ഹിരണ്യഗര്ഭേതി ഋചാ പഞ്ചരത്നാനി നിക്ഷിപേത് സവിതാ ദേവതാ ചാസ്യ രത്നന്യാസേതി യോജ യേത്
'ഹിരണ്യഗർഭ' എന്ന ഋച് ഉച്ചരിച്ച് അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ വയ്ക്കണം; ദേവതാ സവിറ്റാവാണ്, രത്നങ്ങൾ വയ്ക്കുന്നതിൽ ഇത് പ്രയോഗിക്കണം.
അമൃതീകരണം കുര്യാദ്ദൈവശുല്ബനമേവ ച
അമൃതം ഉണ്ടാക്കലും ദൈവികമായ അളവെടുപ്പും നടത്തണം.
ശ്രീശ്ച തേ ഇതി മന്ത്രേണ ദദ്യാത്പുഷ്പം സചന്ദനമ്
'ശ്രീശ്ച തേ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, പൂവും ചന്ദനവും അർപ്പിക്കണം.
കാണ്ഡാദിതി ച മന്ത്രേണ ദദ്യാദ്ദൂര്വാക്ഷതം പുനഃ
'കാണ്ഡാദിതി' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, വീണ്ടും ദർഭയും അക്ഷതവും അർപ്പിക്കണം.
തിലാശ്ച മാഷാ മുദ്ഗാശ്ച ശ്യാമാകാഃ ശാലയഃ സ്മൃതാഃ
എള്ള്, ഉഴുന്ന്, പയർ, കുരുവ, അരി എന്നിവ അർപ്പിക്കേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.
മാസവര്ണനമ് ക്രിയതേ തദ്വിധം സംഖ്യേ ഭവേന്മാസ ശ്ചതുര്വിധഃ
മാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം: ഈ രീതിയിലാണ് എണ്ണുന്നത്; മാസം നാലു വിധമാണ്.
ചാന്ദ്രഃ സൌരഃ സാവനശ്ച നാക്ഷത്രശ്ച തഥാപരഃ
അവയിൽ ചന്ദ്രമാസം, സൌരമാസം, സാവനമാസം, നക്ഷത്രമാസം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ഏകരാശൌ രവിര്യാവത്സ മാസഃ സൌര ഉച്യതേ
സൂര്യൻ ഒരു രാശിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കാലം സൌരമാസം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
നാക്ഷത്രമാസോഽശ്വിന്യാദിരേവത്യന്തോ ഹി വിശ്രുതഃ
അശ്വിനി നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിച്ച് രേവതി നക്ഷത്രത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതാണ് നക്ഷത്രമാസം.
തംത്രേണൈകതിഥേര്ഭാഗകാലോ ദിവസ ഐന്ദവഃ
ഒരു തിഥിയുടെ സമയത്തെ കണക്കു പ്രകാരം, അതിനെ 'ഐന്ദവദിനം' എന്ന് പറയുന്നു.
അഹോരാത്രം തു തന്നൈവം സൌരേഽപി ഭാഗമാനതഃ
പക്ഷേ, സൌരമാസത്തിൽ അഹോരാത്രം അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നില്ല, അവ ഭാഗങ്ങളായി അളക്കുന്നു.
സൌരേ ചാന്ദ്രേ തൂപഗണൌ ത്രിംശദ്ഭാഗേ ത്വദര്ശനാത്
സൌരമാസത്തിലും ചന്ദ്രമാസത്തിലും, അവയെ മുപ്പത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് കണക്കാക്കുന്നു, കാരണം അവ നേരിട്ട് കാണാനാവില്ല.
അതിഭാഗവ്യവസ്ഥായാം പ്രായശ്ചിത്തക്രിയാസു ച
കണക്കിൽ അധികംകൂടിയതോ കുറവോ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും,
കരസ്യ ഗ്രഹണേ രാജ്ഞോ വ്യവഹാരേഷു മാഃസു ച
നികുതി ഈടാക്കുമ്പോൾ, രാജകാര്യങ്ങളിലും, മാസങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച നിയമപ്രശ്നങ്ങളിലും,
സൌരമാസോ വിവാഹാദൌ യദാദ്യൈഃ സുപ്രഗൃഹ്യതേ 2.2.6.
