മാര്ജയേത്സ്വസ്തികാകാരം തുര്യമാത്രം യഥാ ഭവേത്
സ്വസ്തികയുടെ ആകൃതിയിൽ ഭൂമിയെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, നാലാം അളവാകണം.
സ്യോനാ പൃഥിവീതി മംത്രേണ കുര്യാദ്ഭൂഭിപരിഗ്രഹമ് ഋഷിര്നാരായണോഽസ്യ സ്യാദ്ഗായത്രീ ദേവതാ രവിഃ
'സ്യോനാ പൃഥിവീ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഭൂമി കൈവശമാക്കണം; ഈ മന്ത്രത്തിന് ഋഷി നാരായണനാണ്, ഛന്ദസ്സ് ഗായത്രീയും ദേവതാ സൂര്യനും ആകുന്നു.
വിനിയോഗഃ സ്ഥാപനേ ച തഥാ ഭൂമിപരിഗ്രഹഃ
സ്ഥാപനത്തിനും ഭൂമി കൈവശമാക്കുന്നതിനും ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിക്കണം.
അസ്യ മന്ത്രസ്യ ച ഋഷിര്ഗൌതമഃ പരികീര്തിതഃ
ഈ മന്ത്രത്തിന് ഋഷിയായി ഗൗതമൻ അറിയപ്പെടുന്നു.
ആജിഘ്രം കലശം മഹ്യാം സ്ഥാപയേത്കലശം തതഃ
കലശം നാക്കുകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചശേഷം ഭൂമിയിൽ അതു സ്ഥാപിക്കണം.
വിന്യാസശ്ചൈവ കര്തവ്യസ്ത്ര്യംഗുലേ ബ്രഹ്മമുദ്രയാ പംക്തിശ്ഛന്ദശ്ച ഉദ്ദിഷ്ടോ ദേവതാ വിഷ്ണുരവ്യയഃ
മൂന്ന് വിരൽ ഉപയോഗിച്ച് ബ്രഹ്മമുദ്രയിൽ ക്രമീകരണം നടത്തണം; ഛന്ദസ്സ് പംക്തിയും ദേവതാ അനശ്വരനായ വിഷ്ണുവും ആകുന്നു.
കലശസ്ഥാപനേ ചൈവ സോമയാഗേ ച യോജയേത്
കലശം സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴും സോമയാഗത്തിലും ഇതു പ്രയോഗിക്കണം.
ദേവതാ പരമാ ത്രിഷ്ടുബ്ദേവതാ സോമഭാവിതഃ
പരമ ദേവതയായി തൃഷ്ടുപ് അറിയപ്പെടുന്നു; സോമം കൊണ്ടു പ്രചോദിതനായ ദേവതയാണ്.
യാഃ ഫലിനീതി മംത്രേണ പ്രദദ്യാത്സഫലാക്ഷതമ് ത്രിഷ്ടുപ്ഛന്ദോ ഗണപതിര്ദേവതാ പരികീര്തിതാ ।। 2.2.5.
'യാഃ ഫലിനീ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് പഴങ്ങളും അക്ഷതയും അർപ്പിക്കണം; ഛന്ദസ്സ് തൃഷ്ടുപ്, ദേവതാ ഗണപതി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ബദരം നാഗരം ചൈവ ധാത്രീ ച പിചുമര്ദകമ്
ഇലന്ത, നാരങ്ങ, നെല്ലിക്ക, പിച്ചുമരുത എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.
ഹിരണ്യഗര്ഭേതി ഋചാ പഞ്ചരത്നാനി നിക്ഷിപേത് സവിതാ ദേവതാ ചാസ്യ രത്നന്യാസേതി യോജ യേത്
'ഹിരണ്യഗർഭ' എന്ന ഋച് ഉച്ചരിച്ച് അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ വയ്ക്കണം; ദേവതാ സവിറ്റാവാണ്, രത്നങ്ങൾ വയ്ക്കുന്നതിൽ ഇത് പ്രയോഗിക്കണം.
അമൃതീകരണം കുര്യാദ്ദൈവശുല്ബനമേവ ച
അമൃതം ഉണ്ടാക്കലും ദൈവികമായ അളവെടുപ്പും നടത്തണം.
ശ്രീശ്ച തേ ഇതി മന്ത്രേണ ദദ്യാത്പുഷ്പം സചന്ദനമ്
'ശ്രീശ്ച തേ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, പൂവും ചന്ദനവും അർപ്പിക്കണം.
