ്വഗൃഹ്യേന കൃത്വാഗ്നിം ചാര്ചയേത്തതഃ
തന്റെ വീട്ടിൽ കുശതൃണമാലയുണ്ടാക്കി, അഗ്നിയെ ആരാധിക്കണം.
ആഘാരാജ്യഭാഗൌ തു മഹാവ്യാഹൃതയസ്ത്രയഃ
ആഘാര അർപ്പണത്തിനുള്ള രണ്ടു ഗന്ധം, മൂന്നു മഹാ വ്യാഹൃതികൾ.
ഏതന്നിത്യം ഹി സര്വത്ര ഹോമേ കര്മണി നിര്ദിശേത്
ഇത് എല്ലാ ഹോമങ്ങളിൽ എന്നും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടണം.
അഗ്നയേ ചൈവ സോമായ ആജ്യഭാഗൌ പ്രകീര്തിതൌ
അഗ്നിക്കും സോമയ്ക്കും അർപ്പിക്കുന്ന ഗന്ധങ്ങൾ ആണ് നിർദ്ദിഷ്ടം.
അയാശ്ചാഗ്നേ ഇതി തഥാ യേ തേ ശതമനുത്തമമ്
അയാചാഗ്നേ എന്നപോലെ, ആ നൂറ് ഉത്തമങ്ങൾ.
പ്രാജാപത്യാഹുതിശ്ചൈകാ സ്വിഷ്ടകൃച്ചാപരാ സ്മൃതാ
പ്രജാപതിക്ക് ഒരു ഹോമം, സ്വിഷ്ടകൃതെന്നു അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊന്ന് വേണം.
കൃത്വാ സകൃദ്ദേവതോദ്ദേശം ഹോമം പശ്ചാത്സമാചരേത്
ദേവതകൾക്കായി ഹോമം ഒരിക്കൽ ചെയ്ത ശേഷം, അതിനുശേഷം കർമ്മം നടത്തണം.