വിവാഹം പോലുള്ള ശുഭകാര്യങ്ങളിൽ സൌരമാസം സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ചാന്ദ്രസ്തു പാര്വണേ ഗ്രാഹ്യോ വാര്ഷികേഷ്വഷ്ടകാസു ച
പൂർണ്ണിമയാഗങ്ങളിലും അഷ്ടകാചരണങ്ങളിലും ചന്ദ്രമാസം ഉപയോഗിക്കണം.
നാക്ഷത്രഃ സോമപാദീനാമാര്യഭാഗവിചാരണേ
സോമയാഗം പോലുള്ള ചടങ്ങുകളിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നക്ഷത്രമാസം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
തദ്വച്ചൈത്രാദിമാസോക്തം തിഥ്യുക്തം കര്മ ദൃശ്യതേ
ചൈത്രം തുടങ്ങിയ മാസങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കർമങ്ങളും, തിഥി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കർമങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.
രാജോക്തൌ സാവനഃ പ്രോക്തേ തിഥിസംഭാഗകര്മണി
രാജാവിന്റെ പ്രഖ്യാപനങ്ങളിലും, തിഥി വിഭജനചടങ്ങുകളിലും സാവനമാസം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
ചിത്രാനക്ഷത്രയോഗേന ചൈത്രീ സാ പൂര്ണിമാ സ്മൃതാ
ചൈത്രപൗർണ്ണമി, ചിത്രാ നക്ഷത്രം കൂടിയപ്പോൾ വരുന്നതാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
സ ച തിഥ്യാത്മകോ മാസശ്ചാന്ദ്രഃ ശ്രവണഭാസ്കരഃ
തിഥികളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ആ ചന്ദ്രമാസം ശ്രവണഭാസ്കരമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗൌണോഽപ്യസൌ യുഗാദ്യാദേരനുരോധേന വര്ധനാത്
യുഗാരംഭത്തിന്റെ അനുസരണപ്രകാരം ഇത് ഗൗണമായും വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു.
ചൈത്രാദ്യാശ്ചാന്ദ്രമാസാ യേ ദ്വാദശാപി തു യോഗതഃ
ചൈത്രം തുടങ്ങി ബാറു ചന്ദ്രമാസങ്ങൾ യോഗപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.
വിശാഖയാദ്യേഷു യാ വാ തഥാ ഭാദ്രപദേന വാ
വിശാഖ തുടങ്ങിയതിലോ അല്ലെങ്കിൽ ഭാദ്രപദത്തിൽപോലും ആയിരിക്കാം.
യോഽസൌ യദ്യപി ചൈത്രാദൌ നൈഷ്ഠികോഽപി പ്രലഭ്യതേ 2.2.6.
ചൈത്രം തുടങ്ങിയതിൽ കണ്ടെത്താനാവാത്തപ്പോഴും നൈഷ്ഠികമായി ലഭിക്കാം.
തഥാ ച മാസസാമാന്യേ യോഗേനായം ഭവേത്ക്വചിത്
സാധാരണ മാസങ്ങളിൽ ചിലപ്പോൾ യോഗം മൂലം ഇതു സംഭവിക്കാം.
സംയുക്താ ലഭ്യതേ യത്ര ഭവേദ്രാജ്യവിനാശനമ്
യോഗം ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത് രാജ്യം നശിക്കും.
ദണ്ഡദ്വയേ ഭുക്തശേഷേ ന ഭുഞ്ജീത കദാചന
രണ്ടു ദണ്ഡങ്ങൾ ശേഷിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ഭക്ഷിക്കരുത്.
യത്ര വിംശത്തിഥിസ്തസ്മാത്സഞ്ചിതൈകാ ഭവേദിതി
എവിടെ ഇരുപതു തിഥികളുണ്ടോ അവിടെ ഒന്ന് മാത്രം സംചിതമായി കണക്കാക്കണം.
സ ചാധികോ യതോ മാസസ്തതഃ സ്യാദധിമാസകഃ
അധികം വരുന്ന ആ മാസം അധികമാസം എന്നു വിളിക്കുന്നു.