കാണ്ഡാദിതി ച മന്ത്രേണ ദദ്യാദ്ദൂര്വാക്ഷതം പുനഃ
'കാണ്ഡാദിതി' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, വീണ്ടും ദർഭയും അക്ഷതവും അർപ്പിക്കണം.
തിലാശ്ച മാഷാ മുദ്ഗാശ്ച ശ്യാമാകാഃ ശാലയഃ സ്മൃതാഃ
എള്ള്, ഉഴുന്ന്, പയർ, കുരുവ, അരി എന്നിവ അർപ്പിക്കേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.
മാസവര്ണനമ് ക്രിയതേ തദ്വിധം സംഖ്യേ ഭവേന്മാസ ശ്ചതുര്വിധഃ
മാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം: ഈ രീതിയിലാണ് എണ്ണുന്നത്; മാസം നാലു വിധമാണ്.
ചാന്ദ്രഃ സൌരഃ സാവനശ്ച നാക്ഷത്രശ്ച തഥാപരഃ
അവയിൽ ചന്ദ്രമാസം, സൌരമാസം, സാവനമാസം, നക്ഷത്രമാസം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ഏകരാശൌ രവിര്യാവത്സ മാസഃ സൌര ഉച്യതേ
സൂര്യൻ ഒരു രാശിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കാലം സൌരമാസം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
നാക്ഷത്രമാസോഽശ്വിന്യാദിരേവത്യന്തോ ഹി വിശ്രുതഃ
അശ്വിനി നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിച്ച് രേവതി നക്ഷത്രത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതാണ് നക്ഷത്രമാസം.
തംത്രേണൈകതിഥേര്ഭാഗകാലോ ദിവസ ഐന്ദവഃ
ഒരു തിഥിയുടെ സമയത്തെ കണക്കു പ്രകാരം, അതിനെ 'ഐന്ദവദിനം' എന്ന് പറയുന്നു.
അഹോരാത്രം തു തന്നൈവം സൌരേഽപി ഭാഗമാനതഃ
പക്ഷേ, സൌരമാസത്തിൽ അഹോരാത്രം അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നില്ല, അവ ഭാഗങ്ങളായി അളക്കുന്നു.
സൌരേ ചാന്ദ്രേ തൂപഗണൌ ത്രിംശദ്ഭാഗേ ത്വദര്ശനാത്
സൌരമാസത്തിലും ചന്ദ്രമാസത്തിലും, അവയെ മുപ്പത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് കണക്കാക്കുന്നു, കാരണം അവ നേരിട്ട് കാണാനാവില്ല.
അതിഭാഗവ്യവസ്ഥായാം പ്രായശ്ചിത്തക്രിയാസു ച
കണക്കിൽ അധികംകൂടിയതോ കുറവോ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും,
കരസ്യ ഗ്രഹണേ രാജ്ഞോ വ്യവഹാരേഷു മാഃസു ച
നികുതി ഈടാക്കുമ്പോൾ, രാജകാര്യങ്ങളിലും, മാസങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച നിയമപ്രശ്നങ്ങളിലും,
സൌരമാസോ വിവാഹാദൌ യദാദ്യൈഃ സുപ്രഗൃഹ്യതേ 2.2.6.
വിവാഹം പോലുള്ള ശുഭകാര്യങ്ങളിൽ സൌരമാസം സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ചാന്ദ്രസ്തു പാര്വണേ ഗ്രാഹ്യോ വാര്ഷികേഷ്വഷ്ടകാസു ച
പൂർണ്ണിമയാഗങ്ങളിലും അഷ്ടകാചരണങ്ങളിലും ചന്ദ്രമാസം ഉപയോഗിക്കണം.
നാക്ഷത്രഃ സോമപാദീനാമാര്യഭാഗവിചാരണേ
സോമയാഗം പോലുള്ള ചടങ്ങുകളിൽ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നക്ഷത്രമാസം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
തദ്വച്ചൈത്രാദിമാസോക്തം തിഥ്യുക്തം കര്മ ദൃശ്യതേ
ചൈത്രം തുടങ്ങിയ മാസങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കർമങ്ങളും, തിഥി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കർമങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.
രാജോക്തൌ സാവനഃ പ്രോക്തേ തിഥിസംഭാഗകര്മണി
രാജാവിന്റെ പ്രഖ്യാപനങ്ങളിലും, തിഥി വിഭജനചടങ്ങുകളിലും സാവനമാസം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
ചിത്രാനക്ഷത്രയോഗേന ചൈത്രീ സാ പൂര്ണിമാ സ്മൃതാ
ചൈത്രപൗർണ്ണമി, ചിത്രാ നക്ഷത്രം കൂടിയപ്പോൾ വരുന്നതാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.