ദുര്ഗോത്ഥാനം തുലായാം തു വിഷ്ണുര്നിദ്രാം ജഹാത്യസൌ
തുലാരാശി ഉദയിക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണു അന്നേരം ഉറക്കം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
തിഥിവിധാനവര്ണനമ് കാലേ താന്യേവ കര്മാണി ഫലം യച്ഛംതി കുര്വതാമ്
സമയത്ത് ചെയ്യുന്ന അതേ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവർക്കു ഫലം നൽകുന്നു.
മുഹുര്ബാല്യേ കര്മഫലം ത്രികാലേഽപി ന വിദ്യതേ
ശിശുകാലത്ത്, മൂന്നു കാലത്തും പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ലഭിക്കാറില്ല.
കാലസ്തു ഗുണഭാവേന സര്വകാലാശ്രിതാ ക്രിയാ
സമയത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും എല്ലാകാലത്തും നടക്കുന്നത്.
അതഃ കാലം പ്രവക്ഷ്യാമി നിമിത്തം കര്മണാമിഹ । കാലേ ഹ്യമൂര്തിര്ഭഗവാനേക ഏവ തു യദ്യപി
അതിനാൽ, ഇവിടെ പ്രവൃത്തികളുടെ കാരണം ആയ സമയത്തെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; ഭഗവാൻ രൂപരഹിതനും ഏകനും ആണെങ്കിലും, സമയമാണ് അതിന്റെ ആധാരം.
തിഥിനക്ഷത്രവാരാദൌ രാത്രിയോഗാദയോപി യേ സാധനാനി ഭവന്ത്യേതേ സ്വാതന്ത്ര്യേണ ന കസ്യചിത്
തിഥി, നക്ഷത്രം, വാരം, രാത്രിയിലെ യോഗങ്ങൾ എന്നിവ എല്ലാം ഉപാധികളാണ്, പക്ഷേ അവക്ക് സ്വതന്ത്രമായി യാതൊന്നിനും ശക്തിയില്ല.
ധര്മസ്യ വാപ്യധര്മസ്യ മുഖ്യോ വ്യാപാര ഏവ സഃ
ധർമ്മത്തിനോ അധർമ്മത്തിനോ മുഖ്യമായ കാര്യം പ്രവർത്തിയാണു.
പാലയന്സ്വര്ഗമാപ്നോതി ഹിത്വാ പ്രാപ്നോത്യധോഗതിമ്
അത് പാലിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും; ഉപേക്ഷിച്ചാൽ താഴ്ന്ന സ്ഥിതിയിലാകും.
കാലഭാഗോ നിഃസഹായോ യേഽപി സ്യുഃ കര്മസാധനാഃ
സമയത്തിന്റെ പങ്കില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾക്ക് പോലും സ്വതന്ത്രമായി ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
ഏകോദ്ദിഷ്ടം തു മധ്യാഹ്നവ്യാപിന്യാം ഹി സമാചരേത്
ഒറ്റ ഉദ്ദിഷ്ടം എന്ന ചടങ്ങ് മധ്യാഹ്ന സമയത്ത് നടത്തണം.
ന തു പൂര്വാഹ്ണമധ്യാഹ്നപരാഹ്ണേഷു യഥോചിതമ് 2.2.7.
പക്ഷേ, പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, പരാഹ്ണം എന്നിവയിൽ അതിനുള്ള സൗകര്യപ്രകാരം ചെയ്യരുത്.
ഏകോ ഹി കാലഃ പ്രാതസ്തു വൃദ്ധിശ്രാദ്ധാദിസാധനേ
വൃദ്ധിശ്രാദ്ധം പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾക്കായി പ്രഭാതത്തിൽ മാത്രം സമയം ഉണ്ട്.
ദേവേഭ്യോ ബ്രഹ്മണാ ദത്തഃ പൂര്വാഹ്ണസ്തിഥിഭിഃ സഹ
ദേവന്മാർക്ക്, ബ്രഹ്മാവ് പ്രഭാതസമയം തിഥികളോടൊപ്പം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
പൂര്വാഹ്ണമാത്രസംപ്രാപ്തൌ തതോ ദേവാന്പ്രപൂജയേത്
പ്രഭാതം മാത്രം എത്തിയാൽ, അപ്പോൾ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കണം.
ഖര്വാ ദര്പാ തഥാ ഹിംസ്രാ തിഥിശ്ച ത്രിവിധാ ഭവേത്
തിഥികൾക്ക് മൂന്നു വിധങ്ങളുണ്ട്: ഖർവ, ദർപ്പ, ഹിംസ്ര എന്നിങ്ങനെ.
ഹിംസ്രാ തു ക്ഷയജാ ജ്ഞേയാ കാലഭേദേന ഗൃഹ്യതേ
ഹിംസ്ര തിഥി ക്ഷയത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നതാണ്, സമയഭേദം നോക്കി അതിനെ തിരിച്ചറിയണം.
