അഹോരാത്രം തു തന്നൈവം സൌരേഽപി ഭാഗമാനതഃ
പക്ഷേ, സൌരമാസത്തിൽ അഹോരാത്രം അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നില്ല, അവ ഭാഗങ്ങളായി അളക്കുന്നു.
സൌരേ ചാന്ദ്രേ തൂപഗണൌ ത്രിംശദ്ഭാഗേ ത്വദര്ശനാത്
സൌരമാസത്തിലും ചന്ദ്രമാസത്തിലും, അവയെ മുപ്പത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് കണക്കാക്കുന്നു, കാരണം അവ നേരിട്ട് കാണാനാവില്ല.
അതിഭാഗവ്യവസ്ഥായാം പ്രായശ്ചിത്തക്രിയാസു ച
കണക്കിൽ അധികംകൂടിയതോ കുറവോ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും,
കരസ്യ ഗ്രഹണേ രാജ്ഞോ വ്യവഹാരേഷു മാഃസു ച
നികുതി ഈടാക്കുമ്പോൾ, രാജകാര്യങ്ങളിലും, മാസങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച നിയമപ്രശ്നങ്ങളിലും,
സൌരമാസോ വിവാഹാദൌ യദാദ്യൈഃ സുപ്രഗൃഹ്യതേ 2.2.6.
വിവാഹം പോലുള്ള ശുഭകാര്യങ്ങളിൽ സൌരമാസം സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ചാന്ദ്രസ്തു പാര്വണേ ഗ്രാഹ്യോ വാര്ഷികേഷ്വഷ്ടകാസു ച
പൂർണ്ണിമയാഗങ്ങളിലും അഷ്ടകാചരണങ്ങളിലും ചന്ദ്രമാസം ഉപയോഗിക്കണം.
നാക്ഷത്രഃ സോമപാദീനാമാര്യഭാഗവിചാരണേ
സോമയാഗം പോലുള്ള ചടങ്ങുകളിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നക്ഷത്രമാസം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
തദ്വച്ചൈത്രാദിമാസോക്തം തിഥ്യുക്തം കര്മ ദൃശ്യതേ
ചൈത്രം തുടങ്ങിയ മാസങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കർമങ്ങളും, തിഥി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കർമങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.
രാജോക്തൌ സാവനഃ പ്രോക്തേ തിഥിസംഭാഗകര്മണി
രാജാവിന്റെ പ്രഖ്യാപനങ്ങളിലും, തിഥി വിഭജനചടങ്ങുകളിലും സാവനമാസം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
ചിത്രാനക്ഷത്രയോഗേന ചൈത്രീ സാ പൂര്ണിമാ സ്മൃതാ
ചൈത്രപൗർണ്ണമി, ചിത്രാ നക്ഷത്രം കൂടിയപ്പോൾ വരുന്നതാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
സ ച തിഥ്യാത്മകോ മാസശ്ചാന്ദ്രഃ ശ്രവണഭാസ്കരഃ
തിഥികളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ആ ചന്ദ്രമാസം ശ്രവണഭാസ്കരമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗൌണോഽപ്യസൌ യുഗാദ്യാദേരനുരോധേന വര്ധനാത്
യുഗാരംഭത്തിന്റെ അനുസരണപ്രകാരം ഇത് ഗൗണമായും വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു.
ചൈത്രാദ്യാശ്ചാന്ദ്രമാസാ യേ ദ്വാദശാപി തു യോഗതഃ
ചൈത്രം തുടങ്ങി ബാറു ചന്ദ്രമാസങ്ങൾ യോഗപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.
വിശാഖയാദ്യേഷു യാ വാ തഥാ ഭാദ്രപദേന വാ
വിശാഖ തുടങ്ങിയതിലോ അല്ലെങ്കിൽ ഭാദ്രപദത്തിൽപോലും ആയിരിക്കാം.
യോഽസൌ യദ്യപി ചൈത്രാദൌ നൈഷ്ഠികോഽപി പ്രലഭ്യതേ 2.2.6.
ചൈത്രം തുടങ്ങിയതിൽ കണ്ടെത്താനാവാത്തപ്പോഴും നൈഷ്ഠികമായി ലഭിക്കാം.
തഥാ ച മാസസാമാന്യേ യോഗേനായം ഭവേത്ക്വചിത്
സാധാരണ മാസങ്ങളിൽ ചിലപ്പോൾ യോഗം മൂലം ഇതു സംഭവിക്കാം.