ശുക്ലപക്ഷേ പരാ ഗ്രാഹ്യാ കൃഷ്ണേ പൂര്വാ പ്രശസ്യതേ
ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ പിന്നത്തെ തിഥിയാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ മുൻപത്തെ തിഥിയാണ് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്.
യഥാവാസ്തേ രവിര്ഭാതി ഘടികാ ദശ വാപി വാ
സൂര്യൻ എത്ര സമയം നിലനിൽക്കുന്നു, അത്തരം ദശ ഘടികകൾക്കോ അതിലധികമോ പ്രകാശം പകരുന്നു.
ശുക്ലേ വാ യദി വാ കൃഷ്ണേ ഖര്വാ ദര്പാ തിഥിശ്ച യാ 2.2.7.
ശുക്ലപക്ഷമോ കൃഷ്ണപക്ഷമോ ആയാലും, ഖർവയോ ദർപ്പയോ ആയ തിഥി ഏതാണോ അതാണ് പ്രധാനമായത്.
ദിനദ്വയേഽപി കുതപേ അസ്തഗാം തിഥിമാശ്രയേത് വ്രതേ ച വൃദ്ധിഗാമിന്യാം യത്രോദയോ രവേര്ഭവേത്
രണ്ട് ദിവസത്തിലും അസ്തമിച്ച തിഥിയാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; വർദ്ധനയുള്ള വ്രതങ്ങളിൽ സൂര്യോദയം വരുന്നിടത്താണ് ആചരണം ചെയ്യേണ്ടത്.
അമാവാസ്യപാര്വണേ ച സാ തിഥിഃ പിതൃപൂജനേ
അമാവാസ്യയിലും പൗർണ്ണമിയിലും ആ തിഥി പിതൃപൂജയ്ക്ക് ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
അസ്തഗാമിതിഥിര്യത്ര സാ തിഥിഃ പിതൃമംദിരമ്
എവിടെ തിഥി അസ്തമിച്ചോ, ആ തിഥിയാണ് പിതൃലോകത്തിനു സമർപ്പിക്കേണ്ടത്.
ശുക്ലപക്ഷേ ച കൃഷ്ണേ ച യോ യോഗഃ പരപൂര്വയോഃ സാ പൂജ്യാ ച സ്വകൃത്യേഷു പക്ഷയോരുഭയോരപി
ശുക്ലപക്ഷത്തിലും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും, പിന്നെയും മുൻപുമുള്ള തിഥികളുടെ യോഗം ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും തന്നെ കർമ്മങ്ങളിൽ ആദരിക്കപ്പെടണം.
പൂജ്യാ ഹി വ്യസ്തം സംത്യജ്യ പൂര്വം ചൈകാദശീയുഗമ്
ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടത് വ്യസ്തമായതോ മുൻപുള്ള ഏകാദശി സംയുക്തമായതോ അല്ലാതെ ശരിയായ തിഥിയാണ്.
ഏതാ ഉപോഷ്യാസ്തിഥയഃ പുണ്യാഃ സ്യുര്ധര്മവേദിഭിഃ
ഈ തിഥികൾ ഉപവാസമായി ആചരിക്കണം; ധർമ്മം അറിയുന്നവർക്ക് ഇവ പുണ്യമാണ്.
ബാണേന വിദ്ധാ യാ ഷഷ്ഠീ മുനിവിദ്ധാ തഥാഷ്ടമീ
ബാണൻ തുളച്ച ആറാം തിഥിയും, മুনি തുളച്ച എട്ടാം തിഥിയും ഉണ്ട്.
അമാവാസ്യാ ഭൂതവിദ്ധാ നോപോഷ്യാ മുനിനാപി ച
ഭൂതങ്ങൾ തുളച്ച അമാവാസ്യ, മുനിയ്ക്ക് പോലും ഉപവാസം പാലിക്കേണ്ടതല്ല.
വിദ്ധാ യേ നാഭിനിന്ദ്യാഃ സ്യുര്യുക്താസ്തേനാഭിനന്ദിതാഃ
തുളച്ച തിഥികൾ അപമാനിക്കേണ്ടതല്ല; യുക്തമായാൽ അവ പ്രശംസിക്കപ്പെടണം.
താമസ്താം തു തിഥിം പ്രാപ്യ യുഗ്മാന്യപൂജ്യതാമിയുഃ 2.2.7.
അത്തരം തിഥി ലഭിച്ചാൽ, അതോടൊപ്പം വരുന്ന തിഥികൾ പൂജയ്ക്ക് അയോഗ്യമാണ്.
നക്താദിവ്രതയോഗേ തു ദിവാസംവര്ദ്ധമര്കരാന്
രാത്രി തുടങ്ങിയ വ്രതങ്ങളുടെ യോഗത്തിൽ, പകൽസമയത്ത് സൂര്യൻ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.