സംയുക്താ ലഭ്യതേ യത്ര ഭവേദ്രാജ്യവിനാശനമ്
യോഗം ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത് രാജ്യം നശിക്കും.
ദണ്ഡദ്വയേ ഭുക്തശേഷേ ന ഭുഞ്ജീത കദാചന
രണ്ടു ദണ്ഡങ്ങൾ ശേഷിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ഭക്ഷിക്കരുത്.
യത്ര വിംശത്തിഥിസ്തസ്മാത്സഞ്ചിതൈകാ ഭവേദിതി
എവിടെ ഇരുപതു തിഥികളുണ്ടോ അവിടെ ഒന്ന് മാത്രം സംചിതമായി കണക്കാക്കണം.
സ ചാധികോ യതോ മാസസ്തതഃ സ്യാദധിമാസകഃ
അധികം വരുന്ന ആ മാസം അധികമാസം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഗശേ രാശ്യംതരേ സൂര്യോ യാവദ്ഗച്ഛതി ഭാനുമാന്
ഭാനുമാൻ രാശികൾക്കിടയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നിടത്തോളം സൂര്യൻ അങ്ങോട്ട് പോകുന്നു.
വര്ധതേ തിഥയോ യാവത്തുലാം യാതി ദിവാ കരഃ
ദിവസത്തിൽ സൂര്യൻ തുലാരാശിയിൽ എത്തുന്നതുവരെ തിഥികൾ വർദ്ധിക്കും.
സ്വഭാവാത്സമഗത്യാ തു യതഃ സംക്രമതേ രവിഃ നിശാസ്വപി തു സൌരേ താ ഏകസ്മിംസ്തിസ്ര ഇത്യപി
സ്വഭാവികമായും സമചലനത്താലും സൂര്യൻ സംക്രമിക്കുമ്പോൾ, രാത്രിയിലും ഒരു ദിവസത്തിൽ മൂന്നു സൗരതിഥികൾ ഉണ്ടാകാം.
സംപൂര്ണത്രിംശത്തിഥിഭിര്മാസ്യേകസ്മിന്യദാ ഭവേത്
ഒരു മാസത്തിൽ മുപ്പത് തിഥികൾ പൂർണ്ണമായി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ.
ഭുക്തോച്ഛിഷ്ടാ തു തന്മാസാദസംസ്പൃഷ്ടദിവാകരഃ 2.2.6.
ആ മാസത്തിൽ ഭക്ഷിച്ച ശേഷമുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങൾ സൂര്യൻ സ്പർശിക്കാത്തവയാണ്.
സാര്ധവര്ഷദ്വയേ പൂര്ണേ പതത്യേവം നിശാകരഃ തിഥയസ്തേ നിയോക്തവ്യാ നരോ ന സ്യാത്സ പൂരണഃ
രണ്ടര വർഷം പൂർണ്ണമായാൽ ചന്ദ്രൻ അങ്ങനെ വീഴും; ആ തിഥികൾ നിശ്ചയിക്കണം, മനുഷ്യൻ അതിന്റെ പൂർത്തിയാക്കുന്നവനാകരുത്.
നൈര്ഋത്യാംതം ഹിതാര്ഥായ ജലകേതുര്നിഗച്ഛതി
നന്മക്കായി ജലകേതു നൈരൃത്യദിശയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.
അതഃ പ്രേതക്രിയാഃ സര്വാഃ കാര്യാ മലിമ്ലുചേഽപി ച
അതിനാൽ, മലിനമായവർക്കും എല്ലാ പ്രേതകൃത്യങ്ങളും നിർവഹിക്കണം.
തദിദാനീം പ്രവക്ഷ്യാമി കഥിതം ച പ്രസംഗതഃ മലമാസേഽപി തത്കാര്യം വിശി നഷ്ടി സപിംഡനമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം: അശുദ്ധമായ മാസത്തിലും ആ കര്മ്മം ചെയ്യണം, പ്രത്യേകിച്ച് സപിണ്ഡീകരണം നിര്ബന്ധമായും നടത്തണം.
യദാ തു ദ്വാദശോ മാസോ ദൈവാന്മലിമ്ലുചോ ഭവേത്। തത്രൈവ യത്നാത്കര്തവ്യാ ക്രിയാ പ്രേതസ്യ വാര്ഷികീ
പന്ത്രണ്ടാം മാസം ദൈവകൃതമായ അശുദ്ധി വന്നാൽ, ആ മാസത്തുതന്നെ പരിശ്രമത്തോടെ മരിച്ചവരുടെ വാര്ഷിക കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം.